# رصع — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%B9/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B5%D8%B9/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رصع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%B9.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: رصع

باب العين والصاد والراء معهما
ع ص ر، ع ر ص، ص ع ر، ر ع ص، ص رع، ر ص ع عصر: العَصْرُ:الدّهر، فإذا احتاجوا إلى تثقيله قالوا: عُصُر، وإذا سكنوا الصاد لم يقوموا إلاّ بالفتح، كما قال:
.....		وهل يَنْعَمَنْ من كان في العُصُرِ الخالي
والعصران: الليل والنهار. قال حميد بن ثور:
ولا يَلْبِثُ العَصْرَانِ يوماً وليلةً		إذا اختلفا أن يدركا ما تيمّما
والعَصر: العشيّ. قال:
يروحُ بنا عمْروٌ وقد عَصَرَ العَصْرُ		وفي الرَّوْحَةِ الأولَى الغنيمةُ والأجرُ
به سمّيت صلاة العصر، لأنّها تعصر.
والعصران: الغداة والعشيّ. قال:
المطعم الناس اختلاف العَصْرَيْنِ		جفان شيزى كجوابي الغَرْبَـيْنِ
والعصارة ما تحلب من شيء تعصره، قال العجاج:
عصارة الجزء الذي تحلبا
يعني بقية الرَّطْب في أجواف حمر الوحش التي تجزّأ بها عن الماء.
وهو العصير أيضاً. قال:
وصار باقي الجزء من عصيره		إلى سَرار الأرض أو قعوره
يعني العصير ما بقي من الرَّطب في بطون الأرض، ويبس ما سواه. وكلّ شيء عُصِر ماؤه فهو عصير، بمنزلة عصير العنب حين يُعصر قبل أن يختمر.
والاعتصار أن تخرج من إنسان مالاً بغرم أو بوجه من الوجوه. قال:
فمنّ واستبقى ولم يعتصـرْ		من فرعه مالاً ولا المكسر
مَكسِره لشيء أصله، يقول: منّ على أسيره فلم يأخذ منه مالاً من فرعه، أي: من حيث تفرّع في قومه، ولا من مكسره، أي: أصله، ألا ترى أنّك تقول للعود إذا كسَرته: إنّه لحسن المكسر فاحتاج إلى ذلك في الشّعر فوصف به أصله وفرعه.
والاعتصار أن يغصَّ الإنسان بطعام فيعتصر بالماء، وهو شربه إياه قليلاً قليلاً، قال الشاعر:
لو بغير الماءِ حَلْـقـي شـرِق		كنتُ كالغَصَّانِ بالماء اعتصاري
أي: لو شرقت بغير الماء، فإذا شرقت بالماء فبماذا أعتصر? والجارية إذا حرُمت عليها الصلاة، ورأت في نفسها زيادة الشباب فقد أَعْصَرَتْ فهي مُعْصِر، بلغت عصر شبابها. واختلفوا فقالوا: بلغت عَصْرَها وعُصُرَها وعصورَها. قال:
......		وفنّقها المراضعُ والعصورُ
ويجمع معاصير. قال أبو ليلى: إذا بلغت قرب حيضها، وأنشد:
جاريةٌ بِـسَـفَـوان دارهَـــا		تمشي الهُوَيْنا مائلاً خـمـارُهـا
يَنْحَلُّ من غُلْـمَـتِـهـا إزارُهـا		قد اعْصَرَتْ، أو قد دنا إعصارها
والمُعْصِرات: سحابات تُمْطِر. قال الله عزّ وجلَ: " وأنزلنا من المُعْصِرات ماءً ثجّاجا " .
ؤاَعْصْرْ القوم: أُمْطِرُوا. قال الله عزّ وجلّ: " وفيه يُعْصَرون " . ويقرأ يَعْصِرون، من عصير العنب. قال أبو سعيد: يَعْصِرون: يستغلّون أَرَضِيهم، لأن الله يُغنيهم فتجيء عصارة أَرَضيهم، أي: غلّتها، لأنك إذا زرعتَ اعتصرتَ من زرعك ما رزقك الله.
والإعصار: الريح التي تثير السَّحاب. أعصرتِ الرياح فهي مُعْصِرات، أي: مثيرات للسحاب.
والإعصار: الغبار الذي يستدير ويسطع. وغبار العجاجة إعصار أيضاً. قال الله عزّ وجلّ: " فأصابها إعصار فيه نار " يعني العجاجة.
والعَصَرُ: الملجأ، والعُصْرةُ أيضاً، والمُتَعَصَّرُ والمعْتَصَرُ، وهذا خلاف ما زعم في تفسير هذا البيت، في قوله:
وعصْفَ جارٍ هدَّ جارُ المعتَصَرْ
قالوا: أراد به كريم البلل والنَّدَى، وهو كناية عن الفعل، أي: عمل جارٍ وهدَّ جارُ، فهذا معني كَرُمَ، أي: أَكْرِمْ به من مُعْتَصَر، أي: أنك تعصر خيره تنظر ما عنده كما يُعْصَر الشراب.
وقال عبد الله: هذا البيت عندي:
وعصَّ جارٍ هدَّ جاراً فاعتصر
أي: لجأ. وقال أبو دُواد في وصف الفرس:
مِسَحٌّ لا يواري العَي		رَ منه عَصَرُ اللِّهْبِ
قال أبو ليلى: اللِّهْب: الجبل، والعَصَرُ: الملجأ، يقول: هذا العَيْرُ إن اعتصر بالجبل لم ينجو من هذا الفرس. وقال بعضهم: يعني بالعَصَر جمع الإعصار، أي: الغبار.
والعُصْرَةُ: الدِّنْيَةُ في قولك: هؤلاءِ موالينا عُصْرَةً، أي: دِنْيَةَ، دون مَنْ سواهم.
والمَعْصِرَةُ: موضع يُعْصَرُ فيه العنب.
والمِعْصار: الذي يُجْعَلُ فيه شيء يُعْصَر حتى يُتَحلَّب ماؤه.
وعَصَرْتُ الكرمَ، وعصرت العنب إذا وليته بنفسك، واعتصرت إذا عُصِرَ لك خاصة.
والعَصْرُ: العطية، عَصَرَهُ عَصْراً. قال طرفة:
لو كان في إملاكنا واحـدٌ		يَعْصِرُنا مثل الذي تَعْصِرُ
والعرب تقول: إنّه لكريم العُصارة. وكريم المعتَصَر، أي: كريم عند المسألة.
وكلّ شيء منعته فقد اعتصرته. ومنه الحديث: " يعتصر الوالد على ولده في ماله " ،أي: يحبسه عنه، ويمنعه إياه.
وعَصرت الشيء حتى تحَلَّب، قال مرار بن منقذ:
وهي لو تعصر من أردانها		عبقَ المسكِ لكادت تَنعَصِر
وبعير معصور قد عصره السّفر عصراً.
عرص: العَرْص: خشبة توضع على البيت عُرضاً إذا أراد تسقيفه ثم يوضع عليه أطراف الخشب الصّغار. وعَرَّصت السقف تعريصاً.
والعرّاص: من السّحاب ما أطلّ من فوق فقرب حتى صار كالسقف، ولا يكون إلاّ ذا رعد وبرق. قال ذو الرّمة:
يَرْقَدُّ في ظلِّ عرَّاصٍ ويطرده		حفيف نافجة عُثنونُها حَصِبُ
والمُعَرَّص من اللّحم ما ينضج على أيّ لون كان في قدر أو غيره. يقال المعرَّص: الذي تعرَّصه على الجمر فيختلط بالرماد فلا يجود نضجه.
والمملول: المغيّب في الجمر، المفأد: المشوي فوق الجمر، والمحنود: المشويّ بالحجارة المحماة خاصة.
وعَرْصَةُ الدار: وسطها، والجميع العَرَصات والعِراص.
صعر: الصَّعَرُ: مَيَل في العنق، وانقلاب في الوجه إلى أحد الشقين. والتَّصعير إمالة الخدّ عن النظر إلى الناس تهاوناً من كِبْر وعظمة، كأنّه مُعْرض، قال الله عزّ وجلّ: " ولا تصعِّر خدّك للنّاس " . وربما كان الإنسان والظّليم أصعَر خلقةً.
وفي الحديث: " يأتي على الناس زمان ليس فيهم إلاّ أَصْعَرُ أو أبترُ " ، يعني رُذالة الناس الذين لا دين لهم. قال سليمان:
قد باشر الخدّ منه اللأصعر العَفِرُ
والصُّعرورة: دحروجة الجُعَل، يصعرِرُها بالأيدي، قال زائدة: الصُّعْرور أيضاً جنس من الصَّمغ يخرج من الطَّلح.
وقال زائدة: أقول: دُحْروجَة وصُعرورة وحُدْروجة، وكتلة ودهدهة كله واحد.
قال:
يبعرْنَ مثل الفلفل المصعرر
وضربته فاصعنرر إذا استدار من الوجع مكانه، وتقبّض، ولكنّهم يدغمون النون في الراء فيصير: اصعرّر. وكل حمل شجر يكون أمثال الفلفل أو أكبر نحو ثمر الأبهل وشبه مما فيه صلابة يسمّى الصعارير.
رعص: الرَّعْص بمنزلة النّفض. ارتعصت الشجرة، ورَعَصَتْها الريح وأَرْعَصَتْها، لغتان.
والثور يحتمل الكلب بطعنةٍ فيرعَصُه رَعْصاً إذا هزّه ونفضه.
صرع: صرعه صرعاً، أي: طرحه بالأرض. والصِّراع: معالجتهما أيّهما يصرع صاحبه.
ورجل صِرّيع، أي: تلك صنعته الّتي يعرف بها.
وصرّاع شديد الصّرع وإن لم يكن معروفاً...
وصَروع للأقران: أي: كثير الصّرع لهم.
والصّراعة مصدر الاصطراع بين القوم، وأصَّرَعة: القوم يصرعون من صارعوا.
والصُّرَعَةُ: القوم يصرعون من صارعوا.
والمِصراعان من الأبواب: بابان منصوبان ينضمّان جميعاً مدخلهما في الوسط من المصراعين.
ومن الشّعر ما كان قافيتان في بيت.. يقال: صرَّعت الباب والشعر تصريعاً.
ومصارع القوم: سقوطهم عند الموت. قال:
......		......ولكل جنب مصرع

والصُّرْعة: الرجل الحليم عند الغضب.
قال الضرير: الاصطراع مصدر والصِّراعة اسم كالحِياكة والحِراثة وقول لبيد:
.....		منها مصارع غابة وقيامها
فالمصارع ههنا كان قياسه: مصاريع، لأنه مصروع. ألا ترى أنه ذكر قيامها، فهو جمع. وما ينبغي أن يكون المصَارعُ أن يكون جمعاً ولكنه مضطرّ إلى ذلك.
رصع: الرَّصَعُ: مثل الرَّسَح سواء. وقد رصِعَتِ المرأة رَصَعاً، فهي رَصْعاء، أي ليست بعجزاء، ويقال هي التي لا إسْكَتَيْن لها.
وأما الرَّصْعُ، جزماً فشدة الطعن. رَصَعَهُ بالرّمح وأَرْصَعَهُ. قال العجاج:
رخضاً إلى النصف وطعناً أرصعا		قابل من أجوافهـنّ الأخـدعـا
قوله: أرصعاً، أي: لازقاً.
والرَّصيعَةُ: العقدة في اللّجام عند المعذّر كأنّها فَلْس، وإذا أخذت سيراً فعَقَدتَ فيه عقداً مثلثة فذلك التّرصيع، وهو عقد التميمة وما أشبه، قال الفرزدق:
وجئنَ بأولاد النصارى إلـيكُـمُ		حَبالَى وفي أعناقِهنّ المراصع
أي: الختم في أعناقهنّ.
والرَّصَعُ: فراخ النّحل.

### Türkçe

باب **العين** ve **الصاد** ve **الراء** onlarla birlikte

ع ص ر، ع ر ص، ص ع ر، ر ع ص، ص رع، ر ص ع **عصر**: **العَصْرُ**: dehr (zaman); ağırlaştırılmasına ihtiyaç duyduklarında **عُصُر** dediler; **الصاد**’ı sâkin kıldıklarında ise ancak fetha ile yaparlar; nitekim dedi ki:
.....		Ve **العُصُرِ**’ü’l-hâlî’de olan kimse nasıl nimetlenir?

**والعصران**: gece ve gündüz. Humeyd b. Sevr dedi:
Ve **العَصْرَانِ** bir gün ve bir gece oyalanmaz;
İhtilâf ettiklerinde, yöneldiklerine erişmeleri (gecikmez).

**والعَصر**: akşamüstü. Dedi ki:
**العَصْرُ** **العَصْرَ** etti (akşam oldu) iken Amr bizi götürür;
Ve ilk gidişte ganimet ve ecir vardır.

Bununla **صلاة العصر** adlandırıldı; çünkü o “**تعصر**” eder.

**والعصران**: sabah vakti ve akşamüstü. Dedi ki:
İnsanları iki **العَصْرَيْنِ**’in ihtilâfında doyuran;
Şîzâ çanaklar, iki **الغَرْبَـيْنِ**’in kovaları gibi.

**والعصارة**: sıktığın bir şeyden sağılan şeydir. el-Acçâc dedi:
Sağılan kısmın **عصارة**’sı

Yani: suya karşı onunla parça parça ayrıldıkları yaban eşeklerinin karın boşluklarında kalan yaş hurmanın bakiyesi.

Ve o, **العصير** de olur. Dedi ki:
Onun **عصيره**’sinden kalan kısm,
Yerin **سَرار**’ına yahut çukurlarına (gitti).

Yani: **العصير**, yerin karınlarında yaş hurmadan kalan şeydir; onun dışındakinin ise kuruduğu. Ve her şey ki suyu sıkılmıştır, o **عصير**’dir; üzüm **عصير**’i menzilesinde; sıkıldığı vakit, ekşiyip mayalanmadan önce.

**والاعتصار**: bir insandan, bir borçla yahut yüzlerden bir yüz ile mal çıkarman (almaya zorlaman)dır. Dedi ki:
İhsan etti ve alıkoydu ve **يعتصـرْ** etmedi;
Onun dalından bir malı da, **المكسر**’i de.

**مَكسِره**: bir şeyin aslıdır. Diyor ki: esirine ihsan etti de ondan dalından mal almadı; yani: kavminde dallanıp budaklandığı yerden; **مكسره**’inden de (almadı); yani: aslından. Görmez misin ki sen, dalı kırdığın vakit ona: “ne güzel **المكسر**” dersin; şiirde buna ihtiyaç duydu da onun aslı ve dalı ile vasfetti.

**والاعتصار**: insanın bir yiyecekle boğazının tıkanmasıdır; sonra su ile **يعتصر** eder; o, onu az az içmesidir. Şair dedi:
Eğer su olmaksızın boğazım tıkansaydı,
Su ile **اعتصاري**’m (su ile sıkışıp kurtulmam) boğulanlar gibi olurdum.

Yani: su olmaksızın tıkansaydım; peki su ile tıkandığımda ne ile **أعتصر** ederim?

Ve câriye, namaz kendisine haram kılındığında ve kendinde gençliğin artışını gördüğünde, muhakkak **أَعْصَرَتْ**; o hâlde o **مُعْصِر**’dir; gençliğinin **عصر**’ına ulaştı. İhtilâf ettiler de dediler ki: **عَصْرَها**’na ve **عُصُرَها**’na ve **عصورَها**’na ulaştı. Dedi ki:
......		Ve onu emzirenler ve **العصورُ** semirtti.

Ve **معاصير** olarak cem‘ olunur. Ebû Leylâ dedi: hayzına yakınlığa ulaştığında. Ve inşâd etti:
Safvân’da evi olan bir câriye,
Ağır ağır yürür; örtüsü meyilli;
Eteği, onun **غُلْـمَـتِـها**’sından çözülür;
Muhakkak **اعْصَرَتْ**, yahut **إعصارها** yaklaştı.

**والمُعْصِرات**: yağmur yağdıran bulutlardır. Allah عزّ وجلّ dedi: “Ve **المُعْصِرات**’tan bol bol su indirdik.”

**ؤاَعْصْرْ القوم**: yağmura tutuldu(lar). Allah عزّ وجلّ dedi: “Ve onda **يُعْصَرون**.” Ve **يَعْصِرون** diye okunur; üzüm **عصير**’inden. Ebû Saîd dedi: **يَعْصِرون**: arazilerini işletirler; çünkü Allah onları zengin kılar da arazilerinin **عصارة**’sı gelir; yani: onun geliri. Çünkü sen ektiğinde, ekininden Allah’ın sana rızık kıldığını **اعتصرتَ** etmiş olursun.

**والإعصار**: bulutu kaldıran rüzgârdır. Rüzgârlar **أعصرتِ**; o hâlde onlar **مُعْصِرات**’tır; yani: bulutu kaldıranlar.

**والإعصار**: dönüp yükselen tozdur. Ve fırtına tozu da **إعصار**’dır. Allah عزّ وجلّ dedi: “Ona, içinde ateş bulunan bir **إعصار** isabet etti.” Yani: toz fırtınası.

**والعَصَرُ**: sığınaktır; **العُصْرةُ** da. Ve **المُتَعَصَّرُ** ve **المعْتَصَرُ**. Bu, şu beytin tefsirinde zannedilene aykırıdır; onun sözünde:
Ve bir komşunun **وعصْفَ**’ı; **جارُ المعتَصَرْ**’ın komşusu yıktı.

Dediler ki: bununla, ıslaklık ve cömertlik kerîmini murad etti; o, fiile kinayedir; yani: bir komşunun işi ve bir komşunun yıkması. Bu ise **كَرُمَ** mânâsıdır; yani: **مُعْتَصَر**’dan ne kadar da ikramlık! Yani: sen onun hayrını sıkarsın; onda ne var bakarsın; içki sıkıldığı gibi.

Ve Abdullah dedi: bu beyit benim yanımda:
Ve bir komşu **وعصَّ** etti; bir komşuyu yıktı; sonra **فاعتصر** etti.

Yani: sığındı. Ebû Duvâd, atı vasfederken dedi:
Çok silkeleyen; ondan,
**عَصَرُ اللِّهْبِ** yaban eşeğini gizlemez.

Ebû Leylâ dedi: **اللِّهْب**: dağdır; **العَصَرُ**: sığınaktır. Diyor ki: bu yaban eşeği dağa sığınsa, bu attan kurtulmaz. Bazıları dedi ki: **العَصَر** ile **الإعصار**’ın cem‘ini murad eder; yani: toz.

**والعُصْرَةُ**: “bunlar bizim mevlâlarımızdır **عُصْرَةً**” sözündeki **الدِّنْيَةُ**’dir; yani: aşağılık; başkalarının aşağısında.

**والمَعْصِرَةُ**: üzümün sıkıldığı yerdir.

**والمِعْصار**: içinde, suyu sağılıp çıkarılıncaya dek bir şeyin sıkıldığı şeydir.

**وعَصَرْتُ** asmayı; ve üzümü **عصرت**: onu bizzat üstlendiğinde. Ve **اعتصرت**: özellikle senin için sıkıldığında.

**والعَصْرُ**: عطية (bağış)tır. Onu **عَصْراً** **عَصَرَهُ**. Tarafe dedi:
Bizim mülkte bir tek (kimse) olsaydı,
Senin **تَعْصِرُ** ettiğin gibi bizi **يَعْصِرُ** ederdi.

Ve Arap der ki: muhakkak o, **العُصارة**’sı kerîmdir. Ve **المعتَصَر**’ı kerîmdir; yani: istek anında kerîmdir.

Ve her şey ki onu men ettin, muhakkak onu **اعتصرته** ettin. Ondan hadis: “Baba, oğlunun malında **يعتصر** eder”; yani: onu ondan hapseder ve onu ona men eder.

Ve bir şeyi, sağılıp çıkıncaya dek **عَصرت** ettim. Merâr b. Munkız dedi:
O, eğer yenlerinden sıkılsa,
Misk kokusu yayılır; neredeyse **تَنعَصِر** eder.

Ve yolculuk onu **عصراً** sıktığı için, sıkılmış bir deve.

**عرص**: **العَرْص**: evi tavanlamak istediğinde, evin üzerine enlemesine konulan bir tahtadır; sonra onun üzerine küçük tahtaların uçları konur. Ve tavanı **عَرَّصت**; **تعريصاً**.

**والعرّاص**: buluttan, üstten görünen, sonra yaklaşıp tavan gibi olan şeydir; ancak gök gürültüsü ve şimşek sahibi olur. Zû’r-Rumme dedi:
Bir **عرَّاصٍ**’ın gölgesinde yuvarlanır; onu kovar,
Hışırtı; onun **عُثنونُها**’sı çakıllı bir **نافجة**.

**والمُعَرَّص** etten: tencerede yahut başka yerde, hangi renk üzere olursa olsun pişen şeydir. Denir: **المعرَّص**: onu kor üzerinde **تعرَّصه** ettiğin (tutturduğun) şeydir; kül ile karışır da pişmesi iyi olmaz.

**والمملول**: kor içinde gömülü olan. **المفأد**: korun üstünde kızartılan. **والمحنود**: özellikle kızdırılmış taşlarla kızartılan.

**وعَرْصَةُ الدار**: onun ortasıdır. Hepsi: **العَرَصات** ve **العِراص**.

**صعر**: **الصَّعَرُ**: boyunda eğrilik ve yüzde iki yandan birine dönüklüktür. Ve **التَّصعير**: kibir ve büyüklükten, insanlara bakmaktan yanağı eğmektir; sanki o yüz çevirendir. Allah عزّ وجلّ dedi: “Ve yanağını insanlara **تصعِّر** etme.” Bazen insan ve devekuşu yaratılışça **أصعَر** olur.

Ve hadiste: “İnsanların üzerine bir zaman gelir; içlerinde ancak **أَصْعَرُ** yahut **أبترُ** vardır.” Yani: dini olmayan insanların rezilleri. Süleyman dedi:
Ondan, tozlu **اللأصعر** yanağa temas etti.

**والصُّعرورة**: bokböceğinin yuvarlağıdır; onu ellerle **يصعرِرُها** eder. Zâide dedi: **الصُّعْرور** da, **الطَّلح**’tan çıkan zamkın bir cinsidir.

Ve Zâide dedi: derim ki: **دُحْروجَة** ve **صُعرورة** ve **حُدْروجة**; ve **كتلة** ve **دهدهة**; hepsi birdir. Dedi ki:
Biber gibi **المصعرر** (yuvarlak) dışkılarlar.

Ve onu vurdum da acıdan yerinde dönüp yuvarlandığında ve büzüldüğünde **فاصعنرر** etti; fakat onlar **النون**’u **الراء**’da idğam ederler de “**اصعرّر**” olur. Ve her ağaç yükü ki biber emsali yahut daha büyük olur; **الأبهل** meyvesi ve sertlik bulunan benzeri gibi; ona **الصعارير** denir.

**رعص**: **الرَّعْص**: silkeleme menzilesindedir. Ağaç **ارتعصت** etti; ve rüzgâr onu **رَعَصَتْ** etti ve **أَرْعَصَتْ** etti; iki lugattır.

Ve boğa, köpeği bir darbeyle taşır da onu sallayıp silkelediğinde onu **رَعْصاً** **يرعَصُه** eder.

**صرع**: onu **صرعاً** **صرعه** etti; yani: onu yere attı. Ve **الصِّراع**: ikisinin, hangisi arkadaşını yere atacak diye boğuşmasıdır.

Ve **صِرّيع** bir adam: yani: onunla bilindiği sanatı odur.

Ve **صرّاع**: şiddetli **الصّرع** sahibidir; biliniyor olmasa bile...

Ve akranlar için **صَروع**: yani: onlara çokça **الصّرع** eden.

Ve **الصّراعة**: kavim arasında **الاصطراع**’ın masdarıdır. Ve **أصَّرَعة**: kavim; karşılaştıkları kimseyi yere atarlar.

Ve **الصُّرَعَةُ**: kavim; karşılaştıkları kimseyi yere atarlar.

Ve kapılardan **المِصراعان**: iki dikilmiş kapıdır; ikisi birlikte birleşir; girişleri iki **المصراعين**’in ortasındadır.

Ve şiirden, bir beyitte iki kafiye olan şey vardır. Denir: kapıyı ve şiiri **تصريعاً** **صرَّعت** ettim.

Ve kavmin **مصارع**’ı: ölüm anında düşüşleridir. Dedi ki:
......		......Ve her yan için bir **مصرع**

Ve **الصُّرْعة**: öfke anında halîm olan adamdır.

ed-Darîr dedi: **الاصطراع** masdardır; **الصِّراعة** ise, dokumacılık ve çiftçilik gibi bir isimdir. Ve Lebîd’in sözü:
.....		Orada bir ormanın **مصارع**’ı ve onun ayakta duruşu.

Burada **المصارع**’ın kıyası: **مصاريع** idi; çünkü o **مصروع**’dur. Görmez misin ki onun ayakta duruşunu zikretti; o hâlde o cem‘dir. **المصَارعُ**’ın cem‘ olması gerekmezdi; fakat o buna mecbur kalmıştır.

**رصع**: **الرَّصَعُ**: **الرَّسَح** gibidir; eşittir. Ve kadın **رَصَعاً** **رصِعَتِ**; o hâlde o **رَصْعاء**’dır; yani: **بعجزاء** değildir. Ve denir: o, kendisinde iki **إسْكَتَيْن** olmayan kimsedir.

أما **الرَّصْعُ** ise, cezmen (sükûnla): mızraklamanın şiddetidir. Onu mızrakla **رَصَعَهُ** etti ve **أَرْصَعَهُ** etti. el-Acçâc dedi:
Yarıya dek çiğneyiş; ve yapışık bir saplayışla **أرصعا**;
Onların iç boşluklarına karşı, **الأخـدعـا**.

Onun sözü: **أرصعاً**; yani: yapışık.

**والرَّصيعَةُ**: gemde, **المعذّر** yanında düğümdür; sanki o bir **فَلْس**’tir. Ve bir kayış aldığında, onda üçgen düğümler bağlarsan, işte o **التّرصيع**’dır; o, muska düğümüdür ve benzeri. el-Ferezdak dedi:
Hristiyanların çocuklarını size getirdiler;
Hamileler olarak; ve boyunlarında **المراصع**.

Yani: boyunlarındaki mühür.

**والرَّصَعُ**: arı yavrularıdır.
