# رشك — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D9%83/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B4%D9%83/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رشك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D9%83.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: رشك

الكاف والشين والراء معهما
ك ش ر، ك ر ش، ش ك ر، ش ر ك، ر ش ك مستعملات كشر: الكَشْرُ: بدو الأسنان عند التبسم، ويقال في غير ضحك، كَشَرَ عن أسنانه إذا أبداها. قال المتلمس:
إن شر الناس من يَكْشِرُ لي		حين ألقاه وإن غبت شتـم
وقال:
وإن من الإخوان إخوان كِشْرةٍ		وإخوان كيف الحال والبال كله
الكِشْرة في هذا البيت خلف من المكاشرة، لأن الفِعلةَ تجيء في مصدر فاعل، تقول: هاجر هِجرةً، وعاشر عِشرةً، وإنما يكون هذا التأسيس فيما يكون من الافتعال على تفاعلا جميعا.
والكاشرُ: ضرب من البضع، يقال: باضعتها بضعاً كاشراً، لا يشتق منه فعل عن أبي الدقيش.
كرش: يقال لكل مجتمع: كَرِش حتى لجماعة الناس.
واستكرش الجدي: عظم بطنه. وكل سخل يَسْتكرش حتى يعظم بطنه، ويشتد أكله.
ويقال للصبي إذا عظم بطنه، وأخذ في الأكل: استكرش، وأنكر عامتهم ذلك، وقالوا للصبي: استجفر، وفي الأشياء كلها جائز، وهو اتساع البطن وخروج الجنبين.
وكَرِشُ الرجل: عياله من صغار ولده. يقال: كرِشٌ منثور، أي: صبيان صغار.
وتزوج فلان فلانة فنثرت له بطنها وكَرِشَها، أي، كثر ولدها.
وأتان كرشاء: ضخمة الخاصرتين والبطن. حتى يقال للدلو المنتفخة النواحي: إنها لكرشاء.
وإذا تقبض جلد الوجه قيل: تكرّش فلان، وفي كل جلد كذلك.
والكَرْشاء: ضرب من النبات.
وكان رجل يُكْنَى أبا كرشاء، قال:
وإن أبا كَرْشاء ليس بسارق		ولكن مما يسرق القوم يأكل
شكر: الشُّكر: عرفان الإحسان ونشره وحمد موليه، وهو الشُّكُورُ أيضاً، قال الله عز وجل: "لا نريد منكم جزاء ولا شُكُوراً".
والشَّكور من الدواب: ما يسمن بالعلف اليسير ويكفيه.
والشَّكِرةُ من الحلوبات التي تصيب حظاً من بقل أو مرعى، فتغزر عليه بعد قلة اللبن، فإذا نزل القوم منزلاً وأصاب نعمهم شيئاً من بقل فدرت قيل: أَشْكَرَ القوم، وإنهم ليحتلبون شكْرة جزم. وشكِرتِ الحلوبة شكَراً، قال:
نضرب دراتها إذا شكِرَتْ		بأقطها، والرخاف نسلؤها
الرخفة: الزبدة.
والشَّكير من الشعر: ما ينبت بين الضفائر، ومن النبات ما ينبت من ساق الشجر، قضبان غضة تخرج بين القضبان القاسية، والجميع: الشكر، قال:
وبينا الفتي يهتز بالعيش ناضراً		كعسلوجة يهتز منها شَكيرُها
والشَّكْرُ: الفرج في قول الأعشى:
وبيضاء المعاصم إلف لهو		خلوت بشكرها ليلاً تماما
يَشْكُر: قبيلة من ربيعة. وشاكر: قبيلة من اليمن من همدان.
شرك: الشِّرْك: ظلم عظيم. والشِّرْكةُ: مخالطة الشريكين.
واشْتَرَكْنا بمعنى تشاركْنا، وجمع شريك: شُرَكاءُ وأشراكُ. قال لبيد:
تطير عدائد الأشْراك شفعا		ووتراً والزعامة للغـلام
وتقول لأم المرأة: هذه شريكتي، وفي المصاهرة تقول: رغبنا في شِرْكِكُمْ وصِهْرِكم.
والشِّراك: سير النعل. شرّكت النعل تَشريكاً.
والشَّرَكُ: أخاديد الطريق الواضح الذي تَلْحَبُه الأقدام والقوائم، قال:
عمى شَرَك الأقطار بيني وبينه		مراري مخشي به الموت ناضد
والطريق مُشْتَرَكٌ، أي، الناس فيه شُرَكاء، وكل شيء كان فيه القوم سواء فهو مُشْتَرَكٌ، كالفريضة المُشترَكة التي قضى فيها عمر فأَشْرَك بين الإخوة للأب والأم، والإخوة للأم.
والشَّرَك: حبالة يرتبك فيها الصيد، الواحدة: شَرَكَةٌ، والذي ينصب للحمام أيضاً، قال:
يا قانص الحب قد ظفرت بنا		فحل عنا الشباك والشركـا
رشك: الرَّشْكُ: اسم رجل على عهد الحسن، وكان الحسن إذا سئل عن فريضة قال: علينا بيان السهام وعلى يزيد الرِّشْكِ الحساب. كان أحسب أهل زمانه.
ويقال: كان معه حبالة يذرع بها الأرضين فغلب عليه الرِّشك، والرِّشْك: الذراع.

### Türkçe

**الكاف** ve **الشين** ve **الراء** bunlarla birlikte

**ك ش ر**، **ك ر ش**، **ش ك ر**، **ش ر ك**، **ر ش ك** kullanımdadır. **كشر**: **الكَشْرُ**: tebessüm sırasında dişlerin görünmesi; ve gülme olmaksızın da söylenir. **كَشَرَ** عن أسنانه: onları (dişlerini) ortaya çıkardığında. **المتلمس** dedi ki:
Şüphesiz insanların en şerlisi, ona rastladığımda bana **يَكْشِرُ** (diş gösterir); ve ben kaybolduğumda söver.

Ve dedi ki:
Şüphesiz kardeşlerden, **كِشْرةٍ** kardeşleri vardır; ve “nasılsın, hâl ve bütün gönül” kardeşleri vardır.

Bu beyitteki **الكِشْرة**، **المكاشرة**’den bir خلف’tır; çünkü **الفِعلةَ**، فاعل’in masdarında gelir; dersin ki: **هاجر** **هِجرةً**، ve **عاشر** **عِشرةً**. Ancak bu تأسيس, **الافتعال**’dan **تفاعلا** üzerine olanların hepsinde olur.

Ve **الكاشرُ**: **البضع**’dan bir türdür; denir ki: **باضعتها** **بضعاً كاشراً**; ondan fiil türetilmez; **أبي الدقيش**’ten.

**كرش**: her toplanmış olana denir: **كَرِش**; hatta insanların topluluğuna bile.

Ve **استكرش الجدي**: karnı büyüdü. Ve her **سخل** **يَسْتكرش**; ta ki karnı büyüsün ve yemesi kuvvetlensin.

Ve çocuğa, karnı büyüdüğünde ve yemeye başladığında denir: **استكرش**. Onların çoğu bunu inkâr etti ve çocuğa: **استجفر** dediler. Ve her şeyde caizdir; o, karnın genişlemesi ve iki yanın dışarı çıkmasıdır.

Ve **كَرِشُ الرجل**: küçük çocuklarından olan iyalidir. Denir ki: **كرِشٌ منثور**; yani: küçük çocuklar.

Ve falan, falancayla evlendi; ona karnını ve **كَرِشَها**’sını saçtı; yani, çocuğu çoğaldı.

Ve **أتان كرشاء**: iki böğrü ve karnı iri olan. Hatta yanları şişkin kovaya da denir: şüphesiz o, **لكرشـاء**’dır.

Ve yüz derisi büzüldüğünde denir: falan **تكرّش**; ve her deride de böyledir.

Ve **الكَرْشاء**: bitkiden bir türdür.

Ve bir adam vardı, künyesi **أبا كرشاء** idi; dedi ki:
Şüphesiz **أبا كَرْشاء** hırsız değildir; fakat kavmin çaldıklarından yer.

**شكر**: **الشُّكر**: iyiliği bilmek, onu yaymak ve sahibini övmektir; ve o, **الشُّكُورُ** da olur. Allah عز وجل dedi ki: “Sizden ne bir karşılık isteriz ne de **شُكُوراً**.”

Ve binek hayvanlarından **الشَّكور**: az yemle semiren ve ona yeten.

Ve sağmal hayvanlardan **الشَّكِرةُ**: bir miktar ot veya mera nasibi bulan; sonra az sütten sonra onun üzerine bol süt verir. Kavim bir menzile indiğinde ve hayvanları ottan bir şey bulup da süt akıttığında denir: kavim **أَشْكَرَ**. Ve şüphesiz onlar kesin bir **شكْرة** sağarlar. Ve sağmal **شكِرتِ** **شكَراً**. Dedi ki:
**شكِرَتْ**’inde memelerini vururuz; **بأقطها** ile; ve **الرخاف**’ı onu sıyırırız.

**الرخفة**: tereyağıdır.

Ve saçtan **الشَّكير**: örgülerin arasında biten şeydir. Ve bitkiden: ağacın gövdesinden biten; sert dalların arasında çıkan taze çubuklar. Hepsinin çoğulu: **الشكر**. Dedi ki:
Delikanlı, hayatla taze olarak sallanıp dururken; bir **عسلوجة** gibi; ondan **شَكيرُها** sallanır.

Ve **الشَّكْرُ**: **الأعشى**’nın sözünde ferçtir:
Beyaz bilekli, eğlencenin ünsiyeti; onun **شكرها**’sıyla geceleyin tamamen baş başa kaldım.

**يَشْكُر**: **ربيعة**’den bir kabiledir. Ve **شاكر**: Yemen’den, **همدان**’dan bir kabiledir.

**شرك**: **الشِّرْك**: büyük zulümdür. Ve **الشِّرْكةُ**: iki ortağın karışmasıdır.

Ve **اشْتَرَكْنا**، **تشاركْنا** manasınadır. Ve **شريك**’in çoğulu: **شُرَكاءُ** ve **أشراكُ**. **لبيد** dedi ki:
**الأشْراك**’ın sayıları çift ve tek uçar; ve reislik oğlanadır.

Ve kadının annesine dersin: bu benim **شريكتي**’mdir. Ve sıhrî hısımlıkta dersin: sizin **شِرْكِكُمْ**’e ve **صِهْرِكم**’e rağbet ettik.

Ve **الشِّراك**: ayakkabının kayışı. Ayakkabıyı **شرّكت** **تَشريكاً**.

Ve **الشَّرَكُ**: ayakların ve toynakların aşındırdığı açık yolun yarıklarıdır. Dedi ki:
Benimle onun arasında bölgelerin **شَرَك**’ı kör oldu; ölümün onunla korkutulduğu, üst üste yığılmış acılarım.

Ve yol **مُشْتَرَكٌ**’tır; yani insanlar onda **شُرَكاء**’dır. Ve kavmin içinde eşit olduğu her şey **مُشْتَرَكٌ**’tır; **الفريضة المُشترَكة** gibi; onda **عمر** hükmetti de baba ve anne bir kardeşlerle, anne bir kardeşler arasında **فأَشْرَك** etti.

Ve **الشَّرَك**: avın dolaşıp kaldığı bir tuzaktır; bir tanesi: **شَرَكَةٌ**. Ve güvercin için de kurulan. Dedi ki:
Ey avcı, sevginin avcısı; bize galip geldin; o hâlde bizden ağları ve **الشركـا**’yı çöz.

**رشك**: **الرَّشْكُ**: **الحسن** zamanında bir adamın adıdır. Ve **الحسن**’e bir farîza sorulduğunda derdi ki: bize hisseleri beyan etmek düşer; ve **يزيد الرِّشْكِ**’e hesap düşer. Zamanının en iyi hesap bileniydi.

Ve denir ki: onunla birlikte, yerleri ölçtüğü bir tuzak ipi vardı; böylece **الرِّشك** ona galip geldi. Ve **الرِّشْك**: arşındır.
