# رصخ — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%AE/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B5%D8%AE/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رصخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%AE.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: رصخ

باب الخاء والصاد والراء معهما
خ ص ر، خ ر ص، ص خ ر، ر خ ص، ص ر خ مستعملات ر ص خ مهمل
خصر:
الخَصْرُ: وسط الإنسان. والخاصرتان: ما بين الحَرْقَفة والقُصَيْرَي. وخَصْرُ القَدَم: أخمصها. وقد مُخَصَّرةٌ ومَخْصُورة، ويدٌ مُخَصَّرةٌ، إذا كان في رُسْغِها تخصير. كأنه مربوط، وفيه منز مستدير. ورجل مخصر: مَخْصُور البطن أو القدم.
وخَصْرُ الرمل: طريق أعلاه وأسفلُه في الرمل خاصةً. والخصَرْ ُمن بيوت الأعراب: موضعها.
والإختصار في الكلام: ترك الفضول، واستيجاز ما يأتي على المعنى. و كذلك الإختصار في الطريق. وفي الجز: ألا تستأصله.
والمخُاصَرَةُ في البضع: أن يضرب بيده إلى خضرها والخَضَرُ: البرد الذي يجده الإنسان في أطرافه، قال:
رأت رجلاً أما إذا الشمس عارضت		فيضحي وأدما بالعشي فَيَخْـصَـرُ
وثغر خَصِيرٌ: بارد المقبل. وفلان مخاصِرُ فلانٍ، إذا أخذ بيده في المشي وهو بجنبه، قال:
ثم خاصرتها إلى القبة الحـم		راء تمشي في مرمرٍ مسنونِ
والمِخْضَرَةُ: عصاً أو نحوها بيد صاحبها.
ونهي عن التَّخَصُّر في الصلاة، وهو وضع اليدين على الخاصِرة.
خرص: الخَرْصُ: الكذب، والخرّاصون في قوله جل وعز: "قتل الخَرّاصون": الكذابون، ويَخْرُصُون: يكذبون.
والخَرْص: الحَزْرُ في العدد والكيل، والخارص: يَخْرُص ما على النخلة، ثم يقسم الخراج على ذلك.
والخَرِيضُ: شبه حوضٍ واسعٍ ينبثق فيه الماء من نهر، ثم يعود إلى النهر، والخريص ممتليء.
قال عدي:
والمشرفُ المشمولُ يسقي بـه		أخضرَ مَطْموثاً كماءِ الخَريصُ
المطموثُ: الذي شرب به مرةً بعد مرة.
والخُرِصُ: القُرْطُ بحبةٍ واحدةٍ في حلقةٍ واحدةٍ، والجميع: خِرَصة.
والخُرِصُ من الرماح: رمحٌ قصير يتخذ من خشبٍ منحوت، وقد يقال لدقاق القناة وقصارها: خِرصان، والواحد: خُرْصٌ، قال:
وفي خيزومه خرْصٌ طَرِيرُ
أي: دقيق لطيف.
والخُرصُ: العودُ.
والخَرِصُ: الذي به جُوعٌ وبردٌ صخر: الصَّخْرُ: عظامُ الحجارة وصلابها. والصّاخِرُ: إناء من خزف. والصَّخِيرُ: نبات.
رخص: الرَّخْصُ: الناعم من كل شيء. ومن المرأة بشرتها ورقتها، ورخَاصةُ أناملها: لينها.
وقد رَخُص رخاصةً ورُخُوصِةً أيضاً.
وثوبٌ رخيصٌ: ناعمٌ.
والرُّخْصُ في الأشياء: بيع رخيصٌ. رَخُص رُخْصاً. وارْتَخَصْتُه: اشتريتهُ رَخيصاً، وأَرْخَصته: جعلته رَخيصاً.
والموت الرَّخيصُ: الذريع.
والرُّخْصةُ: تَرْخيصُ الله للعبد في أشياء خففها عليه. ورخصت له في كذا : أذنت له بعد النهي عنه.
صرخ: الصَّرْخةُ: صيحة شديدة عند فزعةٍ أو مصيبة. والصَّريخُ: الذي يأتي قوماص يستغيث بهم عند غارةٍ، أو ينعي لهم ميتاً والمُسْتَصْرِخُ: المستغيث. والمُصْرِخُ: المغيث. والاصْطِراخُ: التَّصارُخ.
والصَّريخُ: المفزع والمعين، أصَْرخْتُم: أعنتهم.

### Türkçe

باب **الخاء** ve **الصاد** ve **الراء** onlarla birlikte

خ ص ر، خ ر ص، ص خ ر، ر خ ص، ص ر خ kullanılanlardır; ر ص خ ihmaldir.

خصر:
**الخَصْرُ**: insanın ortasıdır. Ve **الخاصرتان**: **الحَرْقَفة** ile **القُصَيْرَي** arasıdır. Ve **خَصْرُ القَدَم**: onun taban çukurudur. Ve (kadın) **مُخَصَّرةٌ** ve **مَخْصُورة**dur; ve el **مُخَصَّرةٌ**dur; onun **رُسْغِ**ında **تخصير** bulunduğu zaman. Sanki bağlanmış gibidir; ve onda yuvarlak bir çöküntü vardır. Ve **رجل مخصر**: karınca yahut ayakça **مَخْصُور** olandır.
Ve **خَصْرُ الرمل**: özellikle kumda, üstü ve altı kumda olan bir yoldur. Ve bedevîlerin evlerinden **الخصَرْ**: onun yeri/konak yeridir.
Ve sözde **الإختصار**: fazlalığı terk etmek ve manaya gelen şeyi kısaltmaktır. Yolda da **الإختصار** böyledir. Ve kırpmada: onu kökünden kazımamandır.
Ve cinsel birleşmede **المخُاصَرَةُ**: elini onun **خضر**ına vurmasıdır; ve **الخَضَرُ**: insanın uçlarında bulduğu soğuktur; dedi ki:
رأت رجلاً أما إذا الشمس عارضت		فيضحي وأدما بالعشي فَيَخْـصَـرُ
Ve **ثغر خَصِيرٌ**: ön tarafı soğuk olandır. Ve falan, falanın **مخاصِرُ**udur; yürüyüşte onun yanında iken elinden tuttuğu zaman; dedi ki:
ثم خاصرتها إلى القبة الحـم		راء تمشي في مرمرٍ مسنونِ
Ve **المِخْضَرَةُ**: sahibinin elinde bir değnek yahut onun benzeridir.
Ve namazda **التَّخَصُّر**dan nehyedildi; o, iki elin **الخاصِرة** üzerine konulmasıdır.

خرص: **الخَرْصُ**: yalandır. Ve yüce ve aziz olanın sözü olan “قتل **الخَرّاصون**”daki **الخرّاصون**: yalancılardır; ve **يَخْرُصُون**: yalan söylerler.
Ve **الخَرْص**: sayıda ve ölçüde tahmindir; ve **الخارص**: hurma ağacında olanı **يَخْرُص** eder, sonra haracı bunun üzerine taksim eder.
Ve **الخَرِيضُ**: bir nehirden suyun fışkırdığı, sonra nehre döndüğü geniş bir havuz benzeridir; ve **الخريص** doludur.
Adiyy dedi:
والمشرفُ المشمولُ يسقي بـه		أخضرَ مَطْموثاً كماءِ الخَريصُ
**المطموثُ**: onunla bir defadan sonra bir defa daha içilmiş olandır.
Ve **الخُرِصُ**: tek bir halkada tek bir tanecikle olan küpedir; ve hepsi: **خِرَصة**.
Ve mızraklardan **الخُرِصُ**: yontulmuş ağaçtan yapılan kısa bir mızraktır. Ve kamışın ince ve kısa olanlarına **خِرصان** denilir; tekili: **خُرْصٌ**. Dedi ki:
وفي خيزومه خرْصٌ طَرِيرُ
Yani: ince, latif.
Ve **الخُرصُ**: çubuktur.
Ve **الخَرِصُ**: kendisinde açlık ve soğuk bulunan kimsedir.

صخر: **الصَّخْرُ**: taşların iri olanları ve sert olanlarıdır. Ve **الصّاخِرُ**: çömlekten bir kaptır. Ve **الصَّخِيرُ**: bir bitkidir.

رخص: **الرَّخْصُ**: her şeyin yumuşak olanıdır. Ve kadından: derisi ve inceliğidir. Ve **رخَاصةُ أناملها**: parmak uçlarının yumuşaklığıdır.
Ve **رَخُص** etti: **رخاصةً** ve ayrıca **رُخُوصِةً**.
Ve **ثوبٌ رخيصٌ**: yumuşaktır.
Ve eşyalarda **الرُّخْصُ**: ucuz satıştır. **رَخُص** etti: **رُخْصاً**. Ve **ارْتَخَصْتُه**: onu ucuza satın aldım. Ve **أَرْخَصته**: onu ucuz yaptım.
Ve **الموت الرَّخيصُ**: hızlı/kolay olandır.
Ve **الرُّخْصةُ**: Allah’ın kula, kendisine hafiflettiği bazı şeylerde ruhsat vermesidir. Ve “ona şunda **رخصت**”: onu yasakladıktan sonra ona izin verdim.

صرخ: **الصَّرْخةُ**: bir korku yahut musibet anında şiddetli bir çığlıktır. Ve **الصَّريخُ**: bir baskın sırasında onlardan yardım isteyen, yahut onlara bir ölüyü haber veren kimse olarak bir kavme gelen kimsedir. Ve **المُسْتَصْرِخُ**: yardım isteyen kimsedir. Ve **المُصْرِخُ**: yardım eden kimsedir. Ve **الاصْطِراخُ**: karşılıklı bağrışmadır.
Ve **الصَّريخُ**: sığınılan ve yardımcı olandır. **أصَْرخْتُم**: onlara yardım ettiniz.
