# رشو — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D9%88/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B4%D9%88/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رشو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D9%88.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: رشو

: ( و ( *!الرَّشْوَةُ : مُثَلّثَةً ) .
الكسْرُ هو المَشْهورُ ، والضمُّ لُغَةٌ ، وعليهما اقْتَصَرَ ابنُ سِيدَه والأزهرِيُّ والجوهرِيُّ وصاحِبُ المِصْباحِ ، والفَتْحُ عن الليْثِ ؛ ( الجُعْلُ ) وهو ما يُعْطِيه الشَّخْصُ الحاكِمَ أَو غيرَهُ ليَحْكُمَ له ، أَو يَحْمِلَه على ما يُريدُ ؛ ( ج *!رُشاً ) ، بالضمِّ ، كمدْيَةٍ ومُدىً ؛ ( *!ورِشاً ) ، كسدْرَةٍ وسِدْرٍ وهي الأكْثَرُ .
( *!وَرَشاهُ ) *!رَشْواً : ( أَعْطاهُ إيَّاها .
( *!وارْتَشَى : أَخَذَها ) ؛ ومنه الحدِيثُ : ( لَعَنَ اللَّهُ *!الرَّاشِي *!والمُرْتَشِي *!والرَّائِشُ ) .

قالَ ابنُ الأثيرِ : *!الرّشْوَةُ الوُصْلَةُ إلى الحاجَةِ بالمُصانَعَةِ ، وأَصْلُه مِن *!الرِّشاءِ الذي يُتَوَصَّلُ به إلى الماءُ ، *!فالرَّاشِي الذي يُعِينُه على الباطِلِ ، *!والمُرْتشِي الآخِذُ ، *!والرَّائِشُ مَنْ يَسْعَى بَيْنهما يَسْتَزِيدُ لهذا أَو يَسْتَنْقص لهذا ، فأمَّا ما يُعْطَى تَوصُّلاً إلى أَخْذِ حَقَ أَو دَفْعِ ظلمٍ فغيرُ داخِلٍ فيه .
ورُوِي عن جماعَةٍ من أَئِمَّة التابِعِين قالوا : لا بأْسَ أَن يُصانِعَ الرَّجُلُ عن نَفْسِه ومالِهِ إذا خافَ الظُّلْم .
( *!واسْتَرْشَى ) في حكْمِهِ : ( طَلَبَها ) عليه ؛ نقلَهُ الجَوْهرِيُّ .
( و ) *!اسْتَرْشَى ( الفَصِيلُ ) : إذا ( طَلَبَ الرَّضاعَ *!فأَرْشَيْتَه ) *!إِرْشَاءً ، نقلَهُ الجَوْهرِي .
( *!ورَاشاهُ ) *!مُراشاةً : ( حَاباهُ ) ، نقلَهُ ابنُ سِيدَه .
( و ) أَيْضاً : ( صانَعَهُ ) .
وفي الصِّحاحِ : ظاهَرَهُ .
( *!وتَرَشَّاهُ : لايَنَهُ ) ، نقله ابن سِيدَه والجَوْهرِي : ( *!والرِّشاءُ ، ككِساءٍ : الحَبْلُ ) ، ومنه أُخِذَتِ *!الرُّشْوَةَ ، كما تقدَّمَ .
( *!كالتِّرْشاءِ ، بالكسْرِ ) .
قالَ شيْخنا : ظاهِرُهُ أنه عام وصرحوا بأَنَّه لم يُسْمَع إلاَّ في مِثْل الأُخْذَة ، فاعْرِفْه .
قُلْتُ : يشيرُ إلى ما قالَ اللّحْياني : ومِن كلامِ المُؤخِّذات للرِّجالِ أَخَّذْتُه بدُبَّاء مُمَلَّأً مِن الماءِ مُعَلَّقٍ *!بتِرْشاءِ ؛ قالَ : *!التَّرْشاءُ الحَبْلُ ، لا يُسْتَعْملُ هكذا إلاَّ في هذه الأُخْذَةِ ؛ ( ج ) *!الرِّشاءِ ( *!أَرْشِيةٌ ) ، ككِساءٍ وأَكْسِيَةٍ .
قالَ ابنُ سِيدَه : وإنَّما حَمَلْناه على الواوِ لأنَّه يُوصَلُ به إلى الماءِ كما يُوصَلُ *!بالرِّشْوَةِ إلى المَطْلوبِ .
قُلْتُ : وهذا عَكْس ما ذَكَرْناه أَوَّلاً مِن أنَّ *!الرِّشْوَةَ مَأْخوذَةٌ مِن *!الرِّشاءِ .
( و ) الرِّشاءُ : ( مَنْزِلٌ للقَمَرِ ) ، على

التَّشْبيهِ بالحَبْلِ .
قالَ الجَوْهرِيُّ : كَواكِبٌ كثيرَةٌ صِغارٌ على صُورَةِ السَّمكةِ يقالُ لها بَطْنُ الحُوتِ ، وفي سُرَّتِها كَوْكَبٌ نَيِّرٌ يَنزِلُه القَمَر .
( *!وأَرْشِيَةُ اليَقْطِينِ والحَنْظَلِ : خُيوطُهُما ) ؛ نَقَلَهُ ابنُ سَيدَه .
( *!والرَّشاةُ ) ، كالحَصَاةِ : ( نَبْتٌ ) يُشْرَبُ للمَشِيِّ ؛ وفي التَّهذيبِ : لدَواءِ المَشِيِّ .
وقالَ كُراعٌ : عُشْبةٌ نحوُ القَرْنُوَةِ ؛ ( ج *!رَشاً ) .
قالَ ابنُ سِيدَه : وإنَّما حَمَلْناها على الواوِ لوُجُودِ رشو وعَدَم رشي .
( و ) *!الرَّشِيُّ ، ( كغَنِيَ : الفَصِيلُ .
( و ) أَيْضاً : ( البَعيرُ يَقِفُ فَيصيحُ الرَّاعِي *!ارْشُهْ ارْشُهْ ) بهَمْزةِ الوَصْل ، ( أَو *!أَرْشِهْ أَرْشِهْ ) بهَمْزَةِ القَطْع وبضمِّ الشِّين مع هَمْزةِ الوَصْل أَيْضاً ، كما هو نصُّ ابنِ الأعرابيِّ ( فيَحُكُّ خَوْرانَه بيَدِهِ فَيَعْدُو .
( *!وأَرْشَى ) الرَّجُل : ( فَعَلَ ذلِكَ ) ؛ كلُّ ذلكَ عن ابنِ الأعْرابيِّ .
( و ) *!أرْشَى ( القَوْمُ في دَمِهِ : شَرِكُوا .
( و ) *!أَرْشوا ( بسلاحِهِم فيه : أَشْرَعُوه فيه .
( و ) أَرْشَى ( الحَنْظَلُ : امْتَدَّتْ أَغْصانُه ) كالجبالِ نقَلَهُ الأزْهريُّ .
( و ) أَرْشى ( الدَّلْوَ جَعَلَ لها *!رِشاءً ) نقلَهُ الجوهرِيُّ وابنُ سِيدَه ( و ) يقالُ : ( إنَّك *!لمُسْتَرْشٍ لفُلان أَي : ( مُطِيعٌ له تابِعٌ لمَسَرَّتِهِ ) .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
قال الليْثُ : *!الرَّشْوَةُ ، بالفتْحِ : فِعْلُ الرِّشْوَةِ ، بالكسْرِ .
وقالَ أَبو العبَّاس : *!الرُّشْوَةُ مَأْخُوذَةٌ من رَشا الفَرْخُ إذا مَدّ رأْسَه إلى أُمِّه لتَزُفَّهُ ؛ نقلَهُ الأَزْهرِيُّ وصاحِبُ المِصْباحِ .
*!واسْتَرْشَى ما في الضَّرْعِ : إذا أَخْرَجَه ، نقلَهُ الأَزْهرِيُّ .

### Türkçe

: ( ve ( **الرَّشْوَةُ** : üçlü hareke ile ) .
kesre meşhur olandır; damme bir lugattır; ikisiyle de İbn Sîde, Ezherî, Cevherî ve Miṣbâḥ’ın sahibi yetinmiştir; fetḥ ise Leys’tendir; ( **الجُعْلُ** ) ve o, kişinin hâkime yahut başkasına, kendisi lehine hükmetsin diye, yahut onu istediği şeye sevk etsin diye verdiği şeydir; ( çoğulu **رُشاً** ) damme ile, **مدْيَةٍ** ve **مُدىً** gibi; ( **ورِشاً** ) **سدْرَةٍ** ve **سِدْرٍ** gibi; ve o daha çoktur.
( **وَرَشاهُ** ) **رَشْواً** : ( ona onu verdi .
( **وارْتَشَى** : onu aldı ) ; ve ondan hadis: ( Allah **الرَّاشِي**’ye, **والمُرْتَشِي**’ye ve **والرَّائِشُ**’a lânet etti ) .

İbnü’l-Esîr dedi: **الرّشْوَةُ** musâna‘a ile ihtiyaca ulaşma vasıtasıdır; aslı, suya ulaşmak için kendisiyle ulaşılan **الرِّشاءِ**’dandır; öyleyse **فالرَّاشِي** bâtıl üzere ona yardım edendir; **والمُرْتشِي** alan kimsedir; **والرَّائِشُ** ise ikisi arasında koşuşturup bunun için artırma yahut bunun için eksiltme isteyendir; fakat bir hakkı almak yahut bir zulmü defetmek için ulaşma maksadıyla verilen şey buna dâhil değildir.
Tâbiîn imamlarından bir cemaatten rivayet olundu; dediler ki: zulümden korktuğu zaman kişinin kendi nefsi ve malı hakkında musâna‘a yapmasında bir beis yoktur.
( **واسْتَرْشَى** ) hükmünde: ( onu talep etti ) ona; Cevherî onu nakletti.
( ve ) **اسْتَرْشَى** ( **الفَصِيلُ** ) : ( **طَلَبَ الرَّضاعَ** ) olduğu zaman; ( **فأَرْشَيْتَه** ) **إِرْشَاءً**; Cevherî onu nakletti.
( **ورَاشاهُ** ) **مُراشاةً** : ( ona iltimas etti ) , İbn Sîde onu nakletti.
( ve ) ayrıca: ( onunla musâna‘a yaptı ) .
Ṣıḥâḥ’ta: ona arka çıktı.
( **وتَرَشَّاهُ** : ona yumuşak davrandı ) , İbn Sîde ve Cevherî onu nakletti: ( **والرِّشاءُ** , **ككِساءٍ** : ip ) , ve ondan **الرُّشْوَةَ** alındı, daha önce geçtiği gibi.
( **كالتِّرْشاءِ** , kesre ile ) .
Şeyhimiz dedi: zâhiri onun umumî olduğudur; ve açıkça söylediler ki, ancak **الأُخْذَة** gibi bir şeyde işitilmiştir; öyleyse onu bil.
Dedim: Lihyânî’nin söylediğine işaret eder: erkekleri yakalayanların sözünden: onu, su ile doldurulmuş, asılı bir kabak ile, **بتِرْشاءِ** ile yakaladım; dedi ki: **التَّرْشاءُ** iptir; bu yakalama dışında böyle kullanılmaz; ( çoğulu ) **الرِّشاءِ** ( **أَرْشِيةٌ** ) , **ككِساءٍ** ve **أَكْسِيَةٍ** gibi.
İbn Sîde dedi: onu ancak vâv üzerine taşıdık; çünkü onunla suya ulaşılır, tıpkı **بالرِّشْوَةِ** ile istenene ulaşıldığı gibi.
Dedim: bu, önce zikrettiğimizin tersidir; yani **الرِّشْوَةَ**’nin **الرِّشاءِ**’dan alınmış olması.
( ve ) **الرِّشاءُ** : ( ay için bir menzil ) ,

ip ile benzetme üzere.
Cevherî dedi: balık sureti üzere birçok küçük yıldızlardır; onlara **بَطْنُ الحُوتِ** denir; göbeğinde parlak bir yıldız vardır; ay ona iner.
( **وأَرْشِيَةُ اليَقْطِينِ والحَنْظَلِ** : ikisinin iplikleri ) ; İbn Sîde onu nakletti.
( **والرَّشاةُ** ) , **كالحَصَاةِ** : ( bir bitki ) yürümek için içilir; Tehzîb’de: yürümek ilacı için.
Kurâ‘ dedi: **القَرْنُوَةِ** gibi bir ot; ( çoğulu **رَشاً** ) .
İbn Sîde dedi: onu ancak vâv üzerine taşıdık; çünkü **رشو**’nun bulunması ve **رشي**’nin bulunmaması sebebiyle.
( ve ) **الرَّشِيُّ** , ( **كغَنِيَ** : **الفَصِيلُ** .
( ve ) ayrıca: ( deve durur da çoban **ارْشُهْ ارْشُهْ** diye bağırır ) vasl hemzesiyle, ( yahut **أَرْشِهْ أَرْشِهْ** ) kat‘ hemzesiyle ve şînin dammesiyle, vasl hemzesiyle de; İbnü’l-A‘râbî’nin nassı üzere; ( sonra elini onun **خَوْرانَه**’ına sürter de koşar.
( **وأَرْشَى** ) adam: ( bunu yaptı ) ; bunların hepsi İbnü’l-A‘râbî’dendir.
( ve ) **أرْشَى** ( kavim onun kanında: ortak oldular .
( ve ) **أَرْشوا** ( silahlarıyla onda: onu onda sapladılar .
( ve ) **أَرْشَى** ( **الحَنْظَلُ** : dalları uzadı ) dağlar gibi; Ezherî onu nakletti.
( ve ) **أَرْشى** ( kovaya **رِشاءً** yaptı ) Cevherî ve İbn Sîde onu nakletti ( ve ) denir ki: ( sen falan için **لمُسْتَرْشٍ**’sin ) yani: ( ona itaat eden, onun hoşnutluğuna tâbi olan ) .
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
Leys dedi: **الرَّشْوَةُ** , fetḥ ile: kesre ile olan **الرِّشْوَةِ** fiilidir.
Ebû’l-‘Abbâs dedi: **الرُّشْوَةُ** , civciv **رَشا** ettiği zaman, yani annesine başını uzatıp ona yedirmesi için; ondan alınmıştır; Ezherî ve Miṣbâḥ’ın sahibi onu nakletti.
**واسْتَرْشَى** memedeki şeyi: onu çıkardığı zaman; Ezherî onu nakletti.
