# رشك — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D9%83/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B4%D9%83/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رشك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D9%83.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: رشك

الرشك، بالكسر أهمله الجوهري وقال الصاغاني: هو الكبير اللحية. وقال أبو عمرو: الرشك: الذي يعد على الرماة في السبق قال ثعلب: وأصله القاف يقال: رمينا رشقا أو رشقين، فسمي العدد بالفعل. وقال الأزهري: الرشك القب رجل كان عالما بالحساب، يقال له: يزيد الرشك، وقال الصاغاني: هو أبو الأزهر يزيد بن أبي يزيد سلمة الضبعي البصري القسام أحسب أهل زمانه وكان الحسن البصري إذا سئل عن حساب فريضة قال: علينا بيان السهام وعلى يزيد الرشك الحساب قال الأزهري: وما أرى الرشك عربيا، وأراه لقبا لا أصل له في العربية، وقال إبراهيم الحربي: ويقال بالفارسية رشكن: إذا كان حسودا أظنه أخذ من هذا، ووقع في الشمائل أنه القسام بلغة أهل البصرة. قلت: وهذه أقوال مضطربة لا تكاد تتلاءم مع بعضها والصحيح قول من قال: إنه الكبير اللحية بالفارسية، وبذلك لقب لكبر لحيته، حتى إن عقربا مكث فيها كذا وكذا أياما، على ما ذكره شراح الشمائل، وحقيقة هذه اللفظة ريشك بزيادة الياء، وريش هو اللحية، والكاف للتصغير، أريد به التهويل والتعظيم، ثم عربت بحذف الياء، فقيل: الرشك هذا هو الصواب في هذا اللقب، وما عدا ذلك كله فحدسيات إذ لم يقفوا على حقيقة اللفظة، وأبعد الأقوال قول أبي عمرو، ثم قول الحربي، ثم من قال إنه القسام، والعجب من الصاغاني كيف سكت مع معرفته باللسان، فتأمل ذلك، والله أعلم.

### Türkçe

**الرشك**; kesre ile: Cevherî onu ihmal etti. Sâğânî dedi ki: O, büyük sakallı olandır. Ebû Amr dedi ki: **الرشك**: yarışta okçuların üzerine sayan kimsedir. Sa‘leb dedi ki: Aslı **القاف**tır; “**رمينا رشقا أو رشقين**” denir; böylece sayı fiil ile adlandırıldı. Ezherî dedi ki: **الرشك**; hesapta âlim bir adamın lakabıdır; ona: **يزيد الرشك** denirdi. Sâğânî dedi ki: O, Basralı, Dab‘î, taksimci, Ebü’l-Ezher Yezîd b. Ebî Yezîd Seleme’dir; zamanının insanlarının en hesaplısıydı. Hasan-ı Basrî, bir farîzanın hesabından sorulduğunda derdi ki: “Bize hisseleri beyan etmek düşer; Yezîd **الرشك**’a da hesap.” Ezherî dedi ki: Ben **الرشك**’ı Arapça görmüyorum; onu, Arapçada aslı olmayan bir lakap görüyorum. İbrâhîm el-Harbî dedi ki: Farsçada “**رشكن**” denir: hasetçi olduğu zaman; zannederim bundan alınmıştır. Ve **الشمائل**’de, Basra ehlinin diliyle onun **القسام** olduğu vâki olmuştur. Dedim ki: Bunlar, birbirleriyle neredeyse uyuşmayan çalkantılı sözlerdir; doğru olan, onun Farsçada büyük sakallı olduğudur diyenin sözüdür; sakalının büyüklüğünden dolayı bununla lakaplandırıldı; hatta bir akrep onun içinde şu kadar ve şu kadar günler kaldı; **الشمائل** şârihlerinin zikrettiği üzere. Bu lafzın hakikati, **ريشك**tir; **الياء**’ın ziyadesiyle; ve **ريش** sakaldır; **الكاف** küçültme içindir; bununla dehşetlendirme ve büyütme murad edildi; sonra **الياء**’ın hazfiyle Arapçalaştırıldı; böylece: **الرشك** denildi. Bu, bu lakapta doğru olan budur; bunun dışındaki hepsi, lafzın hakikatine vâkıf olmadıklarından tahminlerdir. Sözlerin en uzağı Ebû Amr’ın sözü, sonra Harbî’nin sözü, sonra onun **القسام** olduğunu söyleyenin sözüdür. Hayret, Sâğânî’nin, lisana vukufuna rağmen nasıl sustuğudur; öyleyse bunu tefekkür et. Allah daha iyi bilir.
