# رشي (ر-ش-ي) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D9%8A
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B4%D9%8A

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ر - ش - ي
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 2 sözlük

## Sözlükler (2)

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D9%8A/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والشين وما يثلثهما)
(رشف)  الراء والشين والفاء أصلٌ واحد، وهو تَقَصِّي شُرب الشّيء. والرَّشْف: استِقْصاء الشُّرب حتَّى لا يَدَع في الإِناء شيئاً. رشف يرشُف ويَرْشِف. وفي كتاب الخليل: الرَّشَْف: بقيّة الماء في الحَوض. والرَّشْف: أخْذُ الماء بالشَّفَتَين، وهو فوقَ المَصّ. والرَّشُوف: المرأة الطيِّبة الفَم. ومعنى هذا أنَّ رِيقَتَها مِن طِيبها تُتَرَشَّف.
  (رشق)  الراء والشين والقاف أصلٌ واحد، وهو رمْي الشَّيء بسهم وما أشبَهَه في خِفَّة. فالرَّشْق مصدر رشَقَه بسهمٍ رَشْقاً. والرِّشْق: الوَجْه من الرَّمْي، إذا رمَى القومُ جَميعُهم قالوا: رمينا رِشْقاً. قال أبو زُبَيد:
كلَّ يومٍ ترمِيهِ منها برِشْقٍ *** فمُصِيبٌ أو صَافَ غيرَ بَعِيدِ([1])  ومن الباب قولهم: أرشَقْتُ، إذا حدّدتَ النَّظَر. قال القُطَاميّ:
  * وتَرُوعُنِي مُقَل الصُِّوار المُرْشِقِ([2]) *
  ويقال رَشَقه بالكَلام. ومن الباب الرَّشيق: الخفيفُ الجِسْم، كأنّه شُبِّه بالسَّهم الذي يُرشَق به. ومنه أرشَقَتِ الظَّبيةُ: مدَّت عُنُقها لتنظُر.
  (رشم)  الراء والشين والميم كلمةٌ واحدة لا يقاس عليها، وليس في الباب غيرها. وذلك الأرشَم: الذي يتشمّم الطّعامَ ويَحرِص عليه. قال:
لَقىً حملَتْهُ أُمُّه وهي ضَيْفَةٌ *** فجاءَتْ بنَزٍّ لِلنِّزَالَةِ أرشَما([3])  (رشن)  الراء والشين والنون ليس أصلاً ولا فيه ما يُؤْخَذُ به. لكنَّهم يقولون. رشَنَ الكلبُ في الإناء: أدخَلَ رأسَه. والرَّاشن: الذي يتحيَّن وقْتَ الطعام فيأتِي ولم يُدْعَ. وفي كلِّ ذلك نَظر.
   (رشي)  الراء والشين والحرف المعتل أصلٌ يدلُّ على سَببٍ أو تسبُّبٍ لشيءٍ بِرفْق وملايَنَة. فالرِّشاء: الحبل الممدود، والجمع* أرشِيَة. ويقال للحنْظَل  إذا امتدَّت أغصانُه: قد أَرْشَى. يُعْنَى أنّه صار كالأرشية، وهي الحبال. ومن الباب: رشَاه يَرشُوهُ رَشْواً. والرَُِّّشْوة الاسمُ. وتقول ترشَّيْت الرّجلَ: لايَنْتُه. ومنه قول امرئ القيس:
  * تُرَاشِي الفؤادَ([4]) *
  ومن الباب استرشَى الفصيلُ، إذا طلب الرَّضاع، وقد أرشَيْتُه إرشاء. وراشَيْتُ الرّجُل، إذا عاونتَه فظاهَرْتَه. والأصل في ذلك كلِّه واحد.
  (رشأ)  الراء والشين والهمزة كلمةٌ واحدة وهي الرّشأ، مهموز، وهو ولد الظَّبْية.
  (رشح)  الراء والشين والحاء أصلٌ واحد؛ وهو النّدَى يبدو من الشّيء. فالرَّشْح: العَرَق. يقال رشَح بدَنُه بعَرَقِه. فأمّا قولهم يُرشَّح لكذا، فهو من هذا، وأصله الوحشيّةُ إذا بَلَغ ولدها أن يمشيَ معَها مشَتْ به حتَّى يَرشَحَ عرَقاً فيقوى؛ ثم استُعير ذلك لكلِّ من رُبِّي، فقيل يُرشّح للخِلافة؛ كأنَّه يُرَبَّى لها. والرّاشِح: الجَبَلُ يندَى أصلُه. ورَشَّحَ النَّدى النَّبْتَ، إذا ربّاه. وأرشَحَت النّاقةُ، إذا دنا فِطامُ ولَدِها، وذلك هو عندما تفعل([5]). وقال:
كأنَّ فيه عِشاراً جِلّةً شُرُفاً *** مِن آخِرِ الصَّيف قد همَّتْ بإرشاحِ([6])  (رشد)  الراء والشين والدال أصلٌ واحدٌ يدلُّ على استقامةِ الطريق. فالمرَاشِد: مقاصد الطُّرُقِ. والرُّشْد والرَّشَد: خِلافُ الغَيّ. وأصاب فلان من أمره رُشدْاً ورَشَداً ورِشْدة. وهو لِرَِشْدةٍ خلاف لِغَِيّة.
---------------------------------------------------------------
([1]) البيت في اللسان (صيف، رشق)، وسيعيده في (صيف، ضيف).
([2]) ديوان القطامي 34 واللسان (رشق). وصدره: * ولقد يروق قلوبهن تكلمي *
([3]) البيت للبعيث يهجو جريراً. انظر اللسان (لقا، ضيف، نزز،نزل، رشم، يتن).
([4]) قطعة من بيت له. وهو بتمامه كما في الديوان 95:
نزيف إذا قامت لوجه تمايلت *** تراشي الفؤاد الرخص ألا تخترا([5]) كذا في الأصل.
([6]) لأوس بن حجر في ديوانه 4. وقصيدة البيت تروى أيضاً لعبيد بن الأبرص في مختارات ابن الشجري 100.
ـ

##### Türkçe

(باء **الراء** ve **الشين** ve ikisini üçleyen şeyler bâbı)
(**رشف**)  **الراء** ve **الشين** ve **الفاء** tek bir asıldır; o da bir şeyin içişini araştırıp iz sürmektir. Ve **الرَّشْف**: içişi sonuna kadar araştırmaktır; öyle ki kapta hiçbir şey bırakmaz. **رشف** **يرشُف** ve **يَرْشِف**. Ve Halîl’in kitabında: **الرَّشَْف**: havuzdaki suyun artığıdır. Ve **الرَّشْف**: suyu iki dudakla almaktır; o, emmenin üstündedir. Ve **الرَّشُوف**: ağzı hoş kadın. Bunun mânâsı şudur ki onun tükürüğü, hoşluğundan dolayı **تُتَرَشَّف** edilir.
  (**رشق**)  **الراء** ve **الشين** ve **القاف** tek bir asıldır; o da bir şeyi okla ve onun benzeriyle hafiflik içinde atmaktır. O hâlde **الرَّشْق**: onu bir okla **رَشْقاً** atmasının masdarıdır. Ve **الرِّشْق**: atıştan bir veçhedir; kavim hep birlikte attığında “**رمينا رِشْقاً**” derler. Ebû Zübeyd dedi:
كلَّ يومٍ ترمِيهِ منها برِشْقٍ *** فمُصِيبٌ أو صَافَ غيرَ بَعِيدِ([1])  Ve bâbdan onların sözü: **أرشَقْتُ**; bakışı keskinleştirdiğin zaman. Kutâmî dedi:
  * وتَرُوعُنِي مُقَل الصُِّوار المُرْشِقِ([2]) *
  Ve “**رَشَقه** sözle” denir. Ve bâbdan **الرَّشيق**: cismi hafif olan; sanki onunla **يُرشَق** edilen oka benzetilmiştir. Ve ondan: **أرشَقَتِ الظَّبيةُ**: bakmak için boynunu uzattı.
  (**رشم**)  **الراء** ve **الشين** ve **الميم** kıyas olunmayan tek bir kelimedir; bâbda ondan başkası yoktur. O da **الأرشَم**: yemeği koklayıp ona hırs gösteren kimsedir. Dedi:
لَقىً حملَتْهُ أُمُّه وهي ضَيْفَةٌ *** فجاءَتْ بنَزٍّ لِلنِّزَالَةِ أرشَما([3])  (**رشن**)  **الراء** ve **الشين** ve **النون** asıl değildir ve onda kendisiyle tutulacak bir şey yoktur. Lâkin onlar derler: **رشَنَ** köpek kapta: başını soktu. Ve **الرَّاشن**: yemeğin vaktini kollayıp davet edilmeden gelen kimsedir. Ve bunların hepsinde bir nazar vardır.
   (**رشي**)  **الراء** ve **الشين** ve illetli harf, bir şeye yumuşaklık ve yumuşatma ile sebep olmayı yahut sebep kılmayı gösteren bir asıldır. O hâlde **الرِّشاء**: uzatılmış ip; çoğulu **أرشِيَة**. Ve **الحنْظَل** için, dalları uzadığı zaman: “**قد أَرْشَى**” denir. Yani: o, **الأرشية** gibi oldu; o da iplerdir. Ve bâbdan: **رشَاه يَرشُوهُ رَشْواً**. Ve **الرَُِّّشْوة** isimdir. Ve “**ترشَّيْت** adamı”: onu yumuşattım, dersin. Ondan İmru’ul-Kays’ın sözü:
  * تُرَاشِي الفؤادَ([4]) *
  Ve bâbdan: **استرشَى** sütten kesilmemiş yavru, emzirmeyi istediği zaman; ve ben onu **إرشاء** ile **أرشَيْتُ**. Ve **راشَيْتُ** adamı: ona yardım ettiğin, böylece onu desteklediğin zaman. Bunun hepsinde asıl birdir.
  (**رشأ**)  **الراء** ve **الشين** ve **الهمزة** tek bir kelimedir; o da hemzeli **الرّشأ**’dır ve o, ceylan yavrusudur.
  (**رشح**)  **الراء** ve **الشين** ve **الحاء** tek bir asıldır; o da bir şeyden beliren çiydir. O hâlde **الرَّشْح**: terdir. “Bedeni teriyle **رشَح** etti” denir. “Şu şeye **يُرشَّح** edilir” sözlerine gelince, o bundandır; aslı şudur: vahşî hayvan, yavrusu onunla yürümeye varınca, onunla yürür; ta ki teri **يَرشَحَ** edip kuvvetlensin; sonra bu, terbiye edilen herkes için ödünç alındı; böylece “hilâfete **يُرشّح** edilir” denildi; sanki onun için yetiştiriliyor. Ve **الرّاشِح**: kökü çiylenen dağdır. Ve “çiy bitkiyi **رَشَّحَ** etti”: onu terbiye etti, demektir. Ve deve **أرشَحَت**: yavrusunun sütten kesilmesi yaklaştığı zaman; bu, onun yaptığı zamandır([5]). Ve dedi:
كأنَّ فيه عِشاراً جِلّةً شُرُفاً *** مِن آخِرِ الصَّيف قد همَّتْ بإرشاحِ([6])  (**رشد**)  **الراء** ve **الشين** ve **الدال** tek bir asıldır; yolun doğruluğuna delâlet eder. O hâlde **المرَاشِد**: yolların maksatlarıdır. Ve **الرُّشْد** ve **الرَّشَد**: **الغَيّ**’in zıddıdır. Ve falan kimse işinden **رُشدْاً** ve **رَشَداً** ve **رِشْدة** isabet etti. Ve o, bir **رَِشْدة** üzeredir; bir **غَِيّة**’nin zıddı olarak.
---------------------------------------------------------------
([1]) Beyit Lisân’da (**صيف**، **رشق**)tedir; onu (**صيف**، **ضيف**)te iade edecektir.
([2]) Kutâmî divanı 34 ve Lisân (**رشق**). Ve onun sadrı: * ولقد يروق قلوبهن تكلمي *
([3]) Beyit, Cerîr’i hicveden el-Ba‘îs’indir. Lisân’a bak: (**لقا**، **ضيف**، **نزز**،**نزل**، **رشم**، **يتن**).
([4]) Onun bir beytinden bir parçadır. Ve o, divanda 95’te tamamıyla şöyledir:
نزيف إذا قامت لوجه تمايلت *** تراشي الفؤاد الرخص ألا تخترا([5]) Asılda böyledir.
([6]) Evs b. Hacer’indir; divanında 4. Beytin kasidesi, İbnüş-Şecerî’nin Muhtârât’ında 100’de Ubeyd b. el-Ebras’a da rivayet olunur.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D9%8A/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر ش ي * * الرِّشَاءُ * الحبل وجمعه * أَرْشِيَةٌ * و * الرَّشْوَةُ * بكسر الراء وضمها وقد * رَشَاهُ * من باب عدا و * ارْتَشَى * أخذ الرشوة و * اسْتَرْشَى * في حكمه طلب الرشوة عليه و * أرْشَاهُ * أعطاه الرشوة و * أرْشَى * الدلو جعل له رشاء

##### Türkçe

* ر ش ي * **الرِّشَاءُ**: ip; çoğulu **أَرْشِيَةٌ**. Ve **الرَّشْوَةُ**: **الراء**’nın kesresiyle ve zammıyla. Ve muhakkak **رَشَاهُ** “**عدا** بابından”; ve **ارْتَشَى**: rüşveti aldı. Ve **اسْتَرْشَى**: hükmünde, ondan rüşvet talep etti. Ve **أرْشَاهُ**: ona rüşvet verdi. Ve **أرْشَى**: kovayı; ona **رشاء** yaptı.
