# رشق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B4%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رشق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: رشق

الرشق: الرمي بالنبل وغيره وقد رشقهم به يرشق رشقا، وفي حديث حسان- رضي الله عنه-  لهو أشد عليهم من رشق النبل  . والرشق بالكسر: الاسم، وهو الوجه من الرمي، فإذا رمى أهل النضال ما معهم من السهام كلها، ثم عادوا، فكل شوط من ذلك رشق، كذا في التهذيب، وقال أبو عبيد: إذا رموا كلهم وجها بجميع سهامهم في جهة واحدة قالوا: رمينا رشقا واحدا، قال أبو زبيد الطائي:
  كل يوم ترميه منها برشـق                      فمصيب أوصاف غير بعيد والجمع، أرشاق، ومنه حديث فضالة:  أنه كان يخرج فيرمي الأرشاق  . وقال الليث: الرشق: صوت القلم إذا كتب به ويفتح، اللغتان ذكرهما الليث والزمخشري، وفي حديث موسى- عليه السلام- قال:  كأني برشق القلم في مسامعي حين جرى على الألواح بكتبه التوراة  . ورجل رشيق: حسن القد لطيفه، ج: رشق، محركة كأديم وأدم وأفيق وأفق. وقد رشق، ككرم رشاقة، وفي التهذيب: يقال للغلام والجارية إذا كانا في اعتدال، زاد الزمخشري ودقة: رشيق ورشيقة، وقد رشقا رشاقة. والرشق، محركة: القوس السريعة السهم الرشيقة كما في العباب، وفي الأساس: قوس رشيقة: سريعة النبل، وهو مجاز. ويقال للقوس: ما أرشقها أي: ما أخفها وأسرع سهمها وهو مجاز. وأرشق: حدد النظر قال القطامي:
  ولقد يروع قلوبهن تـكـلـمـي                      وتروعني مقل الصوار المرشق

  قاله أبو عبيد، وفي اللسان: أرشقت إلى القوم، أي: طمحت ببصري فنظرت. وقال الزجاج: أرشق: إذا رمى وجها واحدا، مثل رشق. ومن المجاز. أرشقت الظبية: إذا مدت عنقها، وفي الأساس: أرشقت الظبية إلى مارابها: أحدت النظر، وفي اللسان: ولا يقال للبقر: مرشقات، لقصر أعناقهن، قال أبو دواد:
  ولقد ذعرت بنـات عـم                      م المرشقات لها بصابص أراد ذعرت بقر الوحش بنات عم الظباء. وأرشق، كأحمد: جبل بنواحي موقان من نواحي أذربيجان عنده البذ: مدينة بابك الخرمي، وقد ذكره أبو تمام في شعره. وراشقه مراشقة: سايره كما في المحيط، وفي الأساس: راشقني مقصدي: باراني في المسير إليه، وهو مجاز. والحسن بن رشيق، كأمير العسكري: محدث تكلم فيه عبد الغني الحافظ، وأنكر عليه الدارقطني، وقال جماعة إنه ثقة. ورشيق، كزبير: زاهد مصري. قلت: وضبطه الحافظ الذهبي بالتثقيل، وقال: وهو جد أبي عبد الله محمد ابن عبد الله بن أحمد بن رشيق المراكشي المالكي الفقيه المتاخر لأمه، سمع هذا من الوداعي وأبي تيمية ومات يوم عرفة سنة 749. قلت: ورشيق المذكور ليس هو اسمه على ما يفهم من سياق الذهبي، بل هو جد له، واسمه عبد الوهاب ابن يوسف بن محمد بن خلف الأنصاري المعروف بابن رشيق ، كان أحد المتصدرين بجامع عمرو، ومات سنة 650 وبنته فاطمة كانت عابدة حدثت، ماتت سنة 719 وكلام المصنف لا يخلو عن نظر، فتأمل.

### Türkçe

**الرشق**: okla ve başkasıyla atma; “onları onunla attı” denir: يرشق رشقا. Hassân hadîsinde -Allah ondan razı olsun-: “Bu, onlara ok atışından daha şiddetlidir.”

**الرشق** (kesre ile): isimdir; atıştan olan veçhtir. Nişancılık ehli yanlarındaki okların hepsini atıp sonra döndüklerinde, bunun her bir şavtı **رشق**’tır; Tehzîb’de böyledir. Ebû Ubeyd dedi: Hepsi bir veçh olarak, bütün oklarıyla tek bir yöne attıklarında: “Bir **رشق** attık.” derler. Ebû Zübeyd et-Tâî dedi ki:

  Her gün ondan ona bir **رشـق** ile atarsın;
  ya isabet edendir ya da (hedefe) uzak olmayan bir ıskadır.

Çoğulu: **أرشاق**. Ondandır: Fudâle hadîsi: “O, çıkardı da **الأرشاق**’ı atardı.”

Leys dedi: **الرشق**: kalemin onunla yazıldığında çıkardığı sestir; fetha ile de gelir. İki lugat; bunları Leys ve Zemahşerî zikretti. Mûsâ -aleyhisselâm- hadîsinde dedi: “Sanki levhalar üzerinde Tevrat’ı yazarken kalemin **رشق**’ı kulaklarımda (işitiliyor) gibidir.”

Ve **رشيق** adam: boyu güzel, ince (latîf) olan; çoğulu: **رشق**, harekeli; tıpkı **أديم** ve **أدم**; **أفيق** ve **أفق** gibi. “**رشق**” oldu; “kerum” gibi: **رشاقة** (ile). Tehzîb’de: oğlan ve cariye için, itidal üzere olduklarında denir. Zemahşerî “incelik”i de ekledi: **رشيق** ve **رشيقة**; “**رشقا**” oldular: **رشاقة** (ile).

**الرشق** (harekeli): hızlı ok atan, **رشيقة** yay; Abbâb’da olduğu gibi. Esâs’ta: **قوس رشيقة**: okça hızlıdır; bu mecazdır. Ve yay için denir: “Ne kadar **أرشقها**!” yani: ne kadar hafif ve oku ne kadar hızlıdır; bu mecazdır.

Ve **أرشق**: bakışı keskinleştirdi. Katamî dedi ki:

  Konuşmam onların kalplerini elbette ürkütür;
  beni de **المرشق** (olan) gözlerin bakışları ürkütür.

Bunu Ebû Ubeyd söyledi. Lisân’da: “**أرشقت** kavme” yani: gözümle (uzağa) atıldım da baktım. Zeccâc dedi: **أرشق**: bir tek veçh olarak attığında; **رشق** gibi.

Ve mecazdandır: “**أرشقت الظبية**”: boynunu uzattığında. Esâs’ta: “**أرشقت الظبية إلى مارابها**”: bakışı keskinleştirdi. Lisân’da: Sığırlar için “**مرشقات**” denmez; boyunlarının kısalığından dolayı. Ebû Duvâd dedi ki:

  Elbette ürküttüm **المرشقات**’ın amca kızlarını;
  onların (yanında) **بصابص** (kuyruklar) vardır.

Yani: yaban sığırlarını ürküttüm; (onlar) ceylanların amca kızlarıdır.

Ve **أرشق** (Ahmed gibi): Azerbaycan taraflarından Mûkân taraflarında bir dağdır; yanında **البذ**: Bâbek el-Hurramî’nin şehri. Ebû Temmâm onu şiirinde zikretmiştir.

Ve “**راشقه**” (ona) **مراشقة**: ona eşlik etti; Muhît’te olduğu gibi. Esâs’ta: “**راشقني مقصدي**”: ona yürüyüşte beni yağmurladı (yarıştırdı); bu mecazdır.

Ve el-Hasen b. **رشيق** (Emîr gibi) el-‘Askerî: hakkında Abdülganî el-Hâfız’ın konuştuğu bir muhaddistir; Dârakutnî ona itiraz etti; bir cemaat de “o sika’dır” dedi.

Ve **رشيق** (Zübeyr gibi): Mısırlı bir zâhiddir. Dedim: Hâfız Zehebî onu teşdîd ile ضبط etti ve dedi ki: O, annesi tarafından, Mâlikî fakih, müteahhir Ebû Abdillâh Muhammed b. Abdillâh b. Ahmed b. **رشيق** el-Merâkeşî’nin dedesidir; bunu el-Vedâî’den ve Ebû Teymiyye’den işitti; 749 senesi Arefe günü öldü.

Dedim: Zehebî’nin siyakından anlaşıldığı üzere, zikredilen **رشيق** onun ismi değildir; bilakis onun bir dedesidir. İsmi: Abdülvehhâb b. Yûsuf b. Muhammed b. Halef el-Ensârî, İbn **رشيق** diye ma‘rûf. Amr Camii’nde öne çıkanlardan biriydi; 650 senesinde öldü. Kızı Fâtıma âbide idi; hadis rivayet etti; 719 senesinde öldü. Musannifin sözü nazardan hâlî değildir; öyleyse düşün.
