# رصص (ر-ص-ص) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%B5
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B5%D8%B5

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Yapıştırıcı şey zamk demektir

- Harfler: ر - ص - ص
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 9 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [مَرْصُوصٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%B5/siga/%D9%85%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%B5%D9%8F%D9%88%D8%B5%D9%8C.md) | مَفْعُولٌ | Bitişik | 1 | 1 | [61:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%B5/ayet/61:4.md) |

## Mücavir kökler — 6 mücavir (9 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [صفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · “Soffa”, odalar arası oturma yeridir
2. [بني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Yapı demektir
3. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
4. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
5. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Biribirini kesen yoldur
6. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رصص |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [رصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D9%81.md), [لصق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B5%D9%82.md), [وثق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D9%82.md) |
| Zıt Kök | [صدع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%B9.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Parçaları aralarında hiçbir gedik ve boşluk bırakmaksızın birbirine yapıştırmak, sıkıştırmak ve kenetlemek |
| Çekirdek Özet 2 | Müminlerin hak davada aralarında zaaf, ayrılık ve nifak sızıntısı bırakmayan yekpare bir saf teşkil etmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Mikro unsurların ortak gaye doğrultusunda sarsılmaz bir makro gövdeye ve kolektif mukavemete dönüşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca mekanik bir taş veya kurşun duvarına indirgeyip niyet, irade ve teşkilattaki iç kenetlenmeyi dışarıda bırakmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رص | Parçaları sıkıştırmak, birbirine bastırarak yaklaştırmak ve aralıksız dizmek. Nitekim aynı ikili çekirdeği paylaşan [رصد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%AF.md) kökünde de gözetleme amacıyla belirli bir mevziye sımsıkı yerleşip ayrılmama manası vardır. | ص | Aynı harfin katlanmasıyla sıkıştırma ve kenetlenme fiilinin şiddeti, sürekliliği ve parçalar arasında sıfır açıklık bırakacak seviyede pekişmesi sağlanmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Yapının sevk ve idaresindeki öncelikli iradeyi ve nizam veren tepe noktayı temsil eder. |
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Parçaların birbirine kenetlenerek aradaki açıklıkları kapatacak biçimde baskı kurmasını anlatır. |
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | İlk sıkıştırmanın yinelenerek geçişsiz, geçirimsiz ve mutlak bir bütünlüğe ulaşmasını pekiştirir. |
| رصص | İrade ve hedef birliği doğrultusunda unsurların çifte kenetlenmeyle birbirini tutarak gediksiz bir kütle oluşturmasıdır. |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Taşların aralarında boşluk kalmayacak şekilde kurşun veya harçla birbirine yapıştırılması; dişi devekuşunun yumurtalarını dağılmasın diye ayakları ve gagasıyla bir araya toplayıp sıkıştırması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruülkays bir beytinde devekuşu yumurtalarının aralıksız dizilişini bu kökle tasvir eder: علـى نقنـق هيق له ولعرسه / بمنعرج الوعساء بيض رصيص |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Peygamber cemaatle namazda safların aralıksız tanzim edilmesini emrederken bu kökü kullanmıştır: تَراصُّوا في الصُّفوف لا تَتَخَلّلُكم الشياطِينُ |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Dīwān Imri’ al-Qays.

### Sami etimolojik katman

Arapça رصص kökü, fiziksel unsurların baskı altında tutularak aralıksız birleştirilmesi ve kaynaştırılması semantik matrisine dayanır. Sami dil ailesinin genelinde bu çekirdek, mekanik baskı, ezme ve birbirine geçirme eylemleriyle irtibatlıdır. İbranicede rāṣaṣ (רָצַץ) "ezmek, sıkıştırmak, baskıyla kırmak", Süryanicede reṣṣ (ܪܨ) "sıkıştırmak, bastırmak, ezmek" biçiminde izlenir. Doğu ve Batı Sami kollarında kök daha çok ezici ve parçalayıcı bir tazyik anlamı kazanmışken, Arapçada bu baskı kuvveti yapıcı bir yöne evrilmiş; parçaların birbirine yapışması, gediklerin kurşun dökülerek kapatılması ve sarsılmaz bir blok inşa edilmesi yönünde özelleşmiştir. Ayrıca kurşun madenine raṣāṣ denmesi, metaller arasında eritilip taş aralarını doldurarak bağlayıcı harç vazifesi görmesinden kaynaklanır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Taşların harç veya kurşunla aralıksız kenetlenmesi, safların sıklaştırılması | Mekanik yapıştırma ve sıkıştırma işleminden kolektif ahlaki ve askeri intizama geçiş gerçekleşmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice rāṣaṣ (ezmek, sıkıştırmak), Süryanice reṣṣ (bastırmak, tazyik etmek) | Ortak kökteki baskı ve temas fikri Arapçada parçaları yekpare kılma ve gediksiz kenetleme yönünde özelleşmiştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin fark tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رصص | Anlamlı | Birbirine kenetlemek, yapıştırmak | Parçalar arasında boşluk kalmayacak şekilde sıkıştırmak ve tahkim etmek | Hedef köktür; Kur’an’da geçer. |
| صرص | Anlamlı | Şiddetli ses çıkarmak, soğuk esmek | Katlamalı formu صرصر olup şiddetli rüzgar ve tiz ses için kullanılır | Kalb ve ses yansımalı anlam bağı vardır; Kur'an'da katlamalı biçimi geçer. |
| صصر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رصص | Merkez | Parçaları gediksiz kenetleme | Sıfır boşlukla yapışıp tek gövde haline gelme | Nesnelerin veya insanların aralarında ayrılık bırakmaksızın birleşmesi |
| [رصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D9%81.md) | Komşu | Taşları yan yana dizme | رصص aralık bırakmaksızın kenetlenmeyi, [رصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D9%81.md) ise zemin düzlemek üzere sıraya koymayı anlatır | [رصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D9%81.md) kökünde nizami sıralama esasken رصص kökünde kaynaşma ve monolitik sağlamlık esastır |
| [لصق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B5%D9%82.md) | Komşu | Birbirine yapışma | [لصق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B5%D9%82.md) iki yüzeyin birbirine tutunmasını, رصص çoklu yapının kütlesel sıkışmasını ifade eder | [لصق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B5%D9%82.md) basit temas ve yapışmayı, رصص ise yapısal tahkimi bildirir |
| [وثق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D9%82.md) | Komşu | Bağlama ve sağlamlaştırma | [وثق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D9%82.md) bağ ve ahit yoluyla emniyete almayı, رصص ise fiziki ve kurumsal dokunun sıkılığını belirtir | [وثق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D9%82.md) hukuki ve ahlaki bağı, رصص operasyonel yekpareliği gösterir |
| [صدع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%B9.md) | Zıt | Yarılma ve ayrışma | [صدع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%B9.md) bütünün çatlayıp aralanmasını, رصص gediklerin bütünüyle kapatılmasını ifade eder | [صدع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%B9.md) yapıyı zaafa uğratan ayrışmayı, رصص sarsılmaz tahkimi temsil eder |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رصص | Birbirine kenetlenmek, gediksiz yapışmak | Unsurların aralıksız biçimde sıkışıp tek bir blok oluşturması halidir. | Kesin |
| Latince | consolidare, compaginare | Sağlamlaştırmak, parçaları kenetlemek | compaginare eklemlerin birbirine oturmasını, consolidare ise yekpareleşmeyi vurgular. | Güçlü |
| İngilizce | to consolidate, to interlock, compact | Kenetlemek, sıkıştırmak, yekpare kılmak | interlock geçmeli kenetlenmeyi, compact ise boşluksuz doku yoğunluğunu tam olarak karşılar. | Kesin |
| Almanca | verzahnen, zusammenschweißen, festfügen | Kenetlenmek, kaynaşmak, sımsıkı birleşmek | festfügen sağlam birleştirmeyi, zusammenschweißen gediksiz birleşme derecesini ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | compacter, cimenter, sceller | Sıkıştırmak, çimentolamak, kenetlemek | cimenter aradaki bağlayıcı unsur vasıtasıyla unsurların tek vücut haline gelmesini karşılar. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Robert.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مَرْصُوصٌ | Yekpare, gediksiz ve sarsılmaz biçimde kenetlenmiş nizam | Allah yolunda saf tutarak mücadele eden müminlerin dağılmaz ve sarsılmaz kolektif duruşu (Saff [61:4](https://lisan.digital/tr/ayet/61:4.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ümmetin icmaı ve vahdeti | İtikadi fırkalaşma ve tefrikaya karşı hak ehlinin bölünmez bir bütün teşkil etmesi zorunluluğu | İtikadi ihtilaflara karşı kolektif sebat ve cemaat ruhunun bölünmezliği. |
| Fıkıh | Namaz saflarının intizamı | Cemaatle namazda omuz ve ayakların hizalanarak şeytanın sızacağı gedik bırakılmamasının hükmü | Zahiri bedensel intizamın ve boşluksuz dizilişin ibadetin sıhhatine etkisi. |
| Tefsir | Saff suresi 4. ayetin izahı | Ayetteki benzetmenin müminlerin cihad meydanındaki sabır, sebat ve ittifakını simgelemesi | Dağılmazlık, metanet, harici baskılara direnç ve nifak sızıntısına kapalı olma. |
| Hadis | Safların tanzim ve teşviki | Safların sıklaştırılmasının kalplerin kaynaşmasına doğrudan tesir ettiği ilkesi | Zahiri intizamın batıni ve ahlaki bir kenetlenmeye zemin hazırlaması. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İbadet ve teşkilat | Cemaat vahdeti | Boşluksuz saflaşma | Müminlerin ortak gaye etrafında benliklerini aşarak yekpare bir cemaat bilinci kurmasıdır. | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve mantık | Burhani tutarlılık | Gediksiz tenasüp | Bilgi dizgesindeki önermelerin tenakuza ve boşluğa izin vermeyecek biçimde birbirini tahkim etmesidir. | Güçlü |
| Siyasi | Devlet ve savunma | Milli mukavemet | İç cephe birliği | Toplumun harici tehditler karşısında iç ayrışmaları sıfırlayarak tek bir blok halinde direnmesidir. | Kesin |
| İktisadi | Üretim ve dayanışma | Entegre kaynak yönetimi | Kayıp ve israfı önleme | Emek ve sermayenin açık ve verimsiz alan bırakmaksızın birbirini tamamlayan bir sanayi ve ticaret bloğu oluşturmasıdır. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kristal kafes dokusunda sıkı paketlenme (close-packing) | Katı hal fiziğinde atom veya moleküllerin aralarında serbest hacim bırakmayacak şekilde geometrik kenetlenmesi ve maksimum yapısal mukavemete ulaşması halidir. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Yapısal sosyal kohezyon (social cohesion) | Sosyolojide bireyler arasındaki bağların, anomi ve toplumsal çözülme gediklerini bütünüyle kapatacak ölçüde güçlenerek yekpare bir toplumsal doku üretmesidir. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca mekanik bir taş duvar örgüsüne veya körü körüne bir araya getirilmiş askeri yığılmaya indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Fertlerin iradi, ahlaki ve kalbi düzeyde ortak bir hedefe kilitlenerek aralarında hiçbir fitne ve tefrika boşluğu bırakmadıkları dinamik toplumsal nizam. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Birlik ve dayanışmayı sadece şekli bir kalabalık sanmak, içten kenetlenme ve nitelikli bağlar kurulmadığı için en küçük krizde dağılan kırılgan yapılar üretmek. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın öngördüğü ümmet ve mücadele modelinin rastgele bir topluluk değil, her bir ferdin diğeriyle sımsıkı kenetlendiği gediksiz ve sarsılmaz bir mimari yapı olduğunu tek bir lafızla ortaya koyar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Allah yolunda saf bağlama, toplumsal dayanışma, fırkalaşmayı yerme, sebat ve kolektif mukavemeti emreden ayet gruplarında anahtar rol oynar. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Müslümanların dağınık, koordinasyonsuz ve iç zaaflarla malul oldukları halde yalnızca niyet ve temenni ile ilahi yardıma ve zafere ulaşabilecekleri yanılgısını düzeltir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Parçaların aralarında en ufak boşluk, açıklık veya gedik bırakılmaksızın birbirine yapıştırılması, kurşunla kaynatılması ve sımsıkı kenetlenmesi.
- Soyut anlam: Unsurların ortak bir değer, inanç ve hedef doğrultusunda birleşerek iç sızıntılara ve dış baskılara karşı mutlak bir mukavemet kazanması.
- Sistematik karşılık: Dağılma entropisinin sıfırlandığı, mikro iradelerin tek bir makro gövde halinde işlediği gediksiz organizasyon düzeni.
- LaTeX modeli: $$ S = \left\{ x_i \mid d(x_i, x_{i+1}) \to 0 \right\} \implies R(S) \to \infty $$
- LaTeX açıklaması: Modelde $x_i$ sisteme dahil olan münferit unsurları, $d(x_i, x_{i+1})$ bu unsurlar arasındaki mesafe, gedik veya uyumsuzluk payını, $S$ unsurların bir araya gelmesiyle oluşan nizamı, $R(S)$ ise bu nizamın dış tazyiklere ve iç çözülmelere karşı gösterdiği mukavemet ve dayanıklılığı temsil eder. Unsurlar arasındaki açıklık sıfıra yaklaştıkça yapının mukavemeti sonsuza yönelir ve sistem sarsılmaz bir blok haline gelir.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B5%D8%B5/occurrences?meal=IK

### [Saff 61:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%B5/ayet/61:4.md) — مَرْصُوصٌ

إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِهِ صَفًّا كَأَنَّهُمْ بُنْيَانٌ مَرْصُوصٌ

Meal (IK): Muhakkak ki Allah; kendi uğrunda kenetlenmiş bir duvar gibi saf halinde savaşanları sever.

## Sözlükler (9)

### ★ Akevler Sözlüğü

Yapıştırıcı şey zamk demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%B5/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الصاد والراء
ص ر، ر ص يستعملان
صر:
صَرَّ الجُنْدُبُ صَريراً، وصَرْصَرَ الأَخْطَبُ صَرْصَرةً.
وصَرَّ البابُ يَصِرُّ، وكلُّ صَوْتٍ شِبْهُ ذلك فهو صَرير اذا امتدَّ، فاذا كانَ فيه تخفيف وتَرجيع في إِعادةٍ ضُوعِفَ كقولك: صَرْصَرَ الأخطَبُ صَرْصَرَةً.
ورِيحٌ صَرْصَرٌ: ذات صِرٍّ، ويقال: ذاتُ صَوْتٍ، والصَّرْصَرُ نَعْتٌ لها من البَرْدِ.
والصِّرُّ: البَرْد الذي يضربُ كلَّ شيءٍ ويَحُسُّه، ومنه قوله تعالى: "فيها صِرٌّ".
وصَرَّ البابُ، وصَرَّتِ الآذان اذا سَمِعتَ لها صَوْتاً ودَويِّاً.
والصَّرَّةُ: شِدَّة الصِّياح، وتقول: جاءَ في صَرَّةٍ.
وصُرَّةُ الدَّراهمِ وغيرِها معروفة.
والصِّرارُ: خِرْقةٌ تُشَدُّ على أَطباءِ النّاقةِ لئَلاّ يَرضَعَها الفَصيل، يقال: صَرَرْتُها بِصرارٍ.
وصَرَّ الحِمارُ أُذنَيْهِ أي سَوّاهما، وأصَرَّ الحمار، من غير ذكر الأُذُنِ.
والإِصرارُ: العَزْمُ على شيءٍ لا يُهَمُّ بالقُلُوع عنه.
وأَصِرَّى، أفْعِلَى: اسمٌ من الإِصرار، وبعضهم يقول: هذه كلمةٌ أُخِذت من أَصِرَّى أي جِدٌّ، ويقال من أَصَرِّي أي جِدٌّ فخُفِّفَ أصِرَّي أي اقطَعي، والصِرَّى على تقدير فِعْلَى.
والصَّرُورةُ من الرِّجالِ والنِّساءِ الذي لم يحُجَّ ولا يُريد التَزَوُّجَ.
والصَّرْصَرُ: دُوَيْبّةٌ تحت الأرض تَصِرُّ أيّامَ الربيع.
وقال أبو عمرو: الصَّرْصَرانيُّ من البُخْت: العظيم.
والصُّرْصُور أيضاً.
والصَّرْصَرانيُّ: الملاّحُ.
والصَّرْ َصران: ضَرْبٌ من السَّمَكِ البَحْري، أملَسُ الجِلْد ضَخْمٌ، قال: مَرَّت كظَهر الصَّر صَرانِ الأدْخَنِ
رص:
رَصَصْتُ البُنيانَ رَصّاً اذا ضَمَمْتُ بعضَه الى بعض.
ورجلٌ أرَصُّ الأسنانِ أيْ رَكبَ بعضُها بعضاً، ومنه التَّراصُّ في الصفِّ.
والرَّصّاصةُ والرَّصْراصَة: حِجارةٌ لازقة بحَوالَي العَيْن الجارية، قال الجَعديّ:
حِجاره غَيلٍ برَصْراصةٍ		كُسينَ غُثاءً من الطُّحْلُبِ
ورَصَصْتَ قِتبَي البَعير اذا قارَبْتَ قَيْدَهما اذا سَمِعْتَ له قَعْقَعةً.
والرَّصاصُ معروف، ويقال: الرِّصاصُ.

##### Türkçe

باب **الصاد** والراء
**ص ر**، **ر ص** kullanılırlar.
**صر**:
**صَرَّ** çekirge **صَريراً** (gıcırdama sesi) çıkardı; ve **صَرْصَرَ** **الأَخْطَبُ** **صَرْصَرةً** (tekrarlı gıcırdama) çıkardı.
Ve kapı **صَرَّ** eder, **يَصِرُّ**; ve bunun benzeri her ses, uzadığı zaman **صَرير**dir; içinde hafifletme ve tekrar etmede bir geri döndürme olursa, “**صَرْصَرَ الأخطَبُ صَرْصَرَةً**” demen gibi, iki kat yapılır.
Ve **رِيحٌ صَرْصَرٌ**: **صِرّ** sahibi; ve “ses sahibi” denilir; ve **الصَّرْصَرُ** onun için soğuktan bir niteleme sıfatıdır.
Ve **الصِّرُّ**: her şeye vuran ve onu yakan soğuktur; ondan Yüce Allah’ın sözü: “**فيها صِرٌّ**”.
Ve kapı **صَرَّ** etti; ve kulaklar **صَرَّتِ**: onlara bir ses ve uğultu işittiğin zaman.
Ve **الصَّرَّةُ**: bağırmanın şiddetidir; ve dersin ki: “bir **صَرَّةٍ** içinde geldi.”
Ve **صُرَّةُ الدَّراهمِ** ve başkası bilinir.
Ve **الصِّرارُ**: deve memesine, yavru emmesin diye bağlanan bir bezdir; “onu bir **صرارٍ** ile **صَرَرْتُ**” denilir.
Ve eşek iki kulağını **صَرَّ** etti, yani ikisini eşitledi; ve eşek **أصَرَّ** etti, kulak zikredilmeksizin.
Ve **الإِصرارُ**: bir şey üzerine azimdir; ondan vazgeçmeye niyet edilmez.
Ve **أَصِرَّى**، **أفْعِلَى**: **الإِصرار**dan bir isimdir; ve bazısı der ki: bu, **أَصِرَّى** yani ciddiyet’ten alınmış bir kelimedir; ve **أَصَرِّي**’den yani ciddiyet’ten denilir; sonra hafifletildi: **أصِرَّي** yani “kes!”; ve **الصِرَّى** **فِعْلَى** takdiri üzerinedir.
Ve **الصَّرُورةُ** erkeklerden ve kadınlardan: haccetmemiş ve evlenmeyi istemeyen kimsedir.
Ve **الصَّرْصَرُ**: yer altında bir küçük canlıdır; bahar günlerinde **تَصِرُّ** (ses çıkarır).
Ve Ebû Amr dedi: **الصَّرْصَرانيُّ** **البُخْت**tan: büyük olan.
Ve **الصُّرْصُور** da.
Ve **الصَّرْصَرانيُّ**: denizci.
Ve **الصَّرْ َصران**: deniz balığından bir türdür; derisi pürüzsüz, iri; dedi ki:
مَرَّت كظَهر الصَّر صَرانِ الأدْخَنِ

**رص**:
Bina’yı **رَصَصْتُ** **رَصّاً**: bir kısmını bir kısmına bitiştirdiğim zaman.
Ve bir adam **أرَصُّ الأسنانِ**: yani dişlerinin bir kısmı bir kısmına binmiş; ondan safta **التَّراصُّ**.
Ve **الرَّصّاصةُ** ve **الرَّصْراصَة**: akan pınarın çevresinde göze yakın yapışık taşlardır; el-Ca‘dî dedi ki:
حِجاره غَيلٍ برَصْراصةٍ		كُسينَ غُثاءً من الطُّحْلُبِ
Ve devenin iki semerini **رَصَصْتَ**: ikisinin bağını yaklaştırdığın zaman; ondan bir takırtı işittiğin zaman.
Ve **الرَّصاصُ** bilinir; ve **الرِّصاصُ** denilir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%B5/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

رَصَصْت الشيءَ أَرُصُّهُ رَصَّاً، أي ألصقت بعضَه ببعض ومنه بنيانٌ مَرْصوصٌ. وكذلك التَرْصيصُ. والتَرْصيصُ: أيضاً أن تَنْتَقِبَ المرأةُ فلا يُرَى إلاّ عيناها. وتَراصَّ القومُ في الصفِّ أي تلاصَقوا. والرَصاصُ بالفتح معروف. وشيءٌ مُرَصَّصٌ: مطليٌّ به.

##### Türkçe

**رَصَصْت** şeyi **أَرُصُّهُ** **رَصَّاً**, yani onun bir kısmını bir kısmına yapıştırdım; bundan da **بنيانٌ مَرْصوصٌ** (birbirine yapıştırılmış/kenetlenmiş bina) vardır. Yine **التَرْصيصُ** da böyledir. Ve **التَرْصيصُ**: ayrıca, kadının yüzünü örtünmesi; öyle ki iki gözü dışında görülmez. Ve **تَراصَّ** kavim saf içinde, yani birbirlerine yapıştılar. Ve **الرَصاصُ** fetha ile bilinen (şey)dir. Ve **شيءٌ مُرَصَّصٌ**: onunla kaplanmış (şey)dir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%B5/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر ص ص
بنيان مرصوص ومرصّص‏.‏
وقد ارتصّت الجنادل وترصصت‏.‏
وفي أسنانه رصص‏.‏
ورجل أرص وامرأة رصاء‏.‏
وتراصوا في الصلاة وارتصّوا‏.‏
ورصت الدجاجة والنعامة بيضها‏:‏ سوّته بمنقارها ورجليها لتقعد عليه‏.‏
وبيض رصيص‏.‏
قال امرؤ القيس‏:‏ علـى نقنـق هيق له ولعرسه بمنعرج الوعساء بيض رصيص وامرأة رصاء الفخذين‏:‏ خلاف بدّاء‏.‏
ورصت على القبر الرصائص‏:‏ ركمت عليـه الحجـارة جمع رصاصة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ إن فلاناً لرصاصة إذا كان بخيلاً يشبه بالحجر أو بهذا الجوهر كما قيل‏:‏ رجل فلز‏.‏

##### Türkçe

ر ص ص
**بنيان مرصوص** ve **مرصّص**: (bir) bina, birbirine bitiştirilmiş ve sıkıca yerleştirilmiş.
**وقد ارتصّت الجنادل وترصصت**: ve iri taşlar birbirine bitişti ve sıklaştı.
**وفي أسنانه رصص**: ve onun dişlerinde **رصص** vardır.
**ورجل أرص وامرأة رصاء**: ve (bir) erkek **أرص**; (bir) kadın **رصاء**.
**وتراصوا في الصلاة وارتصّوا**: ve namazda birbirine bitiştiler ve sıklaştılar.
**ورصت الدجاجة والنعامة بيضها**: tavuğun ve devekuşunun yumurtasını **رصت** etmesi: onu gagası ve ayaklarıyla düzeltmesidir ki üzerine otursun.
**وبيض رصيص**: ve **رصيص** yumurta.
İmru’ul-Kays dedi ki:
“**علـى نقنـق هيق له ولعرسه بمنعرج الوعساء بيض رصيص**”
ve **امرأة رصاء الفخذين**: **بدّاء**’ın hilâfı.
**ورصت على القبر الرصائص**: kabir üzerine **الرصائص**’i **رصت** etti: onun üzerine taşları yığdı; **رصاصة**’nin cem‘i.
Ve mecazdandır: Şüphesiz falan kimse, cimri olduğu zaman **رصاصة**’dır; taşa yahut bu cevhere benzetilir; nitekim denildiği gibi: **رجل فلز**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%B5/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

رَصَّ البُنْيانَ يَرُصّه رَصّاً، فهو مَرْصُوصٌ ورَصِيصٌ، ورَصّصَه ورَصْرَصَه: أَحْكَمَه وجَمَعه وضمّ بعضَه إِلى بعض. وكلُّ ما أُحْكِمَ وضُمَّ، فقد رُصَّ. ورَصَصْتُ الشيء أَرُصّهُ رَصّاً أَي أَلْصَقْتُ بعضَه ببعض، ومنه: بُنْيان مَرْصوصٌ، وكذلك التَّرْصِيصُ، وفي التنزيل: كأَنهم بُنْيانٌ مَرْصُوصٌ.
وتَراصَّ القومُ: تضامُّوا وتلاصَقُوا، وتَراصُّوا: تصافُّوا في القتال والصلاة. وفي الحديث: تَراصُّوا في الصُّفوف لا تَتَخَلّلُكم الشياطِينُ كأَنها بنات حَذَفٍ، وفي رواية: تَراصُّوا في الصلاة أَي تلاصَقُوا. قال الكسائي: التَّراصُّ أَن يَلْصَقَ بعضُهم ببعضٍ حتى لا يكون بينهم خَلَلٌ ولا فُرَجٌ، وأَصله تراصَصُوا من رَصّ البِناء يَرُصُّه رَصّاً إِذا أَلْصَقَ بعضَه ببعض فأُدْغِم؛ ومنه الحديث: لَصُبَّ عليكم العذاب صَبّاً ثم لَرُصَّ عليكم رَصّاً. ومنه حديث ابن صَيّاد: فرَصَّه رسولُ اللّه، صلّى اللّه عليه وسلّم؛ أَي ضم بعضه إِلى بعض، ومنه قوله تعالى: كأَنهم بُنْيانٌ مَرْصُوصٌ؛ أَي أُلْصِقَ البعضُ بالبعض.
وبَيْضٌ رَصِيصٌ: بعضُه فوق بعض؛ قال امرؤ القيس:
على نِقْنِقٍ هَيْقٍ له ولِعرْسِه،
بِمُنْخَدَعِ الوَعْساءِ، بَيْضُ رَصِيص
ورَصْرَصَ إِذا ثبت بالمكان.
والرَّصَصُ والرِّصاص والرَّصاصُ: معروف من المَعْدِنِيّات مشتق من ذلك لِتَداخُلِ أَجزائِه، والرَّصاصُ أَكثر من الرِّصاصِ، والعامةُ تقوله بكسر الراء؛ وشاهد الرَّصاص بالفتح قول الراجز:
أَنا ابنُ عَمْروٍ ذي السَّنا الوَبّاصِ
وابنُ أَبيه مُسْعطُ الرَّصاصِ
وأَول من أَسْعطَ بالرَّصاصِ من ملوك العرب ثعلبةُ ابن امرئ القيس بن مازن بن الأَزد. وشيء مُرَصَّصٌ: مَطْليٌّ به. والتَّرْصِيصُ: تَرْصِيصُك الكُوزَ وغيرَه بالرَّصاصِ. والرَّصَّاصةُ والرَّصْراصَةُ: حجارةٌ لازمة لما حَوَالَيِ العين الجارية؛ قال النابغة الجعدي:
حِجارة قَلْتٍ بِرَصْراصَةٍ،
كُسِينَ غِشاءً من الطُّحْلُبِ
ويروى: بِرَضْراضَةٍ، وسيأْتي ذكره في موضعه. والرَّصَصُ في الأَسنان: كاللَّصَصِ، وسيأْتي ذكره في موضعه؛ رجل أَرَصُّ وامرأَة رَصّاءُ. والرَّصّاءُ والرَّصُوصُ من النساء: الرَّتْقاءُ. ورَصَّصَت المرأَةُ إِذا أَدْنَت نِقابَها حتى لا يُرَى إِلا عَيْناها، أَبو زيد: النِّقابُ على مارِنِ الأَنف. والتَّرْصِيصُ: هو أَن تَنْتَقِبَ المرأَة فلا يُرَى إِلا عيناها، وتميم تقول: هو التَّوْصِيصُ، بالواو، وقد رصَّصَتْ ووَصَّصَتْ. الفراء: رَصَّصَ إِذا أَلَحَّ في السؤال، ورَصّصَ النِّقاب أَيضاً. أَبو عمرو: الرَّصِيصُ نِقَابُ المرأَة إِذا أَدْنَته من عَيْنَيْها، واللّه أَعلم.

##### Türkçe

**رَصَّ** yapıyı **يَرُصّه** **رَصّاً** (sıkıca bitiştirdi); o hâlde o **مَرْصُوصٌ** ve **رَصِيصٌ**dur.

Ve **رَصّصَه** ve **رَصْرَصَه**: onu sağlamlaştırdı, onu topladı ve onun bir kısmını bir kısmına kattı. Ve her ne sağlamlaştırılmış ve katılmış ise, muhakkak **رُصَّ** edilmiştir. Ve ben şeyi **رَصَصْتُ**; onu **أَرُصّهُ** **رَصّاً** (yani onun bir kısmını bir kısmına yapıştırdım). Ondandır: **بُنْيان مَرْصوصٌ**; ve yine bunun gibi **التَّرْصِيصُ**. Ve indirilende (Kur’ân’da): “Sanki onlar **بُنْيانٌ مَرْصُوصٌ**.”

Ve kavim **تَراصَّ** etti: birbirlerine sokuldular ve yapıştılar. Ve **تَراصُّوا**: savaşta ve namazda saf saf dizildiler. Ve hadiste: “Saflarda **تَراصُّوا** edin; şeytanlar aranıza girmesin; sanki onlar **بنات حَذَفٍ** gibidir.” Ve bir rivayette: “Namazda **تَراصُّوا** edin” yani yapışın. **الكسائي** dedi: **التَّراصُّ**, aralarında ne bir **خَلَلٌ** ne de bir **فُرَجٌ** kalmayıncaya kadar bazılarının bazısına yapışmasıdır; aslı **تراصَصُوا**dur; **رَصّ** (yapının sıkıca bitiştirilmesi)nden: **رَصّ البِناء يَرُصُّه رَصّاً**; onun bir kısmını bir kısmına yapıştırdığı zaman; sonra idğam edildi. Ondandır hadiste: “Elbette üzerinize azap dökülürdü, dökme olarak; sonra elbette üzerinize **رَصّاً** ile sıkıca yığılırdı.” Ondandır İbn **صَيّاد** hadisi: “Bunun üzerine Allah’ın Resûlü, Allah ona salât ve selâm etsin, onu **فرَصَّه**”; yani onun bir kısmını bir kısmına kattı. Ondandır Yüce Allah’ın sözü: “Sanki onlar **بُنْيانٌ مَرْصُوصٌ**”; yani bir kısmı bir kısmına yapıştırılmıştır.

Ve **بَيْضٌ رَصِيصٌ**: onun bir kısmı bir kısmının üstündedir. **امرؤ القيس** dedi:
على نِقْنِقٍ هَيْقٍ له ولِعرْسِه،
بِمُنْخَدَعِ الوَعْساءِ، بَيْضُ رَصِيص

Ve **رَصْرَصَ**: mekânda sabit kaldığı zaman (denir).

Ve **الرَّصَصُ** ve **الرِّصاص** ve **الرَّصاصُ**: madenîlerden bilinen (bir şey)dir; bununla türetilmiştir; parçalarının iç içe girmesi sebebiyle. Ve **الرَّصاصُ**, **الرِّصاصِ**den daha çoktur. Ve avam onu **الراء**’nın kesresiyle söyler. **الرَّصاص**ın fetha ile (okunuşuna) şahit, recez söyleyenin sözü:
أَنا ابنُ عَمْروٍ ذي السَّنا الوَبّاصِ
وابنُ أَبيه مُسْعطُ الرَّصاصِ

Ve Arap krallarından **الرَّصاصِ** ile **أَسْعطَ** eden ilk kimse, **ثعلبةُ ابن امرئ القيس بن مازن بن الأَزد**’dir. Ve **شيء مُرَصَّصٌ**: onunla kaplanmış (şey)dir. Ve **التَّرْصِيصُ**: senin **الكُوزَ**u ve başkasını **بالرَّصاصِ** ile kaplamandır. Ve **الرَّصَّاصةُ** ve **الرَّصْراصَةُ**: akan gözün çevresinde olan şeye bitişik taşlardır. **النابغة الجعدي** dedi:
حِجارة قَلْتٍ بِرَصْراصَةٍ،
كُسِينَ غِشاءً من الطُّحْلُبِ

Ve “**بِرَضْراضَةٍ**” diye de rivayet edilir; onun zikri yerinde gelecektir. Ve dişlerde **الرَّصَصُ**: **كاللَّصَصِ** gibidir; onun zikri yerinde gelecektir. (Denir:) **رجل أَرَصُّ** ve **امرأَة رَصّاءُ**.

Ve kadınlardan **الرَّصّاءُ** ve **الرَّصُوصُ**: **الرَّتْقاءُ**dur. Ve kadın **رَصَّصَت**: yalnızca iki gözü görülünceye kadar nikabını yaklaştırdığı zaman (denir). **أَبو زيد**: **النِّقابُ** burnun **مارِنِ**i üzerindedir. Ve **التَّرْصِيصُ**: kadının örtünmesi; yalnızca iki gözünün görülmesidir. Ve **تميم** der ki: o **التَّوْصِيصُ**tur, **الواو** ile. Ve muhakkak o **رصَّصَتْ** ve **وَصَّصَتْ**. **الفراء**: **رَصَّصَ**; soru sormada ısrar ettiği zaman (denir). Ve **رَصّصَ النِّقاب** da (denir).

**أَبو عمرو**: **الرَّصِيصُ**, kadının nikabıdır; onu iki gözüne yaklaştırdığı zaman. Ve Allah daha iyi bilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%B5/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر ص ص * * رَصَّ * الشيء ألصق بعضه على بعض وبابه رد ومنه بنيان * مَرْصُوصٌ * و * رصَّصَهُ ترْصِيصاً * مثله و * تَرَاصَّ * القوم في الصف أي تلاصقوا و * الرَّصَاصُ * بالفتح معدن والعامة تقوله بالكسر وشيء * مُرَصَّصٌ * مطلي به

##### Türkçe

* ر ص ص * * **رَصَّ** * şey’i, onun bir kısmını bir kısmı üzerine yapıştırdı; babı **رد**’dir. Ondandır: bina **مَرْصُوصٌ**. Ve **رصَّصَهُ ترْصِيصاً**: onun benzeri. Ve **تَرَاصَّ**: kavim safta; yani birbirlerine yapıştılar. Ve **الرَّصَاصُ** fetha ile bir madendir; avam onu kesra ile söyler. Ve **مُرَصَّصٌ** bir şey: onunla kaplanmış.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%B5/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

رصه يرصه رصا: ألزق بعضه ببعض وضم، فهو مرصوص، ورصيص، ومنه قوله تعالى كأنهم بنيان مرصوص كرصصه ترصيصا، وكذلك رصرصه، وكل ما أحكم وجمع وضم بعضه إلى بعض، فقد رص، وبنيان مرصوص، ومرصص كمرصوص، وقال أبو عبيدة: مرصوص لا يغادر منه شيء شيئا، وقال الفراء: مرصوص: يريد بالرصاص. ورصت الدجاجة بيضتها، وكذا النعامة: سوتها بمنقارها ورجليها؛ لتقعد عليها. والرصاص، كسحاب: م، ولا يكسر، ونسبه الجوهري للعامة، والرصص مقصور منه، قال ابن دريد: وهو عربي صحيح، من رص بناءه، لتداخل أجزائه، وشاهد الرصاص، بالفتح، قول الراجز:
  أنا ابن عمرو ذي السنا الوباص
  وابن أبيه مسعط الرصاص قال: وأول من أسعط بالرصاص من ملوك العرب ثعلبة بن امرئ القيس بن مازن بن الأزد. ثم إن الكسر الذي نفاه المصنف، رحمه الله تعالى،ونسبه الجوهري للعامة هو الذي جزم به أبو حاتم، ونقله أبو حيان في تذكرته مقتصرا عليه، ونقله الزركشي أثناء سورة الصف من التنقيح، وكذا نقله أيضا بعض شراح الفصيح، قال شيخنا: وكنا نسمع من أفواه الشيخ: أن الرصاص مثلث، ولم نره منصوصا. وهو ضربان: أسود، وهو الأسرب والإبار، وأبيض، وهو القلعي والقصدير، وله خواص منها: إن طرح يسير منه في قدر لم ينضج لحمها أبدا. والمعروف بالتجربة فيه هو الضرب الأول، وكذا إن طوقت شجرة بطوق منه لم يسقط ثمرها، وكثر، ذكره أهل النبات وقد جرب ذلك في شجر الرمان، وقال أبو حسين المدائني: كان يقال: الشرب في آنية الرصاص أمان من القولنج. وشيء مرصص: مطلي به، وكذلك مرصوص، كما تقدم، عن الفراء. والمرصوصة: البئر التي طويت به، عن ابن عباد. والرصيص: البيض بعضه فوق بعض. قال امرؤ القيس يصف ناقته:
  على نفتق هيق له ولـعـرسـه                      بمنعرج الوعساء بيض رصيص وقال أبو عمرو: الرصيص: نقاب المرأة إذا أدنته من عينيها، وقال أبو زيد: النقاب: على مارن الأنف، والترصيص: هو أن تنتقب المرأة فلا يرى إلا عيناها، وتميم تقول : هو التوصيص، بالواو، وقد رصصت، عن الفراء، ووصصت. والأرص: المتقارب الأسنان، وهي رصاء. وفخذ رصاء: ضد بداء، وهي التي التصقت بأختها، كما في العباب. والأرصوصة، بالضم: قلنسوة كالبطيخة، كما في العباب. والرصاصة، مشددة: البخيل وهو مجاز، شبه بالحجر، نقله الزمخشري. وقال الليث: الرصاصة: حجارة لازقة بحوالي العين الجارية، كالرصراصة، قال النابغة الجعدي يصف فرسا:
  حجارة قلت برصراصة                      كسين غشاء من الطحلب

  وقال ابن دريد: هي أي الرصرصة: الأرض الصلبة. وقال ابن دريد: رصرص البناء: إذا أحكمه وشدده. وقال ابن الأعرابي: رصرص في المكان: ثبت. وتراصوا في الصف، أي صف القتال والصلاة، إذا تلاصقوا وانضموا، وقال الكسائي: التراص: أن يلصق بعضهم ببعض حتى لا يكون بينهم خلل ولا فرج، وأصله تراصصوا، من رص البناء يرصه رصا، فأدغم. ومما يستدرك عليه: الرصوص من النساء: الرتقاء. والرصص في الأسنان كاللصص. وقال الفراء: رصص، إذا ألح في السؤال، وهو مجاز. وارتصت الجنادل، كترصصت. ورصت على القبر الرصائص، أي ركمت عليه الحجارة. وفي أسنانه رصيص. والرصاص: من يعمله. ومنية الرصاص: قرية بمصر، منها شيخنا الخطيب المفوه صالح بن محمود الرصاصي، رحمه الله تعالى.

##### Türkçe

**رصه يرصه رصا**: Bazısını bazısına yapıştırdı ve topladı/bitirdi; o hâlde o **مرصوص** ve **رصيص**tir. Ondan, Yüce Allah’ın sözü: “Sanki onlar, **بنيان مرصوص** (kenetlenmiş bir bina) gibidirler.” (yani) onu **ترصيصا** ile **رصصه** gibi. Keza **رصرصه** de böyledir. Her ne ki sağlamlaştırıldı, toplandı ve bazısı bazısına bitiştirildi; artık o **رص** edilmiştir. Ve **بنيان مرصوص**; ve **مرصص** da **مرصوص** gibidir. Ebû Ubeyde dedi: **مرصوص**: ondan hiçbir şey hiçbir şeyi bırakmaz (yani hiçbir parça diğerinden ayrılmaz). Ferrâ dedi: **مرصوص**: **الرصاص** ile (yani kurşunla) kasteder.

Ve tavuk yumurtasını **رصت** etti; keza devekuşu da: onu gagası ve ayaklarıyla düzeltti; üzerine otursun diye.

Ve **الرصاص**, **سحاب** vezninde: isimdir; kırılmaz (yani çoğul/çekimle farklı kalıba sokulmaz). Cevherî onu avama nispet etti. Ve **الرصص** ondan kısaltılmıştır. İbn Düreyd dedi: O sahih Arapçadır; “binasını **رص** etti”den (gelir); parçalarının birbirine girmesinden dolayı. Ve **الرصاص**ın fetha ile (kullanılışına) şairin sözü şahittir:
  Ben, parıltılı yücelik sahibi Amr’ın oğluyum,
  Ve onun babasının oğluyum; **الرصاص**ı buruna çeken (kimse).

Dedi ki: Arap krallarından **الرصاص** ile buruna çeken ilk kişi, Ezd’den Mâzin oğlu, İmruülkays oğlu Sa‘lebe’dir.

Sonra, musannifin—Allah Teâlâ ona rahmet etsin—nefyettiği ve Cevherî’nin avama nispet ettiği kesre (ile okunuş) ise, Ebû Hâtim’in kesin hüküm verdiği şeydir. Ebû Hayyân onu tezkiresinde yalnız onunla yetinerek nakletti. Zerküşî de Saff sûresi esnasında **التنقيح**’tan nakletti. Keza **الفصيح** şârihlerinden bazıları da onu nakletti. Şeyhimiz dedi: Şeyhin ağzından işitirdik ki: **الرصاص** üç türlü (okunuşludur); fakat onu nasla sabit görmedik.

O iki kısımdır: siyah; o **الأسرب** ve **الإبار**dır. Ve beyaz; o **القلعي** ve **القصدير**dir. Onun özelliklerinden: ondan az bir şey bir tencereye atılsa, onun eti asla pişmez. Tecrübe ile bilinen onda birinci kısımdır. Keza bir ağaç onunla bir halka ile kuşatılsa, meyvesi düşmez ve çoğalır; bunu bitki ehli zikretti. Bu, nar ağacında tecrübe edilmiştir. Ebû Hüseyin el-Medâinî dedi: Denirdi ki: **الرصاص** kaplarında içmek, **القولنج**dan emandır.

Ve **شيء مرصص**: onunla kaplanmış (şey)dir. Keza **مرصوص** da, daha önce geçtiği üzere, Ferrâ’dan (naklen böyledir).

Ve **المرصوصة**: onunla örülmüş/kaplanmış kuyu; İbn Abbâd’dan.

Ve **الرصيص**: yumurtaların bazısının bazısının üstünde olmasıdır. İmruülkays, dişi devesini vasfederek dedi:
  Eğri büğrü kumlukta, onun ve eyerinin üzerinde,
  (sanki) yumurtalar (gibi) üst üste **رصيص**.

Ebû Amr dedi: **الرصيص**: kadının **نقاب**ı, onu gözlerine yaklaştırdığı zaman. Ebû Zeyd dedi: **النقاب**: burnun kıkırdağı üzerindedir. Ve **الترصيص**: kadının örtünmesi; öyle ki iki gözünden başkası görünmez. Temîm der ki: o **التوصيص**tir, **الواو** ile. Ve Ferrâ’dan: **رصصت** ettim; ve **وصصت** ettim.

Ve **الأرص**: dişleri birbirine yakın olan (kimse)dir; o (dişi için) **رصاء**dır.

Ve **فخذ رصاء**: **بداء**nın zıddıdır; o, **العباب**’da olduğu üzere, kız kardeşine yapışmış olandır.

Ve **الأرصوصة** (damme ile): karpuz gibi bir külah; **العباب**’da olduğu üzere.

Ve **الرصاصة** (şeddeli): cimri; bu mecazdır; taşa benzetildi; Zemahşerî onu nakletti.

Leys dedi: **الرصاصة**: akan gözün çevresinde yapışık taşlardır; **الرصراصة** gibi. Nâbiga el-Ca‘dî bir atı vasfederek dedi:
  Taşlar, **برصراصة** ile (öyle) ki,
  Sanki yosundan bir örtü (gibi).

İbn Düreyd dedi: O, yani **الرصرصة**: sert topraktır. İbn Düreyd dedi: **رصرص** etti binayı: onu sağlamlaştırdığı ve sıkılaştırdığı zaman. İbnü’l-A‘râbî dedi: Mekânda **رصرص** etti: yerleşti/sabit oldu. Ve safta **تراصوا** ettiler; yani savaş ve namaz safı; birbirlerine yapıştıkları ve toplandıkları zaman. Kisâî dedi: **التراص**: bazılarının bazısına yapışmasıdır; aralarında gedik ve boşluk kalmayıncaya kadar. Aslı **تراصصوا**dur; “binayı **رص** etti, onu **يرصه** **رصا**”dan; sonra idğam edildi.

Ve ona (maddeye) istidrâk edilenlerdendir: kadınlardan **الرصوص**: **الرتقاء** (olan)dır. Ve dişlerde **الرصص**, **اللصص** gibidir. Ferrâ dedi: **رصص** (eder), soru sormada ısrar ettiği zaman; bu mecazdır. Ve çakıllar **ارتصت** etti; **ترصصت** gibi. Ve kabir üzerine **الرصائص** ile **رصت** etti; yani üzerine taşları yığdı. Ve dişlerinde **رصيص** vardır. Ve **الرصاص**: onu yapan (kimse)dir. Ve **منية الرصاص**: Mısır’da bir köydür; ondan, şeyhimiz hatip, beliğ, Sâlih b. Mahmûd **الرصاصي**—Allah Teâlâ ona rahmet etsin.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%B5/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَصَّ
رَصَّ U ( n. ac. رَصّ 1 ),
a.  Put, joined together; fitted; adjusted, arranged.

b.  Pressed together; welded.

رَصَّصَ
رَصَّصَ II ,
a.  Glazed, varnished with plumbago.

رَصَّة
رَصَّة 1t ,
a.  Callosity.

رَصَاْص
رَصَاْص 22 ,
a.  Lead.

رَصَاْصَة
رَصَاْصَة 22t ,
a.  Bullet, ball.

رُصَاْصَة
رُصَاْصَة 24t ,
a.  A stone.

رَصڤصَ
N. P. رَصڤصَ I ,
a.  Well-set, firm, compact.

##### Türkçe

رَصَّ
رَصَّ U ( n. ac. **رَصّ** 1 ),
a. Birbirine bitiştirdi; birleştirdi; yerleştirdi; ayarladı, düzenledi.

b. Birbirine bastırdı; kaynattı.

رَصَّصَ
رَصَّصَ II ,
a. Kurşun kalemiyle cilaladı, vernikledi.

رَصَّة
رَصَّة 1t ,
a. Nasır.

رَصَاْص
رَصَاْص 22 ,
a. Kurşun.

رَصَاْصَة
رَصَاْصَة 22t ,
a. Kurşun, mermi.

رُصَاْصَة
رُصَاْصَة 24t ,
a. Bir taş.

رَصڤصَ
N. P. **رَصڤصَ** I ,
a. İyi yerleşmiş, sağlam, sıkı.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%B5/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

رصص
رَصَّ - يَرُصُّ - مَرْصُوْص
رَصَّ - يَرُصُّ + كائن + شيئاً أو أشياء: يضمها ويعصرها ويلصقها إلى بعضها فيزيل كل الفراغات والخلال بينها فتقترب من بعضها بشدة وتتماسك وتشتد
مَرْصُوص: اسم مفعول صفة مشبهة من " رَصَّ  - يَرُصُّ ": الذي ضُمَّ وعُصِرَ وضُغِطَ على بعضه حتى تماسك واشتد
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "ضم وشد كائن إلى كائن على شكل طبقات متراصة جانبية أو فوق بعضها"، وهي:
كَفَتَ - يَكْفِتُ، رَصَّ - يَرُصُّ، لَبَدَ - يَلْبُدُ، وَبَرَ - يَبِرُ، نَضَدَ - يَنْضِدُ، طَبَقَ - يَطْبِقُ

مرصوص
 	﴿إن الله يحب الذين يقاتلون في سبيله صفا كأنهم بنيان مرصوص(4)﴾ الصف
مختار الصحاح
● [رصص] ر ص ص: رَصَّ الشيء ألصق بعضه على بعض وبابه رد ومنه بنيان مَرْصُوصٌ و رصَّصَهُ ترْصِيصاً مثله و تَرَاصَّ القوم في الصف أي تلاصقوا و الرَّصَاصُ بالفتح معدن والعامة تقوله بالكسر وشيء مُرَصَّصٌ مطلي به
معجم الفرائد القرآنية
ر ص ص
"مَرْصُوصٌ" في قوله تعالى :" إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِهِ صَفّاً كَأَنَّهُمْ بُنْيَانٌ مَرْصُوصٌ " (4) الصف .
رَصّ الشيء : ألصق بعضه ببعض، والبنيان المرصوص أي المتلاصق.
الراغب
رص
- قال تعالى: }كأنهم بنيان مرصوص{ [الصف/4]، أي: محكم كأنما بني بالرصاص، ويقال: رصصته ورصصته، وتراصوا في الصلاة. أي: تضايقوا فيها. وترصيص المرأة: أن تشدد التنقب، وذلك أبلغ من الترصص.
ملخص اللسان
1.     رَصَّ البُنْيانَ يَرُصّه رَصّاً، فهو مَرْصُوصٌ ورَصِيصٌ،  ورَصّصَه ورَصْرَصَه: أَحْكَمَه وجَمَعه وضمّ بعضَه إِلى بعض.
2.     وكلُّ ما أُحْكِمَ  وضُمَّ، فقد رُصَّ.
3.     ورَصَصْتُ الشيء أَرُصّهُ رَصّاً أَي أَلْصَقْتُ  بعضَه ببعض، ومنه: بُنْيان مَرْصوصٌ، وكذلك التَّرْصِيصُ، وفي التنزيل:  كأَنهم بُنْيانٌ مَرْصُوصٌ.
4.     وتَراصَّ القومُ: تضامُّوا وتلاصَقُوا،
5.     وتَراصُّوا: تصافُّوا في القتال  والصلاة. وفي الحديث: تَراصُّوا في الصُّفوف لا تَتَخَلّلُكم الشياطِينُ كأَنها بنات حَذَفٍ،
6. التَّراصُّ أَن يَلْصَقَ بعضُهم ببعضٍ حتى لا يكون بينهم خَلَلٌ  ولا فُرَجٌ
7.     والرَّصَصُ والرِّصاص والرَّصاصُ: معروف من المَعْدِنِيّات مشتق من ذلك  لِتَداخُلِ أَجزائِه،
8.     وشيء مُرَصَّصٌ: مَطْليٌّ به. والتَّرْصِيصُ: تَرْصِيصُك  الكُوزَ وغيرَه بالرَّصاصِ. والرَّصَّاصةُ والرَّصْراصَةُ: حجارةٌ لازمة  لما حَوَالَيِ العين الجارية؛
9.     ورَصَّصَت المرأَةُ  إِذا أَدْنَت نِقابَها حتى لا يُرَى إِلا عَيْناها، أَبو زيد: النِّقابُ  على مارِنِ الأَنف.
لسان العرب
● - رصص: رَصَّ البُنْيانَ يَرُصّه رَصّاً، فهو مَرْصُوصٌ ورَصِيصٌ،  ورَصّصَه ورَصْرَصَه: أَحْكَمَه وجَمَعه وضمّ بعضَه إِلى بعض. وكلُّ ما أُحْكِمَ  وضُمَّ، فقد رُصَّ. ورَصَصْتُ الشيء أَرُصّهُ رَصّاً أَي أَلْصَقْتُ  بعضَه ببعض، ومنه: بُنْيان مَرْصوصٌ، وكذلك التَّرْصِيصُ، وفي التنزيل:  كأَنهم بُنْيانٌ مَرْصُوصٌ.  وتَراصَّ القومُ: تضامُّوا وتلاصَقُوا، وتَراصُّوا: تصافُّوا في القتال  والصلاة. وفي الحديث: تَراصُّوا في الصُّفوف لا تَتَخَلّلُكم الشياطِينُ  كأَنها بنات حَذَفٍ، وفي رواية: تَراصُّوا في الصلاة أَي تلاصَقُوا. قال  الكسائي: التَّراصُّ أَن يَلْصَقَ بعضُهم ببعضٍ حتى لا يكون بينهم خَلَلٌ  ولا فُرَجٌ، وأَصله تراصَصُوا من رَصّ البِناء يَرُصُّه رَصّاً إِذا  أَلْصَقَ بعضَه ببعض فأُدْغِم؛ ومنه الحديث: لَصُبَّ عليكم العذاب صَبّاً ثم  لَرُصَّ عليكم رَصّاً. ومنه حديث ابن صَيّاد: فرَصَّه رسولُ اللّه، صلّى  اللّه عليه وسلّم؛ أَي ضم بعضه إِلى بعض، ومنه قوله تعالى: كأَنهم  بُنْيانٌ مَرْصُوصٌ؛ أَي أُلْصِقَ البعضُ بالبعض.  وبَيْضٌ رَصِيصٌ: بعضُه فوق بعض؛ قال امرؤ القيس:  على نِقْنِقٍ هَيْقٍ له ولِعرْسِه،  بِمُنْخَدَعِ الوَعْساءِ، بَيْضُ رَصِيص  ورَصْرَصَ إِذا ثبت بالمكان.  والرَّصَصُ والرِّصاص والرَّصاصُ: معروف من المَعْدِنِيّات مشتق من ذلك  لِتَداخُلِ أَجزائِه، والرَّصاصُ أَكثر من الرِّصاصِ، والعامةُ تقوله  بكسر الراء؛ وشاهد الرَّصاص بالفتح قول الراجز:  أَنا ابنُ عَمْروٍ ذي السَّنا الوَبّاصِ  وابنُ أَبيه مُسْعطُ الرَّصاصِ  وأَول من أَسْعطَ بالرَّصاصِ من ملوك العرب ثعلبةُ ابن امرئ القيس بن  مازن بن الأَزد. وشيء مُرَصَّصٌ: مَطْليٌّ به. والتَّرْصِيصُ: تَرْصِيصُك  الكُوزَ وغيرَه بالرَّصاصِ. والرَّصَّاصةُ والرَّصْراصَةُ: حجارةٌ لازمة  لما حَوَالَيِ العين الجارية؛ قال النابغة الجعدي:  حِجارة قَلْتٍ بِرَصْراصَةٍ،  كُسِينَ غِشاءً من الطُّحْلُبِ  ويروى: بِرَضْراضَةٍ، وسيأْتي ذكره في موضعه. والرَّصَصُ في الأَسنان:  كاللَّصَصِ، وسيأْتي ذكره في موضعه؛ رجل أَرَصُّ وامرأَة رَصّاءُ.  والرَّصّاءُ والرَّصُوصُ من النساء: الرَّتْقاءُ. ورَصَّصَت المرأَةُ  إِذا أَدْنَت نِقابَها حتى لا يُرَى إِلا عَيْناها، أَبو زيد: النِّقابُ  على مارِنِ الأَنف. والتَّرْصِيصُ: هو أَن تَنْتَقِبَ المرأَة فلا يُرَى  إِلا عيناها، وتميم تقول: هو التَّوْصِيصُ، بالواو، وقد رصَّصَتْ  ووَصَّصَتْ. الفراء: رَصَّصَ إِذا أَلَحَّ في السؤال، ورَصّصَ النِّقاب أَيضاً.  أَبو عمرو: الرَّصِيصُ نِقَابُ المرأَة إِذا أَدْنَته من عَيْنَيْها،  واللّه أَعلم.
مقاييس اللغة:
(رص)  الراء والصاد أصلٌ واحد يدلُّ على انضمامِ الشَّيء إلى الشيء بقوَّةٍ وتداخُل. تقول: رصَصْتُ البُنيانَ بعضَه إلَى بَعْضٍ. قال الله تعالى: ﴿كَأنَّهُمْ بُنْيَانٌ مَرْصُوصٌ﴾ [الصف 4]. وهذا كأنّه مشتقٌّ من الرَّصاصِ، والرَّصاص أصل الباب. ويقال تراصَّ القومُ في الصّفّ. وحُكي عن الخليل: الرَّصراص: الحجارةُ تكون مرصوصةً حول عَين الماء. ومن الباب التَّرصِيص: أن تنتقب المرأةُ فلا يُرَى إلاَّ عَيناها. وهو التَّوصِيص أيضاً. ويقولون: الرَّصراصة: الأرض الصُّلبة. والبابُ كلُّه منقاسٌ مطَّرد.
القاموس المحيط:
رَصَّهُ ألْزَقَ بعضَهُ ببعضٍ، وضمَّ؛كرصَّصَهُ، الدَّجاجَةُ بَيْضَتَها سَوَّتْهَا بِمِنْقَارِهَا. والرَّصاصُ، كسَحابٍ م، ولا يُكْسَرُ، ضَرْبَانِ أسْوَدُ وهو الأُسْرُبُّ والإِبارُ، وأبْيَضُ وهو القَلْعِيُّ والقَصْدِيرُ، إن طُرِحَ يَسِيرُ منه في قِدْرٍ، لم يَنْضَجْ لَحْمُهَا أبداً، وإن طُوِّقَتْ شجرةٌ بطَوْقٍ منه، لم يَسْقُطْ ثَمَرُهَا وكثُرَ. وشيءٌ مُرَصَّصٌ مَطْلِيُّ به. والمَرْصُوصَةُ البِئْرُ طُوِيَتْ به.
والرَّصِيصُ: البَيْضُ بعضُهُ فوقَ بعضٍ، ونِقابُ المرأةِ إذا أدْنَتْهُ من عَيْنَيْها، وقد رَصَّصَتْ.
والأرَصُّ: المُتَقارِبُ الأسْنَانِ. وفَخِذٌ رَصَّاءٌ: التَصَقَتْ بأُخْتِهَا. والأُرْصُوصَةُ: قَلَنْسُوَةٌ كالبِطِّيخةِ.
والرَّصَّاصةُ، مُشَدَّدَةً: البخيلُ، وحِجَارةٌ لازِقَةٌ بحَوَالَيِ العَيْنِ الجاريةِ، كالرَّصْراصَةِ، وهي الأرضُ الصُّلْبَةُ. ورَصْرَصَ البِناءَ: أحْكَمَهُ، وشَدَّدَهُ، في المكانِ: ثَبَتَ. وتَراصُّوا في الصَّفِّ: تَلاصَقُوا، وانْضَمُّوا.
تاج العروس:
ر - ص - ص
رَصَّهُ يَرُصُّهُ رَصاً : أَلْزَقَ بَعْضَه ببَعْضٍ وضَمَّ فهو مَرْصُوصٌ ورَصِيصٌ ومِنْهُ قَوْلُه تعالَى كَأَنَّهُمْ بُنْيَانٌ مَرْصُوصٌ كرَصَّصَهُ تَرْصِيصاً وكَذلِكَ رَصْرَصَهُ وكُلُّ ما أُحْكِمَ وجُمِعَ وضُمَّ بَعْضُه إِلَى بَعْضٍ فَقَدْ رُصَّ وبُنْيَانٌ مَرْصُوصٌ ومُرَصَّصٌ كمَرْصُوصٍ وقالَ أَبُو عُبَيْدَة : مَرْصُوصٌ لا يُغَادِرُ مِنْهُ شَيءٌ شَيْئاً وقالَ الفَرّاءُ : مَرْصُوصٌ : يُرِيدُ بالرَّصاصِ . ورَصَّت الدَّجَاجَةُ بَيْضَتَهَا وكَذَا النَّعامَةُ : سَوَّتْها بمنْقَارِهَا ورِجْلَيْهَا ؛ لِتَقْعُد عَلَيْهَا . والرَّصَاصُ كسَحَابٍ : م ولا يُكْسَرُ ونَسَبَه الجَوْهَرِيُّ لِلعامَّةِ والرَّصَصُ مقصورٌ مِنْهُ قال ابنُ دُرَيْدٍ: وهو عَرَبِيٌّ صَحِيحٌ من رَصَّ بِنَاءَهُ لَتَدَاخُلِ أَجْزَائِهِ وشَاهِدُ الرَّصَاصِ بالفَتْحِ قَوْلُ الرّاجِزِ:
" أَنَا ابنُ عَمْروٍ ذِي السَّنا الوَبّاصِ
" وابن أَبِيهِ مُسْعِطِ الرَّصَاصِ قال : وأَوَّلُ من أَسْعَطَ بالرَّصَاصِ من مُلُوكِ العَرَبِ ثَعْلَبَةُ بنُ امْرِئِ القَيْسِ بن مازِن بن الأَزْدِ . ثم إِنّ الكَسْرَ الَّذِي نَفَاهُ المُصَنِّفُ رَحِمَهُ اللهُ تَعَالَى ونَسَبه الجَوْهَرِيُّ لِلعَامّةِ هُوَ الَّذِي جَزَمَ بهِ أَبُو حاتِمٍ ونَقَلَه أَبُو حَيّانَ في تَذْكِرَتِهِ مُقْتَصِراً عَلَيْه ونَقَلَه الزَّرْكَشِيُّ أَثْنَاءَ سُورةِ الصَّفِّ مِنَ التَّنْقِيحِ وكَذَا نَقَلَه أَيْضاً بَعْضُ شُرّاحِ الفَصِيحِ قالَ شَيْخُنَا : وكُنَّا نَسْمَعُ من أَفْوَاهِ الشَّيْخِ : أَنّ الرّصاصَ مُثَلَّثٌ ولم نَرَهُ مَنْصُوصاً . وهُوَ ضَرْبَانِ : أَسْوَدُ وهو الأُسْرُبُّ والإِبَارُ وأَبْيَضُ وهو القَلْعِيُّ والقَصْدِيرُ وله خَوَاصُّ مِنْهَا : إِنْ طُرِحَ يَسِيرٌ مِنْهُ في قِدْرٍ لَمْ يَنْضَجْ لَحْمُهَا أَبَداً . والمَعْرُوفُ بالتَّجْرِبةِ فيهِ هو الضَّرْبُ الأَولُ وكَذَا إِنْ طُوِّقَتْ شَجَرَةٌ بِطَوْقٍ مِنْهُ لَمْ يَسْقُطْ ثَمَرُهَا وكَثُرَ ذِكْره أَهْلُ النّبَاتِ وقَدْ جُرِّبَ ذلِكَ في شَجَرِ الرُّمّانِ وقالَ أَبُو حُسَيْنٍ المَدَائِنِيُّ : كانَ يُقَالُ : الشُّرْبُ في آنِيَةِ الرَّصاصِ أَمَانٌ من القُوْلَنْجِ . وشَيْءٌ مُرَصَّصٌ : مَطْلِيٌّ بهِ وكذلِكَ مَرْصُوصٌ كما تَقَدَّمَ عن الفَرّاءِ . والمَرْصُوصَةُ : البِئْرُ الَّتِي طُوِيَتْ بِهِ عن ابْنِ عَبّاد . والرَّصِيصُ : البَيْضُ بَعْضُه فَوْقَ بَعْضٍ . قَالَ امْرُؤُ القَيْسِ يَصِفُ ناقَتَهُ :
عَلَى نِفْتِق هَيْقٍ لَهُ ولِعِرْسِهِ ... بمُنْعَرَجِ الوَعْسَاءِ بَيْضٌ رَصِيصُ وقَالَ أَبُو عَمْروٍ : الرَّصِيصُ : نِقَابُ المَرْأَةِ إِذَا أَدْنَتْهُ من عَيْنَيْها وقال أَبو زَيْدٍ : النِّقَابُ : على مارِنِ الأَنْفِ والتَّرْصِيصُ : هو أَنْ تَنْتَقِبَ المَرْأَةُ فلا يُرَى إِلاَّ عَيْنَاهَا وتَمِيمٌ تقُول : هو التَّوْصِيصُ بالواو وقد رَصَّصَتْ عَنِ الفَرّاءِ ووَصَّصَتْ . والأَرَصُّ : المُتَقَارِبُ الأَسْنَانِ وهِيَ رَصّاءُ . وفَخِذٌ رَصّاءُ : ضِدُّ بَدَّاءَ وهِيَ الَّتِي الْتَصَقَتْ بأُخْتِهَا كما فِي العُبَابِ . والأُرْصُوصَةُ بالضَّمِّ : قَلَنْسُوَةٌ كالبِطِّيخَةِ كما فِي العُبَابِ . والرَّصّاصَةُ مُشَدَّدَةً : البَخِيلُ وهُوَ مَجَازٌ شُبِّه بالحَجَرِ نَقَلَهُ الزَّمَخْشَرِيُّ . وقال اللَّيْثُ : الرَّصَّاصَةُ : حِجَارَةٌ لاَزِقَةٌ بحَوَالَيِ العَيْنِ الجَارِيَةِ كالرَّصْرَاصَةِ قال النّابِغَةُ الجَعْدِيُّ يَصِفُ فَرَساً :
حِجَارَةُ قَلْتٍ برَصْراصَةٍ ... كُسِينَ غِشَاءً من الطُّحْلُبِ
وقالَ ابنُ دُرَيْدٍ : هِيَ أَي الرَّصْرَصَةُ : الأَرْضُ الصُّلْبَةُ . وقالَ ابنُ دُرَيْدٍ : رَصْرَصَ البِنَاءَ : إِذا أَحْكَمَه وشَدَّدَهُ . وقالَ ابنُ الأَعْرَابِيّ : رَصْرَصَ في المَكَانِ : ثَبَتَ . وتَرَاصُّوا في الصَّفِّ أَيْ صَفِّ القِتَالِ والصَّلاةِ إِذا تَلاصَقُوا وانْضَمُّوا وقال الكِسَائِيُّ : التَّرَاصُّ : أَنْ يَلْصَقَ بَعْضُهُم ببَعْضٍ حَتَّى لا يَكُونَ بَيْنَهُم خَلَلٌ ولا فُرَجٌ وأَصْلُه تَرَاصَصُوا من رَصَّ البِنَاءَ يَرُصُّه رَصّاً فأَدْغِمَ . وممّا يُسْتَدْرَكُ عليه : الرَّصُوصُ من النِّسَاءِ : الرَّتْقَاءُ . والرَّصَصُ في الأَسْنَانِ كاللَّصَصِ . وقال الفَرّاءُ : رَصَّصَ إِذا أَلَحَّ في السُّؤَالِ وهُوَ مَجَازٌ . وارْتَصَّتِ الجَنَادِلُ كتَرَصَّصَتْ . ورُصَّتْ عَلَى القَبْرِ الرَّصَائِصُ أَيْ رُكِمَتْ عَلَيْه الحِجَارَةُ . وفي أَسْنانِهِ رَصِيصٌ . والرَّصَّاصُ : مَنْ يَعْمَلُه . ومُنْيَةُ الرَّصَاصِ : قَرْيَةٌ بمِصْرَ مِنْهَا شَيْخُنا الخَطِيبُ المُفَوَّهُ صالِحُ بنُ محمودٍ الرَّصَاصِيُّ رَحِمَهُ اللهُ تَعَالَى

##### Türkçe

رصص
**رَصَّ** - **يَرُصُّ** - **مَرْصُوْص**
**رَصَّ** - **يَرُصُّ** + bir varlık + bir şeyi veya şeyleri: onları bir araya toplar ve sıkar ve onları birbirine yapıştırır; böylece aralarındaki bütün boşlukları ve gedikleri giderir; böylece birbirlerine şiddetle yaklaşırlar ve kenetlenirler ve sıkılaşırlar
**مَرْصُوص**: “**رَصَّ** - **يَرُصُّ**”dan ism-i mef‘ûl, sıfat-ı müşebbehe: birbiri üzerine toplanmış, sıkılmış ve birbirine bastırılmış olan; ta ki kenetlenip sıkılaşıncaya kadar
Ve lafız, “bir varlığı bir varlığa, yan yana veya üst üste, sıkı dizilmiş tabakalar şeklinde, toplama ve sıkma” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**كَفَتَ** - **يَكْفِتُ**، **رَصَّ** - **يَرُصُّ**، **لَبَدَ** - **يَلْبُدُ**، **وَبَرَ** - **يَبِرُ**، **نَضَدَ** - **يَنْضِدُ**، **طَبَقَ** - **يَطْبِقُ**

مرصوص
 	﴿Şüphesiz Allah, O’nun yolunda saf hâlinde savaşanları sever; sanki onlar **بنيان مرصوص**(4) gibidirler﴾ **الصف**
مختار الصحاح
● [**رصص**] **ر ص ص**: **رَصَّ** şeyi: onun bir kısmını bir kısmı üzerine yapıştırdı; ve onun bâbı **رد**’dir; ve ondan: **بنيان مَرْصُوصٌ**; ve **رصَّصَهُ** onu **ترْصِيصاً** ile, onun benzeri; ve **تَرَاصَّ** kavim safta, yani birbirlerine yapıştılar; ve **الرَّصَاصُ** fetha ile bir madendir; ve avam onu kesra ile söyler; ve **شيء مُرَصَّصٌ**: onunla kaplanmış
معجم الفرائد القرآنية
**ر ص ص**
“**مَرْصُوصٌ**”, Yüce Allah’ın şu sözü içinde: “**إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِهِ صَفّاً كَأَنَّهُمْ بُنْيَانٌ مَرْصُوصٌ**” (4) **الصف**.
**رَصّ** şey: onun bir kısmını bir kısmına yapıştırdı; ve **البنيان المرصوص** yani birbirine yapışık olan.
الراغب
رص
- Yüce Allah dedi: }**كأنهم بنيان مرصوص**{ [**الصف/4**]، yani: sağlam; sanki kurşunla inşa edilmiş gibi. Ve denilir: **رصصته** ve **رصصته**; ve namazda **تراصوا**: yani onda sıkıştılar. Ve kadının **ترصيص**i: peçeyi sıkıca bağlamasıdır; ve bu, **الترصص**’tan daha beliğdir.
ملخص اللسان
1.     **رَصَّ** binayı **يَرُصّه** **رَصّاً**; o hâlde o **مَرْصُوصٌ** ve **رَصِيصٌ**dur; ve **رَصّصَه** ve **رَصْرَصَه**: onu sağlamlaştırdı, topladı ve onun bir kısmını bir kısmına kattı.
2.     Ve her ne sağlamlaştırılmış ve bir araya getirilmişse, muhakkak **رُصَّ** edilmiştir.
3.     Ve **رَصَصْتُ** şeyi, onu **أَرُصّهُ** **رَصّاً**: yani onun bir kısmını bir kısmına yapıştırdım; ve ondan: **بُنْيان مَرْصوصٌ**; ve yine **التَّرْصِيصُ**; ve tenzîlde: **كأَنهم بُنْيانٌ مَرْصُوصٌ**.
4.     Ve **تَراصَّ** kavim: birbirine sokuldular ve birbirine yapıştılar,
5.     Ve **تَراصُّوا**: savaşta ve namazda saf tuttular. Ve hadiste: “Saflarda **تَراصُّوا**; şeytanlar aranıza girmesin; sanki onlar **بنات حَذَفٍ** gibidir,”
6. **التَّراصُّ**: onların bir kısmının bir kısmına yapışmasıdır; ta ki aralarında gedik ve açıklık olmasın
7.     Ve **الرَّصَصُ** ve **الرِّصاص** ve **الرَّصاصُ**: madenîlerden bilinen bir şeydir; bununla türemiştir; parçalarının iç içe girmesinden dolayı,
8.     Ve **شيء مُرَصَّصٌ**: onunla kaplanmış. Ve **التَّرْصِيصُ**: senin testiyi ve başkasını **بالرَّصاصِ** ile kaplamandır. Ve **الرَّصَّاصةُ** ve **الرَّصْراصَةُ**: akan pınarın gözü çevresinde bulunan yapışık taşlardır;
9.     Ve kadın **رَصَّصَت**: peçesini yaklaştırdığı zaman; ta ki yalnız iki gözü görülsün; Ebû Zeyd: **النِّقابُ** burnun kıkırdağı üzerindedir.
لسان العرب
● - **رصص**: **رَصَّ** binayı **يَرُصّه** **رَصّاً**; o hâlde o **مَرْصُوصٌ** ve **رَصِيصٌ**dur; ve **رَصّصَه** ve **رَصْرَصَه**: onu sağlamlaştırdı, topladı ve onun bir kısmını bir kısmına kattı. Ve her ne sağlamlaştırılmış ve bir araya getirilmişse, muhakkak **رُصَّ** edilmiştir. Ve **رَصَصْتُ** şeyi, onu **أَرُصّهُ** **رَصّاً**: yani onun bir kısmını bir kısmına yapıştırdım; ve ondan: **بُنْيان مَرْصوصٌ**; ve yine **التَّرْصِيصُ**; ve tenzîlde: **كأَنهم بُنْيانٌ مَرْصُوصٌ**. Ve **تَراصَّ** kavim: birbirine sokuldular ve birbirine yapıştılar; ve **تَراصُّوا**: savaşta ve namazda saf tuttular. Ve hadiste: “Saflarda **تَراصُّوا**; şeytanlar aranıza girmesin; sanki onlar **بنات حَذَفٍ** gibidir,” ve bir rivayette: “Namazda **تَراصُّوا**,” yani birbirine yapıştılar. **الكسائي** dedi: **التَّراصُّ**: onların bir kısmının bir kısmına yapışmasıdır; ta ki aralarında gedik ve açıklık olmasın; ve aslı **تراصَصُوا**’dur; **رَصّ** binadan, onu **يَرُصُّه** **رَصّاً**; onun bir kısmını bir kısmına yapıştırdığı zaman; sonra idğam edildi; ve ondan hadiste: “Üzerinize azap dökülürdü; sonra üzerinize **رَصّاً** ile sıkıştırılırdı.” Ve ondan İbn Sayyâd hadisi: “Resûlullah onu **فرَصَّه**,” Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun; yani onun bir kısmını bir kısmına kattı. Ve ondan Yüce Allah’ın sözü: **كأَنهم بُنْيانٌ مَرْصُوصٌ**; yani bir kısmı bir kısmına yapıştırıldı. Ve **بَيْضٌ رَصِيصٌ**: bir kısmı bir kısmının üstünde; İmru’ul-Kays dedi:

  **على نِقْنِقٍ هَيْقٍ له ولِعرْسِه،
  بِمُنْخَدَعِ الوَعْساءِ، بَيْضُ رَصِيص**

Ve **رَصْرَصَ**: mekânda sabit kaldığı zaman. Ve **الرَّصَصُ** ve **الرِّصاص** ve **الرَّصاصُ**: madenîlerden bilinen bir şeydir; bununla türemiştir; parçalarının iç içe girmesinden dolayı; ve **الرَّصاصُ**, **الرِّصاص**’tan daha çoktur; ve avam onu **الراء**’ın kesrası ile söyler; ve fetha ile **الرَّصاص**’a şahit, recezin sözü:

  **أَنا ابنُ عَمْروٍ ذي السَّنا الوَبّاصِ
  وابنُ أَبيه مُسْعطُ الرَّصاصِ**

Ve Arap krallarından **بالرَّصاصِ** ile ilk **أَسْعَطَ** eden: **ثعلبةُ** b. İmru’ul-Kays b. Mâzin b. el-Ezd’dir. Ve **شيء مُرَصَّصٌ**: onunla kaplanmış. Ve **التَّرْصِيصُ**: senin testiyi ve başkasını **بالرَّصاصِ** ile kaplamandır. Ve **الرَّصَّاصةُ** ve **الرَّصْراصَةُ**: akan pınarın gözü çevresinde bulunan yapışık taşlardır; **النابغة الجعدي** dedi:

  **حِجارة قَلْتٍ بِرَصْراصَةٍ،
  كُسِينَ غِشاءً من الطُّحْلُبِ**

Ve şöyle rivayet edilir: **بِرَضْراضَةٍ**; ve onun zikri yerinde gelecektir. Ve dişlerde **الرَّصَصُ**: **اللَّصَصِ** gibidir; ve onun zikri yerinde gelecektir; **رجل أَرَصُّ** ve **امرأَة رَصّاءُ**. Ve kadınlardan **الرَّصّاءُ** ve **الرَّصُوصُ**: **الرَّتْقاءُ**dur. Ve kadın **رَصَّصَت**: peçesini yaklaştırdığı zaman; ta ki yalnız iki gözü görülsün; Ebû Zeyd: **النِّقابُ** burnun kıkırdağı üzerindedir. Ve **التَّرْصِيصُ**: kadının peçe takmasıdır; yalnız iki gözü görülür; ve Temîm der ki: o **التَّوْصِيصُ**tur, **الواو** ile; ve o **رصَّصَتْ** ve **وَصَّصَتْ**. **الفراء**: **رَصَّصَ**: soru sormada ısrar ettiği zaman; ve **رَصّصَ النِّقاب** da. Ebû Amr: **الرَّصِيصُ**: kadının peçesidir; onu iki gözüne yaklaştırdığı zaman; ve Allah daha iyi bilir.
مقاييس اللغة:
(**رص**) **الراء** ve **الصاد**: tek bir asıldır; bir şeyin bir şeye kuvvetle katılmasına ve iç içe girmesine delâlet eder. Dersin: **رصَصْتُ** binayı, onun bir kısmını bir kısmına. Allah تعالى dedi: ﴿**كَأنَّهُمْ بُنْيَانٌ مَرْصُوصٌ**﴾ [**الصف 4**]. Ve bu, sanki **الرَّصاصِ**’tan türemiş gibidir; ve **الرَّصاص** bâbın aslıdır. Ve denilir: kavim safta **تراصَّ** etti. Ve Halîl’den hikâye edildi: **الرَّصراص**: su gözünün etrafında dizilmiş taşlardır. Ve bâbdan **التَّرصِيص**: kadının peçe takmasıdır; yalnız iki gözü görülür. Ve o, **التَّوصِيص** de olur. Ve derler: **الرَّصراصة**: sert toprak. Ve bâbın tamamı kıyaslı, düzenli olarak sürüp gider.
القاموس المحيط:
**رَصَّهُ**: onun bir kısmını bir kısmına yapıştırdı ve kattı; **كرصَّصَهُ**. Tavuk yumurtasını: gagasıyla onu düzeltti. Ve **الرَّصاصُ**, **كسَحابٍ**: m; ve kırılmaz. İki çeşittir: siyah; o **الأُسْرُبُّ** ve **الإِبارُ**dur; ve beyaz; o **القَلْعِيُّ** ve **القَصْدِيرُ**dur. Ondan az bir şey bir tencereye atılırsa, onun eti asla pişmez; ve bir ağaç ondan bir halka ile kuşatılırsa, meyvesi düşmez ve çoğalır. Ve **شيءٌ مُرَصَّصٌ**: onunla kaplanmış. Ve **المَرْصُوصَةُ**: onunla örülmüş kuyu.
Ve **الرَّصِيصُ**: yumurtanın bir kısmının bir kısmının üstünde olması; ve kadının peçesi, onu iki gözüne yaklaştırdığı zaman; ve o **رَصَّصَتْ**.
Ve **الأرَصُّ**: dişleri birbirine yakın olan. Ve **فَخِذٌ رَصَّاءٌ**: kız kardeşine yapıştı. Ve **الأُرْصُوصَةُ**: karpuz gibi bir külah.
Ve **الرَّصَّاصةُ**, şeddeli olarak: cimri; ve akan pınarın gözü çevresinde yapışık taşlar; **كالرَّصْراصَةِ**; ve o sert topraktır. Ve **رَصْرَصَ** binayı: onu sağlamlaştırdı ve sıkılaştırdı; mekânda: sabit kaldı. Ve safta **تَراصُّوا**: birbirlerine yapıştılar ve bir araya geldiler.
تاج العروس:
**ر - ص - ص**
**رَصَّهُ** **يَرُصُّهُ** **رَصاً**: onun bir kısmını bir kısmına yapıştırdı ve kattı; o hâlde o **مَرْصُوصٌ** ve **رَصِيصٌ**dur; ve ondan Yüce Allah’ın sözü: **كَأَنَّهُمْ بُنْيَانٌ مَرْصُوصٌ**; **كرَصَّصَهُ** onu **تَرْصِيصاً** ile; ve yine **رَصْرَصَهُ**; ve her ne sağlamlaştırılmış, toplanmış ve onun bir kısmı bir kısmına katılmışsa, muhakkak **رُصَّ** edilmiştir. Ve **بُنْيَانٌ مَرْصُوصٌ** ve **مُرَصَّصٌ**: **كمَرْصُوصٍ**. Ve Ebû Ubeyde dedi: **مَرْصُوصٌ**: ondan bir şey bir şeyi bırakmaz. Ve **الفَرّاءُ** dedi: **مَرْصُوصٌ**: **بالرَّصاصِ** ile kasteder. Ve tavuk yumurtasını **رَصَّت**; ve devekuşu da: onun üzerine oturmak için onu gagası ve ayaklarıyla düzeltti. Ve **الرَّصَاصُ** **كسَحَابٍ**: m; ve kırılmaz; ve onu **الجَوْهَرِيُّ** avama nisbet etti. Ve **الرَّصَصُ**: ondan kısaltılmıştır. İbn Düreyd dedi: ve o sahih Arapçadır; onun binasını **رَصَّ** etmesinden; parçalarının iç içe girmesinden dolayı. Ve fetha ile **الرَّصَاصِ**’ın şahidi, recezin sözü:
" **أَنَا ابنُ عَمْروٍ ذِي السَّنا الوَبّاصِ**
" **وابن أَبِيهِ مُسْعِطِ الرَّصَاصِ**
Dedi: ve Arap krallarından **بالرَّصَاصِ** ile ilk **أَسْعَطَ** eden: **ثَعْلَبَةُ** b. İmru’ul-Kays b. Mâzin b. el-Ezd’dir. Sonra, musannifin—Allah تعالى ona rahmet etsin—nefyettiği ve Cevherî’nin avama nisbet ettiği kesra, Ebû Hâtim’in onunla kesin hüküm verdiği ve Ebû Hayyân’ın **تَذْكِرَتِهِ**’nde onu yalnız onunla sınırlayarak naklettiği şeydir; ve Zerkashî de **سُورةِ الصَّفِّ** esnasında **التَّنْقِيحِ**’ten onu nakletti; ve yine **الفَصِيحِ** şârihlerinden bazıları da onu nakletti. Şeyhimiz dedi: ve biz, şeyhin ağzından işitirdik: **الرّصاصَ** üç vecihlidir; ve onu mansûs görmedik. Ve o iki çeşittir: siyah; o **الأُسْرُبُّ** ve **الإِبَارُ**dur; ve beyaz; o **القَلْعِيُّ** ve **القَصْدِيرُ**dur. Ve onun özellikleri vardır; onlardan: ondan az bir şey bir tencereye atılırsa, onun eti asla pişmez. Ve tecrübe ile bilinen, onda birinci çeşittir. Ve yine, bir ağaç ondan bir halka ile kuşatılırsa, meyvesi düşmez ve çoğalır; nebât ehli onu çokça zikretti; ve bu, nar ağacında tecrübe edilmiştir. Ve Ebû Hüseyin el-Medâinî dedi: denilirdi: **آنِيَةِ الرَّصاصِ** içinde içmek, **القُوْلَنْجِ**’den emandır. Ve **شيءٌ مُرَصَّصٌ**: onunla kaplanmış; ve yine **مَرْصُوصٌ**: daha önce **الفَرّاءِ**’dan geçtiği üzere. Ve **المَرْصُوصَةُ**: onunla örülmüş kuyu; İbn Abbâd’dan. Ve **الرَّصِيصُ**: yumurtanın bir kısmının bir kısmının üstünde olması. İmru’ul-Kays, devesini vasfederken dedi:
**عَلَى نِفْتِق هَيْقٍ لَهُ ولِعِرْسِهِ ... بمُنْعَرَجِ الوَعْسَاءِ بَيْضٌ رَصِيصُ**
Ve Ebû Amr dedi: **الرَّصِيصُ**: kadının peçesidir; onu iki gözüne yaklaştırdığı zaman. Ve Ebû Zeyd dedi: **النِّقَابُ**: burnun kıkırdağı üzerindedir. Ve **التَّرْصِيصُ**: kadının peçe takmasıdır; yalnız iki gözü görülür; ve Temîm der ki: o **التَّوْصِيصُ**tur, **بالواو**; ve **الفَرّاءِ**’dan: o **رَصَّصَتْ** ve **وَصَّصَتْ**. Ve **الأَرَصُّ**: dişleri birbirine yakın olan; ve o **رَصّاءُ**dur. Ve **فَخِذٌ رَصّاءُ**: **بَدَّاءَ**’nın zıddıdır; ve o, **العُبَابِ**’da olduğu üzere, kız kardeşine yapışmış olandır. Ve **الأُرْصُوصَةُ** damme ile: **العُبَابِ**’da olduğu üzere, karpuz gibi bir külah. Ve **الرَّصّاصَةُ** şeddeli olarak: cimri; ve o mecazdır; taşla benzetildi; Zemahşerî onu nakletti. Ve Leys dedi: **الرَّصَّاصَةُ**: akan pınarın gözü çevresinde yapışık taşlardır; **كالرَّصْرَاصَةِ**. **النّابِغَةُ الجَعْدِيُّ**, bir atı vasfederken dedi:
**حِجَارَةُ قَلْتٍ برَصْراصَةٍ ... كُسِينَ غِشَاءً من الطُّحْلُبِ**
Ve İbn Düreyd dedi: o, yani **الرَّصْرَصَةُ**: sert topraktır. Ve İbn Düreyd dedi: **رَصْرَصَ** binayı: onu sağlamlaştırdığı ve sıkılaştırdığı zaman. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: mekânda **رَصْرَصَ**: sabit kaldı. Ve safta—yani savaş safı ve namaz safında—**تَرَاصُّوا**: birbirlerine yapıştıkları ve bir araya geldikleri zaman. Ve **الكِسَائِيُّ** dedi: **التَّرَاصُّ**: onların bir kısmının bir kısmına yapışmasıdır; ta ki aralarında gedik ve açıklık olmasın. Ve aslı **تَرَاصَصُوا**’dur; binayı **رَصَّ** etmekten; onu **يَرُصُّه** **رَصّاً**; sonra idğam edildi. Ve ona istidrâk edilenlerdendir: kadınlardan **الرَّصُوصُ**: **الرَّتْقَاءُ**. Ve dişlerde **الرَّصَصُ**: **كاللَّصَصِ**. Ve **الفَرّاءُ** dedi: **رَصَّصَ**: soru sormada ısrar ettiği zaman; ve o mecazdır. Ve çakıl taşları **ارْتَصَّتِ**: **كتَرَصَّصَتْ**. Ve kabir üzerine **الرَّصَائِصُ** **رُصَّتْ**: yani taşlar onun üzerine yığıldı. Ve dişlerinde **رَصِيصٌ** vardır. Ve **الرَّصَّاصُ**: onu yapan kimsedir. Ve **مُنْيَةُ الرَّصَاصِ**: Mısır’da bir köydür; ondan, şeyhimiz, hatip, fasih: **صالِحُ بنُ محمودٍ الرَّصَاصِيُّ**—Allah تعالى ona rahmet etsin.
