# رصص — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%B5/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B5%D8%B5/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رصص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%B5.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: رصص

رَصَّ البُنْيانَ يَرُصّه رَصّاً، فهو مَرْصُوصٌ ورَصِيصٌ، ورَصّصَه ورَصْرَصَه: أَحْكَمَه وجَمَعه وضمّ بعضَه إِلى بعض. وكلُّ ما أُحْكِمَ وضُمَّ، فقد رُصَّ. ورَصَصْتُ الشيء أَرُصّهُ رَصّاً أَي أَلْصَقْتُ بعضَه ببعض، ومنه: بُنْيان مَرْصوصٌ، وكذلك التَّرْصِيصُ، وفي التنزيل: كأَنهم بُنْيانٌ مَرْصُوصٌ.
وتَراصَّ القومُ: تضامُّوا وتلاصَقُوا، وتَراصُّوا: تصافُّوا في القتال والصلاة. وفي الحديث: تَراصُّوا في الصُّفوف لا تَتَخَلّلُكم الشياطِينُ كأَنها بنات حَذَفٍ، وفي رواية: تَراصُّوا في الصلاة أَي تلاصَقُوا. قال الكسائي: التَّراصُّ أَن يَلْصَقَ بعضُهم ببعضٍ حتى لا يكون بينهم خَلَلٌ ولا فُرَجٌ، وأَصله تراصَصُوا من رَصّ البِناء يَرُصُّه رَصّاً إِذا أَلْصَقَ بعضَه ببعض فأُدْغِم؛ ومنه الحديث: لَصُبَّ عليكم العذاب صَبّاً ثم لَرُصَّ عليكم رَصّاً. ومنه حديث ابن صَيّاد: فرَصَّه رسولُ اللّه، صلّى اللّه عليه وسلّم؛ أَي ضم بعضه إِلى بعض، ومنه قوله تعالى: كأَنهم بُنْيانٌ مَرْصُوصٌ؛ أَي أُلْصِقَ البعضُ بالبعض.
وبَيْضٌ رَصِيصٌ: بعضُه فوق بعض؛ قال امرؤ القيس:
على نِقْنِقٍ هَيْقٍ له ولِعرْسِه،
بِمُنْخَدَعِ الوَعْساءِ، بَيْضُ رَصِيص
ورَصْرَصَ إِذا ثبت بالمكان.
والرَّصَصُ والرِّصاص والرَّصاصُ: معروف من المَعْدِنِيّات مشتق من ذلك لِتَداخُلِ أَجزائِه، والرَّصاصُ أَكثر من الرِّصاصِ، والعامةُ تقوله بكسر الراء؛ وشاهد الرَّصاص بالفتح قول الراجز:
أَنا ابنُ عَمْروٍ ذي السَّنا الوَبّاصِ
وابنُ أَبيه مُسْعطُ الرَّصاصِ
وأَول من أَسْعطَ بالرَّصاصِ من ملوك العرب ثعلبةُ ابن امرئ القيس بن مازن بن الأَزد. وشيء مُرَصَّصٌ: مَطْليٌّ به. والتَّرْصِيصُ: تَرْصِيصُك الكُوزَ وغيرَه بالرَّصاصِ. والرَّصَّاصةُ والرَّصْراصَةُ: حجارةٌ لازمة لما حَوَالَيِ العين الجارية؛ قال النابغة الجعدي:
حِجارة قَلْتٍ بِرَصْراصَةٍ،
كُسِينَ غِشاءً من الطُّحْلُبِ
ويروى: بِرَضْراضَةٍ، وسيأْتي ذكره في موضعه. والرَّصَصُ في الأَسنان: كاللَّصَصِ، وسيأْتي ذكره في موضعه؛ رجل أَرَصُّ وامرأَة رَصّاءُ. والرَّصّاءُ والرَّصُوصُ من النساء: الرَّتْقاءُ. ورَصَّصَت المرأَةُ إِذا أَدْنَت نِقابَها حتى لا يُرَى إِلا عَيْناها، أَبو زيد: النِّقابُ على مارِنِ الأَنف. والتَّرْصِيصُ: هو أَن تَنْتَقِبَ المرأَة فلا يُرَى إِلا عيناها، وتميم تقول: هو التَّوْصِيصُ، بالواو، وقد رصَّصَتْ ووَصَّصَتْ. الفراء: رَصَّصَ إِذا أَلَحَّ في السؤال، ورَصّصَ النِّقاب أَيضاً. أَبو عمرو: الرَّصِيصُ نِقَابُ المرأَة إِذا أَدْنَته من عَيْنَيْها، واللّه أَعلم.

### Türkçe

**رَصَّ** yapıyı **يَرُصّه** **رَصّاً** (sıkıca bitiştirdi); o hâlde o **مَرْصُوصٌ** ve **رَصِيصٌ**dur.

Ve **رَصّصَه** ve **رَصْرَصَه**: onu sağlamlaştırdı, onu topladı ve onun bir kısmını bir kısmına kattı. Ve her ne sağlamlaştırılmış ve katılmış ise, muhakkak **رُصَّ** edilmiştir. Ve ben şeyi **رَصَصْتُ**; onu **أَرُصّهُ** **رَصّاً** (yani onun bir kısmını bir kısmına yapıştırdım). Ondandır: **بُنْيان مَرْصوصٌ**; ve yine bunun gibi **التَّرْصِيصُ**. Ve indirilende (Kur’ân’da): “Sanki onlar **بُنْيانٌ مَرْصُوصٌ**.”

Ve kavim **تَراصَّ** etti: birbirlerine sokuldular ve yapıştılar. Ve **تَراصُّوا**: savaşta ve namazda saf saf dizildiler. Ve hadiste: “Saflarda **تَراصُّوا** edin; şeytanlar aranıza girmesin; sanki onlar **بنات حَذَفٍ** gibidir.” Ve bir rivayette: “Namazda **تَراصُّوا** edin” yani yapışın. **الكسائي** dedi: **التَّراصُّ**, aralarında ne bir **خَلَلٌ** ne de bir **فُرَجٌ** kalmayıncaya kadar bazılarının bazısına yapışmasıdır; aslı **تراصَصُوا**dur; **رَصّ** (yapının sıkıca bitiştirilmesi)nden: **رَصّ البِناء يَرُصُّه رَصّاً**; onun bir kısmını bir kısmına yapıştırdığı zaman; sonra idğam edildi. Ondandır hadiste: “Elbette üzerinize azap dökülürdü, dökme olarak; sonra elbette üzerinize **رَصّاً** ile sıkıca yığılırdı.” Ondandır İbn **صَيّاد** hadisi: “Bunun üzerine Allah’ın Resûlü, Allah ona salât ve selâm etsin, onu **فرَصَّه**”; yani onun bir kısmını bir kısmına kattı. Ondandır Yüce Allah’ın sözü: “Sanki onlar **بُنْيانٌ مَرْصُوصٌ**”; yani bir kısmı bir kısmına yapıştırılmıştır.

Ve **بَيْضٌ رَصِيصٌ**: onun bir kısmı bir kısmının üstündedir. **امرؤ القيس** dedi:
على نِقْنِقٍ هَيْقٍ له ولِعرْسِه،
بِمُنْخَدَعِ الوَعْساءِ، بَيْضُ رَصِيص

Ve **رَصْرَصَ**: mekânda sabit kaldığı zaman (denir).

Ve **الرَّصَصُ** ve **الرِّصاص** ve **الرَّصاصُ**: madenîlerden bilinen (bir şey)dir; bununla türetilmiştir; parçalarının iç içe girmesi sebebiyle. Ve **الرَّصاصُ**, **الرِّصاصِ**den daha çoktur. Ve avam onu **الراء**’nın kesresiyle söyler. **الرَّصاص**ın fetha ile (okunuşuna) şahit, recez söyleyenin sözü:
أَنا ابنُ عَمْروٍ ذي السَّنا الوَبّاصِ
وابنُ أَبيه مُسْعطُ الرَّصاصِ

Ve Arap krallarından **الرَّصاصِ** ile **أَسْعطَ** eden ilk kimse, **ثعلبةُ ابن امرئ القيس بن مازن بن الأَزد**’dir. Ve **شيء مُرَصَّصٌ**: onunla kaplanmış (şey)dir. Ve **التَّرْصِيصُ**: senin **الكُوزَ**u ve başkasını **بالرَّصاصِ** ile kaplamandır. Ve **الرَّصَّاصةُ** ve **الرَّصْراصَةُ**: akan gözün çevresinde olan şeye bitişik taşlardır. **النابغة الجعدي** dedi:
حِجارة قَلْتٍ بِرَصْراصَةٍ،
كُسِينَ غِشاءً من الطُّحْلُبِ

Ve “**بِرَضْراضَةٍ**” diye de rivayet edilir; onun zikri yerinde gelecektir. Ve dişlerde **الرَّصَصُ**: **كاللَّصَصِ** gibidir; onun zikri yerinde gelecektir. (Denir:) **رجل أَرَصُّ** ve **امرأَة رَصّاءُ**.

Ve kadınlardan **الرَّصّاءُ** ve **الرَّصُوصُ**: **الرَّتْقاءُ**dur. Ve kadın **رَصَّصَت**: yalnızca iki gözü görülünceye kadar nikabını yaklaştırdığı zaman (denir). **أَبو زيد**: **النِّقابُ** burnun **مارِنِ**i üzerindedir. Ve **التَّرْصِيصُ**: kadının örtünmesi; yalnızca iki gözünün görülmesidir. Ve **تميم** der ki: o **التَّوْصِيصُ**tur, **الواو** ile. Ve muhakkak o **رصَّصَتْ** ve **وَصَّصَتْ**. **الفراء**: **رَصَّصَ**; soru sormada ısrar ettiği zaman (denir). Ve **رَصّصَ النِّقاب** da (denir).

**أَبو عمرو**: **الرَّصِيصُ**, kadının nikabıdır; onu iki gözüne yaklaştırdığı zaman. Ve Allah daha iyi bilir.
