# رصد (ر-ص-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B5%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

“Rusde”, yaban hayvanın düşmesi için açılmış ve üstü kapatılmış tuzak çukurudur

- Harfler: ر - ص - د
- Kur'an'da: 6 geçiş · 6 ayet · 5 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (5)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [رَصَدًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%AF/siga/%D8%B1%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D8%AF%D9%8B%D8%A7.md) | فَعَلًا | Gözetleyici | 2 | 2 | [72:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%AF/ayet/72:9.md) |
| [لَبِالْمِرْصَادِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%AF/siga/%D9%84%D9%8E%D8%A8%D9%90%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%90%D8%B1%D9%92%D8%B5%D9%8E%D8%A7%D8%AF%D9%90.md) | لَبِالْمِفْعَالِ | Gözetleme aracıyla | 1 | 1 | [89:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%AF/ayet/89:14.md) |
| [مَرْصَدٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%AF/siga/%D9%85%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%B5%D9%8E%D8%AF%D9%8D.md) | مَفْعَلٍ | Gözetleme yeri | 1 | 1 | [9:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%AF/ayet/9:5.md) |
| [مِرْصَادًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%AF/siga/%D9%85%D9%90%D8%B1%D9%92%D8%B5%D9%8E%D8%A7%D8%AF%D9%8B%D8%A7.md) | مِفْعَالًا | Gözetleme aracı | 1 | 1 | [78:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%AF/ayet/78:21.md) |
| [وَإِرْصَادًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A5%D9%90%D8%B1%D9%92%D8%B5%D9%8E%D8%A7%D8%AF%D9%8B%D8%A7.md) | وَإِفْعَالًا | Ve gözcülük yapmak | 1 | 1 | [9:107](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%AF/ayet/9:107.md) |

## Mücavir kökler — 43 mücavir (51 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [قعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · Temel demektir
2. [سلخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AE.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Hemen soyundu
3. [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Su birikintisidir
4. [شهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Gök taşı demektir
5. [حصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Hisar kale duvarı demektir
6. [حرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Harbe mızrak ucu demektir
7. [حلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Hilye süs demektir
8. [سلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Sülük demektir
9. [شهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir
10. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
11. [خلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Haliy : Boş arı kovanıdır
12. [حيث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hayese sürülmüş tarla demektir
13. [زكو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir
14. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
15. [فرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Fırka Kayalıktan kopan parça demektir
16. [توب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Eveye yuva demektir
17. [ضرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir
18. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hiram keçe demektir
19. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Saçak demektir
20. [جهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
21. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Beyn topraktaki yarık demektir
22. [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
23. [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Namaz
24. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · El ve kol demektir
25. [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Half : Ense demektir
26. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
27. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
28. [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Petekteki baldır
29. [شرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Tasma kayış demektir
30. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · İşiten
31. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Biribirini kesen yoldur
32. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
33. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
34. [كذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
35. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Önce
36. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
37. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Kevn, tepe demektir
38. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hufre, çukur demektir
39. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
40. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Hayvanların ön ayaklarına denir
41. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
42. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Ribve, tümsek demektir
43. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رصد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [رقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D8%A8.md), [كمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D9%86.md), [حرس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B3.md) |
| Zıt Kök | [غفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%84.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir güzergâh veya geçit üzerinde hedefin hareketini kollamak üzere gizlenip tetikte beklemek, pusu kurmak |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi denetimin kaçınılmazlığı, vahyî koruma çemberi ve stratejik hazırlık ile gözetleme |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık alanındaki hiçbir eylemin ilahi teftiş ve kayıt dışı kalamayacağını bildiren mutlak denetim nizamı |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir «bakmak» veya pasif «gözetlemek» sayıp geçit tutma, pusu ve stratejik hazırlık boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رص | Birbirine kenetlenme, sıkıca yanaşma, boşluk bırakmayacak şekilde dizilme ve istiflenme; nitekim [رصص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%B5.md) kökünde taşların veya tuğlaların kurşun dökülerek birbirine kenetlenmesi ve saf tutulması anlamı esastır. | د | Devamlılık, sınır koyma ve bir hatta çakılıp kalma niteliği taşıyan د harfinin eklenmesiyle, kenetlenmiş ve gizlenmiş dikkat hali belirli bir güzergâha veya geçide yöneltilmiş; pusu kurarak bir hedefin yolunu gözetleme ve stratejik bekleme anlamı somutlaşmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı | Bilinç, dikkat, öncelik ve gözlem merkezini temsil eder; hedefe yönelen zihinsel odaklanmayı kurar. |
| ص | Av kancası / pusuya yatan beden | Sıkışma, gizlenme, hedefin geçeceği dar hatta kapanarak avı kıstırma iradesini simgeler. |
| د | Çadır kapısı / geçiş yolu | Girilen veya geçilen sabit eşiği, belirli bir geçit ve güzergâh üzerindeki bekleme noktasını imler. |
| رصد | Bir geçidin başında odaklanmış dikkatle gizlenip pusuya yatma hareketi | Bilincin (ر), stratejik bir geçit veya eşik üzerine (د) gizlenerek ve kilitlenerek (ص) hedefin gelişini kollaması ve yakalama kastıyla beklemesi hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yırtıcı hayvanın veya avcının avını yakalamak için yol üzerinde gizlenip beklemesi; yaban hayvanını düşürmek üzere kazılıp üzeri kamufle edilen tuzak çukuru (zübye / rusde); ayrıca devenin diğer develerin su içmesini kollayıp onlar çekilince içmesi (rasûd). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye dönemi metinlerinde kök, özellikle geçitleri tutan çöl eşkıyasının (sû‘lûk) pususu, avcının gizlenme yeri veya yol kesen yırtıcı yılan tasvirlerinde yer alır. Veri bulunamadı. |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem şairi Zü’r-Rumme (Emevî dönemi) kökü avcının siperde gizlenerek avını kollaması bağlamında kullanır: يراصدها في جوف حدباء ضيق / على المرء إلا ما تخرق حالها |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça رصد kökü, güzergâh tutma, pusuya yatma ve bir şeyi elde etmek veya teftiş etmek üzere hazırlıklı bekleme ana semantiğine dayanır. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede doğrudan birebir üçlü ses denkliğiyle yaygın bir fiil kökü olarak tescillenmemiş olmakla birlikte, kökün içerdiği «gözetleme, pusu kurma, dikkatle kollama» manaları, güney Sami ve Arap sahasında avcılık, yol emniyeti ve kervan yollarının teftişi gibi bedevi-askeri yaşam pratikleri içinde son derece özelleşmiş bir semantik çekirdek kazanmıştır. Süryanice ve Aramicede benzer gözetleme ve tetikte bekleme fonksiyonları genellikle fonetik akraba olan diğer köklerle karşılanırken, Arapçada kök hem geçit yerini (مرصد) hem de pusuya yatan kolluk veya gözetleyici birliği (رصد) ifade eden zengin bir terminolojik gelişme göstermiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رصد | Pusu kurmak, birinin geçeceği yolda gizlenip beklemek, mükafat veya ceza için hazırlık yapmak anlamlarında genişlemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami / Arapça odaklı gelişim | Kuzeybatı Sami dillerinde sınırlı izler taşımakla birlikte Arapçada avcı pusu çukuru ve güzergâh denetimi üzerinden kurumsallaşmıştır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik katmanda kökün düzenli ve kesin bir dış akrabası belgelenememiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رصد | Anlamlı | Pusu kurmak, gözetlemek | Hedef kök; bir geçit üzerinde hedefin hareketini denetlemek üzere tetikte beklemektir. | Kur'an'da geçer |
| ردص | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez |
| [صرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%AF.md) | Anlamlı | Katıksız soğuk, iç çekilmesi | Şiddetli soğuk gün, bir şeyden tamamen vazgeçme veya küçük avcı bir kuş türüdür. | Kur'an'da geçmez |
| [صدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%B1.md) | Anlamlı | Öne çıkmak, geri dönmek | Sudan veya başlangıç noktasından dönmek, göğüs, bir işin başlangıç ve çıkış yeridir. | Kur'an'da geçer |
| [درص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D8%B5.md) | Anlamlı | Küçük yavru, gizli yol | Fare veya kertenkele yavrusu; yer altındaki gizli delikler ve yollardır. | Kur'an'da geçmez |
| [دصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B5%D8%B1.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde bu harf dizilimi mühmel sayılmıştır. | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رصد | Merkez | Pusuda gözetleme | Bir güzergâh veya geçit üzerinde müdahale etmek üzere gizlenerek tetikte beklemeyi bildirir. | Mekân ve eylem hedefli teftiş |
| [رقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D8%A8.md) | Komşu | Genel gözetleme | Yüksekten veya uzaktan, boynunu uzatarak durumu sürekli izlemek ve korumaktır; pusu şartı içermez. | Sürekli teftiş ve koruma |
| [كمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D9%86.md) | Komşu | Gizlenme / Pusu | Yalnızca kendini gizlemeyi ve saklanmayı öne çıkarır; hedefi kollama veya denetleme vurgusu ikincildir. | Saklanma hali |
| [حرس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B3.md) | Komşu | Nöbet tutma | Korunan bir varlığı dışarıdan gelecek tehlikelere karşı muhafaza etmek üzere uyanık kalmaktır. | Koruma odaklı bekleyiş |
| [غفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%84.md) | Zıt | Dikkatsizlik / Aymazlık | Ortamda var olan tehlikeyi veya sorumluluğu fark etmeme, teyakkuz halini tamamen terk etme durumudur. | Teftiş ve teyakkuz yokluğu |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رصد | Pusu kurarak gözetlemek | Geçit üzerinde hedefin hareketini teftiş ve müdahale amacıyla gizlenip beklemektir. | Kesin |
| Latince | Insidiari, observare | Pusuya yatmak, gözlemek | Insidiari pusu ve tuzak boyutunu, observare ise dikkatli gözlemi karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | To ambush, to lie in wait, to surveil | Pusuya yatmak, gözetlemek | Ambush ani yakalama kastını, surveillance ise organize ve stratejik takibi ifade eder. | Güçlü |
| Almanca | Auflauern, beobachten | Pusu kurmak, gözetlemek | Auflauern yolda bekleyip baskın yapmayı, beobachten ise sürekli izlemeyi bildirir. | Güçlü |
| Fransızca | Guetter, être aux aguets | Tetikte beklemek, pusu kurmak | Guetter bir geçidi kollamayı, aux aguets ise en küçük hareketi yakalamak üzere uyanık olmayı verir. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رَصَدًا | Vahyî güvenliği sağlayan koruyucu ve gözetleyici melekler / bekçiler | Cinlerin göğü dinlemesini engelleyen teyakkuzdaki güçler ve vahyin peygambere inişini kuşatan koruma çemberi; Cin [72:9](https://lisan.digital/tr/ayet/72:9.md), Cin [72:27](https://lisan.digital/tr/ayet/72:27.md). |
| لَبِالْمِرْصَادِ | Kaçınılmaz ilahi denetim, teftiş ve kuşatma makamı | Azgınlaşan zâlim toplumların yaptıklarının ilahi gözetimden kaçamayacağını ve hak ettikleri cezaya çarptırılacaklarını bildiren teftiş bağlamı; Fecr [89:14](https://lisan.digital/tr/ayet/89:14.md). |
| مِرْصَادًا | Cehennemin suçluları yakalamak için bekleyen bir pusu ve geçit yeri olması | Ahirette azgınların kaçıp kurtulamayacağı, tam güzergâhları üzerine kurulmuş kaçınılmaz tuzak ve hapis noktası; Nebe [78:21](https://lisan.digital/tr/ayet/78:21.md). |
| مَرْصَدٍ | Düşmanın geçebileceği stratejik kontrol noktası ve pusu yeri | Müşriklere karşı askeri harekâtta yolların, geçitlerin ve kontrol noktalarının tutulması emri; Tevbe [9:5](https://lisan.digital/tr/ayet/9:5.md). |
| وَإِرْصَادًا | Müslümanlar aleyhine teftiş, hazırlık ve üs kurma faaliyeti | Dırar Mescidi'ni inşa edenlerin daha önce Allah ve Resulü ile savaşanlara bir istihbarat ve gözetleme üssü hazırlama çabası; Tevbe [9:107](https://lisan.digital/tr/ayet/9:107.md). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi sıfatlar ve adalet | Allah’ın «mirsâd» üzere olması vasfıyla hiçbir amelin zayi olmayacağı, zulmün karşılıksız kalmayacağı ve ilahi ilmin her şeyi kuşattığı vurgulanır. | Mutlak denetim ve kaçınılmaz adalet |
| Fıkıh | Harp hukuku ve kamu güvenliği | Düşmanın yollarını kesmek, sınır boylarında gözetleme kuleleri (ribât) kurmak ve yol kesicilerin (kuttâut-tarîk) pusu eylemlerinin cezai karşılığı tartışılır. | Askeri istihbarat ve sınır muhafazası |
| Tefsir | Gayb ve vahiy emniyeti | Cin suresinde geçen kavramın vahyin koruma kalkanı olduğunu, vahyî bilginin tahrif ve sızmadan mutlak biçimde arındırıldığını açıklamakta kullanılır. | Dokunulmaz vahyî muhafaza |
| Hadis | Borç ve infak hazırlığı | Hadislerde geçen «bir borcu ödemek için hazırlık yapmak» ifadesi çerçevesinde, kişinin bir hak sahibine hakkını vermek üzere malı kenarda hazır tutması anlamı öne çıkar. | Hak ödemek için ön hazırlık yapma |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve hesap nizamı | İlahi teftiş ve vahyî güvenlik duvarı | Kötülüğün ve tahrifatın nizamı delmesini engellemek | İlahi irade varlığın geçit noktalarını tutarak nizamın kozmik ve vahyî dengesini korur. | Kesin |
| İlmi | Bilgi teorisi ve doğrulama | Doğrulama kalkanı ve metodolojik filtre | Hatalı verinin ve safsatanın sisteme sızmasını önlemek | Hakikatin inşasında her aşama epistemolojik denetleyicilerin gözetiminden geçer. | Güçlü |
| Siyasi | Devlet güvenliği ve istihbarat | Sınır denetimi ve stratejik kontrol noktaları | Düşman sızmalarını engellemek ve kamu düzenini sağlamak | İktidar, egemenlik alanının tüm giriş-çıkış yollarını kontrol altında tutmakla yükümlüdür. | Kesin |
| İktisadi | Mali denetim ve rezerv yönetimi | Önceden tahsis edilmiş fon ve regülasyon | Beklenmedik yükümlülükleri karşılamak ve suiistimali önlemek | Gelecekteki borç veya yatırımlar için kaynağın gözetilip kenara ayrılması ve haksız kazancın engellenmesidir. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Güvenlik duvarı (Firewall) / Kontrol noktası filtresi | Ağ sistemlerinde veri paketlerinin geçit eşiğinde denetlenerek yetkisiz veya zararlı erişimlerin durdurulması, kökün geçitte pusu kurup izinsiz geçişe izin vermeyen yapısıyla birebir örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Panoptik denetim / Kurumsal teftiş mekanizması | Hukuk ve kriminolojide suç potansiyeli taşıyan alanların sürekli gözetim altında tutulması, caydırıcılığın failin her an yakalanabileceğini bilmesi üzerine kurulmasıdır. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün anlamını yalnızca gök cisimlerini rasathanede incelemek veya teknik anlamda pasif bir «gözlemcilik» (monitoring) seviyesine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün Kur'an'daki ana ekseni sadece bakmak değil; eyleme geçmek üzere pusu kurmak, bir güzergâhı tutmak, düşmanı kıstırmak ve vahyî süreci her türlü sızmaya karşı aktif silahlı muhafızlar gibi korumaktır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Allah’ın «mirsâd» üzere oluşunun (Fecr [89:14](https://lisan.digital/tr/ayet/89:14.md)) veya cehennemin bir «mirsâd» oluşunun (Nebe [78:21](https://lisan.digital/tr/ayet/78:21.md)) pasif bir seyir zannedilmesi; böylece ilahi adaletin kaçınılmaz takibat, yakalama ve hesap sorma gücünün zayıf algılanması. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ontolojik güvenlik ve adalet tasarımını temellendirir; varlık alanının ve özellikle peygamberlik/vahiy hattının başıboş bırakılmadığını, kozmik bir teyakkuz ve denetim ağıyla korunduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Gayb haberlerinin dinlenilmesini konu edinen Cin suresi ayetlerinde, ilahi hesabın kaçınılmazlığını ilan eden Fecr ve Nebe surelerinde ve münafıkların yıkıcı faaliyetlerine karşı uyanıklığı emreden Tevbe suresinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Zalimlerin eylemlerinin yanlarına kâr kalacağı veya tarihin başıboş aktığı zannını; ayrıca vahyin insan zihnine ulaşırken şeytani veya beşeri müdahalelere açık kaldığı vehmini kesin olarak çürütür. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir geçit veya av yolu üzerinde gizlenip hedefin geçişini kollamak, üzerine atılmak veya onu engellemek üzere pusuda beklemek.
- Soyut anlam: İlahi veya stratejik bir gayeyle varlığın geçiş güzergâhlarını tam denetim altına almak; sızıntıyı imkânsız kılan aktif koruma ve kaçışı engelleyen mutlak hesap sorma nizamı.
- Sistematik karşılık: Sistemin güvenlik ve hesap sınırını oluşturan, giriş-çıkışları filtreleyen ve hukuki-ahlaki sapmaları anında yakalayan denetim eşiği.
- LaTeX modeli: $$S = \{ x \in T \mid \exists p \in P, \, f(x, p) = 0 \iff x \notin C \}$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $T$, varlığın veya eylemlerin aktığı güzergâhı (zamansal ve mekânsal rotayı); $P$, bu güzergâh üzerinde stratejik noktalara yerleştirilmiş denetim ve pusu noktalarını (rasad/mirsâd mevkilerini); $S$ ise bu denetimden sağ salim geçebilen meşru akışı temsil eder. Fonksiyon $f(x, p)$, geçen unsur ile gözetleme noktası arasındaki teftiş bağıntısıdır; şayet bir eylem veya varlık ilahi/hukuki meşruiyet şartını taşımıyorsa ($x \notin C$), pusu noktasında engellenir ve akışına son verilir. Formül, hiçbir sapkın unsurun bu kontrol eşiğini aşamayacağını sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (6 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B5%D8%AF/occurrences?meal=IK

### [Tevbe 9:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%AF/ayet/9:5.md) — مَرْصَدٍ

فَإِذَا انْسَلَخَ الْأَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ وَخُذُوهُمْ وَاحْصُرُوهُمْ وَاقْعُدُوا لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ فَإِنْ تَابُوا وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ فَخَلُّوا سَبِيلَهُمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Haram aylar çıkınca; artık müşrikleri bulduğunuz yerde öldürün. Onları yakalayın ve hapsedin. Her gözetleme yerinde onları bekleyin. Eğer tevbe ederler; namaz kılar, zekat verirlerse; yollarını serbest bırakın. Muhakkak ki Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Tevbe 9:107](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%AF/ayet/9:107.md) — وَإِرْصَادًا

وَالَّذِينَ اتَّخَذُوا مَسْجِدًا ضِرَارًا وَكُفْرًا وَتَفْرِيقًا بَيْنَ الْمُؤْمِنِينَ وَإِرْصَادًا لِمَنْ حَارَبَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ مِنْ قَبْلُ وَلَيَحْلِفُنَّ إِنْ أَرَدْنَا إِلَّا الْحُسْنَى وَاللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ

Meal (IK): Zarar vermek, küfretmek, mü’minlerin arasını açmak ve daha evvel Allah’a, peygamberine karşı savaşan kişiyi beklemek ve gözetlemek üzere bir mescid edinenler: Biz iyilikten başka bir şey istemedik, diye yemin ederler. Allah şehadet eder ki; onlar hiç şüphesiz yalancılardır.

### [Cin 72:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%AF/ayet/72:9.md) — رَصَدًا

وَأَنَّا كُنَّا نَقْعُدُ مِنْهَا مَقَاعِدَ لِلسَّمْعِ فَمَنْ يَسْتَمِعِ الْآنَ يَجِدْ لَهُ شِهَابًا رَصَدًا

Meal (IK): Doğrusu biz; göğün dinlenebileceği bir yerinde oturmuştuk; ama şimdi kim onu dinleyecek olursa, kendisini gözetleyen bir alev buluyor.

### [Cin 72:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%AF/ayet/72:27.md) — رَصَدًا

إِلَّا مَنِ ارْتَضَى مِنْ رَسُولٍ فَإِنَّهُ يَسْلُكُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَمِنْ خَلْفِهِ رَصَدًا

Meal (IK): Ancak beğenip seçtiği bir peygamber müstesnadır. Çünkü onun önünden ve ardından gözcüler koyar.

### [Nebe 78:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%AF/ayet/78:21.md) — مِرْصَادًا

إِنَّ جَهَنَّمَ كَانَتْ مِرْصَادًا

Meal (IK): Şüphesiz ki cehennem; bir gözetleme yeridir.

### [Fecr 89:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%AF/ayet/89:14.md) — لَبِالْمِرْصَادِ

إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصَادِ

Meal (IK): Doğrusu Rabbın hep gözetlemekteydi.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

“Rusde”, yaban hayvanın düşmesi için açılmış ve üstü kapatılmış tuzak çukurudur. Karşı tarafa görünmeden yapılan gözetlemeye “resad” denir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الصاد والدال والراء معهما
ص د ر، ر ص د، ص ر د، د ر ص مستعملات
صدر:
الصَّدْرُ: أعلى مُقَدَّمِ كُلِّ شيءٍ، وصَدْرُ القَناةِ أعلاها، وصَدْرُ الأمر أوَّلُه.
وصُدْرةُ الاِنسانِ: ما أَشَرفَ من أعلى صَدْره.
والصِّدارُ: ثَوبٌ رأسُه كالمِقْنَعَةِ، وأسفلُه يُغَشِّي الصَّدْر والمَنْكِبَيْنِ تَلْبَسُه النِّساءُ.
والتصدير: حَبْلٌ يُصَدَّرُ به البعير اذا جَرَّ حِمْلَه الى خَلف، فالحَبْلُ اسمه التصدير، والفِعْل التصدير.
والتَصَدُّر: نَصْبُ الصَّدْر في الجلوس.
ويقال: صَدَرَ فلانٌ فلاناً اذا أصابَ صدْرَه بشيءٍ.
والأَصْدَرُ: الذي أشَرفَتْ صُدْرَتُه.
ويقال: صَدَرَ فلانٌ فلاناً اذا أصابَ صدْرَه بشيءٍ.
وصَدِرَ فلانٌ اذا وَجِعَ صَدرُه.
والصَّدَرُ: الانصراف عن الوِرْدِ وعن كلِّ أمرٍ، ويقال: صَدَروا وأصدَرْ ناهُم.
وطريق صادر في معنى يصدُر عن الماء بأهلِه، وكذلك يَرِدُ بهم مكانَ كذا وكذا، فهو واردٌ، وقَال لبيد يذكر ناقَتَيْن:
ثمَّ أَصَدْر ناهُما فـي واردٍ		صادرٍ وَهْمٍ صُواهُ قد مَثَلْ
أراد في طريقٍ يُورَدُ فيه ويُصْدَر عن الماء فيه، والوَهْمُ الضَّخْم.
والمصدَرُ: أصلُ الكلمة الذي تَصدُرُ عنه الأفعالُ. وتفسيره: ان المصادر كانت أوّلَ الكلام، كقولك: الذَّهاب والسَّمْع والحِفظ، وانما صَدَرت الأفعالُ عنها، فيقال: ذَهَبَ ذَهاباً، وسَمعَ سمعاً وسَماعاً وحَفِظَ حِفظاً.
والمُصَدَّرُ من السِّهامِ: الذي صدرُه غليظٌ، وصَدُرُ السَّهم: ما فَوْقَ نصفه الى المَراش.
والمُصَدَّرُ: الأَسَدُ.
رصد:
المَرْصَدُ: موضعُ الرَّصْد.
والرَّصَدُ هم القوم الذين يرصُدون كالحَرَس، والرصد الفِعل.
والرَّصَدُ: كَلأٌ قليل في أرضٍ يُرجَى بها حَيَا الربيع، وتقول: بها رَصَدٌ من حَياً، وأرض مَرْصِدة: بها شيءٌ من رَصَد، ومنه إِرصادُ الانسان في المُكافَأَةِ والخيرِ، يقال: أنا مُرْصِدٌ لك بإِحسانِكَ حتى أُكافِئَكَ به، قال: وحَيَّةٍ تُرْصِدُ بالهَواجرِ
صرد:
الصُّرَدُ: طائِرٌ يصيد العصافيرَ، أكبَرُ منها شيئاً.
ويومٌ صَرِدٌ وليلةٌ صَرِدةٌ، والاسْمُ الصَّرْدُ، قال رؤبة: بمَطَرٍ ليسَ بثَلْجِ صَرْدِ واذا انتَهَى القَلْبُ عن شيءٍ، قيل: صَرِدَ عنه وقد صَرِدَ صَرُداً، وقَومٌ صَرْدَى، قال: أَصبَحَ قلبي صَرِدا لا يشتَهي أنْ يَرِدا ورجل صَرِدٌ ومِصْرادٌ، وهو الذي يَشتَدُّ عليه البَرْدُ ويقلُّ صَبْرُه عليه.
وجَيشٌ صَرِدٌ، كأنّه من تُؤَدَةِ سَيْرِه جامِدٌ.
والصُّرّادُ: غَيْمٌ رقيقٌ تَسْتَخِفُّه الريحُ الباردةُ، وقال: وهاجَتِ الرِّيحُ بصُرّاد الفَزَعْ ويقال: صُرَّيْدٌ مثل زُمّال وزُمَّيل، وهو التَّرخيم.
والتَّصريدُ في السَّقي دون الرِّيِّ، قال النابغة:
وتَسقي اذا ما شِئتَ غيرَ مُصـرِّدٍ		بزَوراءَ في أكنافِها المِسْكُ كارعُ
وصَرَّدَ له عَطاءَه أي أعطاه قليلاً قليلاً.
وصَرِدَ السَّهْمُ من الرَّمِيَّةِ صَرَداً: نَفَذَ منه شَباةُ حَدِّهِ، ونَصْلٌ صاردٌ: خارجٌ من الرَّمِيَّة شيئاً، فاذا خَرَجَ بعضه فهو نافِذٌ، واذا جاوَزَ فهو مارِقٌ.
ويقال: الصَّرَدَ الإِنفاذ، قال: ولكنْ خِفْتُما صَرَدَ النِّبال والصَّرَدُ: الخَطَأُ.
والصُّرَدانِ: عِرْقانِ أخضَرانِ تحتِ اللسان، قال: له صُرَدانِ مُنطَلِقا اللسانِ
درص:
الدِّرْصُ: وَلَدُ الفَأْرِ والقَنافِذ وشِبْهه، والجمعُ الدِّرَصَةُ والدِّرْصانُ. والدِّرْصُ، والدَّرْصُ لغتان، وأنشد:
لعَمْركَ لو تَغدو عليَّ بدِرْصِها		عَشَرتُ لها ما لي اذا ما تَألَّتِ

##### Türkçe

باب **الصاد** و**الدال** و**الراء** معهما
ص د ر، ر ص د، ص ر د، د ر ص kullanılagelenlerdir.

**صدر**:
**الصَّدْرُ**: her şeyin ön tarafının üst kısmı; ve **صَدْرُ القَناةِ** onun en üstü; ve **صَدْرُ الأمر** onun evvelidir.
Ve **صُدْرةُ الاِنسانِ**: onun göğsünün üst kısmından yüksek olan şey.
Ve **الصِّدارُ**: baş kısmı başörtüsü gibi olan bir elbise; alt kısmı göğsü ve iki omzu örter; kadınlar onu giyer.
Ve **التصدير**: deve yükünü arkaya doğru çektiği zaman onunla devenin önüne bağlanan bir iptir; ip onun adı **التصدير**’dir, fiil de **التصدير**’dir.
Ve **التَصَدُّر**: oturuşta göğsü dikmek.
Ve denilir: falan, falanı **صَدَرَ** etti; bir şeyle onun göğsüne isabet ettirdiği zaman.
Ve **الأَصْدَرُ**: **صُدْرَتُه** (göğsünün üst kısmı) yüksek olan.
Ve denilir: falan, falanı **صَدَرَ** etti; bir şeyle onun göğsüne isabet ettirdiği zaman.
Ve falan **صَدِرَ** oldu; göğsü ağrıdığı zaman.
Ve **الصَّدَرُ**: su başından ve her işten geri dönme; ve denilir: **صَدَروا** ve biz onları **أصدَرْ ناهُم**.
Ve “**طريق صادر**” şu mânâdadır: halkıyla birlikte sudan döner; aynı şekilde onları falan falan yere götürür, o da “**واردٌ**”dir. Ve Lebîd iki devesini anarak dedi ki:
ثمَّ أَصَدْر ناهُما فـي واردٍ		صادرٍ وَهْمٍ صُواهُ قد مَثَلْ
Bir yolda demek istedi: onda suya varılır ve onda sudan dönülür; ve **الوَهْمُ**: iri (büyük).
Ve **المصدَرُ**: fiillerin kendisinden çıktığı kelimenin aslıdır. Onun açıklaması: masdarlar sözün evveli idi; senin “**الذَّهاب**” ve “**السَّمْع**” ve “**الحِفظ**” demen gibi; fiiller ancak onlardan çıktı; böylece denilir: **ذَهَبَ** **ذَهاباً**, ve **سَمعَ** **سمعاً** ve **سَماعاً**, ve **حَفِظَ** **حِفظاً**.
Ve oklardan **المُصَدَّرُ**: göğsü kalın olan; ve **صَدُرُ السَّهم**: onun yarısının üstünden tüylerin takıldığı yere kadar olan kısım.
Ve **المُصَدَّرُ**: aslan.

**رصد**:
**المَرْصَدُ**: **الرَّصْد** yeri.
Ve **الرَّصَدُ**: muhafızlar gibi gözetleyen kavimdir; ve **الرصد** fiildir.
Ve **الرَّصَدُ**: bir arazide az bir ot; onda bahar yağmurunun umulması; ve dersin ki: onda yağmurdan **رَصَدٌ** vardır. Ve **أرض مَرْصِدة**: onda **رَصَد**’dan bir şey vardır. Ve ondan: karşılık ve hayırda insanı **إِرصادُ**; denilir: senin iyiliğinle sana karşılık vereyim diye ben sana bir ihsan ile **مُرْصِدٌ**’im. Dedi ki:
وحَيَّةٍ تُرْصِدُ بالهَواجرِ

**صرد**:
**الصُّرَدُ**: serçeleri avlayan bir kuştur; onlardan biraz daha büyüktür.
Ve bir gün **صَرِدٌ** ve bir gece **صَرِدةٌ**; isim **الصَّرْدُ**’dur. Rü’be dedi ki: **بمَطَرٍ ليسَ بثَلْجِ صَرْدِ**. Ve kalp bir şeyden vazgeçtiği zaman, “ondan **صَرِدَ**” denilir; ve **صَرِدَ** **صَرُداً**. Ve bir kavim **صَرْدَى**. Dedi ki: **أَصبَحَ قلبي صَرِدا لا يشتَهي أنْ يَرِدا**. Ve bir adam **صَرِدٌ** ve **مِصْرادٌ**; o, soğuğun kendisine şiddetli geldiği ve ona sabrının az olduğu kimsedir.
Ve bir ordu **صَرِدٌ**: sanki yürüyüşünün ağır oluşundan donmuş gibidir.
Ve **الصُّرّادُ**: soğuk rüzgârın hafifçe sürüklediği ince bir buluttur. Ve dedi ki: **وهاجَتِ الرِّيحُ بصُرّاد الفَزَعْ**. Ve denilir: **صُرَّيْدٌ** “**زُمّال**” ve “**زُمَّيل**” gibi; o, kısaltmadır (**التَّرخيم**).
Ve sulamada **التَّصريدُ**: tam doyurma (**الرِّيّ**) olmaksızın (az) sulamadır. Nâbiga dedi ki:
وتَسقي اذا ما شِئتَ غيرَ مُصـرِّدٍ		بزَوراءَ في أكنافِها المِسْكُ كارعُ
Ve ona bağışını **صَرَّدَ** etti; yani ona az az verdi.
Ve ok, hedefte (**الرَّمِيَّةِ**) **صَرَداً** olarak **صَرِدَ** oldu: keskinliğinin ucu ondan geçti. Ve **نَصْلٌ صاردٌ**: hedeften biraz dışarı çıkmış olandır; onun bir kısmı çıkarsa o **نافِذٌ**’dir; eğer ötesine geçerse o **مارِقٌ**’tir.
Ve denilir: **الصَّرَدَ** “delip geçirme”dir (**الإِنفاذ**). Dedi ki: **ولكنْ خِفْتُما صَرَدَ النِّبال**. Ve **الصَّرَدُ**: hata (**الخَطَأُ**).
Ve **الصُّرَدانِ**: dilin altında iki yeşil damardır. Dedi ki: **له صُرَدانِ مُنطَلِقا اللسانِ**

**درص**:
**الدِّرْصُ**: farenin ve kirpilerin ve benzerinin yavrusudur; çoğulu **الدِّرَصَةُ** ve **الدِّرْصانُ**’dır. Ve **الدِّرْصُ** ile **الدَّرْصُ** iki lehçedir. Ve şu beyit okunmuştur:
لعَمْركَ لو تَغدو عليَّ بدِرْصِها		عَشَرتُ لها ما لي اذا ما تَألَّتِ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الراصِدُ للشيء: المراقِبُ له. تقول: رَصَدَه يَرْصُدُهُ رَصْداً ورَصَداً. والتَرَصُّدُ: التَرَقُّبُ. والرَصيدُ: السَبُعُ الذي يَرْصُدُ لِيثِبَ. والرَصود من الإبل: التي تَرْصُدُ شُرْبَ الإبل، ثم تشرب هي. والرَصَدُ: القَوْمُ يَرصُدون، كالحَرَس يستوي فيه الواحد ولاجمع والمؤنّث. وربَّما قالوا: أرْصادٌ. والمَرْصَد: موضع الرَصْد. الأصمعيّ: رَصَدْتُهُ أَرْصُدُه رَصْداً: ترقَّبْته. وأَرْصَدْتُ له: أَعْدَدْتُ له. والمِرْصادُ: الطريق. والرُصْدَةُ بالضم: الزُبْيَةُ. والرَصْدَةُ بالفتح: الدُفْعَة من المَطَرِ؛ والجمع رِصادٌ. تقول منه: رُصِدَت الأرض فهي مرصودة. والرَصَد بالتحريك: القليل من الكلأ والمطر. يقال: بها رَصَد من حياً. والجمع أَرصاد.

##### Türkçe

**الراصِدُ** bir şey için: onu gözetleyendir. Şöyle dersin: **رَصَدَه يَرْصُدُهُ رَصْداً ورَصَداً**. Ve **التَرَصُّدُ**: bekleyip gözetmedir. Ve **الرَصيدُ**: sıçramak için gözetleyen yırtıcı hayvandır. Ve develerden **الرَصود**: develerin su içmesini gözetleyen, sonra kendisi içen (dişi deve)dir. Ve **الرَصَدُ**: gözetleyen topluluktur; bekçiler gibi, onda tekil ile çoğul ve müennes eşit olur. Ve belki şöyle demişlerdir: **أرْصادٌ**. Ve **المَرْصَد**: gözetleme yeridir. **الأصمعيّ**: **رَصَدْتُهُ أَرْصُدُه رَصْداً**: onu gözetleyip bekledim. Ve **أَرْصَدْتُ له**: onun için hazırladım. Ve **المِرْصادُ**: yoldur. Ve zamme ile **الرُصْدَةُ**: çukurdur. Ve fetha ile **الرَصْدَةُ**: yağmurdan bir defadır; çoğulu **رِصادٌ**. Ondan şöyle dersin: yer **رُصِدَت**; artık o **مرصودة**dur. Ve harekeli **الرَصَد**: otlağın ve yağmurun azı (az miktarı)dır. “Orada, bir mahalle için **رَصَد** vardır” denir. Çoğulu **أَرصاد**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ص د ر
صدر ، صرد ، رصد ، درص
استعمل من وجوهها : صدر ، صرد ، رصد ، درص .
صدر : قال ابن المظفّر : الصَّدْرُ : أعْلى مقدَّم كلّ شيء قال : وصَدْرُ القَناة : أعْلاها . وصَدْرُ الأمر أوّله . قال : والصُّدْرةُ من الإنسان : ما أشرَفَ من أَعْلى صَدْرِه .
قلتُ : ومن هذا قول امرأة طائيَّةٍ كانت تحتَ امرىء القيس ففَرِكَتْه وقالت : إني ما علمتُك إلاّ ثقيلَ الصُّدْرة ، سريع الهِراقة ، بطيءَ الإفاقة .
وقال أحمد بن يحيى : قال ابن الأعرابي : المِجْوَلُ الصُّدْرَةُ ، وهي الصِّدار والأُصْدَة والإتْب والعَلَقة .
قلت : والعربُ تقول للقميص القصير والدّرع القَصيرة : الصُّدْرةُ .
وقال الليث : الصِّدارُ : ثوبٌ رأسُه
كالمِقْنَعَةِ وأسفلُه يُغَشِّي الصدرَ والمنكِبين تَلبَسه المرأة .
قلتُ : وكانت المرأة الثَّكلَى إذا فَقدتْ حَميمَها فأحَدَّت عليه لبِستْ صِدَاراً من صوف ، ومنه قول أخي خَنساءَ :
ولو هلكتُ لبستْ صِدَارَها
وقال الرّاعي يصف فَلاةً :
كأنّ العِرْمَسَ الوَجْناءَ فيها
عَجُولٌ خَرّقتْ عنها الصِّدَارَا
وقال الأصمعيّ : يقال لِمَا يَلِي الصَّدْر من الدِّرْع : صِدار .
وقال اللّيث : التصدير : حَبلٌ يُصدَّر به البعيرُ إذا جرَّ حِمْلَه إلى خَلْف . والحبلُ اسمه التَّصْدير ، والفعل التَّصْدير .
أبو عُبَيد عن الأصمعي : وفي الرَّحْل حِزامَةٌ يقال لها : التَّصْدير قال : والوَضِينُ للهَوْدَج ، والبِطَان للقَتَب ؛ وأكثرُ ما يقال الحِزامُ للسَّرج .
وقال الليث يقال : صَدِّر عن بَعيرك ، وذلك إذا خَمُص بطنُه واضطرب تصديرُه ، فيُشدُّ حبلٌ من التَّصدير إلى ما وراء الكرْكِرَة فيثبتُ التصديرُ في موضعه ؛ وذلك الحبلُ يقال له : السِّناف ، قلت : الذي قاله الليث : إن التصدير حبل يُصَدَّر به البعير إذا جَرّ حمله خطأ ، والذي أراده يسمّى السِّناف والتَّصديرُ الحزامُ نفسُه .
وقال الليثُ : التصديرُ : نَصْبُ الصَّدر في الجُلوس . قال : والأَصْدَرُ الذي أشْرفتْ صُدْرَته .
قال : ويقال : صَدَرَ فلان فلاناً : إذا أصاب صَدْرَه . وصُدِر فلان : إذا وَجِع صَدْرُه .
أبو عُبيد عن الأحمر : صَدَرْتُ عن الماء صَدَراً ، وهو الاسم ، فإن أردتَ المَصدَر جزمْتَ الدال ، وأَنشدَنا :
وليلةٍ قد جعلتُ الصبحَ مَوْعِدَها
صَدْرَ المَطِيّة حتى تعرف السَّدَفا
قال : صَدْر المَطِيّة مصدر .
وقال الليث : الصَّدَر : الانصراف عن الوِرْد وعن كل أمر ، يقال : صَدَرُوا ، وأصدَرْناهم . وطريقٌ صادر ، معناه : أنّه يَصدُر بأهله عن الماء . وطريق وارِدٌ يَرِدُ بِهِم ، وقال لبيد يذكر ناقتين :
ثم أصدَرْناهُمَا في واردٍ
صَادِرٍ وَهْمٍ صُوَاهُ قد مَثَلْ
أراد في طريقٍ يُورَد فيه ويُصدَر عن الماء فيه . والوَهْمُ : الضَّخم .
وقال الليث : المَصدَر : أصلُ الكلمة الّتي تصدر عنها صَوَادِرُ الأَفعال . وتفسيرُه : أن المصادر كانت أوّل الكلام ، كقولك : الذَّهاب والسمعُ والحفظ ، وإنّما صَدَرت الأفعالُ عنها ، فيقال : ذهبَ ذَهاباً . وسَمِع سَمْعاً وسَمَاعاً ، وحَفِظ حِفْظاً .
وقال الليث : المصدَّر من السهام : الّذي
صَدْرُه غليظ . وصَدْرُ السَّهم : ما فوق نِصْفِه إلى المَرَاش .
الأصمعي : صُدِرَ الرجلُ يُصْدَرُ صَدْراً ، فهو مَصْدور : إذا اشتكَى صَدْرَه ، وأَنشد :
كأنّما هو في أحشاءِ مَصْدورِ
ويقال : صَدّرَ الفرسُ : إذا جاءَ قد سَبَق بصَدْرِه ، وجاء مُصَدّراً ، وقال طُفَيل الغَنَويّ يصف فرساً :
كأنّه بعدَ ما صَدَّرن مِن عَرَقٍ
سِيدٌ تَمطَّرَ جُنحَ اللّيلِ مَبْلولُ
( كأنه ) لهاء لفَرَسِه ، ( بعدما صَدَّرْن ) يعني خيلاً سَبَقْن بصُدُورهن . والعَرَقُ : الصّفُّ من الخيل . وقال دُكَين :
مُصَدَّرٌ لا وَسَطٌ لا تالٍ
وقال أبو سَعِيد في قوله : بعدما صَدَّرْن من عَرَق ، أي : هَرَقن صَدْراً من العَرَق ولم يَستَفرِغْنَه كلَّه .
وروي عن ابن الأعرابي أنّه رواه : بعدَما صدِّرْن ، أي : أصاب العَرَقُ صدورَهن بعدما عَرِقن .
ويقال للّذي يبتدىءُ أمراً ثم لا يُتمّه : فلانٌ يُورِد ولا يُصدِر ، فإذا أَتمَه قيل : أَورَدَ وأَصدَر . وقال الفَرَزْدَقُ يخاطب جريراً :
وحسبتَ خَيَل بني كُلَيب مَصْدَراً
فغَرِقْتَ حين وقَعْتَ في القَمْقَامِ
يقول : اغتررتَ بخَيْل قومك وظننتَ أنّهم يُخلِّصونك من بَحْرِي فلم يفعلوا .
ومن كلام كتّاب الدّواوين أن يقال : صُودِرَ فلانٌ العاملُ على مالٍ يؤدّيه ، أي : فورِق على مالٍ ضَمَنه .
أبو زَيد : نعجةٌ مُصدَّرَة : إذا كانت سَوداءَ الصَّدر بيضاءَ سائرِ الجسَد .
أبو عُبَيد عن الكسائي : إذا جاء الرجلُ فارغاً قيل : قد جاءَ يضرب أَصَدَريه . قال : يعني عِطْفيه . قال : وقال الأصمعيّ مِثلَه ، إلا أنّه قال بالسّين .
رصد : أبو عُبَيد عن الأصمعي : من أَسماء المَطَر : الرّصْدُ ، واحدتُها رَصَدة ، وهي المطَرةُ تقع أوّلاً لما يأتي بعدها . يقال : قد كانَ قبل هذا المطر له رَصْدة ، والعِهَادُ نحوٌ منها ، واحدتها عِهْدة .
وقال اللّيث : الرصَدُ كَلأٌ قليل في أرض يُرجى بها حَيَا الربيع ، تقول : بها رَصَد من حَياً ، وأرضٌ مُرْصِدَة : بها شيءٌ من رَصَد .
شمر عن ابن شمَيْلٍ : أرضٌ مُرصِدةٌ : وهي التي مُطِرتْ وهي تُرجَى لأن تُنبِتَ . قال : وإذا مُطرت الأرض في أوّل الشِّتاء فلا يقال لها مَرْتٌ ؛ لأن بها حينئذ رَصَداً والرصَدُ حينئذ : الرَّجاء لها ، كما ترجى الحاملة .
شمر عن ابن الأعرابي : الرَّصْدةُ : ترصُد وَليّاً من المَطَر . وقال الله جل وعز : ( وَالَّذِينَ اتَّخَذُواْ مَسْجِدًا ضِرَارًا ( ، إلى
قوله : ( وَإِرْصَادًا لِّمَنْ حَارَبَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ) ( التوبة : 107 ) وقال الزَّجّاج : كان رجل يقال له أبو عامر الرّاهب حارَبَ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) ومضى إلى هِرَقْل ، قال : وكان أحدَ المنافقين ؛ فقال المنافقون الّذين بنَوْا مَسجِد الضِّرَار : نَبني هذا المسجد وننتظرُ أبا عامر حتى يجيء ويصلي فيه . وقال : الإرصادُ : الانتظارُ .
وقال غيره : الإرصاد : الإعدادُ . وكانوا قالوا نَقْضي فيه حاجتَنا ولا يُعاب علينا إذا خَلَوْنا ونَرْصُدُه لأبي عامر مجيئَه من الشام ، أي : نُعِدُّه .
قلت : وهذا صحيح من جهة اللَّغة ، رَوَى أبو عُبَيد عن الأصمعيّ والكسائي : رصَدتْ فلاناً أرصُدُه : إذا ترقّبته . وأَرصْدتُ له شيئاً أَرْصده : أعددتُ له .
ورُوي عن ابن سيرين أنه قال : كانوا لا يَرْصدون الثِّمار في الدَّين ، وينبغي أن يُرصد العينُ في الدَّين ، وفسّره ابن المُبارك وقال : إذا كان على الرجل دَينٌ وعنده مِثله لم تجب عليه الزكاة ، وإذا كان عليه دينٌ وأخرجتْ أرضُه ثمرةً يجب فيها العُشر لم يسقُطْ عنه العُشْرُ من أجل ما عليه من الدَّين ، ونحو ذلك قال أبو عبيد .
وقال اللّيث : يقال : أنا لك مُرْصد بإحسانك حتى أكافئك به . قال : والإرصادُ في المكافأة بالخير ، وقد جعلَه بعضهم في الشّر أيضاً ، وأَنشد :
لا هُمَّ ربَّ الراكِب المُسافِرِ
احْفَظْه لي من أعيُن السَّواحِر
وَحيّةٍ تُرصِدُ بالهواجِر
فالحية لا تُرصد إلا بالشرّ .
وقال الليث : المرصد : مواضع الرصد . والرّصَد أيضاً : القومُ الّذين يَرصدون الطريق ، راصد ، كما يقال : حارسٌ وحرس ، وقال الله جل وعز : ( ) عَذَابٍ إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصَادِ ) ( الفجر : 14 ) ، قال الزجاج : أي يَرْصُد من كفر به وصَدَّ عنه العذاب .
وقال غيره : المرصادُ : المكانُ الذي يرصد به الراصد العدد وهو مثل المضمار الموضع الذي تُضَمَّر فيه الخيلُ للسّباق من مَيْدانٍ ونحوه . والمرصد مثلُ المرصاد ، وجمعه المراصِد .
وحدّثنا السَّعديّ محمد بن إسحاق قال : حدثنا القيراطي عن علي بن الحسن قال : حدثنا الحسين عن الأعمش في قوله : ( ) عَذَابٍ إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصَادِ ( قال : المرصاد : ثلاثةُ جُسُور خلف الصّراط : جِسرٌ عليه الأمانة ، وجسرٌ عليه الرحم وجسرٌ عليه الرّبّ .
قال أبو بكر ابن الأنباريّ في قولهم : فلان يرصُدُ فلاناً ، معناه : يَقْعُد له على
طريقه . قال : والمَرَصد والمرْصاد عند العرب : الطريق . قال الله جلّ وعزّ : ( وَاقْعُدُواْ لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ ) ( التوبة : 5 ) .
قال الفرّاء : معناه : اقعُدوا لهم على طريقهم إلى البيت الحرام . وقال الله جلّ وعزّ : ( ) عَذَابٍ إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصَادِ ( معناه : لبالطّريق .
ويقال للحيّة التي ترصد المارّة على الطريق : رَصيد .
وقال عرّام : الرَّصائدُ الوصائِد : مصايدُ تُعدّ للسّباع .
صرد : ( نَهى النبيُّ ( صلى الله عليه وسلم ) عن قَتْلِ أربع : النَّملة والنّحلة والصُّرَد والهُدهُد ) .
أخبرني المنذريُّ عن إبراهيم الحربيّ أنه قال : أراد بالنملة الطويلَة القوائم التي تكون في الحِزَبات وهي لا تؤذِي ، ونَهى عن قتل النحلة لأنها تُعسِّل شراباً فيه شِفاءٌ للناس ، ونَهَى عن قتل الصُّرَد لأنّ العرب كانت تطَّيَّر من صَوْته ، وهو الواقي عندهم ، فَنهى عن قتلِه رَداً للطِّيَرَة . ونهى عن قتل الهدهد لأنه أطاع نبيّاً من الأنبياء وأعانَه .
قال شَمِر : قال ابن شميل : الصُّرَدُ : طائرٌ أبقَع ضخمُ الرأس يكون في الشَّجر ، نصفُه أبيَضُ ، ونصفُه أسوَد ، ضخمُ المِنْقار ، له بُرْثُنٌ عظيمٌ نحوٌ من القارِيَة في العِظَم ، ويقال له : الأخْطبُ لاختلاف لَوْنَيه ، والصُّرَدُ لا تراه إلا في شُعْبةٍ أو شجرة لا يَقدِر عليه أحد .
قال : وقال سُكيْن النُّمَيريُّ : الصُّرَدُ صُرَدان : أحدُهما أسْبَدُ يُسمّيه أهلُ العِراق العَقْعق .
قال : وأما الصُّرَد الْهَمهام فهو البَرِّيِّ الذي يكون ينجَد في العِضاه لا تَراه في الأرض يَقفِز من شجرة إلى شجرة .
قال : وإن أصْحَر طُرِد فأُخِذ .
يقول : لو وَقَع على الأرض لم يستقل حتى يؤخذ .
قال : ويُصَرْصِر كالصَّقْر .
وقال الليث : الصُّرَد : طائر فوقَ العُصفور يَصيد العصافيرَ ، وجمعه صِرْدان قلت :
غلط الليث في تفسير الصرد ، والصرد ابن شميل .
وقال ابن السكّيت : التصريدُ : شُربٌ دُون الرِّيّ ، يقال : صَرَّدَ شُرْبه ، أي : قَطَعه .
ويقال : صَرِد السِّقاءُ صرداً : إذا خَرجَ زُبْدُه متقطعاً فيداوَى بالماء الحار ، ومن ذلك أُخِذ صَرْدُ البَرْد .
وقال الليث : الصرَدُ : مصدَر الصرد من البرد . وقومٌ صَرْدَى ، ورجل صَرِدٌ ومِصْرادٌ وهو الذي يشتدّ عليه البَرْد ويقلّ صبرُه عليه ، وليلةٌ صَردَة ، والاسمُ الصّرْد ، مجزوم .
وقال رُؤْبة :
بمَطَرٍ ليس بثَلْجٍ صَرْدِ
قال : وإذا انتهى القَلبُ عن شيء صَرِد عنه كما قال :
أصبَح قَلبي صَرِدا
لا يشتهي أن يرِدَا
قال : وقد يُوصَف الجيشُ بالصَّرْد فيقال : صَرْدٌ مجزوم وصَردٌ ؛ كأنه من تُؤدةِ سَيْرِه جامِدٌ .
خُفافُ بن ندبة :
صَرَدٌ تَوقَّصَ بالأبدان جُمْهور
والتَّوَقُّصُ : ثِقَل الوَطْء على الأرض .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي : الصَّرِيدَةُ : النَّعْجَةُ : التي قد أنحلها البَرْدُ وأضرَّ بها وجمعُها صَرائِد .
أبو عُبيد عن الأصمعي : الصُّرَّاد : سَحابٌ باردٌ نَدٍ ليس فيه ماء ، ونحو ذلك .
قال أبو عمرو : قال أبو عبيد : والصَّرْدُ والبَرْد ، ورجل صَرِد . ويقال : صَرّد عطاءَه : إذا قلّلَه .
أبو عبيد عن أبي عَمرو : الصّرْد : الطَّعْن النافذ . وقد صَرِدَ السهم يَصرَد ، وأنا أصْرَدْتُه ، وقال اللَّعِينُ المنْقَرِيّ :
فما بُقْيا عليَّ تركتُماني
ولكنْ خِفْتُما صَرَدَ النِّبالِ
يخاطِب جريراً والفرزدق .
وقال قُطرب : سهمٌ مُصَرِّد : مُصيب . وسهم مُصْرِد ، أي : مخطىء ، وأنشد في الإصابة للنابغة :
ولقد أصابت قلبَه من حبِّها
عن ظهرِ مِرْنانٍ بسَهْمٍ مُصْردِ
أي : مُصيب . وقال الآخَر : أصرَدَه الموتُ وقد أظَلاَّ : أخطأه .
أبو زيد : يقال : أُحِبُّكَ حُبّاً صَرْداً ، أي : خالصاً . وشرابٌ صَرْد ، وسَقاهُ الخمرَ صَرْداً ، أي : صِرْفاً ، وأنشد :
فإن النَّبيذ الصَّرْد إن شُرْبَ وحده
على غير شيء أوْجَع الكبد جُوعها
وذهبٌ صَرْدٌ : خالصٌ . وجيشٌ صَرْدٌ : بنُو أبٍ واحدٍ لا يخالطهم غيرهم .
وقال ابن هانىء : قال أبو عُبَيْدة يقال : معه جيشٌ صَرْدٌ ، أي : كلهم بنو عمّه أبو حاتم في كتابه في الأضداد : أصرد السهمُ : إذا نفذ من الرمية .
ويقال أيضاً : أصرد : إذا أَخطأ . والسهمُ المصرد : المخطىء والمصيب .
وقال أبو عُبَيدة في قول اللعين : ولكن خفتما صَرَد النبال .
وقال : من أراد الصواب قال : خفتما أن تصيبكما نبالي . ومن أراد الخطأ قال : خفتما أن تخطىء نبلكما . وأنشد للنظار الأسدي :
أصرده السهمُ وقد أطلاَّ
أي : أخطأ وقد أشرف .
شَمِر عن أبي عَمْرو : الصَّرْدُ : مكانٌ مرتفع من الجبال وهو أبرزها .
وقال الجعدي :
أسَدِيَّةٌ تُدْعَى الصِّرَاد إذا
نَشِبُوا وتحضُر جانبي شِعْر
شعرٌ : جبل . ابن السكّيت : الصُّرَدان : عِرقان مكتنفا اللسان ؛ وأنشد :
وأيُّ الناس أغدر من شآم
له صُرَدان منطلَق اللسان
وقال الليث : هما عِرْقان أخضران أسفل اللسان .
أبو عبيدة قال : الصُّردُ : أن يخرج وَبَرٌ أبيض في موضع الدَّبرة إذا برأت ؛ فيقال لذلك الموضع : صُرد وجمعه صِرْدَان ، وإياها عنى الرّاعي يصف إبلاً :
كأن مواقِعَ الصِّردَان منها
منَارَاتٌ بنين على جماد
جعل الدَّبر في أسنمة شبّهها بالمنار .
قال : وفرسٌ صَرِدٌ : إذا كان بموضع السَّرج منه بياضٌ من دَبَرٍ أصابه يقال له الصُّرد .
وقال الأصمعي : الصُّرد من الفَرَس : عِرْقٌ تحت لسانِهِ ، وأنشد :
خفيفُ النَّعامة ذو مبعةٍ
كثيفُ الفَرَاشة ناتِي الصُّرَدْ
وبَنُو الصَّياد : حيٌّ من بني مُرّة بن عوف بن غطفان .
درص : أبو عُبيد عن الأحمر : من أمثالهم في الحُجّة إذا أَضَلَّها الظالم ضَلَّ الدُّريصُ نَفَقَهُ وهو تصغير الدِّرْص ، وهو وَلَد اليربوع . ونَفَقُهُ : حُجره .
وقال اللَّيث : الدَّرْصُ والدِّرْص لغة ، والجميع الدِّرْصان ، وهي أولاد الفِأَرِ والقَنِافذ والأرانب وما أشبه بها ، وأنشد :
لَعَمْرُكَ لو تَغْدو عليّ بِدِرْصِها
عَشَرْتُ لها مالي إذا ما تَأَلَّتِ
وقال غيرُه : الجَنين في بطن الأوثان : دَرْصٌ .
وقال امرؤ القيس :
أذلك أم جَأبٌ يُطَارِدُ آتُناً
حَمَلْنَ فأدنى حَمْلِهِنَّ دُرُوصُ
يقال : دَرْص ودُرُوص وأَدْراص .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الدروص : الناقة السريعة .

##### Türkçe

ص د ر
صدر ، صرد ، رصد ، درص
Onun vecihlerinden kullanılmıştır: **صدر** ، **صرد** ، **رصد** ، **درص** .

**صدر** : İbnü’l-Muzaffar dedi: **الصَّدْرُ**: her şeyin her ön kısmının en üstü. Dedi: ve **صَدْرُ القَناة**: onun en üstü. Ve **صَدْرُ الأمر**: onun evveli. Dedi: ve insandan **الصُّدْرةُ**: onun göğsünün üst kısmından yüksek olan şey.

Dedim: Ve bundan, Tâîli bir kadının sözü (ki İmruü’l-Kays’ın nikâhı altında idi, sonra ondan nefret etti ve dedi): “Ben seni ancak **ثقيلَ الصُّدْرة** (göğüsçe ağır), **سريع الهِراقة** (çabuk dökülüşlü), **بطيءَ الإفاقة** (geç ayılışlı) olarak bildim.”

Ahmed b. Yahyâ dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: **المِجْوَلُ** **الصُّدْرَةُ**’dir; o da **الصِّدار** ve **الأُصْدَة** ve **الإتْب** ve **العَلَقة**’dır.

Dedim: Araplar kısa gömleğe ve kısa zırha: **الصُّدْرةُ** derler.

Leys dedi: **الصِّدارُ**: baş kısmı **كالمِقْنَعَةِ** (başörtüsü gibi) olan, alt kısmı göğsü ve iki omzu örten bir elbisedir; kadın onu giyer.

Dedim: Kadın, yakını(nı) kaybettiğinde ve onun üzerine yas tuttuğunda, yünden bir **صِدَار** giyerdi; ve ondan, Hansâ’nın kardeşinin sözü:
“Eğer ölseydim, **صِدَارَها**’sını giyerdi.”

Râ‘î, bir çölü vasfederek dedi:
“İçinde sanki **العِرْمَسَ الوَجْناءَ**
aceleci bir (deve)dir; ondan **الصِّدَارَا**’yı yırtmıştır.”

Asma‘î dedi: Zırhtan **الصَّدْر**’e bitişik olana: **صِدار** denir.

Leys dedi: **التصدير**: deve yükünü arkaya doğru çektiğinde onunla deveye **يُصدَّر** olunan bir iptir. İpin adı **التَّصْدير**’dir; fiil de **التَّصْدير**’dir.

Ebû ‘Ubeyd, Asma‘î’den: Ve semerde bir kayış vardır; ona **التَّصْدير** denir. Dedi: ve **الوَضِينُ** hevcin içindir; **البِطَان** katab içindir; en çok **الحِزام** eyer için söylenir.

Leys dedi: Denir ki: **صَدِّر** عن بعيرك; bu, karnı inceldiğinde ve onun **تصديرُه**’u sarsıldığında olur; böylece **التَّصدير**’den bir ip, **الكرْكِرَة**’nin arkasına bağlanır da **التصدير** yerinde sabitlenir; o ipe **السِّناف** denir. Dedim: Leys’in söylediği: “**التصدير** deve yükünü yanlışça çektiğinde onunla deveye **يُصَدَّر** olunan bir iptir”; kastettiği şey **السِّناف** diye adlandırılır; **التَّصديرُ** ise bizzat kayışın kendisidir.

Leys dedi: **التصديرُ**: oturuşta göğsü dikmek. Dedi: ve **الأَصْدَرُ**: **صُدْرَته**’si yükselmiş olan.

Dedi: Denir ki: **صَدَرَ** falan, falanı: göğsüne isabet ettiğinde. Ve **صُدِر** falan: göğsü ağrıdığında.

Ebû ‘Ubeyd, Ahmer’den: **صَدَرْتُ** عن الماء **صَدَراً**; bu isimdir. Eğer masdarı istersen, **الدال**’ı cezmedersin. Ve bize inşad etti:
“Ve bir gece ki sabahı onun vaadi kıldım,
**صَدْرَ المَطِيّة** (binitin göğsü) (üzerinde) — ta ki **السَّدَفا**’yı tanısın.”
Dedi: **صَدْر المَطِيّة** masdardır.

Leys dedi: **الصَّدَر**: **الوِرْد**’den ve her işten dönüştür; denir ki: **صَدَرُوا**; ve biz onları **أصدَرْناهم**. Ve **طريقٌ صادر**: manası, halkını su’dan **يَصدُر** etmesidir. Ve **طريق وارِدٌ**: onlarla **يَرِدُ** eder. Lebîd, iki dişi deveyi anarak dedi:
“Sonra ikisini, bir **واردٍ** içinde **أصدَرْناهُمَا**;
**صَادِرٍ** (olan), **وَهْمٍ** (olan) — **صُوَاهُ** (işaretleri) artık belirmiş.”
Suda varılan ve sudan dönülen bir yolda demek istedi. Ve **الوَهْمُ**: iri olan.

Leys dedi: **المَصدَر**: fiillerin **صَوَادِرُ**’unun kendisinden çıktığı kelimenin aslıdır. Onun tefsiri: masdarlar sözün evveli idi; senin “**الذَّهاب** ve **السمعُ** ve **الحفظ**” demen gibi; fiiller ancak onlardan **صَدَرت**; böylece denir: **ذهبَ ذَهاباً**; ve **سَمِع سَمْعاً وسَمَاعاً**; ve **حَفِظ حِفْظاً**.

Leys dedi: Oklardan **المصدَّر**: **صَدْرُه** kalın olan. Ve **صَدْرُ السَّهم**: onun yarısının üstünden **المَرَاش**’a kadar olan.

Asma‘î: **صُدِرَ** adam **يُصْدَرُ صَدْراً**; o **مَصْدور**’dur: göğsünden şikâyet ettiğinde. Ve inşad etti:
“Sanki o, **مَصْدورِ**’un iç organları içindedir.”

Ve denir: **صَدّرَ** at: göğsüyle öne geçmiş olarak geldiğinde; ve **مُصَدّراً** geldi. Tufeyl el-Ganevî, bir atı vasfederek dedi:
“Sanki o, terden **صَدَّرن**’den sonra,
gecenin kanadında yağmura tutulmuş, ıslanmış bir **سِيدٌ**’dir.”
(**كأنه**) zamiri onun atınadır. (**بعدما صَدَّرْن**) yani göğüsleriyle öne geçmiş atlar. Ve **العَرَقُ**: atlardan saf. Dukeyn dedi:
“**مُصَدَّرٌ**; ne orta, ne de son.”

Ebû Sa‘îd, “**بعدما صَدَّرْن من عَرَق**” sözünde dedi: yani terden bir **صَدْراً** döktüler; hepsini bütünüyle boşaltmadılar.

İbnü’l-A‘râbî’den rivayet edildi ki onu şöyle rivayet etmiştir: **بعدَما صدِّرْن**; yani ter, terledikten sonra onların göğüslerine isabet etti.

Bir işe başlayıp sonra onu tamamlamayana denir: falan **يُورِد ولا يُصدِر**. Onu tamamladığında: **أَورَدَ وأَصدَر** denir. Ferazdak, Cerîr’e hitap ederek dedi:
“Benî Kulayb’in atlarını bir **مَصْدَراً** sandın;
sonra **القَمْقَامِ**’a düştüğünde boğuldun.”
Diyor ki: kavminin atlarıyla aldandın ve onların seni denizimden kurtaracaklarını zannettin; fakat yapmadılar.

Divan kâtiplerinin sözünden: denir ki: **صُودِرَ** falan, mal üzerine çalışan (âmil), onu ödeyeceği bir mal üzerine; yani, üzerine kefil olduğu bir mal ile **فورِق** olundu.

Ebû Zeyd: **نعجةٌ مُصدَّرَة**: göğsü siyah, bedeninin geri kalanı beyaz olduğunda.

Ebû ‘Ubeyd, Kisâî’den: Adam boş geldiğinde: “**قد جاءَ يضرب أَصَدَريه**” denir. Dedi: yani iki **عِطْف**’i. Dedi: Asma‘î de bunun benzerini söyledi; ancak o, **بالسّين** dedi.

**رصد** : Ebû ‘Ubeyd, Asma‘î’den: Yağmurun adlarındandır: **الرّصْدُ**; onun teki **رَصَدة**’dir; o, sonra gelecek şeye (zemin olmak üzere) ilkin düşen yağmurdur. Denir ki: bu yağmurdan önce onun bir **رَصْدة**’si vardı. Ve **العِهَادُ** da onun gibidir; onun teki **عِهْدة**’dir.

Leys dedi: **الرصَدُ**: bir arazide az bir ot; onda bahar yağmuru umulur. Dersin ki: onda yağmurdan bir **رَصَد** vardır. Ve **أرضٌ مُرْصِدَة**: onda **رَصَد**’dan bir şey vardır.

Şemmer, İbn Şümeyl’den: **أرضٌ مُرصِدةٌ**: yağmur görmüş ve bitirmesi umulan arazidir. Dedi: Yer, kışın başında yağmur görürse ona **مَرْتٌ** denmez; çünkü onda o vakit bir **رَصَداً** vardır; ve o vakit **الرصَدُ**: ona dair ümittir; hamile (dişi) nasıl umulursa öyle.

Şemmer, İbnü’l-A‘râbî’den: **الرَّصْدةُ**: yağmurdan bir **وَلِيّاً** gözetler. Allah azze ve celle dedi: **( وَالَّذِينَ اتَّخَذُواْ مَسْجِدًا ضِرَارًا )** … şu sözüne kadar: **( وَإِرْصَادًا لِّمَنْ حَارَبَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ )** (Tevbe: 107). Zeccâc dedi: Ebû ‘Âmir er-Râhib denilen bir adam vardı; Peygamberle (sallallahu aleyhi ve sellem) savaştı ve Herakl’e gitti. Dedi: O, münafıklardan biriydi. Böylece **مَسجِد الضِّرَار**’ı bina eden münafıklar dedi ki: “Bu mescidi bina ederiz ve Ebû ‘Âmir gelinceye kadar bekleriz; o da içinde namaz kılar.” Dedi: **الإرصادُ**: bekleyiştir.

Başkası dedi: **الإرصاد**: hazırlamadır. Ve demişlerdi: “Orada ihtiyacımızı gideririz; yalnız kaldığımızda bize ayıp edilmez; ve onu Ebû ‘Âmir’in Şam’dan gelişine **نَرْصُدُه** ederiz”; yani onu hazırlarız.

Dedim: Bu, dil yönünden sahihtir. Ebû ‘Ubeyd, Asma‘î ve Kisâî’den rivayet etti: **رصَدتْ** falanı **أرصُدُه**: onu gözetlediğinde. Ve **أَرصْدتُ** ona bir şeyi **أَرْصده**: ona hazırladım.

İbn Sîrîn’den rivayet edildi ki dedi: Onlar borçta meyveleri **يَرْصدون** etmezlerdi; borçta aynın **يُرصد** edilmesi gerekir. İbnü’l-Mübârek onu tefsir etti ve dedi: Adamın üzerinde borç olup yanında onun misli varsa zekât ona vacip olmaz; üzerinde borç olup arazisi onda öşür vacip olan bir meyve çıkarırsa, üzerindeki borç sebebiyle öşür ondan düşmez. Bunun benzerini Ebû ‘Ubeyd söyledi.

Leys dedi: Denir ki: Ben sana, iyiliğinle sana karşılık verinceye kadar **مُرْصد**’um. Dedi: **الإرصادُ** iyilikle karşılık vermededir; bazıları onu şerde de kılmıştır. Ve inşad etti:
“Allah’ım, yolcu binenin Rabbi,
onu bana, büyücülerin gözlerinden koru;
ve öğle sıcağında **تُرصِدُ** eden bir yılandan (koru).”
Yılan ancak şer ile **تُرصد** edilir.

Leys dedi: **المرصد**: **الرصد** yerleridir. Ve **الرّصَد** da: yolu **يَرصدون** eden kavimdir; **راصد** (tekil) gibi; nasıl ki “**حارسٌ** ve **حرس**” denir. Allah azze ve celle dedi: **( إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصَادِ )** (Fecr: 14). Zeccâc dedi: yani, ona küfreden ve ondan yüz çeviren için azabı gözetler.

Başkası dedi: **المرصادُ**: gözetleyenin sayıyı gözetlediği mekândır; o, **المضمار** gibidir: atların yarış için zayıflatıldığı yer; **مَيْدان** ve benzeri. Ve **المرصد** **المرصاد** gibidir; çoğulu **المراصِد**’dir.

Bize Sa‘dî Muhammed b. İshâk haber verdi; dedi: Kîrâtî, Ali b. el-Hasen’den; o da Hüseyin’den; o da A‘meş’ten, “**( إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصَادِ )**” sözünde: dedi: **المرصاد**: sıratın arkasında üç köprüdür: üzerinde emanet olan bir köprü; üzerinde rahim olan bir köprü; ve üzerinde Rab olan bir köprü.

Ebû Bekr İbnü’l-Enbârî, “falan falanı **يرصُدُ** eder” sözünde dedi: manası, onun yolunda ona oturmasıdır. Dedi: Araplar yanında **المَرَصد** ve **المرْصاد**: yoldur. Allah azze ve celle dedi: **( وَاقْعُدُواْ لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ )** (Tevbe: 5).

Ferrâ dedi: manası, Beyt-i Harâm’a giden yollarında onlara oturun. Ve Allah azze ve celle’nin “**( إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصَادِ )**” sözü: manası, yoldadır.

Yolda geçenleri gözetleyen yılana: **رَصيد** denir.

Arrâm dedi: **الرَّصائدُ** **الوصائِد**’dir: yırtıcılar için hazırlanan tuzaklardır.

**صرد** : (Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) dördünü öldürmekten nehyetti: **النَّملة** ve **النّحلة** ve **الصُّرَد** ve **الهُدهُد**.)

Münzirî bana, İbrâhîm el-Harbî’den haber verdi ki dedi: Karınca ile, **الحِزَبات**’ta bulunan uzun bacaklı olanı kastetti; o eziyet etmez. Ve arıyı öldürmekten nehyetti; çünkü o, insanlarda şifa olan bir içeceği bal yapar. Ve **الصُّرَد**’ı öldürmekten nehyetti; çünkü Araplar onun sesinden uğursuzluk sayarlardı; o, onların yanında koruyucudur; böylece uğursuzluğu reddetmek için onu öldürmeyi nehyetti. Ve hüdhüdü öldürmekten nehyetti; çünkü o, peygamberlerden bir peygambere itaat etti ve ona yardım etti.

Şemmer dedi: İbn Şümeyl dedi: **الصُّرَدُ**: alaca, büyük başlı, ağaçta bulunan bir kuştur; yarısı beyaz, yarısı siyah; büyük gagalı; ona, büyüklükte **القارِيَة**’ye yakın büyük bir pençe vardır. İki renginin farklılığından dolayı ona **الأخْطبُ** denir. **الصُّرَد**’ı ancak bir çatallıkta yahut bir ağaçta görürsün; kimse ona güç yetiremez.

Dedi: Sükeyn en-Nümeyrî dedi: **الصُّرَدُ** iki **صُرَدان**’dır: birisi daha siyahçadır; Irak ehli ona **العَقْعق** der.

Dedi: **الصُّرَد الْهَمهام** ise, **العِضاه** içinde yüksek yerde bulunan yabanî olandır; onu yerde görmezsin; ağaçtan ağaca sıçrar.

Dedi: Eğer açık araziye çıkarsa kovalanır da alınır.

Diyor ki: Yere konsa, alınana kadar doğrulup kalkamaz.

Dedi: Ve şahin gibi **يُصَرْصِر** eder.

Leys dedi: **الصُّرَد**: serçeden büyük bir kuş; serçeleri avlar. Çoğulu **صِرْدان**. Dedim: Leys, **الصرد**’ın tefsirinde yanıldı; **الصرد** İbn Şümeyl’dir.

İbnü’s-Sikkît dedi: **التصريدُ**: kandırmadan aşağı bir içiştir; denir: **صَرَّدَ شُرْبه**; yani onu kesti.

Ve denir: **صَرِد السِّقاءُ صرداً**: köpüğü parça parça çıktığında; sıcak su ile tedavi edilir. Bundan **صَرْدُ البَرْد** alınmıştır.

Leys dedi: **الصرَدُ**: soğuktan **الصرد**’ın masdarıdır. Ve bir kavim **صَرْدَى**; ve bir adam **صَرِدٌ** ve **مِصْرادٌ**: soğuğun kendisine şiddetli geldiği ve ona sabrının az olduğu kimse. Ve bir gece **صَردَة**. İsim **الصّرْد**’dür; meczumdur.

Rü’be dedi:
“Bir yağmur ile; ne kar, ne de **صَرْدِ**.”

Dedi: Kalp bir şeyden vazgeçtiğinde, ondan **صَرِد** eder; şu dediği gibi:
“Kalbim **صَرِدا** oldu;
**يرِدَا** etmeyi istemez.”

Dedi: Ordu da **الصَّرْد** ile vasfedilir; denir: **صَرْدٌ** (meczum) ve **صَردٌ**; sanki yürüyüşünün ağırbaşlılığından donuktur.

Hufâf b. Nudbe:
“**صَرَدٌ**; bedenlerle **تَوقَّصَ** eden, kalabalık.”
Ve **التَّوَقُّصُ**: yere basışın ağırlığıdır.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الصَّرِيدَةُ**: soğuğun zayıflattığı ve ona zarar verdiği dişi koyun. Çoğulu **صَرائِد**.

Ebû ‘Ubeyd, Asma‘î’den: **الصُّرَّاد**: içinde su olmayan, soğuk, çiğli bir buluttur; ve bunun benzeri.

Ebû ‘Amr dedi: Ebû ‘Ubeyd dedi: ve **الصَّرْدُ**: soğuk; ve bir adam **صَرِد**. Ve denir: **صَرّد** عطاؤه: onu azalttığında.

Ebû ‘Ubeyd, Ebû ‘Amr’dan: **الصّرْد**: delip geçen mızrak darbesidir. Ok **صَرِدَ** eder **يَصرَد**; ben de onu **أصْرَدْتُ**. Ve **اللَّعِينُ المنْقَرِيّ** dedi:
“Bana karşı bir **بُقْيا** bırakmadınız;
lakin **صَرَدَ النِّبالِ**’dan korktunuz.”
Cerîr ve Ferazdak’a hitap eder.

Kutrub dedi: **سهمٌ مُصَرِّد**: isabet eden. Ve **سهم مُصْرِد**: yani ıskalayan. Ve Nâbiga’dan isabette inşad etti:
“Onun sevgisinden kalbine isabet etti;
**مِرْنانٍ**’ın sırtından, **مُصْردِ** bir ok ile.”
Yani: isabet eden. Ve başkası dedi: “Ölüm onu **أصرَدَه** etti, hâlbuki gölgeledi”: onu ıskaladı.

Ebû Zeyd: Denir: Seni **حُبّاً صَرْداً** severim; yani hâlis. Ve **شرابٌ صَرْد**; ve ona şarabı **صَرْداً** içirdi; yani sırf. Ve inşad etti:
“Çünkü **النَّبيذ الصَّرْد** tek başına içilirse,
bir şey üzerine olmaksızın, açlığından karaciğeri acıtır.”

Ve **ذهبٌ صَرْدٌ**: hâlis. Ve **جيشٌ صَرْدٌ**: tek bir babanın oğulları; onlara başkası karışmaz.

İbn Hânî’ dedi: Ebû ‘Ubeyde dedi: denir: onunla bir **جيشٌ صَرْدٌ** vardır; yani hepsi amcaoğullarıdır. Ebû Hâtim, zıtlar kitabında: Ok **أصرد** etti: hedefte delip geçtiğinde.

Ve ayrıca denir: **أصرد**: ıskaladığında. Ve **السهمُ المصرد**: ıskalayan ve isabet eden.

Ebû ‘Ubeyde, **اللَّعِين**’in “**ولكن خفتما صَرَد النبال**” sözünde dedi:

Dedi: Doğruyu isteyen: “Sizin oklarımın size isabet etmesinden korktunuz” der. Hata isteyen: “Sizin oklarınızın ıskalamasından korktunuz” der. Ve Nazzâr el-Esedî’den inşad etti:
“Ok onu **أصرده** etti, hâlbuki **أطلاَّ**.”
Yani: ıskaladı; hâlbuki göründü.

Şemmer, Ebû ‘Amr’dan: **الصَّرْدُ**: dağlardan yüksek bir yerdir; onların en belirginidir.

Ca‘dî dedi:
“Esediyye (bir yer) ki, **الصِّرَاد** diye çağrılır;
tutuştuklarında; ve iki yanımda **شِعْر** hazır bulunur.”
**شعر**: bir dağdır.

İbnü’s-Sikkît: **الصُّرَدان**: dilin iki yanında bulunan iki damardır. Ve inşad etti:
“Şâm’dan daha gaddar hangi insan vardır?
Onun, dilin çıkış yerinde iki **صُرَدان**’ı vardır.”

Leys dedi: İkisi, dilin altında iki yeşil damardır.

Ebû ‘Ubeyde dedi: **الصُّردُ**: deve sırtındaki yara iyileştiğinde, **الدَّبرة** yerinde beyaz kıl çıkmasıdır; o yere **صُرد** denir. Çoğulu **صِرْدَان**’dır. Râ‘î, develeri vasfederken bunu kastetti:
“Sanki onlardan **الصِّردَان**’ın yerleri,
katı bir şey üzerine bina edilmiş minarelerdir.”
Sırt yarasını hörgüçlerdeki (izlere) benzetti; onları minarelere benzetti.

Dedi: Ve bir at **صَرِدٌ**: eyer yerinde, ona isabet etmiş bir yaradan beyazlık olduğunda; ona **الصُّرد** denir.

Asma‘î dedi: Attan **الصُّرد**: dilinin altında bir damardır. Ve inşad etti:
“Hafif devekuşu (gibi), geniş adımlı;
sık kanatlı; **ناتِي الصُّرَدْ**.”

Ve **بَنُو الصَّياد**: Gatafân’dan ‘Avf b. Murra oğullarından bir kabiledir.

**درص** : Ebû ‘Ubeyd, Ahmer’den: Delilde, zalim onu kaybettirdiğinde, onların mesellerindendir: “**ضَلَّ الدُّريصُ نَفَقَهُ**”; o, **الدِّرْص**’ın küçültmesidir; o, yerboğasının yavrusudur. Ve **نَفَقُهُ**: deliğidir.

Leys dedi: **الدَّرْصُ** ve **الدِّرْص** bir lugattır; hepsi **الدِّرْصان**’dır. Onlar, farelerin, kirpilerin, tavşanların ve benzerlerinin yavrularıdır. Ve inşad etti:
“Ömrüne yemin olsun, eğer bana **بِدِرْصِها** ile sabahlasa,
(onu) yemin ettiğinde, malımı onun için ondalardım.”

Başkası dedi: Putların karnındaki cenin: **دَرْصٌ**’tur.

İmruü’l-Kays dedi:
“Bu mu, yoksa bir **جَأبٌ** mü ki bir dişi merkebi kovalar;
hamile kaldılar; onların yüklerinin en yakını **دُرُوصُ**’tur.”
Denir: **دَرْص** ve **دُرُوص** ve **أَدْراص**.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **الدروص**: hızlı dişi devedir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والصاد وما يثلثهما)
(رصع) الراء والصاد والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على عَقْد شيءٍ بشيءٍ كالتَّزْيِين له به. يقال لِحلْية السَّيف رَصِيعةٌ، والجمع رصائع، وذلك ما كان منها مستديراً. وكل حَلْقَةِ حِلْيَةٍ مستديرةٍ : رصيعةٌ. قال الهذليّ(1):‏
ضربنَاهُمُ حتى إذا ارْبَثَّ جمعُهُمْ *** وعادَ الرَّصيعُ نُهْبَةً للحمائلِ(2)‏
ومن الباب المراصِعُ، وهي التمائِم، سمِّيت بذلك لأنها تعلَّق. ويقال رُصِعَ الشيء، إذا عُقِد. ويقال رَصَع به، إذا عَبِقَ.‏
ويجوز أن يكون الباقي من الكَلِم في هذا أصلاً آخرَ يدلُّ على خِفَّةٍ وصِغَر حجْم، فيقال لفراخ النَّخْل الرَّصَع، الواحدة رصَعَةٌ. ويقال للمرأة الرَّسْحاء رَصْعاء. والرَّصْع: الضَّرب باليد ضرباً خفيفاً. والترصّع: النَّشاط والخِفّة.‏
(رصغ) الراء والصاد والغين ليس أصلاً. لكنّ الخليل قال: الرُّصْغ لغةٌ في الرُّسغ.‏
(رصف) الراء والصاد والفاء أصلٌ واحدٌ منقاسٌ مطّرد، وهو ضمُّ الشيءِ بعضِه إلى بعض. فالرَّصْف: ضَمُّ الحِجارة بعضِها إلى بعض. والحجارة نَفْسُها رَصَفٌ. ومن ذلك رَصْف الصّخْر في البِناء. والرِّصَاف: العَقَبُ يُشَدُّ على فُوقِ السَّهم. وحكى الخليل الرُّصَافة والرَّصَفَةَ أيضاً. والرَّصوف: المرأة الصَّغيرة الفَرْج؛ وكأنّ ذلك من تَراصُفِ الشيء ويقال هذا أمرٌ لا يَرْصُفُ بك، أي لا يَليق. وعملٌ رصِيفٌ: مُحْكَم. وفلانٌ رصيفُ فلانٍ، أي يعارِضُه في عمَله.‏
(رصن) الراء والصاد والنون أصلٌ واحد يدلُّ على ثَبَاتٍ وكمال وإحكام. تقول: شيءٌ رصينٌ، أي شديد ثابت. وقد رَصُن رَصانةً، وأرصنتُه أنا. وحكى ناسٌ: فلانٌ رصينٌ بحاجَتِك، أي حَفِيٌّ. ويقال رَصَنْتُ الشيءَ(3): أكملتُه. وقال أبو زيد: رصَنْت الشيءَ معرفةً(4). والرَّصِينانِ في رُكْبة الفرس: أطرافُ القَصَب المركَّب في رَضَْفَة الفَرَس.‏
ومما شذَّ عن الباب قولهم: هو رصينُ الجَوف، أي مُوجَع الجوف. قال:‏
* تقول إنِّي رَصِينُ الجَوْفِ فاسقُونِي(5) *‏
ويقولون: رصَنَه بلسانه رصْناً، أي شَتَمه. وفيه نظرٌ.‏
(رصد) الراء والصاد والدال أصلٌ واحد، وهو التهيُّؤُ لِرِقْبةِ شيءٍ على مَسْلكِه، ثم يُحمَل عليه ما يشاكلُه. يقال أرصدتُ لـه كذا، أي هيّأْتُه* له، كأنّك جعلتَه على مَرصَده. وفي الحديث: "إلاّ أنْ أُرْصِدَه لدَيْنٍ عَلَيّ" وقال الكسائيّ: رصدتُه أرصُدُه، أي ترقَّبتُه؛ وأرصَدْت لـه، أي أعدَدْت. والمَرْصَد: موقع الرَّصْد. والرَّصَد: القوم يَرصُدون. والرَّصْد الفِعل. والرَّصود من الإبل: التي ترصُد شُربَ الإبل ثم تَشرَب هي. ويقال إنَّ الرُّصْدة(6) الزُّبْية، كأنها للسبُع ليقَعَ فيها. ويقال الرَّصيد: السبُع الذي يَرْصُد ليَثِب.‏
وشذّتْ عن الباب كلمةٌ واحدة، يقال الرَّصَْد: أوّل المطر. والله أعلمُ بالصواب.‏
--------------------------------------------------------
(1) هو أبو ذؤيب الهذلي. انظر ديوانه 85 واللسان (رسع، رصع، نهي) ومعجم البلدان (الرسيع).‏
(2)في الأصل:" اربت"، تحريف، صوابه بالثاء المثلثة كما في المجمل والديوان.‏
(3) في الأصل: "أرصنت"، صوابه في المجمل وسائر المعاجم المتداولة.‏
(4) زاد في اللسان: "أي علمته". وفي المجمل: "أي غلبته"، محرفة.‏
(5) في اللسان: "يقول إني".‏
(6) ذكرت في القاموس. ولم تذكر في اللسان.‏
ـ

##### Türkçe

(باب **الراء** و**الصاد** وما يثلثهما)
(**رصع**) **الراء** ve**الصاد** ve**العين** tek bir asıldır; bir şeyi bir şeye bağlamaya delâlet eder; onunla onu süslemek gibi. Kılıcın süsüne **رَصِيعةٌ** denir; çoğulu **رصائع**’dır; bu, ondan yuvarlak olan şeydir. Ve yuvarlak olan her süs halkası: **رصيعةٌ**. Hüzeli dedi ki:
ضربنَاهُمُ حتى إذا ارْبَثَّ جمعُهُمْ *** وعادَ الرَّصيعُ نُهْبَةً للحمائلِ
Ve babdandır **المراصِعُ**; o, muskalardır; asılmakta oldukları için bununla adlandırılmıştır. Ve “**رُصِعَ** şey” denir; bağlandığı zaman. Ve “**رَصَع** onunla” denir; koku sindirdiği zaman.

Ve caizdir ki bu hususta kelimeden geri kalan, hafifliğe ve hacmin küçüklüğüne delâlet eden başka bir asıl olsun; hurma fidanlarına **الرَّصَع** denir; bir tanesi **رصَعَةٌ**’dır. Ve **الرَّسْحاء** kadına **رَصْعاء** denir. Ve **الرَّصْع**: elle hafifçe vurmadır. Ve **الترصّع**: canlılık ve hafifliktir.

(**رصغ**) **الراء** ve**الصاد** ve**الغين** bir asıl değildir. Lâkin Halîl dedi: **الرُّصْغ** **الرُّسغ** hakkında bir dildir.

(**رصف**) **الراء** ve**الصاد** ve**الفاء** ölçülü, düzenli tek bir asıldır; o da şeyin bir kısmını bir kısmına katmaktır. İşte **الرَّصْف**: taşların bir kısmını bir kısmına katmaktır. Taşların kendisi de **رَصَفٌ**’tur. Bundan, binada kayanın döşenmesi (**رَصْف الصّخْر**)dir. Ve **الرِّصَاف**: okun üstüne bağlanan topuktur. Halîl **الرُّصَافة** ve **الرَّصَفَةَ**’yi de nakletti. Ve **الرَّصوف**: ferci dar olan küçük kadın; sanki bu, şeyin birbirine sıkı bitişmesindendir. Ve “bu, seninle **يَرْصُفُ** olmayan bir iştir” denir; yani yakışmaz. Ve **رصِيفٌ** iş: sağlamlaştırılmıştır. Ve “falanca, falancanın **رصيفُ**’idir” denir; yani işinde ona karşı durur.

(**رصن**) **الراء** ve**الصاد** ve**النون** sebat, kemal ve sağlamlığa delâlet eden tek bir asıldır. Dersin ki: **رصينٌ** şey; yani şiddetli, sabit. Ve **رَصُن** **رَصانةً**; ve ben onu **أرصنتُه**. Bazıları nakletti: “falanca, ihtiyacınla **رصينٌ**’dir”; yani özenlidir. Ve “**رَصَنْتُ** şeyi” denir: onu tamamladım. Ebû Zeyd dedi: “**رصَنْت** şeyi **معرفةً**.” Ve atın dizinde **الرَّصِينانِ**: atın **رَضَْفَة**’sinde birleştirilmiş kamışın uçlarıdır.

Ve babdan şâz olan şeylerdendir onların sözü: “o, **رصينُ الجَوف**’tur”; yani içi ağrılıdır. Dedi ki:
* تقول إنِّي رَصِينُ الجَوْفِ فاسقُونِي *
Ve derler ki: “diliyle onu **رصَنَه** **رصْناً**”; yani ona sövdü. Bunda nazar vardır.

(**رصد**) **الراء** ve**الصاد** ve**الدال** tek bir asıldır; o da bir şeyin yolunda onu gözetlemeye hazırlanmak, sonra ona benzer olanı onun üzerine taşımaktır. “Ona şunu **أرصدتُ**” denir; yani onu onun için hazırladım; sanki onu onun gözetleme yerine (**مَرصَده**) koymuşsun gibi. Hadiste: “Ancak onu üzerimdeki bir borç için **أُرْصِدَه** (hazırlayayım)” dedi. Kisâî dedi: “Onu **رصدتُه** **أرصُدُه**”; yani onu gözetledim; ve “ona **أرصَدْت**”; yani hazırladım. Ve **المَرْصَد**: gözetlemenin yeri. Ve **الرَّصَد**: gözetleyen topluluk. Ve **الرَّصْد**: fiildir. Ve develerden **الرَّصود**: develerin içmesini gözetler, sonra kendisi içer. Ve denir ki **الرُّصْدة**: **الزُّبْية**’dir; sanki yırtıcı hayvan için, içine düşsün diye. Ve **الرَّصيد** denir: sıçramak için gözetleyen yırtıcı hayvan.

Ve babdan şâz oldu tek bir kelime: **الرَّصَْد** denir; yağmurun ilki. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.
--------------------------------------------------------
(1) O, Ebû Züeyb el-Hüzelî’dir. Divanına 85’e ve Lisân’a (**رسع**، **رصع**، **نهي**) ve Mu‘cemü’l-büldân’a (**الرسيع**) bak.
(2) Asılda: “**اربت**”, tahriftir; doğrusu, Mücmel’de ve Divan’da olduğu gibi üç noktalı **الثاء** iledir.
(3) Asılda: “**أرصنت**”; doğrusu Mücmel’de ve tedavülde olan diğer sözlüklerdedir.
(4) Lisân’da artırdı: “yani onu bildirdim.” Mücmel’de: “yani ona galip geldim”; tahrif edilmiştir.
(5) Lisân’da: “**يقول إني**”.
(6) Kâmûs’ta zikredildi. Lisân’da zikredilmedi.
ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%AF/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الرصد: الاستعداد للترقب، يقال: رصد له، وترصد، وأرصدته له. قال عز وجل: ﴿وإرصادا لمن حارب الله ورسوله من قبل﴾ [التوبة/107]، وقوله عز وجل: ﴿إن ربك لبالمرصاد﴾ [الفجر/14]، تنبيها أنه لا ملجأ ولا مهرب. والرصد يقال للراصد الواحد، وللجماعة الراصدين، وللمرصود، واحدا كان أو جمعا. وقوله تعالى: ﴿يسلك من بين يديه ومن خلفه رصدا﴾ [الجن/27]، يحتمل كل ذلك. والمرصد: موضع الرصد، قال تعالى: ﴿واقعدوا لهم كل مرصد﴾ [التوبة/5]، والمرصاد نحوه، لكن يقال للمكان الذي اختص بالترصد، قال تعالى: ﴿إن جهنم كانت مرصادا﴾ [النبأ/21]، تنبيها أن عليها مجاز الناس، وعلى هذا قوله تعالى: ﴿وإن منكم إلا واردها﴾ [مريم/71].

##### Türkçe

- **الرصد**: gözetlemeye hazırlanma; denilir: **رصد له** (ona gözetledi), **وترصد** (gözetledi), **وأرصدته له** (onu onun için gözetlemeye hazırladım). Aziz ve Celil olan dedi: ﴿وإرصادا لمن حارب الله ورسوله من قبل﴾ [التوبة/107], ve Aziz ve Celil olanın sözü: ﴿إن ربك لبالمرصاد﴾ [الفجر/14], (şuna) dikkat çekmek için: sığınılacak yer yoktur ve kaçış yoktur. Ve **الرصد**, tek **الراصد** için söylenir; ve gözetleyenler topluluğu için; ve gözetlenen için, tek de olsa topluluk da olsa. Ve Yüce olanın sözü: ﴿يسلك من بين يديه ومن خلفه رصدا﴾ [الجن/27], bütün bunların hepsini ihtimal eder. Ve **المرصد**: gözetleme yeri; Yüce olan dedi: ﴿واقعدوا لهم كل مرصد﴾ [التوبة/5]; ve **المرصاد** onun gibidir; ancak gözetlemeye tahsis edilmiş yer için söylenir. Yüce olan dedi: ﴿إن جهنم كانت مرصادا﴾ [النبأ/21], (şuna) dikkat çekmek için: insanların geçidi onun üzerinedir; ve bunun üzerine Yüce olanın sözü: ﴿وإن منكم إلا واردها﴾ [مريم/71].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر ص د
رصدته وارتصدته وترصّدتـه نحـو رقبتـه وارتقبتـه وترقّبتـه‏:‏ قعـدت لـه علـى طريقـه أترقبـه وراصدته راقبته‏.‏
وتراصد الرجلان‏.‏
وقال ذو الرمة‏:‏ يراصدها في جوف حدباء ضيق على المرء إلا ما تخـرق حالهـا وقعدت له بالمرصد والمرصاد والمرتصد والرصد‏.‏
وقوم رصد جمع راصد نحو حرس وخدم ‏"‏ فإنـه يسلـك مـن بيـن يديـه ومـن خلفـه رصـداً ‏"‏ وفلـان يخـاف رصدا من قدّامه وطلباً من ورائه أي عدواً يرصده ‏"‏ فمن يستمع الآن يجد له شهاباً رصداً ‏"‏ وسبع رصيد‏:‏ يرصد ليثب‏.‏
وناقة رصود‏:‏ ترصد شرب الإبل ثم تشرب‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ أنـا لـك بالمرصـد والمرصـاد أي لا تفوتنـي ‏"‏ إن ربـك لبالمرصـاد ‏"‏ والمنايـا للرجال بمرصد‏.‏
وقد ارصدت هذا الجيش للقتال وهذا الفرس للطراد وهذا المال لأداء الحقوق إذا أعددته لذلك وجعلته بسبيل منه‏.‏
وأرصدت لك خيراً أو شراً وأرصدت لك العقوبة‏.‏
وأنا لك مرصد بإحسانك إليّ حتى أكافئك‏.‏
وفلان يرصد الزكاة في صلة إخوانه أي يضعها فيها على أنه يعتدّ بصلتهم من الزكاة‏.‏
ولا تخطئك مني رصدات خير أو شرّ أي أكافئك بما يكون منك‏.‏
وقال كثير‏:‏ سأجزيـه بهـا رصـدات شكـر علـى عـدواء داري واجتنابـي وهي المرّات من الرصد الذي هو مصدر رصده بالمكافأة ويجوز أن يكون جمع الرصدة وهي المطرة‏.‏

##### Türkçe

ر ص د
**رصدته** ve **ارتصدته** ve **ترصّدته**; **رقبته** ve **ارتقبته** ve **ترقّبته** gibi: onun için yolunun üzerinde oturdum, onu gözetliyordum; ve **راصدته**: onu gözetledim.
Ve iki adam birbirini gözetledi.
Ve Zû’r-Rumme dedi:
Onu, içi dar bir kamburda gözetler; kişiye, onun hâlinin delip geçtiği şeyden başka (bir şey) dardır.
Ve onun için **المرصد** ile ve **المرصاد** ile ve **المرتصد** ile ve **الرصد** ile oturdum.
Ve **رصد** bir kavim: **راصد**’ın çoğuludur; **حرس** ve **خدم** gibi. “Çünkü o, önünden ve arkasından **رصداً** arasından geçer.” Ve falan, önünden bir **رصداً**’dan ve arkasından bir arayıştan korkar; yani onu gözetleyen bir düşmandan. “Artık kim şimdi dinlerse, onun için **شهاباً رصداً** bulur.” Ve **رصيد** bir yırtıcı: sıçramak için gözetler.
Ve **رصود** bir dişi deve: develerin içmesini gözetler, sonra içer.
Ve mecazdan: Ben senin için **بالمرصد** ve **المرصاد**’dayım; yani beni geçip kaçamazsın. “Şüphesiz Rabbin elbette **بالمرصاد**’dır.” Ve ölümler, erkekler için bir **بمرصد**’dadır.
Ve bu orduyu savaş için, bu atı kovalamaca için, bu malı hakları eda etmek için **ارصدت**; onu bunun için hazırladığın ve onu ondan (harcama) yoluna koyduğun zaman.
Ve senin için bir hayır veya bir şer **أرصدت**; ve senin için cezayı **أرصدت**.
Ve ben, bana iyiliğin sebebiyle sana bir **مرصد**’um; ta ki sana karşılığını vereyim.
Ve falan, zekâtı kardeşlerini gözetmede **يرصد**; yani onu, onların içinde (o bağa) koyar; onların bağını zekâttan saydığı üzere.
Ve benden sana hayır veya şer **رصدات**’ı isabet etmekten geri kalmaz; yani senden olan şeye karşılık veririm.
Ve Kesîr dedi:
Ona, evimin düşmanlığına ve benim kaçınmama karşı, şükür **رصدات**’ı ile mutlaka karşılık vereceğim.
Ve o, **رصد**’dan olan defalardır; ki o, karşılık vermekle **رصده**’nin masdarıdır. Ve **الرصدة**’nin çoğulu olması da caizdir; ve o, yağmur damlasıdır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الراصِدُ بالشيء: الراقب له. رَصَدَه بالخير وغيره يَرْصُدُه رَصْداً ورَصَداً: يرقبه، ورصَدَه بالمكافأَة كذلك. والتَّرَصُّدُ: الترقب. قال الليث: يقال أَنا لك مُرْصِدٌ بإِحسانك حتى أُكافئك به؛ قال: والإِرصاد في المكافأَة بالخير، وقد جعله بعضهم في الشر أَيضاً؛ وأَنشد: لاهُمَّ، رَبَّ الراكب المسافر،
احْفَظْه لي من أَعيُنِ السواحر،
وحَيَّةٍ تُرْصِدُ بالهواجر
فالحية لا تُرْصِدُ إِلا بالشر. ويقال للحية التي تَرْصُد المارة على الطريق لتلسع: رصيد. والرَّصِيدُ: السبع الذي يَرْصُد لِيَثِب. والرَّصُود من الإِبل: التي تَرْصُد شرب الإِبل ثم تشرب هي. والرَّصَدُ: القوم يَرْصُدون كالحَرَس، يستوي فيه الواحد والجمع والمؤنث، وربما قالوا أَرصاد. والرُّصْدَة، بالضم: الزُّبْية. وقال بعضهم: أَرصَدَ له بالخير والشر، لا يقال إِلا بالأَلف، وقيل: تَرَصَّدَه ترقبه. وأَرصَدَ له الأَمر: أَعدّه. والارتصاد: الرَّصْد. والرَّصَد: المرتَصِدُون، وهو اسم للجمع. وقال الله عز وجل: والذين اتخذوا مسجداً ضراراً وكفراً وتفريقاً بين المؤمنين وإِرصاداً لمن حارب الله ورسوله؛ قال الزجاج: كان رجل يقال له أَبو عامر الراهب حارَب النبيَّ، صلى الله عليه وسلم، ومضى إِلى هِرَقْلَ وكان أَحد المنافقين، فقال المنافقون الذين بنوا مسجد الضرار: نبني هذا المسجد وننتظر أَبا عامر حتى يجيء ويصلي فيه. والإِرصاد: الانتظار. وقال غيره: الإِرصاد الإِعداد، وكانوا قد قالوا نَقْضي فيه حاجتنا ولا يعاب علينا إِذا خلونا، ونَرْصُده لأَبي عامر حتى مجيئه من الشام أَي نعدّه؛ قال الأَزهري: وهذا صحيح من جهة اللغة. روى أَبو عبيد عن الأَصمعي والكسائي: رصَدْت فلاناً أَرصُدُه إِذا ترقبته. وأَرْصَدْت له شيئاً أُرْصِدُه: أَعددت له. وفي حديث أَبي ذر: قال له النبي، صلى الله عليه وسلم: ما أُحِبُّ عِندي (*
قوله «ما أحب عندي» كذا بالأصل ولعله ما أحب ان عندي والحديث جاء بروايات كثيرة) . مِثلَ أُحُدٍ ذهباً فَأُنفِقَه في سبيل الله، وتمُسي ثالثةٌ وعندي منه دينارٌ إِلاَّ دينار أُرْصِدُه أَي أُعِدُّه لدين؛ يقال: أَرصدته إِذا قعدت له على طريقه ترقبه. وأَرْصَدْتُ له العقوبة إِذا أَعددتها له، وحقيقتُه جعلتها له على طريقه كالمترقبة له؛ ومنه الحديث: فأَرْصَدَ الله على مَدْرجته ملَكاً أَي وكله بحفظ المدرجة، وهي الطريق. وجعله رَصَداً أَي حافظاً مُعَدّاً. وفي حديث الحسن بن علي وذكر أَباه فقال: ما خَلَّف من دنياكم إِلا ثلثمائة درهم كان أَرصَدَها لشراء خادم. وروي عن ابن سيرين أَنه قال: كانوا لا يَرْصُدون الثمار في الدَّيْن وينبغي أَن يُرْصَد العينُ في الدَّيْن؛ قال: وفسره ابن المبارك فقال إِذا كان على الرجل دين وعنده من العين مثله لم تجب الزكاة عليه، وإِن كان عليه دين وأَخرجت أَرضه ثمرة يجب فيها العشر لم يسقط العشر عنه من أَجل ما عليه من الدين، لاختلاف حكمهما وفيه خلاف. قال أَبو بكر: قولهم فلان يَرْصُد فلاناً معناه يقعد له على طريقه.
قال: والمَرْصَدُ والمِرْصادُ عند العرب الطريق؛ قال الله عز وجل: واقعدوا لهم كل مَرصد؛ قال الفراء: معناه واقعدوا لهم على طريقهم إِلى البيت الحرام، وقيل: معناه أَي كونوا لهم رَصَداً لتأْخذوهم في أَيّ وجه توجهوا؛ قال أَبو منصور: على كل طريق؛ وقال عز وجل: إِنَّ ربك لبالمرصاد؛ معناه لبالطريق أَي بالطريق الذي ممرّك عليه؛ وقال عديّ:
وإِنَّ المنايا للرجالِ بِمَرْصَد
وقال الزجاج: أَي يرصد من كفر به وصدّ عنه بالعذاب؛ وقال ابن عرفة: أَي يَرْصُد كل إِنسان حتى يجازِيَه بفعله. ابن الأَنباري: المِرصاد الموضع الذي ترصد الناس فيه كالمضمار الموضع الذي تُضَمَّر فيه الخيل من ميدان السباق ونحوه، والمَرْصَدُ: مثل المِرصاد، وجمعه المراصد، وقيل: المرصاد المكان الذي يُرْصَدُ فيه العدوّ. وقال الأَعمش في قوله: إِنَّ ربك لبالمرصاد؛ قال: المرصاد ثلاثة جسور خلف الصراط: جسر عليه الأَمانة، وجسر عليه الرحم، وجسر عليه الربّ؛ وقال تعالى: إِن جهنم كانت مرصاداً، أَي تَرْصُد الكفار. وفي التنزيل العزيز: فإِنه يسلك من بين يديه ومن خلفه رصداً أَي إِذا نزل الملَك بالوحي أَرسل الله معه رصداً يحفظون الملك من أَن يأْتي أَحد من الجنّ، فيستمع الوحي فيخبر به الكهنة ويخبروا به الناس، فيساووا الأَنبياء. والمَرْصَد: كالرصَد. والمرصاد والمَرْصَد: موضع الرصد. ومراصد الحيات: مكامنها؛ قال الهذلي:
أَبا مَعْقَلٍ لا يُوطِئَنْكَ بغاضَتي
رُؤوسَ الأَفاعي في مَراصِدِها العُرْم
وليث رصيد: يَرْصُدُ ليثب؛ قال:
أَسليم لم تعد،
أَم رصِيدٌ أَكلَكْ؟
والرَّصْد والرَّصَد: المطر يأْتي بعد المطر، وقيل: هو المطر يقع أَوّلاً لما يأْتي بعده، وقيل: هو أَوّل المطر. الأَصمعي: من أَسماء المطر الرصْد. ابن الأَعرابي: الرصَد العهاد تَرْصُد مطراً بعدها، قال: فإِن أَصابها مطر فهو العشب، واحدتها عِهْدَة، أَراد: نَبَت العُشْب أَو كان العشب. قال: وينبت البقل حينئذ مقترحاً صُلْباً، واحدته رَصَدَة ورَصْدة؛ الأَخيرة عن ثعلب؛ قال أَبو عبيد: يقال قد كان قبل هذا المطر له رَصْدَة؛ والرَّصْدة، بالفتح: الدُّفعة من المطر، والجمع رصاد، وتقول منه: رُصِدَت الأَرض، فهي مرصودة.
وقال أَبو حنيفة: أَرض مُرصِدة مطرت وهي ترجى لأَن تنبت، والرصد حينئذ: الرجاء لأَنها ترجى كما ترجى الحائل
(* قوله «ترجى الحائل» مرة قالها
بالهمز ومرة بالميم، وكلاهما صحيح.) وجمع الرصد أَرصاد. وأَرض مرصودة ومُرْصَدة: أَصابتها الرَّصْدة. وقال بعض أَهل اللغة: لا يقال مرصودة ولا مُرْصَدَة، إِنما يقال أَصابها رَصْد ورَصَد. وأَرض مُرصِدة إِذا كان بها شيء من رصَد. ابن شميل: إِذا مُطرت الأَرض في أَوّل الشتاء فلا يقال لها مَرْت لأَنّ بها حينئذ رصداً، والرصد حينئذ الرجاء لها كما ترجى الحامل. ابن الأَعرابي: الرَّصْدة ترصد وَلْياً من المطر. الجوهري: الرصَد، بالتحريك، القليل من الكلإِ والمطر. ابن سيده: الرصد القليل من الكلإِ في أَرض يرجى لها حَيَا الربيع. وأَرض مُرْصِدة: فيها رَصَدٌ من الكلإِ. ويقال: بها رصد من حيا.
وقال عرّام: الرصائد والوصائد مصايدُ تُعدّ للسباع.

##### Türkçe

**الراصِدُ** bir şey ile: ona gözetleyici olan. Onu hayır ile ve başkasıyla **رَصَدَه**; onu **يَرْصُدُه**
**رَصْداً** ve **رَصَداً** (olarak): onu gözetler; ve onu karşılık verme ile de **رَصَدَه** böyledir. Ve **التَّرَصُّدُ**: bekleyip gözetme.

Leys dedi: denir ki: ben senin için, ihsanın ile, onunla sana karşılık verinceye kadar **مُرْصِدٌ**üm; dedi:
ve **الإِرصاد** hayır ile karşılık vermededir; ve bazıları onu şerde de kılmıştır; ve inşad etti:

Allah’ım, yolcu binenin Rabbi,
Onu benim için büyücülerin gözlerinden koru,
Ve öğle sıcağında **تُرْصِدُ** eden bir yılandan.

Çünkü yılan ancak şer ile **تُرْصِدُ** eder. Ve denir: yola geçenleri sokmak için yolda **تَرْصُد** eden yılana: **رصيد**. Ve **الرَّصِيدُ**: sıçramak için **يَرْصُد** eden yırtıcı hayvan. Ve develerden **الرَّصُود**: develerin içmesini **تَرْصُد** eder, sonra kendisi içer. Ve **الرَّصَدُ**: muhafız gibi **يَرْصُدون** eden kavim; onda tekil, çoğul ve müennes eşit olur; bazen **أَرصاد** dediler. Ve **الرُّصْدَة** (ضم ile): **الزُّبْية**. Bazıları dedi: ona hayır ve şer ile **أَرصَدَ**; ancak elif ile söylenir; ve denildi: onu **تَرَصَّدَه**: onu gözetledi. Ve ona işi **أَرصَدَ**: onu hazırladı. Ve **الارتصاد**: **الرَّصْد**. Ve **الرَّصَد**: **المرتَصِدُون**; ve o, cem‘ için bir isimdir. Allah عز وجل dedi: “Ve zarar ve küfür ve müminler arasında ayrılık ve Allah’a ve Resulüne savaş açmış kimse için **إِرصاداً** olarak bir mescid edinenler”; Zeccâc dedi: Ebû Âmir er-Râhib denilen bir adam vardı; Peygamber’e, صلى الله عليه وسلم, savaş açtı; ve Herakl’e gitti; ve münafıklardan biriydi; böylece zarar mescidini bina eden münafıklar dedi: bu mescidi bina ederiz ve Ebû Âmir’i, gelince ve içinde namaz kılıncaya kadar bekleriz. Ve **الإِرصاد**: bekleyiştir. Başkası dedi: **الإِرصاد** hazırlamadır; ve onlar demişlerdi: onda ihtiyacımızı gideririz ve yalnız kaldığımızda bize ayıp edilmez; ve onu Ebû Âmir için, Şam’dan gelişi vaktine kadar **نَرْصُده** ederiz, yani onu hazırlarız; Ezherî dedi: bu, dil cihetinden doğrudur. Ebû Ubeyd, Asma‘î ve Kisâî’den rivayet etti: birini **رصَدْت** ederim, onu **أَرصُدُه**: onu gözetlediğim zaman. Ve ona bir şeyi **أَرْصَدْت** ederim, onu **أُرْصِدُه**: ona hazırladım. Ebû Zer hadîsinde: Peygamber ona, صلى الله عليه وسلم, dedi: yanımda
(* “ما أحب عندي” sözü: asılda böyle; belki “ما أحب أن عندي”dir; ve hadîs birçok rivayetle gelmiştir.)
Uhud misli altın olmasını sevmem ki onu Allah yolunda infak edeyim; ve üçüncü gece olur da yanımda ondan bir dinar bulunur; ancak bir dinar ki onu **أُرْصِدُه** ederim, yani onu bir borç için hazırlarım; denir: onu **أَرصدته** ettim: yolunda ona oturdun, onu gözetledin zaman. Ve ona cezayı **أَرْصَدْتُ** ettim: onu ona hazırladığım zaman; ve onun hakikati: onu, ona gözetleyici gibi, yolunda kıldım; ve ondan hadîs: Allah onun geçit yoluna bir meleği **فأَرْصَدَ** etti, yani geçit yolunu korumakla onu görevlendirdi; ve o, yoldur. Ve onu **رَصَداً** kıldı, yani hazırlanmış bir koruyucu. Hasan b. Ali hadîsinde, babasını zikredip dedi: sizin dünyanızdan üç yüz dirhemden başka bir şey bırakmadı; bir hizmetçi satın almak için onu **أَرصَدَها** etmişti. İbn Sîrîn’den rivayet olundu ki dedi: borçta meyveleri **يَرْصُدون** etmezlerdi; ve borçta nakdin **يُرْصَد** edilmesi gerekir; dedi: İbnü’l-Mübârek onu tefsir etti ve dedi: bir adamın üzerinde borç olur ve yanında nakitten onun misli bulunursa zekât ona vacip olmaz; ve eğer onun üzerinde borç olur ve arazisi onda öşür vacip olan bir meyve çıkarırsa, üzerindeki borç sebebiyle öşür ondan düşmez; ikisinin hükmünün farklı oluşundan dolayı; ve onda ihtilaf vardır. Ebû Bekir dedi: onların “falanca falancayı **يَرْصُد** eder” sözü, onun yolunda ona oturur, demektir.

Dedi: **المَرْصَدُ** ve **المِرْصادُ** Araplar yanında yoldur; Allah عز وجل dedi: “Onlar için her **مَرصد**de oturun”; Ferrâ dedi: manası: Beyt-i Harâm’a giden yollarında onlar için oturun; ve denildi: manası, yani: hangi yöne yönelirlerse yönelsinler onları almak için onlara bir **رَصَداً** olun; Ebû Mansûr dedi: her yol üzerinde. Ve عز وجل dedi: “Şüphesiz Rabbin elbette **بالمرصاد**dır”; manası: yoldadır, yani senin geçidin olan yolda. Adiyy dedi:

Ve şüphesiz ölümler erkekler için bir **بِمَرْصَد**dedir.

Zeccâc dedi: yani ona küfreden ve ondan alıkoyan kimseyi azap ile gözetler. İbn Arefe dedi: yani her insanı **يَرْصُد** eder, ta ki onu fiiliyle cezalandırsın. İbnü’l-Enbârî: **المِرصاد** insanların içinde gözetlendiği yer; tıpkı **المضمار**ın, yarış meydanı ve benzerinde atların zayıflatıldığı yer olması gibi. Ve **المَرْصَدُ**: **المِرصاد** gibidir; çoğulu **المراصد**. Ve denildi: **المرصاد** düşmanın içinde **يُرْصَدُ** edildiği mekândır. A‘meş, “Şüphesiz Rabbin elbette **لبالمرصاد**dır” sözü hakkında dedi: **المرصاد** sıratın arkasında üç köprüdür: üzerinde emanet olan bir köprü, üzerinde رحم olan bir köprü, üzerinde Rab olan bir köprü. Ve تعالى dedi: “Şüphesiz cehennem bir **مرصاداً** idi”; yani kâfirleri **تَرْصُد** eder. Ve tenzîl-i azîzde: “Şüphesiz o, önünden ve arkasından bir **رصداً** sevk eder”; yani melek vahiy ile indiğinde Allah onunla birlikte bir **رصداً** gönderir; meleği, cinlerden birinin gelip vahyi dinlemesinden korurlar; sonra onu kâhinlere haber verir ve onlar da onu insanlara haber verirler de peygamberlere eşit olurlar. Ve **المَرْصَد**: **كالرصَد** gibidir. Ve **المرصاد** ve **المَرْصَد**: gözetleme yeridir. Ve yılanların **مراصد**i: gizlendikleri yerleridir; Hüzelî dedi:

Ey Ebû Ma‘kal, benim **بغاضَتي**mde sana bastırmasın
Başları, **مَراصِدِها**ndaki engereklerin, **العُرْم**.

Ve **ليث رصيد**: sıçramak için gözetler; dedi:

Ey Süleym, geri dönmedin mi,
Yoksa bir **رصِيدٌ** mu seni yedi?

Ve **الرَّصْد** ve **الرَّصَد**: yağmurdan sonra gelen yağmur; ve denildi: o, sonra gelecek olana ilk düşen yağmurdur; ve denildi: o, yağmurun ilkidir. Asma‘î: yağmurun isimlerindendir **الرصْد**. İbnü’l-A‘râbî: **الرصَد** **العهاد**dır; ondan sonra bir yağmuru **تَرْصُد** eder; dedi: eğer ona yağmur isabet ederse o, ottur; tekili **عِهْدَة**dir; murad etti: ot bitti yahut ot oldu. Dedi: o vakit sebze, sert ve kendiliğinden biter; tekili **رَصَدَة** ve **رَصْدة**dir; sonuncusu Sa‘leb’dendir. Ebû Ubeyd dedi: denir ki: bu yağmurdan önce onun için bir **رَصْدَة** vardı. Ve **الرَّصْدة** (فتح ile): yağmurdan bir defa; çoğulu **رصاد**. Ve ondan dersin ki: yer **رُصِدَت** oldu; o hâlde o **مرصودة**dur.

Ebû Hanîfe dedi: **أَرض مُرصِدة**: yağmur yağmış ve bitirmesi umulur; ve o vakit **الرصد**: umuttur; çünkü o, umulur; tıpkı **الحائل** umulduğu gibi
(* “ترجى الحائل” sözü: bir kere hemze ile, bir kere mim ile söyledi; ikisi de doğrudur.)
ve **الرصد**in çoğulu **أَرصاد**dır. Ve **أَرض مرصودة** ve **مُرْصَدة**: ona **الرَّصْدة** isabet etmiştir. Dil ehlinden bazıları dedi: **مرصودة** da **مُرْصَدَة** de denmez; ancak denir: ona **رَصْد** ve **رَصَد** isabet etti. Ve **أَرض مُرصِدة**: onda **رصَد**den bir şey olduğu zaman. İbn Şümeyl: yer kışın başında yağmur alırsa ona **مَرْت** denmez; çünkü onda o vakit **رصداً** vardır; ve o vakit **الرصد** ona umuttur; tıpkı hamile umulduğu gibi. İbnü’l-A‘râbî: **الرَّصْدة** yağmurdan bir **وَلْياً**yı gözetler. Cevherî: **الرصَد** (تحريك ile): otun ve yağmurun azı. İbn Sîde: **الرصد** bahar yağmurunun hayatı umulan bir arazide otun azıdır. Ve **أَرض مُرْصِدة**: onda ottan bir **رَصَدٌ** vardır. Ve denir: onda **حيا**dan bir **رصد** vardır.

Arrâm dedi: **الرصائد** ve **الوصائد** yırtıcılar için hazırlanan tuzaklardır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر ص د * * الرَّاصِدُ * للشيء الراقب له وبابه نصر و * رَصَداً * أيضا بفتحتين و * التَّرَصُدُ * الترقب و * الرَّصَدُ * أيضا بفتحتين القوم يرصدون كالحرس يستوي فيه الواحد والجمع والمؤنث وربما قالوا * أرْصَادٌ * و * المَرْصَدُ * بوزن المذهب موضع الرصد و * أرْصَدَهُ * لكذا أعده له وفي الحديث ﴿إلا أن أرصدة لدين علي﴾ و * المِرْصَادُ * بالكسر الطريق

##### Türkçe

* ر ص د * * **الرَّاصِدُ** * şey için onu gözetleyen; babı **نصر**’dır. Ve * **رَصَداً** * da (iki fetha ile) [gelir]. Ve * **التَّرَصُدُ** * gözetleyip beklemedir. Ve * **الرَّصَدُ** * da (iki fetha ile) [gelir]: kavim; (nöbetçiler gibi) gözetlerler; onda tekil, çoğul ve müennes eşit olur. Bazen de * **أرْصَادٌ** * derler. Ve * **المَرْصَدُ** * ( **المذهب** vezninde) gözetleme yeri. Ve * **أرْصَدَهُ** * şu şey için: onu onun için hazırladı. Hadiste: ﴿إلا أن أرصدة لدين علي﴾. Ve * **المِرْصَادُ** * (kesra ile) yol.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

رصده بالخير وغيره، يرصده رصدا، بفتح فسكون، على القياس ورصدا، محركة، على غير قياس، كالطلب ونحوه: رقبه، فهو راصد، كترصده، وارتصده. والراصد بالشيء: الراقب به ولذلك سمي به الأسد. والرصيد: السبع الذي يرصد الوثوب، أي يترقب ليث. والرصود، كصبور: ناقة ترصد شرب غيرها من الإبل لتشرب هي، وفي الأساس، والمحكم: ثم تشرب هي. وروى أبو عبيد، عن الأصمعي، والكسائي: رصدت فلانا أرصده، إذا ترقبته. وأرصدت له: أعددت. قلت: وبه فسر بعض المفسرين قوله تعالى:  والذين اتخذ مسجدا ضرارا وكفرا وتفريقا بين المؤمنين وإرصادا لمن حارب الله ورسوله  . قالوا: كان رجل يقال له أبو عامر الراهب، حارب النبي، صلى الله عليه وسلم ومضى إلى هرقل، وكان أحد المنافقين، فقال المنافقون الذين بنوا المسجد الضرار: نقضي فيه حاجتنا، ولا يعاب علينا، إذا خلونا، ونرصده لأبي عامر مجيئه من الشام أي نعده. قال الأزهري: وهذا صحيح من جهة اللغة. وقال الزجاج: أي ننتظر أبا عامر حتى يجيء ويصلي فيه. والإرصاد: الانتظار. ومن المجاز: أرصدت له: كافأته بالخير، هذا هو الأصل، أو بالشر، جعله بعضهم فيه أيضا. وأنشد لعبد المطلب حين أرادت حليمة أن ترحل بالنبي صلى الله عليه وسلم، إلى أرضها:
  لاهم رب الراكب المسافـر
  احفظه لي من أعين السواحر
  وحية ترصد في الهـواجـر فالحية لا ترصيد إلا بالشر. ويقال: أنا لك مرصد بإحسانك حتى أكافئك به.

  قال الليث: والمرصد، كمذهب، والمرصاد كمفتاح الطريق، كالمرتصد. قال الله عز وجل:  واقعدوا لهم كل مرصد  . قال الفراء: معناه اقعدوا لهم على طريقهم إلى البيت الحرام. وقال ابو منصور: على كل طريق. وقال الله عز وجل  إن ربك لبالمرصاد  معناه لبالطريق، أي بالطريق الذيم ممرك عليه. وقال الزجاج: أي يرصد من كفر به وصد عنه بالعذاب. وقال ابن عرفة: أي يرصد كل إنسان حتى يجازيه بفعله. وعن ابن الأنباري: المرصاد: المكان الذي يرصد فيه العدو، كالمضمار، الموضع الذي يضمر فيه الخيل من ميدان السباق ونحوه. وجمع المرصد: المراصد. وقال الأعمش في تفسير الآية: المرصاد ثلاثة جسور خلف الصراط: جسر عليه الأمانة، وجسر عليه الرحم، وجسر عليه الرب. والرصدة، بالضم: الزبية. والرصدة حلقة من صفر أو فضة في حمائل السيف، يقال: رصدت لها رصدة. وقال أبو عبيد: كان قبل هذا المطر له رصدة. الرصدة بالفتح: الدفعة من المطر والجمع: رصاد. والرصد، محركة: الراصدون، ويقال المرتصدون، وهو اسم للجمع. وفي التنزيل: فإنه يسلك من بين يديه ومن خلفه رصدا  أي إذا نزل الملك بالوحي أرسل الله معه رصدا، يحفظون الملك من أن يأتي أحد من الجن فيستمع الوحي فيخبر به الكهنة ويخبروا به الناس، فيساووا الأنبياء. وقوم رصد، كحرس، وخدم، وفلان يخاف رصدا من قدامه وطلبا من ورائه: عدوا يرصده. والرصد: القليل من الكلإ، كما قاله الجوهري. وزاد ابن سيده: في أرض يرجى لهاحيا الربيع. والرصد أيضا: القليل من المطر، كالرصد، بفتح فسكون، وقيل: هو المطر يأتي بعد المطر، وقيل: هو المطر يقع أولا لما يأتي بعده، وقيل: هو أول المطر. وقال الأصمعي: من أسماء المطر الرصد. وعن ابن الأعرابي: الرصد: العهأد ترصد مطرا بعدها، قال: فإن أصابها مطر فهو العشب، واحدتها عهدة واحدته رصدة ورصدة، الأخيرة عن ثعلب ج: أرصاد، عن أبي حنيفة وفي بعض أمهات اللغة، عن أبي عبيد: رصاد، ككتأب. ويقال: أرض مرصدة، كمحسنة: بها شيء من رصد، أي الكلإ، ويقال: بها رصد من حيا. أو المرصدة: هي التي مطرت، وترجى لأن تنبت، قاله أبو حنيفة. ويقال: رصدت الأرض فهي مرصودة أيضا: أصابتها الرصدة. وقال ابن شميل إذا مطرت الأرض في أول الشتاء فلا يقال لها: مرت، لأن بها حينئذ رصدا، والرصد حينئذ: الرجاء لها، كما ترجى الحامل. وقال بعض أهل اللغة: لا يقال مرصودة ولا مرصدة، إنما يقال: أصابها رصد ورصد. ورضد، بضم الراء، وسكون الصاد المشددة، هكذا في النسخ والصواب: كسر الصاد المشددة، كما هو نص التكملة: ة باليمن من أعمال بعدان.
 ومما يستدرك عليه: الرصيد: الحية التي ترصد المارة على الطريق لتلسع.
 وفي الحديث:  فأرصد الله على مدرجته ملكا  أي وكله بحفظها. وترصد له: قعد له على طريقه. وراصده: راقبه. والمرصد: موضع الرصد. وقعد له بالمرصد، والمرتصد، والرصد، كالمرصاد. ومراصد الحيأت مكامنها. وقال عرام: الرصائد والوصائد: مصايد تعد للسباع. ومن المجاز قول عدي:
  وإن المنايا للرجال بمرصد

  ومن المجاز أيضا: أرصد الجيش للقتال، والفرس للطراد، والمال لأدائه الحق: أعده لذلك. وارتصد لك العقوبة. ويرصد الزكاة في صلة إخوانه: يضعهأ فيها على أنه يعتد بصلتهم من الزكاة. ولا يخطئك مني رصدات خير أو شر: أكافئك بما كان منك. وهي المرات من الرصد الذي هو مصدر، أو جمع الرصدة التي هي المرة. كما في الأساس. ونقل شيخنا عن العناية: وإرصاد الحساب: إظهاره وإحصاؤه أو إحضاره، انتهى.
 وروي عن ابن سيرين أنه قال: كانوا لا يرصدون الثمار في الدين، وينبغي أن يرصد العين في الدين. وفسره ابن المبارك فقال: من عليه دين، وعنده من العين مثله لم تجب عليه الزكاة، وتجب إذا أخرجت أرضه ثمرة، ففيها العشر.

##### Türkçe

**رصده** hayırla ve başkasıyla; onu **يرصده** **رصدا** ile, (yani) fetha ile sonra sükûn ile, kıyasa göre; ve **رصدا** (da), harekeli olarak, kıyas dışı, **الطلب** ve benzeri gibi: onu gözetledi; o hâlde o **راصد**’dır; **ترصده** gibi, ve **ارتصده**. Ve **الراصد** bir şey ile: onunla gözetleyen; bundan dolayı onunla aslan adlandırıldı. Ve **الرصيد**: sıçramayı gözetleyen yırtıcı; yani gözetleyen aslan. Ve **الرصود** ( **صبور** gibi): diğer develerin içmesini gözetleyen bir dişi deve; ta ki o içsin; ve **الأساس**’ta ve **المحكم**’de: sonra o içer. Ve Ebû Ubeyd, el-Asma‘î ve el-Kisâî’den rivayet etti: **رصدت فلانا أرصده**; onu gözetledim (demektir), onu bekledimse. Ve **أرصدت له**: hazırladım. Dedim: ve onunla bazı müfessirler Yüce Allah’ın şu sözünü tefsir etti: **والذين اتخذ مسجدا ضرارا وكفرا وتفريقا بين المؤمنين وإرصادا لمن حارب الله ورسوله**. Dediler: Ebû Âmir er-Râhib denilen bir adam vardı; Peygamberle, sallallahu aleyhi ve sellem, savaştı ve Herakliyus’a gitti; ve münafıklardan biriydi. Bunun üzerine zarar mescidini bina eden münafıklar dediler: onda ihtiyacımızı gideririz ve bize ayıp edilmez, yalnız kaldığımızda; ve onu Ebû Âmir’in Şam’dan gelişi için **نرصده**; yani onu hazırlarız. el-Ezherî dedi: Bu, dil yönünden doğrudur. ez-Zeccâc dedi: yani Ebû Âmir’i gelinceye ve onda namaz kılıncaya kadar bekleriz. Ve **الإرصاد**: bekleyiştir. Ve mecazdan: **أرصدت له**: ona hayırla karşılık verdim; bu asıldır; yahut şerle; bazıları onu bunda da kıldı. Ve Abdülmuttalib’in şu beytini okuttu; Hâlime Peygamberi, sallallahu aleyhi ve sellem, kendi diyarına götürmek üzere yola çıkmak istediği zaman:

  لاهم رب الراكب المسافـر
  احفظه لي من أعين السواحر
  وحية ترصد في الهـواجـر

Yani yılan, ancak şer ile **ترصيد** eder. Ve denir: Ben senin için, ihsanınla, onu sana onunla karşılık verinceye kadar bir **مرصد**’um.

قال الليث: Ve el-Leys dedi: **المرصد** ( **مذهب** gibi) ve **المرصاد** ( **مفتاح** gibi) yol(udur); **المرتصد** gibi. Yüce Allah dedi: **واقعدوا لهم كل مرصد**. el-Ferrâ dedi: manası, onları Beyt-i Harâm’a giden yolları üzerinde oturun. Ebû Mansûr dedi: her yol üzerinde. Ve Yüce Allah dedi: **إن ربك لبالمرصاد**; manası, elbette yol üzerindedir; yani senin üzerinden geçişin olan yol üzerindedir. ez-Zeccâc dedi: yani ona küfreden ve ondan alıkoyan kimseyi azapla gözetler. İbn ‘Arefe dedi: yani her insanı gözetler; ta ki onu fiiliyle cezalandırsın. İbnü’l-Enbârî’den: **المرصاد**: düşmanın gözetlendiği mekân; **المضمار** gibi; yarış meydanı ve benzerinde atların zayıflatıldığı yer. Ve **المرصد**’ün çoğulu: **المراصد**. Ve el-A‘meş âyetin tefsirinde dedi: **المرصاد** sıratın arkasında üç köprüdür: üzerinde emanet olan bir köprü, üzerinde rahim olan bir köprü, üzerinde Rab olan bir köprü. Ve **الرصدة** (damme ile): çukur (tuzak çukuru). Ve **الرصدة**: kılıç askılarında sarı (bakır) yahut gümüşten bir halka; denir: ona bir **رصدة** yaptım. Ebû Ubeyd dedi: bu yağmurdan önce onun için bir **رصدة** vardı. **الرصدة** fetha ile: yağmurdan bir defa; çoğulu: **رصاد**. Ve **الرصد** (harekeli): gözetleyenler; ve denir: bekleyen-gözetleyenler; ve o, cemaat için bir isimdir. Ve tenzilde: **فإنه يسلك من بين يديه ومن خلفه رصدا**; yani melek vahiy ile indiği zaman Allah onunla birlikte bir **رصدا** gönderir; meleği, cinlerden birinin gelip vahyi dinleyip kâhinlere haber vermesinden ve onların da insanlara haber verip peygamberlere eşit olmalarından korurlar. Ve bir kavim **رصد** ( **حرس** ve **خدم** gibi). Ve falan, önünden bir **رصدا** ve arkasından bir **طلبا**: onu gözetleyen bir düşman(ı) korkar. Ve **الرصد**: bütün otun azı; el-Cevherî’nin dediği gibi. İbn Sîde artırdı: bahar yağmurunun diriliği umulan bir arazide. Ve **الرصد** ayrıca: yağmurun azı; **الرصد** gibi (fetha ile sonra sükûn ile). Ve denildi: o, yağmurdan sonra gelen yağmurdur. Ve denildi: o, sonra gelecek olana (işaret olmak üzere) önce düşen yağmurdur. Ve denildi: o, yağmurun ilkidir. el-Asma‘î dedi: yağmurun isimlerinden **الرصد** vardır. İbnü’l-A‘râbî’den: **الرصد**: ardından yağmur gözetlenen **العهد**’dir; dedi: ona yağmur isabet ederse o ot olur; onun bir teki **عهدة**’dir; ve onun bir teki **رصدة** ve **رصدة**’dir; sonuncusu Sa‘leb’den; çoğulu: **أرصاد**; Ebû Hanîfe’den. Ve bazı ana dil kitaplarında, Ebû Ubeyd’den: **رصاد** ( **كتاب** gibi). Ve denir: **أرض مرصدة** ( **محسنة** gibi): onda **رصد**’dan bir şey vardır; yani ot. Ve denir: onda **رصد** vardır, **حيا**’dan. Yahut **المرصدة**: o, yağmur almış ve bitirmesi umulan yerdir; Ebû Hanîfe’nin dediği gibi. Ve denir: **رصدت الأرض فهي مرصودة** da: ona **الرصدة** isabet etti. İbn Şümeyl dedi: yer kışın başında yağmur alırsa ona **مرت** denmez; çünkü onda o vakit **رصدا** vardır; ve **الرصد** o vakit: ona umut beslemektir; hamileye umut beslenildiği gibi. Dil ehlinden bazıları dedi: **مرصودة** da denmez, **مرصدة** de denmez; ancak denir: ona **رصد** ve **رصد** isabet etti. Ve **رضد** (râ’nın dammesi ve sâd’ın sükûnu, şeddeli): nüshalarda böyle; doğrusu: şeddeli sâd’ın kesresi; **التكملة**’nin nassı üzere: Yemen’de, Ba‘dân amellerinden bir belde.

Ve kendisine istidrâk olunanlardan: **الرصيد**: yolda geçenleri sokmak için gözetleyen yılan.

Ve hadiste: **فأرصد الله على مدرجته ملكا**; yani onu korumakla görevlendirdi. Ve **ترصد له**: onun için yolunda oturdu. Ve **راصده**: onu gözetledi. Ve **المرصد**: gözetleme yeri. Ve onun için **بالمرصد**’de oturdu; ve **المرتصد** ve **الرصد**; **المرصاد** gibi. Ve **مراصد الحيأت**: onların pusu yerleridir. ‘Arrâm dedi: **الرصائد** ve **الوصائد**: yırtıcılar için hazırlanan tuzaklardır. Ve mecazdan ‘Adî’nin sözü:

  وإن المنايا للرجال بمرصد

Ve mecazdan ayrıca: **أرصد** orduyu savaş için, atı kovalamaca için, malı hakkı eda etmek için: onu bunun için hazırladı. Ve ceza sana **ارتصد** etti. Ve zekâtı kardeşlerinin sılasında **يرصد** eder: onu oraya koyar; zekâttan onların sılasını saymak üzere. Ve benden sana hayır yahut şer **رصدات**ı şaşmaz: senden olanla seni karşılıklandırırım. Ve o, **الرصد**’dan olan masdarın kereleridir; yahut bir kere olan **الرصدة**’nin çoğuludur; **الأساس**’ta olduğu gibi. Şeyhimiz **العناية**’den nakletti: ve **إرصاد الحساب**: onu ortaya koymak ve saymak yahut onu hazır etmek; bitti.

Ve İbn Sîrîn’den rivayet olundu ki dedi: onlar borçta meyveleri **يرصدون** etmezlerdi; ve borçta nakdi **يرصد** etmek gerekir. İbnü’l-Mübârek onu tefsir etti ve dedi: üzerinde borç olan kimse, yanında nakitten onun misli varsa zekât ona vacip olmaz; ve yeri meyve çıkardığı zaman vacip olur; onda öşür vardır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَصَدَهُ
1 رَصَدَهُ ذ , (As, S, A, Msb, K,) aor. رَصُدَ , (As, S, Msb,) inf. n. رَصْدٌ (S, Msb, K) and رَصَدٌ; (S, K;) and ↓ ارتصدهُ, (A,) and ↓ ترصّدهُ, (S, * K,) or لَهُ ↓ ترصّد, (A,) He sat [or lay in wait] for him in the road, or way: [see رَصَدٌ:] (A, Msb:) or he watched, or waited, for him; (As, S, K;) and so ↓ راصدهُ, (A,) and لَهُ ↓ ارصد: (L:) [or] you say, رَصَدَهُ بَِالخَيْرِ وَغَيْرِهِ, aor. رَصُدَ , inf. n. رَصْدٌ, he watched, or waited, for him [with that which was good and otherwise]; and in like manner, رَصَدَهُ بِالمُكَافَأَةِ [he watched, or waited, for him with requital]; (M;) and also رَصَدَ لَهُ, and ↓ ارصدهُ: (Hudot;am p. 89:) or, accord. to some, you say, لَهُ بِالخَيْرِ وَالشَّرِّ ↓ ارصد; only with ا; not otherwise: [see this verb below:] and accord. to some, one says, رَصَدَهُ, meaning he watched, or waited, for him; and لَهُ الأَمْرَ ↓ ارصد, meaning he prepared for him the thing, or affair, or event; and ↓ اِرْتِصَادٌ is syn. with رَصْدٌ. (M.) One says of a serpent (حَيَّة), تَرْصُدُ المَارَّةَ عَلَى الطَّرِيقِ لِتَلْسَعَ [It watches, or lies in wait, for the passers-by on the road, or way, that it may bite]: (L:) and of a beast of prey, (S, A, K,) or of a wolf, (M,) يَرْصُدُ لِيَثِبَ, (S, M, A,) or يَرْصُدُ الوُثُوبَ, (K,) i. e. He watches, or waits, to leap, or spring: (TA:) and of a she-camel, تَرْصُدُ شُرْبَ الاـبِلِ ثُمَّ تَشْرَبُ [She watches, or waits, for the drinking of the other camels, and then she drinks]; (S, A;) or تَرْصُدُ شُرْبَ غَيْرِهَا لِتَشْرَبَ هِىَ [she watches, or waits, for the drinking of others, that she may drink]. (K.) ― -b2- رُصِدَتِ الأَرْضُ The land was rained upon by a rain such as is termed رَصْدَةٌ, (S,) or by rain such as is termed رَصَدٌ. (TA.)

3 رَاْصَدَ see above, first sentence.

ارصدهُ عَلَى كَذَا
4 ارصدهُ عَلَى كَذَا ذ He charged him with the watching, or guarding, of such a thing. (L.) ― -b2- See also 1, in four places. ― -b3- ارصد لَهُ also signifies (tropical:) He prepared, or made ready, [a person, or thing,] for him, or it; (As, S, A, K;) as an army for battle, and a horse for charging, and property, or money, for the payment of what was due. (A, TA.) You say, أَرْصَدْتُ لَهُ العُقْوبَةَ (tropical:) I prepared for him punishment: properly signifying I put punishment in his road, or way. (L.) And أَرْصَدْتُ لَهُ خَيْرًا and شَرًّا (tropical:) [I prepared for him good and evil]. (A.) اـِلَّا أَنْ أُرْصِدَهُ لِدَيْنٍ عَلَىَّ occurs in a trad. [as meaning (tropical:) Unless I prepare it for a debt that I owe]. (S.) And [hence, app., as seems to be indicated in the TA,] you say, يُرْصِدُ الزَّكَاةَ فِى صِلَةِ اـِخْوَانِهِ (tropical:) He places alms in kind, or good and affectionate and gentle and considerate, treatment of his brethren; [as though meaning he prepares for himself the recompense of alms (ثَوَابَ الزَّكَاةِ, like as one says يَحْتَسِبُ عَمَلَهُ meaning يحتسب ثَوَابَ,) عَمَلِهِ,) in so doing;] reckoning such treatment of them as alms. (TA.) ― -b4- Also (tropical:) He requited him, or recompensed him, with good, (L, K, TA,) accord. to the original application, (L, TA,) or with evil, (L, K, TA,) as some apply it. (L, TA.) ― -b5- And ارصد الحِسَابَ (assumed tropical:) He showed, or cast up, or produced, the reckoning. (MF, from the 'Inلyeh.)

5 تَرَصَّدَ see 1, first sentence, in two places.

8 اـِرْتَصَدَ see 1, in two places.

رَصْدٌ
رَصْدٌ ذ : see the next paragraph.

رَصَدٌ
رَصَدٌ ذ : see رَاصِدٌ, in three places. -A2- Also A road, or way; (Msb;) and so ↓ مَرْصَدٌ, (TA,) both signify the same, (M,) and ↓ مرْصَادٌ (S, K, TA) and ↓ مُرْتَصَدٌ: (TA:) and ↓ مِرْصَادٌ, (IAmb, K,) or ↓ مَرْصَدٌ, (S,) or both, (M, A,) and ↓ مُرْتَصَدٌ and رَصَدٌ, (A,) a place where one lies in wait, or watches, (IAmb, S, M, A, K,) for an enemy: (IAmb, K:) the pl. of رَصَدٌ is أَرْصَادٌ; (Msb;) and the pl. of ↓ مَرْصَدٌ is مَرَاصِدُ, (TA,) which signifies also lurking places of serpents. (M, L.) You say, ↓ قَعَدَ لَهُ بِالمَرْصَدِ and ↓ بِالمِرْصَادِ and ↓ بِالمُرْتَصَدِ (A, Msb) and بِالرَّصَدِ (A) He lay in wait for him in the way. (A, * Msb.) And أَنَا لَكَ بِالرَّصَدِ and ↓ بِالمِرْصَادِ (tropical:) [I am in the place of lying in wait for thee], meaning thou canst not escape me. (A.) And 'Adee says,
↓ وَاـِنَّ المَنَايَا لِلّرِجَالِ بِمرْصَدِ
(tropical:) [And verily deaths are in a place of lying in wait for men, so that they cannot escape them]. (TA.) ↓ وَاقْعُدُوا لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ, in the Kur [ix. 5], means And lie ye in wait for them in every road, or way; (AM, TA;) accord. to Fr, in their way to the Sacred House. (TA.) And ↓ اـِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصَادِ, in the Kur [lxxxix. 13], means Verily thy Lord is in the way; i. e., in the way by which thou goest; (TA;) so that none of thine actions escapeth Him: (Msb:) or it means that He watcheth, or lieth in wait, to punish him who disbelieveth in Him and turneth away from Him: (Zj, TA:) or that He watcheth every man to recompense him for his deeds: (Ibn-'Arafeh, TA:) or, accord. to El-Aamash, المرصاد is here a name applied to three bridges behind the صِرَاط; on one of which is security; on another, mercy; and on the third, the Lord. (L, TA.) -A3- Also A small quantity of rain: (S, K:) one says, بِهَا رَصَدٌ مِنْ حَيًا [In it, namely, the land (الأَرْض), is a small quantity of rain]: (S:) and so ↓ رَصْدٌ: (TA:) or both signify rain that comes after other rain: or rain that falls first, before other rain coming: or the first of rain: or, accord. to IAar, the former word signifies rain such as is termed عِهَاد, after which other rain is looked for; and if other rain follow it, herbage is produced: one shower thereof is termed ↓ رَصَدَةٌ and ↓ رَصْدَةٌ; the latter mentioned by Th: (M:) or ↓ رَصْدَةٌ signifies a shower, or what falls at once, of rain [app. in any case]: (S, K:) the pl. of رَصَدٌ is أَرْصَادٌ (S, M, K) and رِصَادٌ, (M,) the latter mentioned on the authority of A'Obeyd: (TA:) [or] the latter is pl. of ↓ رَصْدَةٌ. (S.) ― -b2- Also A small quantity of herbage, (S, M, K,) in land upon which one hopes for the fall of the rain of the season called الرَّبِيع. (M.)

رَصْدَةٌ
رَصْدَةٌ ذ an inf. n. of un. of 1: pl. رَصَدَاتٌ, whence the saying, لَا يُخْطِئُكَ مِنِّى رَصَدَاتُ خَيْرٍ, or شَرٍّ, (tropical:) [My watchings of good conduct, or of evil, will not miss thee], meaning I will requite thee for thy deeds. (A, TA.) -A2- See also the latter part of the next preceding paragraph, in three places.

رُصْدَةٌ
رُصْدَةٌ ذ A pitfall for a lion; syn. زُبْيَةٌ. (S, K.) ― -b2- And A ring of brass, or of silver, in the thongs [or cords] by means of which the sword is suspended. (K.)

رَصَدَةٌ
رَصَدَةٌ ذ : see رَصَدٌ, in the latter part of the paragraph.

رَصَدِىٌّ
رَصَدِىٌّ ذ One who lies in wait for men in the way, to take their property unjustly; (Msb;) syn. with the Pers. رَاهْدَارْ; and so ↓ رَصَّادٌ. (Meyd, accord. to Golius [who, however, explains the Pers. word as meaning viو custos, et vectigalium pro transitu exactor; which I do not think to be here intended thereby].)

رَصُودٌ
رَصُودٌ ذ A she-camel that watches, or waits, for the drinking of others, (S, A, K,) and then herself drinks, (S, A,) or that she may drink. (K.)

رَصِيدٌ
رَصِيدٌ ذ A beast of prey, (S, A, K,) or a wolf, (M,) that watches, or waits, to leap, or spring. (S, M, A, K.) And A serpent (حَيّةٌ) that watches, or lies in wait, to bite persons passing along the road, or way. (L.)

رَصَائِدُ
رَصَائِدُ ذ Snares, or traps, prepared for catching beasts of prey; as also وَصَائِدُ. ('Arrلm, L.)

رَصَّادٌ
رَصَّادٌ ذ : see رَصَدِىٌّ.

رَاصِدٌ
رَاصِدٌ ذ Sitting [or lying in wait] for one in the road, or way: (Msb:) or watching, or waiting; لِشَىْءٍ for a thing: (S:) or one lying in wait, or in a place of watching, or in a road or way, for the purpose of guarding: (Mgh:) pl. رَاصِدُونَ, (K,) and ↓ رَصَدٌ, like as خَدَمٌ is pl. of خَادِمٌ, (Mgh, Msb,) and حَرَسٌ of حَارِسٌ; (Mgh;) or [rather] رَصَدٌ is syn. with رَاصِدُونَ, (S, * A, * K,) or with مُرْتَصِدُونَ, [which has the same meaning,] and is a quasi-pl. n., (M,) a word like حَرَسٌ (S, A) and خَدَمٌ, (A,) and used alike as sing. and pl. [and masc.] and fem.; and sometimes they said أَرْصَادٌ; (S;) and رَصَدَةٌ also is used as a pl. of رَاصَِدٌ, agreeably with analogy; (Mgh;) and رُصَّدٌ likewise appears to be a pl. of the same. (Ham p. 415.) One says, ↓ فُلَانٌ يَخَافُ رَصَدًا مِنْ قُدَّامِهِ وَطَلَبًا مِنْ وَرَائِهِ i. e. [Such a one fears] an enemy lying in wait [before him, and pursuers behind him]. (A.) By ↓ رَصَدًا in the Kur lxxii. last verse but one, are meant watchers over an angel sent down with a revelation, lest one of the jinn, or genii, should overhear the revelation and acquaint therewith the diviners, who would acquaint other men therewith, and thus become equal to the prophets. (M, L.) ― -b2- Hence, (TA,) الرَّاصِدُ is an appellation of The Lion. (K, TA.)

مُرْصَدٌ
مُرْصَدٌ ذ : see رَصَدٌ, in six places.

مُرْصِدٌ
مُرْصِدٌ ذ [i. q. رَاصِدٌ]. One says, أَنَا لَكَ مُرْصِدٌ بِاـِحْسَانِكَ حَتَّى أُكَافِئَكَ بِهِ (tropical:) [I am watching, or waiting, for thee, on account of they beneficence, that I may requite thee for it]. (Lth, A.) ― -b2- أَرْضٌ مُرْصِدَةٌ Land in which is a small quantity (رَصَدٌ, M) of herbage: (M, K:) or land which has been rained upon, and which it is hoped will produce herbage: (AHn, M, K:) and land upon which has fallen a rain such as is termed رَصْدَة; (M;) and so ↓ مَرْصُودَةٌ: (S, M:) or, accord. to some, one should not say مَرْصُودَةٌ nor مُرْصدَةٌ; but أَصَابَهَا رَصْدٌ and رَصَدٌ. (M.)

مِرْصَادٌ
مِرْصَادٌ ذ : see رَصَدٌ, in five places.

أَرْضٌ مَرْصُودَةٌ
أَرْضٌ مَرْصُودَةٌ ذ : see مُرْصِدٌ.

مُرْتَصَدٌ
مُرْتَصَدٌ ذ : see رَصَدٌ, in three places.

##### Türkçe

**رَصَدَهُ**
1 **رَصَدَهُ** ذ , (As, S, A, Msb, K,) muzâri‘ı **رَصُدَ** , (As, S, Msb,) mastar ismi **رَصْدٌ** (S, Msb, K) ve **رَصَدٌ**; (S, K;) ve ↓ **ارتصدهُ**, (A,) ve ↓ **ترصّدهُ**, (S, * K,) yahut لَهُ ↓ **ترصّد**, (A,) O, yolda, yol üzerinde onun için oturdu [yahut pusu kurdu]: [bk. **رَصَدٌ**:] (A, Msb:) yahut onu gözetledi, yahut onu bekledi; (As, S, K;) ve bunun gibi ↓ **راصدهُ**, (A,) ve لَهُ ↓ **ارصد**: (L:) [yahut] dersin ki, **رَصَدَهُ بَِالخَيْرِ وَغَيْرِهِ**, muzâri‘ı **رَصُدَ** , mastar ismi **رَصْدٌ**, onu [hayır ve başkası ile] gözetledi, yahut onun için bekledi; ve aynı şekilde, **رَصَدَهُ بِالمُكَافَأَةِ** [onu karşılık ile gözetledi, yahut onun için bekledi]; (M;) ve ayrıca **رَصَدَ لَهُ**, ve ↓ **ارصدهُ**: (Hudot;am p. 89:) yahut, bazılarına göre, dersin ki, لَهُ بِالخَيْرِ وَالشَّرِّ ↓ **ارصد**; yalnız **ا** ile; başka türlü değil: [bu fiile aşağıda bk.:] ve bazılarına göre, kişi **رَصَدَهُ** der, manası onu gözetledi, yahut onun için bekledi; ve لَهُ الأَمْرَ ↓ **ارصد**, manası onun için şeyi, yahut işi, yahut olayı hazırladı; ve ↓ **اِرْتِصَادٌ** **رَصْدٌ** ile eşanlamlıdır. (M.) Yılan hakkında (حَيَّة), **تَرْصُدُ المَارَّةَ عَلَى الطَّرِيقِ لِتَلْسَعَ** [yoldan geçenleri yolda gözetler, yahut pusu kurar, ta ki soksun]: (L:) ve yırtıcı hayvan hakkında, (S, A, K,) yahut kurt hakkında, (M,) **يَرْصُدُ لِيَثِبَ**, (S, M, A,) yahut **يَرْصُدُ الوُثُوبَ**, (K,) yani sıçramak, yahut atılmak için gözetler, yahut bekler: (TA:) ve dişi deve hakkında, **تَرْصُدُ شُرْبَ الاـبِلِ ثُمَّ تَشْرَبُ** [diğer develerin içmesini gözetler, yahut bekler, sonra içer]; (S, A;) yahut **تَرْصُدُ شُرْبَ غَيْرِهَا لِتَشْرَبَ هِىَ** [başkalarının içmesini gözetler, yahut bekler, ta ki kendisi içsin]. (K.) ― -b2- **رُصِدَتِ الأَرْضُ** Arazi, **رَصْدَةٌ** diye adlandırılan türden bir yağmurla yağmurlandı, (S,) yahut **رَصَدٌ** diye adlandırılan türden bir yağmurla. (TA.)

3 **رَاْصَدَ**: yukarıya, ilk cümleye bak.

**ارصدهُ عَلَى كَذَا**
4 **ارصدهُ عَلَى كَذَا** ذ Ona, böyle bir şeyi gözetmeyi, yahut korumayı yükledi. (L.) ― -b2- Ayrıca 1’e, dört yerde bak. ― -b3- **ارصد لَهُ** ayrıca (mecaz:) Onun için, yahut ona karşı, [bir kişiyi yahut şeyi] hazırladı, yahut hazır etti; (As, S, A, K;) savaş için bir ordu, hücum için bir at, ve borcun ödenmesi için mal, yahut para gibi. (A, TA.) Dersin ki, **أَرْصَدْتُ لَهُ العُقْوبَةَ** (mecaz:) Ona ceza hazırladım: aslî manası, cezayı onun yoluna koydum demektir. (L.) Ve **أَرْصَدْتُ لَهُ خَيْرًا** ve **شَرًّا** (mecaz:) [ona hayır ve şer hazırladım]. (A.) **اـِلَّا أَنْ أُرْصِدَهُ لِدَيْنٍ عَلَىَّ** bir hadiste vârid olmuştur [manası (mecaz:) Üzerimde olan bir borç için onu hazırlamam müstesna]. (S.) Ve [buradan, görünüşe göre, TA’da işaret edildiği üzere,] dersin ki, **يُرْصِدُ الزَّكَاةَ فِى صِلَةِ اـِخْوَانِهِ** (mecaz:) Kardeşlerine iyilikte, yahut iyi ve şefkatli ve yumuşak ve gözetici muamelede zekâtı yerleştirir; [sanki, bunu yaparak, zekâtın sevabını (**ثَوَابَ الزَّكَاةِ**) kendisi için hazırlıyor manasında; tıpkı kişinin **يَحْتَسِبُ عَمَلَهُ** demesi gibi, manası **يحتسب ثَوَابَ عَمَلِهِ**;] onlara bu muameleyi zekât sayarak. (TA.) ― -b4- Ayrıca (mecaz:) Ona hayır ile karşılık verdi, yahut mükâfatlandırdı, (L, K, TA,) aslî kullanıma göre, (L, TA,) yahut şer ile, (L, K, TA,) bazıları böyle uygular. (L, TA.) ― -b5- Ve **ارصد الحِسَابَ** (varsayılan mecaz:) Hesabı gösterdi, yahut çıkardı, yahut ortaya koydu. (MF, 'Inلyeh’den.)

5 **تَرَصَّدَ**: 1’e, ilk cümleye, iki yerde bak.

8 **اـِرْتَصَدَ**: 1’e, iki yerde bak.

**رَصْدٌ**
**رَصْدٌ** ذ : bir sonraki paragrafa bak.

**رَصَدٌ**
**رَصَدٌ** ذ : **رَاصِدٌ**’e, üç yerde bak. -A2- Ayrıca Bir yol; (Msb;) ve bunun gibi ↓ **مَرْصَدٌ**, (TA,) ikisi de aynı manaya gelir, (M,) ve ↓ **مرْصَادٌ** (S, K, TA) ve ↓ **مُرْتَصَدٌ**: (TA:) ve ↓ **مِرْصَادٌ**, (IAmb, K,) yahut ↓ **مَرْصَدٌ**, (S,) yahut ikisi birden, (M, A,) ve ↓ **مُرْتَصَدٌ** ve **رَصَدٌ**, (A,) düşman için pusu kurulan, yahut gözetlenen yer; (IAmb, S, M, A, K,) (IAmb, K:) **رَصَدٌ**’ün çoğulu **أَرْصَادٌ**’dır; (Msb;) ve ↓ **مَرْصَدٌ**’ün çoğulu **مَرَاصِدُ**’dir, (TA,) ki bu, yılanların gizlenme yerleri manasına da gelir. (M, L.) Dersin ki, ↓ **قَعَدَ لَهُ بِالمَرْصَدِ** ve ↓ **بِالمِرْصَادِ** ve ↓ **بِالمُرْتَصَدِ** (A, Msb) ve **بِالرَّصَدِ** (A) O, yolda onun için pusu kurdu. (A, * Msb.) Ve **أَنَا لَكَ بِالرَّصَدِ** ve ↓ **بِالمِرْصَادِ** (mecaz:) [senin için pusu yerindeyim], manası benden kaçamazsın. (A.) Ve ‘Adee der ki,
↓ **وَاـِنَّ المَنَايَا لِلّرِجَالِ بِمرْصَدِ**
(mecaz:) [Ve gerçekten ölümler erkekler için pusu yerindedir; öyle ki onlardan kaçamazlar]. (TA.) ↓ **وَاقْعُدُوا لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ**, Kur’ân’da [ix. 5], manası: Her yolda onlar için pusu kurun; (AM, TA;) Fr’ye göre, Beyt-i Harâm’a gidiş yollarında. (TA.) Ve ↓ **اـِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصَادِ**, Kur’ân’da [lxxxix. 13], manası: Şüphesiz Rabbin yoldadır; yani senin gittiğin yolda; (TA;) böylece senin fiillerinden hiçbiri O’ndan kaçmaz: (Msb:) yahut manası, O, kendisine küfreden ve O’ndan yüz çevireni cezalandırmak için gözetler, yahut pusu kurar: (Zj, TA:) yahut O, her insanı, amellerine karşılık vermek için gözetler: (Ibn-'Arafeh, TA:) yahut El-Aamash’a göre, **المرصاد** burada **صِرَاط**’ın arkasındaki üç köprüye verilen bir addır; birinde emniyet; diğerinde rahmet; üçüncüsünde Rab vardır. (L, TA.) -A3- Ayrıca Az bir miktar yağmur: (S, K:) denir ki, **بِهَا رَصَدٌ مِنْ حَيًا** [onda, yani arazide (**الأَرْض**), yağmurdan az bir miktar vardır]: (S:) ve bunun gibi ↓ **رَصْدٌ**: (TA:) yahut ikisi de, başka bir yağmurdan sonra gelen yağmur manasına gelir: yahut başka yağmur gelmeden önce ilk düşen yağmur: yahut yağmurun ilki: yahut IAar’a göre, önceki kelime, ardından başka yağmur beklenen, **عِهَاد** diye adlandırılan türden yağmur demektir; eğer başka yağmur onu takip ederse, ot biter: onun bir sağanağına ↓ **رَصَدَةٌ** ve ↓ **رَصْدَةٌ** denir; ikincisini Th zikretmiştir: (M:) yahut ↓ **رَصْدَةٌ** bir sağanak, yahut bir defada düşen yağmur [görünüşe göre her hâlükârda] demektir: (S, K:) **رَصَدٌ**’ün çoğulu **أَرْصَادٌ** (S, M, K) ve **رِصَادٌ**’dır, (M,) ikincisi A'Obeyd’in rivayetiyle zikredilmiştir: (TA:) [yahut] ikincisi ↓ **رَصْدَةٌ**’nin çoğuludur. (S.) ― -b2- Ayrıca Mevsimi **الرَّبِيع** diye adlandırılan yağmurun düşmesi umulan arazide, az bir miktar ot; (S, M, K.)

**رَصْدَةٌ**
**رَصْدَةٌ** ذ 1’in birim mastar ismidir: çoğulu **رَصَدَاتٌ**; buradan şu söz: **لَا يُخْطِئُكَ مِنِّى رَصَدَاتُ خَيْرٍ**, yahut **شَرٍّ**, (mecaz:) [benden sana hayır yahut şer gözetlemeleri isabeti kaçırmaz], manası: amellerine karşılık vereceğim. (A, TA.) -A2- Ayrıca bir önceki paragrafın son kısmına, üç yerde bak.

**رُصْدَةٌ**
**رُصْدَةٌ** ذ Aslan için bir çukur tuzak; eşanlamlısı **زُبْيَةٌ**. (S, K.) ― -b2- Ve kılıcın asıldığı kayışlarda [yahut iplerde] bulunan, pirinçten yahut gümüşten bir halka. (K.)

**رَصَدَةٌ**
**رَصَدَةٌ** ذ : paragrafın son kısmında **رَصَدٌ**’e bak.

**رَصَدِىٌّ**
**رَصَدِىٌّ** ذ İnsanların mallarını haksız yere almak için yolda insanlara pusu kuran kimse; (Msb;) Farsça **رَاهْدَارْ** ile eşanlamlı; ve bunun gibi ↓ **رَصَّادٌ**. (Meyd, Golius’a göre; [ancak o, Farsça kelimeyi viو custos, et vectigalium pro transitu exactor manasında açıklar; bunun burada kastedildiğini sanmıyorum].)

**رَصُودٌ**
**رَصُودٌ** ذ Başkalarının içmesini gözetleyen, yahut bekleyen, (S, A, K,) sonra kendisi içen, (S, A,) yahut içmesi için. (K.)

**رَصِيدٌ**
**رَصِيدٌ** ذ Yırtıcı hayvan, (S, A, K,) yahut kurt, (M,) sıçramak, yahut atılmak için gözetleyen, yahut bekleyen. (S, M, A, K.) Ve yoldan geçen kişileri ısırmak için gözetleyen, yahut pusu kuran bir yılan (حَيّةٌ). (L.)

**رَصَائِدُ**
**رَصَائِدُ** ذ Yırtıcı hayvanları yakalamak için hazırlanmış kapanlar, yahut tuzaklar; bunun gibi **وَصَائِدُ**. ('Arrلm, L.)

**رَصَّادٌ**
**رَصَّادٌ** ذ : **رَصَدِىٌّ**’e bak.

**رَاصِدٌ**
**رَاصِدٌ** ذ Yolda bir kimse için oturan [yahut pusu kuran]: (Msb:) yahut gözetleyen, yahut bekleyen; لِشَىْءٍ bir şey için: (S:) yahut korumak maksadıyla, pusu kuran, yahut gözetleme yerinde, yahut yolda bulunan kimse: (Mgh:) çoğulu **رَاصِدُونَ**, (K,) ve ↓ **رَصَدٌ**, tıpkı **خَدَمٌ**’ün **خَادِمٌ**’in çoğulu olması gibi, (Mgh, Msb,) ve **حَرَسٌ**’ün **حَارِسٌ**’in; (Mgh;) yahut [daha doğrusu] **رَصَدٌ**, **رَاصِدُونَ** ile, (S, * A, * K,) yahut **مُرْتَصِدُونَ** ile eşanlamlıdır, [ki bunun manası da aynıdır,] ve bu, bir tür çoğul isimdir, (M,) **حَرَسٌ** (S, A) ve **خَدَمٌ** (A) gibi bir kelimedir, ve tekil ve çoğul [ve müzekker] ve müennes olarak aynı şekilde kullanılır; ve bazen **أَرْصَادٌ** dediler; (S;) ve **رَصَدَةٌ** da, kıyasa uygun olarak, **رَاصَِدٌ**’in çoğulu olarak kullanılır; (Mgh;) ve **رُصَّدٌ** da aynı kelimenin çoğulu gibi görünür. (Ham p. 415.) Denir ki, ↓ **فُلَانٌ يَخَافُ رَصَدًا مِنْ قُدَّامِهِ وَطَلَبًا مِنْ وَرَائِهِ** yani [falanca,] önünde pusu kuran bir düşmandan ve arkasında takipçilerden korkar. (A.) Kur’ân’da lxxii. sondan bir önceki âyette ↓ **رَصَدًا** ile, bir cinin vahyi işitip kâhinlere bildirmemesi için, vahiy ile indirilen bir meleğin üzerine gözcüler kastedilmiştir; kâhinler de bunu başka insanlara bildirirlerdi ve böylece peygamberlere denk olurlardı. (M, L.) ― -b2- Buradan, (TA,) **الرَّاصِدُ** Aslan’ın bir lakabıdır. (K, TA.)

**مُرْصَدٌ**
**مُرْصَدٌ** ذ : altı yerde **رَصَدٌ**’e bak.

**مُرْصِدٌ**
**مُرْصِدٌ** ذ [yani **رَاصِدٌ**]. Denir ki, **أَنَا لَكَ مُرْصِدٌ بِاـِحْسَانِكَ حَتَّى أُكَافِئَكَ بِهِ** (mecaz:) [senin iyiliğin sebebiyle seni gözetliyorum, yahut seni bekliyorum, ta ki onunla sana karşılık vereyim]. (Lth, A.) ― -b2- **أَرْضٌ مُرْصِدَةٌ** İçinde az bir miktar (**رَصَدٌ**, M) ot bulunan arazi: (M, K:) yahut yağmur yağmış ve ot bitirmesi umulan arazi: (AHn, M, K:) ve üzerine **رَصْدَة** diye adlandırılan bir yağmur düşmüş arazi; (M;) ve bunun gibi ↓ **مَرْصُودَةٌ**: (S, M:) yahut bazılarına göre, **مَرْصُودَةٌ** da **مُرْصدَةٌ** de denmemelidir; fakat **أَصَابَهَا رَصْدٌ** ve **رَصَدٌ** denir. (M.)

**مِرْصَادٌ**
**مِرْصَادٌ** ذ : beş yerde **رَصَدٌ**’e bak.

**أَرْضٌ مَرْصُودَةٌ**
**أَرْضٌ مَرْصُودَةٌ** ذ : **مُرْصِدٌ**’e bak.

**مُرْتَصَدٌ**
**مُرْتَصَدٌ** ذ : üç yerde **رَصَدٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَصَدَ
رَصَدَ U ( n. ac. رَصْد 1 ,  رَصَد 4 ),
a.  Watched, observed.

b.  [ La ], Lay in wait for; waylaid.

أَرْصَدَ
أَرْصَدَ IV
a.  [ acc. &  La ], Prepared, made ready for.

تَرَصَّدَ
تَرَصَّدَ V ,
a.  see I (a) .

رَصْد
رَصْد 1 ,
a.  Observation, scrutiny; inspection; superintendence; attention; watch.

b.  Balance ( of an account ).

رَصْدَة
رَصْدَة 1t , ( pl. رِصَاْد 23 ),
a.  Shower, downpour.

رُصْدَة
رُصْدَة 3t ,
a.  Pitfall, trap.

رَصَد
رَصَد 4 , ( pl. أَرْصَاْد 38 ),
a.  see 17 .

b.  Sentinel, sentry, vedette, guard.

c.  Small quantity ( of grain, of herbage ).

مَرْصَد
مَرْصَد 17 , ( pl. مَرَاْصِدُ 44 ),
a.  Hiding-place, lurking-place; out-post; ambush.

b.  Observatory.

رَاْصِد
رَاْصِد 21 , ( pl. رَصَد 4 ,  رُصَّاْد 29 &  reg. ),
a.  Watcher, observer; lurker.

رَصِيْد
رَصِيْد 25 ,  رَصُوْد 26 ,
a.  see 21 .

مِرْصَاْد
مِرْصَاْد 45 ,
a.  High-road.

b.  see 17 .

رَصَاْئِدُ
رَصَاْئِدُ 46 ,
a.  Traps, snares.

##### Türkçe

**رَصَدَ**
**رَصَدَ** U ( i. ac. **رَصْد** 1 , **رَصَد** 4 ),
a. Gözetledi, gözledi.

b. [ لِ ], Pusu kurdu; yol kesti.

**أَرْصَدَ**
**أَرْصَدَ** IV
a. [ acc. & لِ ], İçin hazırladı, hazır hâle getirdi.

**تَرَصَّدَ**
**تَرَصَّدَ** V ,
a. I (a)’ya bak.

**رَصْد**
**رَصْد** 1 ,
a. Gözlem, dikkatle inceleme; teftiş; nezaret; dikkat; gözetleme.

b. (Bir hesabın) bakiyesi.

**رَصْدَة**
**رَصْدَة** 1t , ( pl. **رِصَاْد** 23 ),
a. Sağanak, şiddetli yağmur.

**رُصْدَة**
**رُصْدَة** 3t ,
a. Çukur tuzak, kapan.

**رَصَد**
**رَصَد** 4 , ( pl. **أَرْصَاْد** 38 ),
a. 17’ye bak.

b. Nöbetçi, bekçi, gözcü, muhafız.

c. (Tahıldan, ottan) az miktar.

**مَرْصَد**
**مَرْصَد** 17 , ( pl. **مَرَاْصِدُ** 44 ),
a. Saklanma yeri, pusu yeri; ileri karakol; pusu.

b. Rasathane.

**رَاْصِد**
**رَاْصِد** 21 , ( pl. **رَصَد** 4 , **رُصَّاْد** 29 & reg. ),
a. Gözetleyen, gözlemci; pusu kuran.

**رَصِيْد**
**رَصِيْد** 25 , **رَصُوْد** 26 ,
a. 21’e bak.

**مِرْصَاْد**
**مِرْصَاْد** 45 ,
a. Ana yol.

b. 17’ye bak.

**رَصَاْئِدُ**
**رَصَاْئِدُ** 46 ,
a. Tuzaklar, kapanlar.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%AF/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

رصد
رَصَدَ - يَرْصُدُ - رَصَد - مَرْصَد - مِرْصَاد - أَرْصَدَ - يُرْصِدُ - إِرْصاد - - إِرْصاداً
رَصَدَ - يَرْصُدُ + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمراً: يكمن له: يقف على أهبة الاستعداد: كمن له يترقبه حتى يحين الوقت المناسب ليناله بفعله: يكمن في مكان ثابت ومحصن وآمن، وينظر ويرقب منه خصماً أو عدواً أو أمراً، متحيناً الفرصة للانقضاض عليه
رَصَد: على وزن " فـَعـَل": اسم فعل مبالغة بمعنى مفعول من " رَصَدَ - يَرْصُدُ ": الشيء الجاهز للانقضاض والتفاعل
مَرْصَد: على وزن " مـَفـْعـَل"  اسم فعل مصدر ميمي من " رَصَدَ - يَرْصُدُ ": اسم مكان: المكان الثابت والمحصن والآمن الذي يستخدم كمكمن لمراقبة العدو والانقضاض عليه
مِرْصَاد: على وزن " مـِفعال" اسم آلة من " رَصَدَ - يَرْصُدُ ": الوسيلة أو الآلة التي تستخدم لمراقبة العدو من مأمن، والتحرك للانقضاض عليه، وهي قد تكون بناء ومكان، فتكون كالمرصد أو دشمة، وقد تكون آلة كالدبابة أو المصفحة
﴿إن جهنم كانت مرصادا﴾ { ﴿إن ربك لبالمرصاد﴾: إن الله لديه مرصاد وهو جاهز لديه (وهي جهنم): كناية أن الله يكمن لهم ويرقبهم وهو جاهز للنيل منهم
أَرْصَدَ - يُرْصِدُ: على وزن " أفعل" من " رَصَدَ - يَرْصُدُ " جعله " يَرْصُدُ ": أثر على آخر فجعله يكمن ويرقب ويستعد للانقضاض على ثالث
إِرْصَاد: اسم فعل من " أَرْصَدَ - يُرْصِدُ ": جَعْلُ الآخرين يرصدون: جعل الآخرين يكمنون ويرقبون ويستعدون للانقضاض على كائن أو أمر
إِرْصَاداً: حال من " إرصاد "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " النظر والرؤيا في السعي الناجح للتعرف على الصورة، بدرجاته المختلفة "، وهي:
بَصُرَ - يَبْصُرُ، رَأى - يَرَى، رَقَبَ - يَرْقُبُ، نَظَرَ - يَنْظُرُ (اللازم)، رَصَدَ - يَرْصُدُ، لَمَحَ - يَلْمَحُ
رَصَدٌ
 	﴿وأنا كنا نقعد منها مقاعد للسمع فمن يستمع الآن يجد له شهابا رصدا (9)﴾ الجن ﴿إلا من ارتضى من رسول فإنه يسلك من بين يديه ومن خلفه رصدا (27)﴾ الجن
مَرْصَد
 ﴿فإذا انسلخ الأشهر الحرم فاقتلوا المشركين حيث وجدتموهم وخذوهم واحصروهم واقعدوا لهم كل مرصد فإن تابوا وأقاموا الصلاة وآتوا الزكاة فخلوا سبيلهم إن الله غفور رحيم(5)﴾ التوبة
مِرْصاد
 ﴿إن جهنم كانت مرصادا (21)﴾ النبأ ﴿إن ربك لبالمرصاد (14)﴾ الفجر
إرصاد
 ﴿والذين اتخذوا مسجدا ضرارا وكفرا وتفريقا بين المؤمنين وإرصادا لمن حارب الله ورسوله من قبل وليحلفن إن أردنا إلا الحسنى والله يشهد إنهم لكاذبون(107)﴾ التوبة
مختارالصحاح
● [رصد] ر ص د: الرَّاصِدُ للشيء الراقب له وبابه نصر و رَصَداً أيضا بفتحتين و التَّرَصُدُ الترقب و الرَّصَدُ أيضا بفتحتين القوم يرصدون كالحرس يستوي فيه الواحد والجمع والمؤنث وربما قالوا أرْصَادٌ و المَرْصَدُ بوزن المذهب موضع الرصد و أرْصَدَهُ لكذا أعده له وفي الحديث ﴿إلا أن أرصدة لدين علي﴾ و المِرْصَادُ بالكسر الطريق
الراغب
رصد
- الرصد: الاستعداد للترقب، يقال: رصد له، وترصد، وأرصدته له. قال عز وجل: }وإرصادا لمن حارب الله ورسوله من قبل﴿[التوبة/107]، وقوله عز وجل:﴾إن ربك لبالمرصاد﴿[الفجر/14]، تنبيها أنه لا ملجأ ولا مهرب. والرصد يقال للراصد الواحد، وللجماعة الراصدين، وللمرصود، واحدا كان أو جمعا. وقوله تعالى:﴾يسلك من بين يديه ومن خلفه رصدا﴿[الجن/27]، يحتمل كل ذلك. والمرصد: موضع الرصد، قال تعالى:﴾واقعدوا لهم كل مرصد﴿[التوبة/5]، والمرصاد نحوه، لكن يقال للمكان الذي اختص بالترصد، قال تعالى:﴾إن جهنم كانت مرصادا﴿[النبأ/21]، تنبيها أن عليها مجاز الناس، وعلى هذا قوله تعالى:﴾وإن منكم إلا واردها{ [مريم/71].
ملخص اللسان
1.    الراصِدُ بالشيء: الراقب له. رَصَدَه بالخير وغيره يَرْصُدُه  رَصْداً ورَصَداً: يرقبه، ورصَدَه بالمكافأَة كذلك. والتَّرَصُّدُ: الترقب.
2.    والإِرصاد في المكافأَة بالخير، وقد جعله بعضهم في الشر أَيضاً؛
3.     والرَّصِيدُ: السبع الذي يَرْصُد لِيَثِب. والرَّصُود  من الإِبل: التي تَرْصُد شرب الإِبل ثم تشرب هي.
4.     والرَّصَدُ: القوم  يَرْصُدون كالحَرَس، يستوي فيه الواحد والجمع والمؤنث، وربما قالوا أَرصاد.
5.     وقيل: تَرَصَّدَه ترقبه. وأَرصَدَ له الأَمر: أَعدّه.  والارتصاد: الرَّصْد. والرَّصَد: المرتَصِدُون،
6.  والإِرصاد: الانتظار. وقال غيره: الإِرصاد  الإِعداد، وكانوا قد قالوا نَقْضي فيه حاجتنا ولا يعاب علينا إِذا  خلونا، ونَرْصُده لأَبي عامر حتى مجيئه من الشام أَي نعدّه؛
7. وأَرْصَدْت له شيئاً أُرْصِدُه: أَعددت له.
8.     يقال: أَرصدته  إِذا قعدت له على طريقه ترقبه. وأَرْصَدْتُ له العقوبة إِذا أَعددتها له،  وحقيقتُه جعلتها له على طريقه كالمترقبة له؛
9.  واقعدوا لهم كل مَرصد؛ قال الفراء: معناه واقعدوا لهم على طريقهم إِلى البيت  الحرام، وقيل: معناه أَي كونوا لهم رَصَداً لتأْخذوهم في أَيّ وجه توجهوا؛
10.          إِنَّ ربك لبالمرصاد؛ معناه  لبالطريق أَي بالطريق الذي ممرّك عليه؛ وقال عديّ:  وإِنَّ المنايا للرجالِ بِمَرْصَد  وقال الزجاج: أَي يرصد من كفر به وصدّ عنه بالعذاب؛ وقال ابن عرفة: أَي  يَرْصُد كل إِنسان حتى يجازِيَه بفعله. ابن الأَنباري: المِرصاد الموضع  الذي ترصد الناس فيه كالمضمار الموضع الذي تُضَمَّر فيه الخيل من ميدان  السباق ونحوه، والمَرْصَدُ: مثل المِرصاد، وجمعه المراصد، وقيل: المرصاد  المكان الذي يُرْصَدُ فيه العدوّ.
11.                       فإِنه يسلك من بين يديه ومن خلفه رصداً أَي  إِذا نزل الملَك بالوحي أَرسل الله معه رصداً يحفظون الملك من أَن يأْتي  أَحد من الجنّ، فيستمع الوحي فيخبر به الكهنة ويخبروا به الناس، فيساووا  الأَنبياء. والمَرْصَد: كالرصَد. والمرصاد والمَرْصَد: موضع الرصد.  ومراصد الحيات: مكامنها؛
لسان العرب
● - رصد: الراصِدُ بالشيء: الراقب له. رَصَدَه بالخير وغيره يَرْصُدُه  رَصْداً ورَصَداً: يرقبه، ورصَدَه بالمكافأَة كذلك. والتَّرَصُّدُ: الترقب.  قال الليث: يقال أَنا لك مُرْصِدٌ بإِحسانك حتى أُكافئك به؛ قال:  والإِرصاد في المكافأَة بالخير، وقد جعله بعضهم في الشر أَيضاً؛ وأَنشد:  لاهُمَّ، رَبَّ الراكب المسافر،  احْفَظْه لي من أَعيُنِ السواحر،  وحَيَّةٍ تُرْصِدُ بالهواجر  فالحية لا تُرْصِدُ إِلا بالشر. ويقال للحية التي تَرْصُد المارة على  الطريق لتلسع: رصيد. والرَّصِيدُ: السبع الذي يَرْصُد لِيَثِب. والرَّصُود  من الإِبل: التي تَرْصُد شرب الإِبل ثم تشرب هي. والرَّصَدُ: القوم  يَرْصُدون كالحَرَس، يستوي فيه الواحد والجمع والمؤنث، وربما قالوا أَرصاد.  والرُّصْدَة، بالضم: الزُّبْية. وقال بعضهم: أَرصَدَ له بالخير والشر، لا  يقال إِلا بالأَلف، وقيل: تَرَصَّدَه ترقبه. وأَرصَدَ له الأَمر: أَعدّه.  والارتصاد: الرَّصْد. والرَّصَد: المرتَصِدُون، وهو اسم للجمع. وقال الله  عز وجل: والذين اتخذوا مسجداً ضراراً وكفراً وتفريقاً بين المؤمنين  وإِرصاداً لمن حارب الله ورسوله؛ قال الزجاج: كان رجل يقال له أَبو عامر  الراهب حارَب النبيَّ، صلى الله عليه وسلم، ومضى إِلى هِرَقْلَ وكان أَحد  المنافقين، فقال المنافقون الذين بنوا مسجد الضرار: نبني هذا المسجد وننتظر  أَبا عامر حتى يجيء ويصلي فيه. والإِرصاد: الانتظار. وقال غيره: الإِرصاد  الإِعداد، وكانوا قد قالوا نَقْضي فيه حاجتنا ولا يعاب علينا إِذا  خلونا، ونَرْصُده لأَبي عامر حتى مجيئه من الشام أَي نعدّه؛ قال الأَزهري:  وهذا صحيح من جهة اللغة. روى أَبو عبيد عن الأَصمعي والكسائي: رصَدْت فلاناً  أَرصُدُه إِذا ترقبته. وأَرْصَدْت له شيئاً أُرْصِدُه: أَعددت له. وفي  حديث أَبي ذر: قال له النبي، صلى الله عليه وسلم: ما أُحِبُّ عِندي  (*  قوله «ما أحب عندي» كذا بالأصل ولعله ما أحب ان عندي والحديث جاء بروايات  كثيرة) . مِثلَ أُحُدٍ ذهباً فَأُنفِقَه في سبيل الله، وتمُسي ثالثةٌ وعندي  منه دينارٌ إِلاَّ دينار أُرْصِدُه أَي أُعِدُّه لدين؛ يقال: أَرصدته  إِذا قعدت له على طريقه ترقبه. وأَرْصَدْتُ له العقوبة إِذا أَعددتها له،  وحقيقتُه جعلتها له على طريقه كالمترقبة له؛ ومنه الحديث: فأَرْصَدَ الله  على مَدْرجته ملَكاً أَي وكله بحفظ المدرجة، وهي الطريق. وجعله رَصَداً  أَي حافظاً مُعَدّاً. وفي حديث الحسن بن علي وذكر أَباه فقال: ما خَلَّف  من دنياكم إِلا ثلثمائة درهم كان أَرصَدَها لشراء خادم. وروي عن ابن سيرين  أَنه قال: كانوا لا يَرْصُدون الثمار في الدَّيْن وينبغي أَن يُرْصَد  العينُ في الدَّيْن؛ قال: وفسره ابن المبارك فقال إِذا كان على الرجل دين  وعنده من العين مثله لم تجب الزكاة عليه، وإِن كان عليه دين وأَخرجت أَرضه  ثمرة يجب فيها العشر لم يسقط العشر عنه من أَجل ما عليه من الدين،  لاختلاف حكمهما وفيه خلاف. قال أَبو بكر: قولهم فلان يَرْصُد فلاناً معناه  يقعد له على طريقه.  قال: والمَرْصَدُ والمِرْصادُ عند العرب الطريق؛ قال الله عز وجل:  واقعدوا لهم كل مَرصد؛ قال الفراء: معناه واقعدوا لهم على طريقهم إِلى البيت  الحرام، وقيل: معناه أَي كونوا لهم رَصَداً لتأْخذوهم في أَيّ وجه توجهوا؛  قال أَبو منصور: على كل طريق؛ وقال عز وجل: إِنَّ ربك لبالمرصاد؛ معناه  لبالطريق أَي بالطريق الذي ممرّك عليه؛ وقال عديّ:  وإِنَّ المنايا للرجالِ بِمَرْصَد  وقال الزجاج: أَي يرصد من كفر به وصدّ عنه بالعذاب؛ وقال ابن عرفة: أَي  يَرْصُد كل إِنسان حتى يجازِيَه بفعله. ابن الأَنباري: المِرصاد الموضع  الذي ترصد الناس فيه كالمضمار الموضع الذي تُضَمَّر فيه الخيل من ميدان  السباق ونحوه، والمَرْصَدُ: مثل المِرصاد، وجمعه المراصد، وقيل: المرصاد  المكان الذي يُرْصَدُ فيه العدوّ. وقال الأَعمش في قوله: إِنَّ ربك  لبالمرصاد؛ قال: المرصاد ثلاثة جسور خلف الصراط: جسر عليه الأَمانة، وجسر عليه  الرحم، وجسر عليه الربّ؛ وقال تعالى: إِن جهنم كانت مرصاداً، أَي تَرْصُد  الكفار. وفي التنزيل العزيز: فإِنه يسلك من بين يديه ومن خلفه رصداً أَي  إِذا نزل الملَك بالوحي أَرسل الله معه رصداً يحفظون الملك من أَن يأْتي  أَحد من الجنّ، فيستمع الوحي فيخبر به الكهنة ويخبروا به الناس، فيساووا  الأَنبياء. والمَرْصَد: كالرصَد. والمرصاد والمَرْصَد: موضع الرصد.  ومراصد الحيات: مكامنها؛ قال الهذلي:  أَبا مَعْقَلٍ لا يُوطِئَنْكَ بغاضَتي  رُؤوسَ الأَفاعي في مَراصِدِها العُرْم  وليث رصيد: يَرْصُدُ ليثب؛ قال:  أَسليم لم تعد،  أَم رصِيدٌ أَكلَكْ؟  والرَّصْد والرَّصَد: المطر يأْتي بعد المطر، وقيل: هو المطر يقع  أَوّلاً لما يأْتي بعده، وقيل: هو أَوّل المطر. الأَصمعي: من أَسماء المطر  الرصْد. ابن الأَعرابي: الرصَد العهاد تَرْصُد مطراً بعدها، قال: فإِن  أَصابها مطر فهو العشب، واحدتها عِهْدَة، أَراد: نَبَت العُشْب أَو كان العشب.  قال: وينبت البقل حينئذ مقترحاً صُلْباً، واحدته رَصَدَة ورَصْدة؛  الأَخيرة عن ثعلب؛ قال أَبو عبيد: يقال قد كان قبل هذا المطر له رَصْدَة؛  والرَّصْدة، بالفتح: الدُّفعة من المطر، والجمع رصاد، وتقول منه: رُصِدَت  الأَرض، فهي مرصودة.  وقال أَبو حنيفة: أَرض مُرصِدة مطرت وهي ترجى لأَن تنبت، والرصد حينئذ:  الرجاء لأَنها ترجى كما ترجى الحائل  (* قوله «ترجى الحائل» مرة قالها  بالهمز ومرة بالميم، وكلاهما صحيح.) وجمع الرصد أَرصاد. وأَرض مرصودة  ومُرْصَدة: أَصابتها الرَّصْدة. وقال بعض أَهل اللغة: لا يقال مرصودة ولا  مُرْصَدَة، إِنما يقال أَصابها رَصْد ورَصَد. وأَرض مُرصِدة إِذا كان بها شيء  من رصَد. ابن شميل: إِذا مُطرت الأَرض في أَوّل الشتاء فلا يقال لها  مَرْت لأَنّ بها حينئذ رصداً، والرصد حينئذ الرجاء لها كما ترجى الحامل. ابن  الأَعرابي: الرَّصْدة ترصد وَلْياً من المطر. الجوهري: الرصَد، بالتحريك،  القليل من الكلإِ والمطر. ابن سيده: الرصد القليل من الكلإِ في أَرض  يرجى لها حَيَا الربيع. وأَرض مُرْصِدة: فيها رَصَدٌ من الكلإِ. ويقال: بها  رصد من حيا.  وقال عرّام: الرصائد والوصائد مصايدُ تُعدّ للسباع.
مقاييس اللغة:
(رصد) الراء والصاد والدال أصلٌ واحد، وهو التهيُّؤُ لِرِقْبةِ شيءٍ على مَسْلكِه، ثم يُحمَل عليه ما يشاكلُه. يقال أرصدتُ لـه كذا، أي هيّأْتُه* له، كأنّك جعلتَه على مَرصَده. وفي الحديث: "إلاّ أنْ أُرْصِدَه لدَيْنٍ عَلَيّ" وقال الكسائيّ: رصدتُه أرصُدُه، أي ترقَّبتُه؛ وأرصَدْت لـه، أي أعدَدْت. والمَرْصَد: موقع الرَّصْد. والرَّصَد: القوم يَرصُدون. والرَّصْد الفِعل. والرَّصود من الإبل: التي ترصُد شُربَ الإبل ثم تَشرَب هي. ويقال إنَّ الرُّصْدة(6) الزُّبْية، كأنها للسبُع ليقَعَ فيها. ويقال الرَّصيد: السبُع الذي يَرْصُد ليَثِب.‏
وشذّتْ عن الباب كلمةٌ واحدة، يقال الرَّصَْد: أوّل المطر. والله أعلمُ بالصواب.‏
القاموس المحيط:
رَصَدَهُ رَصْداً ورَصَداً رَقَبَهُ، كتَرَصَّدَهُ. والرَّاصِدُ الْأَسَدُ. والرَّصيدُ السَّبُعُ يَرْصُدُ الوُثوبَ. والرَّصودُ ناقَةٌ تَرْصُدُ شُرْبَ غيرِها لِتَشْرَبَ هي. وأرْصَدْتُ له أعْدَدْتُ، وكافَأْتُهُ بالخَيْرِ أو بالشَّرِّ. والمِرْصادُ الطَّريقُ، والمَكانُ يُرْصَدُ فيه العَدُوُّ. والرُّصْدَةُ، بالضم الزُّبْيَةُ، وحَلْقَةٌ من صُفْرٍ أو فِضَّةٍ في حَمائِلِ السَّيْفِ، وبالفتح الدُّفْعَةُ من المَطَرِ. والرَّصَدُ، محركةً الرَّاصِدونَ، والقَليلُ من الكَلأِ والمَطَرِ، ج أرصادٌ. وأرضٌ مُرْصِدَةٌ، كمُحْسِنَةٍ بها شيءٌ من رَصَدٍ، أو التي مُطِرَتْ وتُرْجى لأنْ تُنْبِتَ. ورُصِّدُ، بضم الراءِ وسكونِ الصادِ المُشَدَّدَةِ ة باليَمن.
تاج العروس:
ر - ص - د
رَصدَهُ بالخير وغيرِه يَرْصُده رَصْداً بفتح فسكون على القياس وَرَصَداً محرَّكَةً على غير قياس كالطَّلَبِ ونحوهِ : رَقَبَهُ فهو راصِدٌ كَتَرَصَّدَهُ وارْتَصَدَه . والرَّاصِدُ بالشيءِ : الراقِبُ به ولذلك سُمِّيَ به الأَسَدُ . والرَّصِيدُ : السَّبُعُ الذِي يَرْصُدُ الوُثُوبَ أَي يترقَّبُ ليَثَِ . والرَّصُودُ كَصَبُور : ناقةٌ تَرْصُدُ شُرْبَ غيرِهَا من الإِبل لِتَشْرَبَ هِي وفي الأَساس والمحكم : ثم تَشْرَبُ هي . ورَوَى أَبو عُبَيد عن الأَصمعيِّ والكسائيّ : رَصَدْت فُلاناً أَرصُده إذا تَرَقَّبْته . وأَرْصَدْتُ له : أَعْدَدْتُ . قلتُ : وبه فَسَّر بعضُ المفسرين قوله تعالى : " والذين اتَّخَذُ مَسْجِداً ضراراً وكُفْراَ وتفْريقاً بَيْن المؤْمنين وإِرصاداً لمَنْ حَارَبَ الله ورَسُولَهُ " . قالوا : كان رجلٌ يقال له أبو عامر الراهبُ حاربَ النبي صلى الله عليه وسلم ومَضى إلى هِرَقْلَ وكانَ أَحَدَ المنافقين فقال المنافقون الذين بَنَوا المسْجدَ الضِّرَار : نَقْضي فيه حاجَتَنَا ولا يُعَاب علينا إذا خَلَوْنا ونَرْصُدُه لأَبي عامر مَجيئَه من الشام أَي نُعدّه . قال الأَزهريُّ : وهذا صحيح من جهة اللّغَة . وقال الزجّاج : أَي ننتظر أَبا عامر حتى يَجيءَ ويُصَلِّيَ فيه . والإِرْصاد : الانتظار . ومن المجاز : أَرْصَدتُ له : كافَأْتُهُ بالخَيْر هذا هو الأَصل أَو بالشَّرِّ جعلَه بعضُهُم فيه أيضاً . وأَنشد لعبد المطّلب حين أَرادت حليمةُ أن ترْحلَ بالنبيّ صلَّى الله عليه وسلّم إلى أَرضها :
" لاهُمَّ رَبَّ الرَّاكبِ المُسَافِرِ
" احفَظْهُ لِي مِنْ أَعْيُنِ السَّواحِرِ
" وحَيَّةٍ تُرْصِدُ في الهَواجِرِ فالحية لا تُرصيد إِلاّ بالشّرّ . ويقال : أَنا لك مُرْصدٌ بإِحسانك حتّى أُكافئك به
قال الليث : والمَرْصَدُ كمَذْهَب والمِرْصَادُ كمِفْتَاح الطَّرِيقُ كالمُرْتَصَدِ . قال الله عزّ وجلّ : " واقْعُدُوا لَهُمْ كُلَّ مَرْصَد " . قال الفَرَّاءُ : معناه اقعُدوا لَهم على طريقِهم إلى البيتِ الحَرام . وقال اَبو منصور : على كلِّ طريق . وقال الله عزّ وجلّ " إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصَادِ " معناه لَبِالطرِيق أَي بالطريق الذيم مَمَرُّك عليه . وقال الزّجَّاج : أَي يَرْصُد من كَفَر به وصَدَّ عنه بالعذاب . وقال ابن عَرَفَةَ : أَي يَرْصًد كلَّ إِنسان حتى يُجازيَه بفعْله . وعن ابن الأَنباريّ : المِرْصادُ : المكان الذي يُرْصَدُ فيه العَدوُّ كالمضْمَار المَوْضع الذي يُضَمَّر فيه الخيل من ميدان السِّباق ونحْوه . وجمع المَرْصَد : المَرَاصد . وقال الأَعمش في تفسير الآية : المِرْصَاد ثَلاثة جُسور خَلْفَ الصِّراط : جِسْرٌ عليه الأَمانَة وجِسْرٌ عليه الرَّحِم وجِسْرٌ عليه الرَّبُّ . والرُّصْدَة بالضّمّ : الزُّبْيَة . والرُّصْدة حَلْقَةٌ منْ صُفْر أو فِضَّة في حمائلِ السَّيْف يقال : رَصَدْت لها رُصْدَةً . وقال أبو عُبَيْدٍ : كان قبلً هذا المَطَرُ له رَصْدةٌ . الرَّصْدة بالفتح : الدٌّفعَة من المَطَر والجمع : رِصَادٌ . والرَّصَدُ مُحَرَّكةً : الرَّاصدُون ويقال المُرْتَصِدون وهو اسمٌ للجمع . وفي التنزيل : فإِنَّه يَسْلُك مِنْ بَيْن يَدَيْه ومِنْ خَلْفه رَصَداً " أَي إذا نَزلَ المَلَك بالوَحْي أَرسلَ الله معه رَصَداً يحفظون المَلَكَ من أَن يأْتيَ أَحدٌ من الجنّ فيَستمعَ الوَحْيَ فيُخْبرَ به الكَهَنَةَ ويُخْبِروا به النَّاسَ فيُساوُوا الأَنبياءَ . وقَومٌ رَصَدٌ كحَرَس وخَدَم وفُلانٌ يَخاف رَصَداً من قُدَّامه وطَلَباً من وَرائه : عَدُوّاً يَرْصُده . والرَّصَدُ : القليل من الكَلإِ كما قاله الجوهريّ . وزاد ابن سيده : في أَرض يُرْجَى لهاحَيَا الرَّبيع . والرَّصَد أَيضاً : القليل من المَطَرِ كالرَّصْد بفتح فسكون وقيل : هو المطرُ يأْتِي بعد المَطَرِ وقيل : هو المطرُ يَقَع أَوَّلاً لما يأْتي بعدَه وقيل : هو أَوَّل المَطَر . وقال الأَصمعيّ : من أَسماءِ المَطَرِ الرَّصْد . وعن ابن الأَعرابيّ : الرَّصَدُ : العٍهَأدُ تَرْصُد مَطَراً بعدَها قال : فإِن أَصابَها مَطَرٌ فهو العُشْب واحدتها عِهْدة واحدته رَصَدة ورَصْدة الأَخيرة عن ثعلب ج : أَرصاد عن أبي حنيفة وفي بعض أمَّهاتِ اللُّغة عن أَبي عُبيْدٍ : رِصَادٌ ككِتَأبٍ . ويقال : أَرْضٌ مُرْصِدَةٌ كمُحْسِنة : بها شيءٌ مِن رَصَدٍ أَي الكلإِ ويقال : بها رَصَدٌ من حَياً . أَو المُرْصِدة : هي التي مُطِرَتْ وتُرْجَى لأَنْ تُنْبِتَ قاله أَبو حنيفةَ . ويقال : رُصِدَت الأَرضُ فهي مَرصودة أَيضاً : أَصابَتْهَا الرَّصْدةُ . وقال ابن شُمَيْل إِذا مُطِرت الأَرض في أَوَّل الشتاءِ فلا يقال لها : مَرْتٌ لأَن بها حينئذ رَصْداً والرَّصْدُ حينئذ : الرّجاءُ لها كما تُرْجَى الحامِل . وقال بعض أَهلِ اللُّغَةِ : لا يقال مَرْصودَةٌ ولا مُرْصَدَة إِنما يقال : أَصابَها رَصْد ورَصَدٌ . ورًضِّدُ بضمّ الراءِ وسكون الصّاد المشدَّدة هكذا في النُّسخ والصواب : كسر الصاد المُشَدّدة كما هو نصُّ التكملة : ة باليمن من أَعمال بَعْدَانَ
ومما يستدرك عليه : الرَّصِيد : الحَيَّةُ التي تَرصُدُ المارَّةَ على الطَّرِيقِ لتَلْسَعَ
وفي الحديث : " فأَرْصَدَ اللهُ على مَدْرَجَتِهِ مَلَكاً " أَي وَكَّلَه بِحِفْظها . وتَرصَّدَ له : قَعَدَ له على طَرِيقه . وراصَدَه : رَاقَبَه . والمَرْصَد : موضع الرَّصْد . وقَعَد له بالمَرْصَد والمرتصَد والرَّصَد كالمِرْصاد . ومَرَاصِدُ الحَيّأت مكَامِنُها . وقال عرَّام : الرَّصائد والوصائد : مَصايدُ تُعَدُّ للسِّباع . ومن المجاز قولُ عَدِيّ :
" وإِنَّ المَنَايا لِلرِّجالِ بمَرْصَدِ
ومن المجاز أَيضاً : أَرْصَدَ الجَيْشَ للقِتَال والفَرسَ للطِّراد والمالَ لأَدائه الحقَّ : أَعدَّه لذلك . وارتَصدَ لك العقوبة . ويَرْصُد الزكاةَ في صلَة إخوانه : يَضَعُهَأ فيها على أَنّه يَعْتَدُّ بصِلَتِهم من الزّكاة . ولا يُخْطِئك منّي رَصَداتُ خَيرٍ أَو شَرٍّ : أَكافئك بما كان منك . وهي المَرَّات من الرَّصد الذي هو مصدر أَو جمع الرَّصْدة التي هي المَرَّة . كما في الأَساس . ونقل شيخُنا عن العناية : وإِرصادُ الحِسَابِ : إِظهارُه وإِحصاؤُه أَو إِحضارهُ انتهى
ورُوِيَ عن ابن سِيرينَ أَنه قال : كانوا لا يَرْصُدون الثِّمارَ في الدَّيْنِ وينبغي أَن يُرْصَد العَيْنُ في الدَّينِ . وفسَّره ابنُ المبارك فقال : مَن عليه دَيْن وعِنْدَه من العَيْنِ مثلُه لم تَجِب عليه الزَّكاةُ وتَجب إِذا أَخرجتْ أَرضُه ثَمَرةً ففيها العُشْرُ

##### Türkçe

**رصد**
**رَصَدَ - يَرْصُدُ - رَصَد - مَرْصَد - مِرْصَاد - أَرْصَدَ - يُرْصِدُ - إِرْصاد - - إِرْصاداً**
**رَصَدَ - يَرْصُدُ** + bir varlık + bir varlığı yahut bir şeyi yahut bir işi: ona pusu kurar: hazır olma hâli üzere durur: ona pusu kurar, uygun vakit gelince onu fiiliyle elde etmek için onu gözetler: sabit, tahkimli ve güvenli bir yerde pusu kurar; oradan bir hasmı yahut bir düşmanı yahut bir işi, üzerine atılmak için fırsat kollayarak bakar ve gözetler.

**رَصَد**: “فـَعـَل” vezninde: **رَصَدَ - يَرْصُدُ**’dan “mübalağa isim-fiili”, “mef‘ûl” manasında: saldırmaya ve etkileşime hazır olan şey.

**مَرْصَد**: “مـَفـْعـَل” vezninde, **رَصَدَ - يَرْصُدُ**’dan mimli mastar olan isim-fiil: mekân ismi: düşmanı gözetlemek ve üzerine atılmak için pusu olarak kullanılan sabit, tahkimli ve güvenli yer.

**مِرْصَاد**: “مـِفعال” vezninde, **رَصَدَ - يَرْصُدُ**’dan âlet ismi: düşmanı emniyet içinden gözetlemek ve üzerine atılmak için hareket etmekte kullanılan vasıta yahut âlet; bu bir bina ve yer olabilir, böylece gözlemevi yahut siper gibi olur; yahut tank yahut zırhlı gibi bir âlet olabilir.

﴿**إن جهنم كانت مرصادا**﴾ { ﴿**إن ربك لبالمرصاد**﴾: Allah’ın yanında bir **مرصاد** vardır ve yanında hazırdır (o da cehennemdir): Allah’ın onlara pusu kurduğu, onları gözetlediği ve onlardan intikam almaya hazır olduğu kinayesi.

**أَرْصَدَ - يُرْصِدُ**: “أفعل” vezninde, **رَصَدَ - يَرْصُدُ**’dan; onu “**يَرْصُدُ**” kıldı: birini bir başkası üzerine etkiledi de onu pusu kurar, gözetler ve üçüncü birine saldırmaya hazırlanır hâle getirdi.

**إِرْصَاد**: **أَرْصَدَ - يُرْصِدُ**’dan isim-fiil: başkalarını gözetler kılmak: başkalarını bir varlığa yahut bir işe pusu kurar, gözetler ve saldırmaya hazırlanır kılmak.

**إِرْصَاداً**: **إرصاد**’dan hâl.

Ve lafız, “sureti tanımaya yönelik başarılı çabada, derecelerinin farklılığıyla, bakma ve görme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**بَصُرَ - يَبْصُرُ**، **رَأى - يَرَى**، **رَقَبَ - يَرْقُبُ**، **نَظَرَ - يَنْظُرُ** (lâzım), **رَصَدَ - يَرْصُدُ**، **لَمَحَ - يَلْمَحُ**

**رَصَدٌ**
 	﴿**وأنا كنا نقعد منها مقاعد للسمع فمن يستمع الآن يجد له شهابا رصدا (9)**﴾ الجن ﴿**إلا من ارتضى من رسول فإنه يسلك من بين يديه ومن خلفه رصدا (27)**﴾ الجن

**مَرْصَد**
 ﴿**فإذا انسلخ الأشهر الحرم فاقتلوا المشركين حيث وجدتموهم وخذوهم واحصروهم واقعدوا لهم كل مرصد فإن تابوا وأقاموا الصلاة وآتوا الزكاة فخلوا سبيلهم إن الله غفور رحيم(5)**﴾ التوبة

**مِرْصاد**
 ﴿**إن جهنم كانت مرصادا (21)**﴾ النبأ ﴿**إن ربك لبالمرصاد (14)**﴾ الفجر

**إرصاد**
 ﴿**والذين اتخذوا مسجدا ضرارا وكفرا وتفريقا بين المؤمنين وإرصادا لمن حارب الله ورسوله من قبل وليحلفن إن أردنا إلا الحسنى والله يشهد إنهم لكاذبون(107)**﴾ التوبة

مختارالصحاح
● [**رصد**] ر ص د: **الرَّاصِدُ** bir şey için: onu gözetleyen; babı **نصر**’dır; ve **رَصَداً** da (iki fetha ile). **التَّرَصُدُ**: gözetleme. **الرَّصَدُ** da (iki fetha ile): muhafız gibi gözetleyen topluluk; onda tekil, çoğul ve müennes eşittir; bazen **أرْصَادٌ** da demişlerdir. **المَرْصَدُ** “**المذهب**” vezninde: gözetleme yeri. **أرْصَدَهُ** ona şu şey için: onu ona hazırladı. Hadiste: ﴿**إلا أن أرصدة لدين علي**﴾. **المِرْصَادُ** (kesra ile): yol.

الراغب
**رصد**
- **الرصد**: gözetlemeye hazırlanma; denir ki: **رصد له**; ve **ترصد**; ve **أرصدته له**. Aziz ve celil şöyle dedi: }**وإرصادا لمن حارب الله ورسوله من قبل**﴿[التوبة/107]; ve Aziz ve celil sözü:﴾**إن ربك لبالمرصاد**﴿[الفجر/14]; sığınak ve kaçış olmadığına dikkat çekmek için. **الرصد** tek **الراصد** için de söylenir, gözetleyen cemaat için de, **المرصود** için de; ister tek olsun ister çoğul. Yüce sözü:﴾**يسلك من بين يديه ومن خلفه رصدا**﴿[الجن/27]; bunların hepsine ihtimal verir. **المرصد**: gözetleme yeri. Yüce şöyle dedi:﴾**واقعدوا لهم كل مرصد**﴿[التوبة/5]. **المرصاد** da onun gibidir; ancak gözetlemeye tahsis edilmiş yer için söylenir. Yüce şöyle dedi:﴾**إن جهنم كانت مرصادا**﴿[النبأ/21]; insanların geçiş yeri olduğuna dikkat çekmek için. Buna göre Yüce sözü:﴾**وإن منكم إلا واردها**{ [مريم/71].

ملخص اللسان
1. **الراصِدُ** bir şey ile: onu gözetleyen. **رَصَدَه** hayırla ve başkasıyla **يَرْصُدُه** **رَصْداً** ve **رَصَداً**: onu gözetler; ve **رَصَدَه** mükâfatla da böyledir. **التَّرَصُّدُ**: gözetleme.
2. Ve **الإِرصاد** hayırla mükâfatta; bazıları onu şerde de kılmıştır;
3. Ve **الرَّصِيدُ**: sıçramak için pusu kuran yırtıcı. Ve develerden **الرَّصُود**: develerin içişini gözetleyen, sonra kendisi içen.
4. Ve **الرَّصَدُ**: muhafız gibi gözetleyen topluluk; onda tekil, çoğul ve müennes eşittir; bazen **أَرصاد** da demişlerdir.
5. Ve denildi: **تَرَصَّدَه**: onu gözetledi. Ve **أَرصَدَ** ona işi: onu hazırladı. **الارتصاد**: **الرَّصْد**. Ve **الرَّصَد**: **المرتَصِدُون**.
6. Ve **الإِرصاد**: bekleme. Başkası dedi: **الإِرصاد** hazırlamadır; ve onlar şöyle demişlerdi: **نَقْضي فيه حاجتنا ولا يعاب علينا إِذا خلونا، ونَرْصُده لأَبي عامر حتى مجيئه من الشام** yani onu Ebû Âmir için Şam’dan gelişi vaktine kadar hazırlarız;
7. Ve **أَرْصَدْت** ona bir şeyi, **أُرْصِدُه**: ona hazırladım.
8. Denir ki: **أَرصدته**; eğer onun yolunda oturup onu gözetlersen. Ve **أَرْصَدْتُ** ona cezayı; eğer onu ona hazırlarsan; hakikati: onu onun yoluna, onu gözetleyen gibi, onun için kıldım;
9. **واقعدوا لهم كل مَرصد**; el-Ferrâ dedi: manası, Beyt-i Harâm’a giden yolları üzerinde onlara oturun; ve denildi: manası, hangi yöne yönelirlerse onları almak için onlara **رَصَداً** olun;
10. **إِنَّ ربك لبالمرصاد**; manası: yolda, yani senin üzerinden geçişin olduğu yolda; ‘Adiyy dedi: **وإِنَّ المنايا للرجالِ بِمَرْصَد**. Ez-Zeccâc dedi: yani ona küfreden ve ondan alıkoyan kimseyi azapla gözetler. İbn ‘Arefe dedi: yani her insanı, fiiliyle onu cezalandırıncaya kadar gözetler. İbnü’l-Enbârî: **المِرصاد** insanların içinde gözetlendiği yer; tıpkı **المضمار**ın, yarış meydanı ve benzerinde atların zayıflatıldığı yer olması gibi. Ve **المَرْصَدُ**: **المِرصاد** gibidir; çoğulu **المراصد**. Ve denildi: **المرصاد** düşmanın içinde gözetlendiği yerdir.
11. **فإِنه يسلك من بين يديه ومن خلفه رصداً** yani: melek vahiy ile indiğinde Allah onunla beraber, cinlerden birinin gelip vahyi dinlemesinden, sonra onu kâhinlere haber vermesinden ve onların da onu insanlara haber verip peygamberlere denk olmalarından meleği koruyan **رصداً** gönderir. Ve **المَرْصَد**: **الرصَد** gibidir. Ve **المرصاد** ile **المَرْصَد**: gözetleme yeri. Ve yılanların **مراصد**i: pusuları;

لسان العرب

● - **رصد**: **الراصِدُ** bir şey ile: onu gözetleyen. **رَصَدَه** hayır ile ve başkasıyla **يَرْصُدُه** **رَصْداً** ve **رَصَداً**: onu gözetler; ve onu mükâfat ile de aynı şekilde **رَصَدَه**. Ve **التَّرَصُّدُ**: bekleyip gözetleme. **الليث** dedi: “Ben senin iyiliğinle sana karşılık verinceye kadar senin için **مُرْصِدٌ**’üm” denir; dedi: ve **الإِرصاد** hayırla karşılık vermededir; bazıları onu şerde de kılmıştır; ve şu beyti okudu:
“Allah’ım, yolcu binenin Rabbi,
Onu bana büyücülerin gözlerinden koru,
Ve öğle sıcağında **تُرْصِدُ** eden bir yılandan.”
Yılan ancak şer ile **تُرْصِدُ** eder. Ve yola geçenleri sokmak için yolda gözetleyen yılana: **رصيد** denir. Ve **الرَّصِيدُ**: sıçramak için gözetleyen yırtıcı hayvan. Ve develerden **الرَّصُود**: develerin içişini gözetler, sonra kendisi içer. Ve **الرَّصَدُ**: bekçi gibi gözetleyen topluluk; onda tekil, çoğul ve müennes eşit olur; bazen **أَرصاد** da derler. Ve **الرُّصْدَة** (ötre ile): **الزُّبْية**. Bazıları dedi: hayır ve şer ile onun için **أَرصَدَ**; ancak elif ile söylenir; ve denildi: onu gözetledi, yani **تَرَصَّدَه**. Ve onun için işi **أَرصَدَ**: onu hazırladı. Ve **الارتصاد**: **الرَّصْد**. Ve **الرَّصَد**: **المرتَصِدُون**; o, cem‘ için bir isimdir. Aziz ve celil Allah dedi: “... ve Allah’a ve Resulüne savaş açan kimse için **إِرصاداً**”; **الزجاج** dedi: **أَبو عامر الراهب** denilen bir adam vardı; Peygamberle, sallallahu aleyhi ve sellem, savaştı; ve **هِرَقْلَ**’a gitti; ve münafıklardan biriydi; **مسجد الضرار**’ı bina eden münafıklar dedi ki: “Bu mescidi bina ederiz ve **أَبا عامر** gelinceye kadar bekleriz; gelsin de içinde namaz kılsın.” Ve **الإِرصاد**: bekleme. Başkası dedi: **الإِرصاد** hazırlamadır; “Orada ihtiyacımızı gideririz ve yalnız kaldığımızda bize ayıp edilmez; ve onu **نَرْصُده** **أَبي عامر** için, Şam’dan gelişi vaktine kadar” demişlerdi; yani onu hazırlarız; **الأَزهري** dedi: bu, dil yönünden doğrudur. **أَبو عبيد** **الأَصمعي** ve **الكسائي**’den rivayet etti: “Birini **رصَدْت** **أَرصُدُه**: onu gözetleyip beklediğim zaman.” Ve “Onun için bir şeyi **أَرْصَدْت** **أُرْصِدُه**: onun için hazırladım.” Ve **أَبي ذر** hadîsinde: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, ona dedi: “Yanımda Uhud misli altın olmasını sevmem; onu Allah yolunda infak edeyim; üçüncü gece olur da yanımda ondan bir dinar kalır; ancak bir dinar ki onu borç için **أُرْصِدُه**”; yani onu borç için hazırlarım; denir ki: “Onu **أَرصدته**: yolunda oturup onu gözetlediğin zaman.” Ve “Onun için cezayı **أَرْصَدْتُ**: onu onun için hazırladığım zaman”; hakikati: onu onun yoluna, onu gözetleyen gibi, onun için koymandır; bundan hadîs: “Allah onun geçidine bir meleği **فأَرْصَدَ**”; yani geçidi korumakla onu görevlendirdi; o da yoldur. Ve onu **رَصَداً** kıldı; yani hazırlanmış bir koruyucu. Ve **الحسن بن علي** hadîsinde, babasını anıp dedi ki: “Dünyanızdan üç yüz dirhemden başka bir şey bırakmadı; onları bir hizmetçi satın almak için **أَرصَدَها** idi.” Ve **ابن سيرين**’den rivayet edildi: “Meyveleri borçta **يَرْصُدون** değillerdi; ve borçta nakdin **يُرْصَد** edilmesi gerekir”; dedi: **ابن المبارك** onu şöyle tefsir etti: “Bir adamın üzerinde borç olur ve yanında nakitten onun misli bulunursa zekât ona vacip olmaz; borç olur da toprağı onda öşür vacip olan bir meyve çıkarırsa, üzerindeki borç sebebiyle öşür ondan düşmez; ikisinin hükmünün farklı oluşundan; bunda ihtilaf vardır.” **أَبو بكر** dedi: “Onlar ‘falanca falancayı **يَرْصُد**’ derler; manası: onun yolunda oturur.” Dedi: ve **المَرْصَدُ** ve **المِرْصادُ** Araplar katında yoldur; Aziz ve celil Allah dedi: “Onlar için her **مَرصد**’da oturun”; **الفراء** dedi: manası: Beyt-i Haram’a giden yollarında onlar için oturun; ve denildi: manası: hangi yöne yönelirlerse onları almak için onlara **رَصَداً** olun; **أَبو منصور** dedi: her yol üzerinde. Ve Aziz ve celil dedi: “Şüphesiz Rabbin **لبالمرصاد**’dır”; manası: yoldadır; yani senin geçidin olan yol üzerindedir. Ve **عديّ** dedi:
“Ve şüphesiz ölümler erkekler için **بِمَرْصَد**’dadır.”
**الزجاج** dedi: yani ona küfreden ve ondan alıkoyan kimseyi azapla gözetler. **ابن عرفة** dedi: yani her insanı gözetler, sonra onu fiiliyle cezalandırır. **ابن الأَنباري**: **المِرصاد** insanların gözetlendiği yerdir; tıpkı **المضمار**’ın, yarış meydanından ve benzerinden, atların zayıflatıldığı yer olması gibi. Ve **المَرْصَدُ**: **المِرصاد** gibidir; çoğulu **المراصد**’dir. Ve denildi: **المرصاد** düşmanın gözetlendiği yerdir. **الأَعمش**, “Şüphesiz Rabbin **لبالمرصاد**’dır” sözü hakkında dedi: “**المرصاد** sıratın arkasında üç köprüdür: üzerinde emanet olan bir köprü, üzerinde rahim olan bir köprü, üzerinde Rab olan bir köprü.” Ve Yüce Allah dedi: “Şüphesiz cehennem **مرصاداً** idi”; yani kâfirleri gözetler. Ve aziz tenzilde: “Şüphesiz o, önünden ve arkasından **رصداً** sevk eder”; yani melek vahiy ile indiğinde Allah onunla birlikte **رصداً** gönderir; meleği, cinlerden birinin gelip vahyi dinlemesinden korurlar; sonra onu kâhinlere haber verir, onlar da insanlara haber verirler de peygamberlere denk olurlar. Ve **المَرْصَد**: **الرصَد** gibidir. Ve **المرصاد** ve **المَرْصَد**: gözetleme yeri. Ve yılanların **مراصد**’i: gizlendikleri yerleridir; **الهذلي** dedi:
“Ey **أَبا مَعْقَلٍ**, öfkemle seni bastırmasın,
Yılan başlarını, onların sert **مَراصِدِها**’sında.”
Ve **ليث رصيد**: sıçramak için gözetler; dedi:
“Ey **أَسليم** dönmedin mi,
Yoksa bir **رصِيدٌ** mü seni yedi?”

Ve **الرَّصْد** ve **الرَّصَد**: yağmurdan sonra gelen yağmur; ve denildi: o, ardından gelecek olana ilk düşen yağmurdur; ve denildi: o, yağmurun ilkidir. **الأَصمعي**: yağmurun isimlerindendir **الرصْد**. **ابن الأَعرابي**: **الرصَد** **العهاد**’dır; ardından bir yağmur **تَرْصُد** eder; dedi: ona yağmur isabet ederse o ot olur; tekili **عِهْدَة**’dir; muradı: ot bitti yahut ot oldu. Dedi: o vakit sebze, kendiliğinden, sert olarak biter; tekili **رَصَدَة** ve **رَصْدة**’dir; sonuncusu **ثعلب**’dandır. **أَبو عبيد** dedi: “Denir ki: bu yağmurdan önce onun bir **رَصْدَة**’si vardı.” Ve **الرَّصْدة** (fetha ile): yağmurdan bir defa; çoğulu **رصاد**. Ve ondan dersin ki: “Yer **رُصِدَت**; o halde o **مرصودة**’dur.”

**أَبو حنيفة** dedi: **أَرض مُرصِدة**: yağmur aldı ve bitirmesi umulur; o vakit **الرصد**: umuttur; çünkü o, kısırın umulduğu gibi umulur. Ve **الرصد**’un çoğulu **أَرصاد**’dır. Ve **أَرض مرصودة** ve **مُرْصَدة**: ona **الرَّصْدة** isabet etti. Bazı dil ehli dedi: **مرصودة** da **مُرْصَدَة** de denmez; ancak “ona **رَصْد** ve **رَصَد** isabet etti” denir. Ve **أَرض مُرصِدة**: onda **رصَد**’dan bir şey bulunduğu zaman. **ابن شميل**: yer kışın başında yağmur alırsa ona **مَرْت** denmez; çünkü onda o vakit **رصداً** vardır; ve **الرصد** o vakit ona umuttur; tıpkı hamileye umulduğu gibi. **ابن الأَعرابي**: **الرَّصْدة** bir yağmurdan bir velîyi gözetler. **الجوهري**: **الرصَد** (hareke ile): otun ve yağmurun azı. **ابن سيده**: **الرصد** bahar yağmurunun hayatı umulan bir yerde otun azıdır. Ve **أَرض مُرْصِدة**: onda ottan **رَصَدٌ** vardır. Ve denir: onda hayattan **رصد** vardır.

Ve **عرّام** dedi: **الرصائد** ve **الوصائد** yırtıcılar için hazırlanan tuzaklardır.

**مقاييس اللغة**:
(**رصد**) **الراء** ve **الصاد** ve **الدال** tek bir asıldır; o da bir şeyin yolunda onu gözetlemek için hazırlanmadır; sonra ona benzeyeni ona hamledilir. “Onun için şunu **أرصدتُ**” denir; yani onu onun için hazırladım; sanki onu onun **مَرصَده**’si üzerine koymuşsun gibi. Ve hadîste: “Ancak üzerimdeki bir borç için onu **أُرْصِدَه**.” Ve **الكسائيّ** dedi: “Onu **رصدتُه** **أرصُدُه**”; yani onu gözetleyip bekledim; ve “Onun için **أرصَدْت**”; yani hazırladım. Ve **المَرْصَد**: **الرَّصْد**’un yeri. Ve **الرَّصَد**: gözetleyen topluluk. Ve **الرَّصْد**: fiildir. Ve develerden **الرَّصود**: develerin içişini gözetler, sonra kendisi içer. Ve denir ki: **الرُّصْدة** **الزُّبْية**’dir; sanki yırtıcı için içine düşsün diyedir. Ve denir: **الرَّصيد** sıçramak için gözetleyen yırtıcıdır.

Ve kapıdan bir tek kelime şâz kaldı; denir ki **الرَّصَْد**: yağmurun ilki. Allah doğrusunu daha iyi bilendir.

**القاموس المحيط**:
**رَصَدَهُ** **رَصْداً** ve **رَصَداً**: onu gözetledi; **تَرَصَّدَهُ** gibi. Ve **الرَّاصِدُ**: aslandır. Ve **الرَّصيدُ**: sıçrayışı gözetleyen yırtıcıdır. Ve **الرَّصودُ**: başkasının içişini gözetleyen, kendisi içsin diye (bunu yapan) bir dişi devedir. Ve **أرْصَدْتُ له**: hazırladım; ve ona hayırla yahut şerle karşılık verdim. Ve **المِرْصادُ**: yoldur; ve düşmanın gözetlendiği mekândır. Ve **الرُّصْدَةُ**, (ر’nin) dammesiyle: çukurdur; ve kılıcın askılarında sarı (maden)den yahut gümüşten bir halkadır; fetha ile ise yağmurdan bir defadır. Ve **الرَّصَدُ**, harekeli olarak: gözetleyenlerdir; ve otlağın ve yağmurun azıdır; çoğulu **أرصادٌ**dur. Ve **أرضٌ مُرْصِدَةٌ**, **مُحْسِنَةٍ** gibi: onda **رَصَدٍ**den bir şey bulunan; yahut yağmur görmüş ve bitirmesi umulan (arazi). Ve **رُصِّدُ**, **الراءِ**’nin dammesi ve şeddeli **الصادِ**’ın sükûnu ile: Yemen’de (bir yer adı).

**تاج العروس**:
ر - ص - د
**رَصدَهُ** hayırla ve başkasıyla; **يَرْصُده** **رَصْداً** (fetha sonra sükûn ile) القياس üzere; ve **رَصَداً** harekeli olarak القياس dışı, **الطَّلَبِ** ve benzeri gibi: onu gözetledi; o hâlde o **راصِدٌ**dir; **تَرَصَّدَهُ** ve **ارْتَصَدَه** gibi. Ve **الرَّاصِدُ** bir şey ile: onunla gözetleyendir; bundan dolayı aslan onunla adlandırıldı. Ve **الرَّصِيدُ**: sıçrayışı gözetleyen yırtıcıdır; yani sıçramak için bekler. Ve **الرَّصُودُ** **كَصَبُور**: develerden, kendisi içsin diye diğerinin içişini gözetleyen bir dişi devedir; ve **الأَساس** ve **المحكم**’de: sonra kendisi içer. Ve Ebû Ubeyd, el-Asma‘î ve el-Kisâî’den rivayet etti: **رَصَدْت** falanı **أَرصُده**: onu gözetledim, onu bekledim demektir. Ve **أَرْصَدْتُ له**: hazırladım. Dedim ki: bununla bazı müfessirler, Yüce Allah’ın şu sözünü tefsir etti: “**والذين اتَّخَذُ مَسْجِداً ضراراً وكُفْراَ وتفْريقاً بَيْن المؤْمنين وإِرصاداً لمَنْ حَارَبَ الله ورَسُولَهُ**”. Dediler ki: Ebû Âmir er-Râhib denilen bir adam vardı; Peygamber’e صلى الله عليه وسلم karşı savaştı ve Herakl’a gitti; o münafıklardan biriydi. Bunun üzerine mescid-i dırârı yapan münafıklar dedi ki: “Orada ihtiyacımızı gideririz ve yalnız kaldığımızda bize ayıp edilmez; ve onu Ebû Âmir için, Şam’dan gelişini **نَرْصُدُه**”; yani onu hazırlarız. el-Ezherî dedi ki: Bu, dil yönünden sahihtir. Ve ez-Zeccâc dedi ki: yani Ebû Âmir’i gelinceye kadar bekleriz ve orada namaz kılsın. Ve **الإِرْصاد**: beklemedir. Ve mecazdan: **أَرْصَدتُ له**: ona hayırla karşılık verdim; bu asıldır; yahut şerle (karşılık verdim); bazısı bunu da onun içine kattı. Ve Abdülmuttalib’den, Halîme Peygamber’i صلى الله عليه وسلم kendi yurduna götürmek üzere yola çıkmak isteyince, şu beyit rivayet edildi:
" **لاهُمَّ رَبَّ الرَّاكبِ المُسَافِرِ**
" **احفَظْهُ لِي مِنْ أَعْيُنِ السَّواحِرِ**
" **وحَيَّةٍ تُرْصِدُ في الهَواجِرِ**
Zira yılan ancak şer ile **تُرصِد** eder. Ve denir: Ben sana, ihsanın sebebiyle, onunla sana karşılık verinceye kadar **مُرْصدٌ**üm.

Leys dedi ki: **المَرْصَدُ** **كمَذْهَب** ve **المِرْصَادُ** **كمِفْتَاح**: yoldur; **المُرْتَصَدِ** gibi. Yüce Allah dedi ki: “**واقْعُدُوا لَهُمْ كُلَّ مَرْصَد**”. el-Ferrâ’ dedi ki: manası, Beyt-i Harâm’a giden yolları üzerinde onlara oturun. Ebû Mansûr dedi ki: her yol üzerinde. Ve Yüce Allah dedi ki: “**إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصَادِ**”; manası: yoldadır; yani senin üzerinde geçişin olan yoldadır. Ve ez-Zeccâc dedi ki: yani ona küfreden ve ondan alıkoyan kimseyi azapla gözetler. Ve İbn Arafe dedi ki: yani her insanı gözetler, sonra onu fiiliyle cezalandırır. İbnü’l-Enbârî’den: **المِرْصادُ**: düşmanın gözetlendiği mekândır; **المضْمَار** gibi: yarış meydanı ve benzerinde atların zayıflatıldığı yer. Ve **المَرْصَد**’ın çoğulu: **المَرَاصد**. Ve el-A‘meş, âyetin tefsirinde dedi ki: **المِرْصَاد** sıratın arkasında üç köprüdür: üzerinde emanet olan bir köprü, üzerinde رحم olan bir köprü, üzerinde Rab olan bir köprü. Ve **الرُّصْدَة** damme ile: çukurdur. Ve **الرُّصْدة**: kılıcın askılarında sarı (maden)den yahut gümüşten bir halkadır; denir ki: ona bir **رُصْدَةً** **رَصَدْت**. Ebû Ubeyd dedi ki: bundan önce bu yağmurun bir **رَصْدةٌ**si vardı. **الرَّصْدة** fetha ile: yağmurdan bir defadır; çoğulu: **رِصَادٌ**. Ve **الرَّصَدُ** harekeli olarak: **الرَّاصدُون**dur; ve **المُرْتَصِدون** denir; o, cem‘ için bir isimdir. Ve تنزيل’de: “**فإِنَّه يَسْلُك مِنْ بَيْن يَدَيْه ومِنْ خَلْفه رَصَداً**”; yani melek vahiy ile indiğinde Allah onunla birlikte, meleği koruyan **رَصَداً** gönderir; cinlerden birinin gelip vahyi dinlemesin, sonra onu kâhinlere haber vermesin ve onlar da insanlara haber verip peygamberlere eşit olmasınlar diye. Ve bir kavim **رَصَدٌ**, **حَرَس** ve **خَدَم** gibi. Ve falan, önünden bir **رَصَداً**dan ve arkasından bir **طَلَباً**dan korkar: onu gözetleyen bir düşmandan. Ve **الرَّصَدُ**: otlağın azıdır; Cevherî’nin dediği gibi. İbn Sîde artırdı: bahar yağmuru umulan bir arazide. Ve **الرَّصَد** ayrıca: yağmurun azıdır; **الرَّصْد** (fetha sonra sükûn ile) gibi. Ve denildi: o, yağmurdan sonra gelen yağmurdur. Ve denildi: o, sonra gelecek olana ilk düşen yağmurdur. Ve denildi: o, yağmurun ilkidir. el-Asma‘î dedi ki: yağmurun isimlerindendir **الرَّصْد**. İbnü’l-A‘râbî’den: **الرَّصَدُ**: **العٍهَأدُ**; ondan sonra bir yağmuru gözetler. Dedi ki: eğer ona bir yağmur isabet ederse o **العُشْب**tur; tekili **عِهْدة**; tekili **رَصَدة** ve **رَصْدة**; sonuncusu Sa‘leb’den; çoğulu: Ebû Hanîfe’den **أَرصاد**. Ve bazı ana dil kaynaklarında Ebû Ubeyd’den: **رِصَادٌ** **ككِتَأبٍ**. Ve denir: **أَرْضٌ مُرْصِدَةٌ** **كمُحْسِنة**: onda **رَصَدٍ**den bir şey vardır; yani otlak. Ve denir: onda **رَصَدٌ** vardır, **حَياً**dan. Yahut **المُرْصِدة**: yağmur görmüş ve bitirmesi umulan arazidir; Ebû Hanîfe’nin dediği gibi. Ve denir: arazi **رُصِدَت**; o hâlde o **مَرصودة**dır; ayrıca: ona **الرَّصْدةُ** isabet etti. İbn Şümeyl dedi ki: arazi kışın başında yağmur görürse ona **مَرْتٌ** denmez; çünkü onda o vakit **رَصْداً** vardır; ve o vakit **الرَّصْدُ**: ona dair ümittir; hamileye ümit edildiği gibi. Dil ehlinin bazısı dedi ki: **مَرْصودَةٌ** da **مُرْصَدَة** de denmez; ancak denir ki: ona **رَصْد** ve **رَصَدٌ** isabet etti. Ve **رًضِّدُ**: **الراءِ**’nin dammesi ve şeddeli **الصّاد**’ın sükûnu ile; nüshalarda böyle; doğrusu: **الصاد** şeddelisinin kesresi, **التكملة**’nin nassı üzere: Yemen’de, Ba‘dân amellerinden (bir yer adı).

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الرَّصِيد**: yolda geçenleri sokmak için gözetleyen yılandır.

Ve hadiste: “**فأَرْصَدَ اللهُ على مَدْرَجَتِهِ مَلَكاً**”; yani onu korumakla görevlendirdi. Ve **تَرصَّدَ له**: yolunda ona oturdu. Ve **راصَدَه**: onu gözetledi. Ve **المَرْصَد**: gözetleme yeri. Ona **بالمَرْصَد** ve **المرتصَد** ve **الرَّصَد** ile oturdu; **كالمِرْصاد**. Ve **مَرَاصِدُ الحَيّأت**: onların gizlendikleri yerleridir. Arrâm dedi ki: **الرَّصائد** ve **الوصائد**: yırtıcılar için hazırlanan tuzaklardır. Ve mecazdan, Adî’nin sözü:
" **وإِنَّ المَنَايا لِلرِّجالِ بمَرْصَدِ**

Ve mecazdan yine: **أَرْصَدَ** orduyu savaş için, atı kovalamaca için ve malı hakkı eda etmek için: onu bunun için hazırladı. Ve ceza senin için **ارتَصدَ**. Ve zekâtı kardeşlerinin sıla(sı)nda **يَرْصُد**: onu oraya, onların sılasını zekâttan saydığı üzere koyar. Ve benden sana hayır veya şer **رَصَداتُ**(ı) isabet etmez: senden olanla seni mükâfatlandırırım. Ve o, **الرَّصد**den olan defalardır; ki o bir mastardır; yahut bir defa olan **الرَّصْدة**nin cemidir. **الأَساس**’ta olduğu gibi. Ve şeyhimiz **العناية**’den nakletti: ve hesabın **إِرصادُ**u: onu izhar etmek ve onu saymak yahut onu hazır etmek; bitti.

Ve İbn Sîrîn’den rivayet olundu ki o dedi: onlar borçta meyveleri **يَرْصُدون** değillerdi; ve borçta nakdin **العَيْنُ**u **يُرْصَد** edilmesi gerekir. İbnü’l-Mübârek onu tefsir etti de dedi: üzerinde borç olan ve yanında nakitten onun misli bulunan kimseye zekât vacip olmaz; ve yeri bir meyve çıkardığı zaman vacip olur; onda öşür vardır.
