# رصغ (ر-ص-غ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%BA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B5%D8%BA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ر - ص - غ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%BA/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والصاد والراء معهما
ص غ ر، ر ص غ مستعملان فقط صغر: الصَاغِرُ: الراضي بالضَّيْمِ، وصَغُر يَصْغُر صَغَراً وصَغاراً.
والصِّغَرُ: مصدر الصَّغير في القَدْر.
واصْغَرَتِ النّاقةُ وأكبرتْ، والإصغارُ حنينها الخَفيضُ، والإكبار حنينُها الرفيع ، قالت الخنساءُ:
حَنينَ الهةٍ ضَلَّتْ أليفتَهـا		لها حَنينانِ إصغارٌ وإكبارُ
وتَصاغَرَتْ إليه نفسهُ ذلا ومهانةً.
رصغ: الرُّصْغُ لغةٌ في الرُّسْغِ، وهو عظمُ الحافِرِ. وقد حفرَ حتى رَسَّغَ أي بَلَغَ إلى الرُّسْغِ.

##### Türkçe

باب **الغين** ve**الصاد** ve**الراء** onlarla beraber

**ص غ ر**، **ر ص غ** yalnızca ikisi de kullanılmıştır. **صغر**: **الصَاغِرُ**: **الضَّيْمِ**e razı olan; ve **صَغُر** **يَصْغُر** **صَغَراً** ve**صَغاراً**.

Ve **الصِّغَرُ**: **القَدْر**de **الصَّغير**in mastarıdır.

Ve dişi deve **اصْغَرَتِ** ve**أكبرتْ**; ve **الإصغارُ** onun alçak **حنين**idir; ve **الإكبار** onun yüksek **حنين**idir. **الخنساءُ** dedi ki:
حَنينَ الهةٍ ضَلَّتْ أليفتَهـا		لها حَنينانِ إصغارٌ وإكبارُ
Ve nefsi ona **تَصاغَرَتْ**; zillet ve aşağılık olarak.

**رصغ**: **الرُّصْغُ** **الرُّسْغِ**de bir lugattır; ve o, **الحافِرِ**in kemiğidir. Ve kazdı, ta ki **رَسَّغَ**; yani **الرُّسْغِ**e ulaştı.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%BA/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والصاد وما يثلثهما)
(رصع) الراء والصاد والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على عَقْد شيءٍ بشيءٍ كالتَّزْيِين له به. يقال لِحلْية السَّيف رَصِيعةٌ، والجمع رصائع، وذلك ما كان منها مستديراً. وكل حَلْقَةِ حِلْيَةٍ مستديرةٍ : رصيعةٌ. قال الهذليّ(1):‏
ضربنَاهُمُ حتى إذا ارْبَثَّ جمعُهُمْ *** وعادَ الرَّصيعُ نُهْبَةً للحمائلِ(2)‏
ومن الباب المراصِعُ، وهي التمائِم، سمِّيت بذلك لأنها تعلَّق. ويقال رُصِعَ الشيء، إذا عُقِد. ويقال رَصَع به، إذا عَبِقَ.‏
ويجوز أن يكون الباقي من الكَلِم في هذا أصلاً آخرَ يدلُّ على خِفَّةٍ وصِغَر حجْم، فيقال لفراخ النَّخْل الرَّصَع، الواحدة رصَعَةٌ. ويقال للمرأة الرَّسْحاء رَصْعاء. والرَّصْع: الضَّرب باليد ضرباً خفيفاً. والترصّع: النَّشاط والخِفّة.‏
(رصغ) الراء والصاد والغين ليس أصلاً. لكنّ الخليل قال: الرُّصْغ لغةٌ في الرُّسغ.‏
(رصف) الراء والصاد والفاء أصلٌ واحدٌ منقاسٌ مطّرد، وهو ضمُّ الشيءِ بعضِه إلى بعض. فالرَّصْف: ضَمُّ الحِجارة بعضِها إلى بعض. والحجارة نَفْسُها رَصَفٌ. ومن ذلك رَصْف الصّخْر في البِناء. والرِّصَاف: العَقَبُ يُشَدُّ على فُوقِ السَّهم. وحكى الخليل الرُّصَافة والرَّصَفَةَ أيضاً. والرَّصوف: المرأة الصَّغيرة الفَرْج؛ وكأنّ ذلك من تَراصُفِ الشيء ويقال هذا أمرٌ لا يَرْصُفُ بك، أي لا يَليق. وعملٌ رصِيفٌ: مُحْكَم. وفلانٌ رصيفُ فلانٍ، أي يعارِضُه في عمَله.‏
(رصن) الراء والصاد والنون أصلٌ واحد يدلُّ على ثَبَاتٍ وكمال وإحكام. تقول: شيءٌ رصينٌ، أي شديد ثابت. وقد رَصُن رَصانةً، وأرصنتُه أنا. وحكى ناسٌ: فلانٌ رصينٌ بحاجَتِك، أي حَفِيٌّ. ويقال رَصَنْتُ الشيءَ(3): أكملتُه. وقال أبو زيد: رصَنْت الشيءَ معرفةً(4). والرَّصِينانِ في رُكْبة الفرس: أطرافُ القَصَب المركَّب في رَضَْفَة الفَرَس.‏
ومما شذَّ عن الباب قولهم: هو رصينُ الجَوف، أي مُوجَع الجوف. قال:‏
* تقول إنِّي رَصِينُ الجَوْفِ فاسقُونِي(5) *‏
ويقولون: رصَنَه بلسانه رصْناً، أي شَتَمه. وفيه نظرٌ.‏
(رصد) الراء والصاد والدال أصلٌ واحد، وهو التهيُّؤُ لِرِقْبةِ شيءٍ على مَسْلكِه، ثم يُحمَل عليه ما يشاكلُه. يقال أرصدتُ لـه كذا، أي هيّأْتُه* له، كأنّك جعلتَه على مَرصَده. وفي الحديث: "إلاّ أنْ أُرْصِدَه لدَيْنٍ عَلَيّ" وقال الكسائيّ: رصدتُه أرصُدُه، أي ترقَّبتُه؛ وأرصَدْت لـه، أي أعدَدْت. والمَرْصَد: موقع الرَّصْد. والرَّصَد: القوم يَرصُدون. والرَّصْد الفِعل. والرَّصود من الإبل: التي ترصُد شُربَ الإبل ثم تَشرَب هي. ويقال إنَّ الرُّصْدة(6) الزُّبْية، كأنها للسبُع ليقَعَ فيها. ويقال الرَّصيد: السبُع الذي يَرْصُد ليَثِب.‏
وشذّتْ عن الباب كلمةٌ واحدة، يقال الرَّصَْد: أوّل المطر. والله أعلمُ بالصواب.‏
--------------------------------------------------------
(1) هو أبو ذؤيب الهذلي. انظر ديوانه 85 واللسان (رسع، رصع، نهي) ومعجم البلدان (الرسيع).‏
(2)في الأصل:" اربت"، تحريف، صوابه بالثاء المثلثة كما في المجمل والديوان.‏
(3) في الأصل: "أرصنت"، صوابه في المجمل وسائر المعاجم المتداولة.‏
(4) زاد في اللسان: "أي علمته". وفي المجمل: "أي غلبته"، محرفة.‏
(5) في اللسان: "يقول إني".‏
(6) ذكرت في القاموس. ولم تذكر في اللسان.‏
ـ

##### Türkçe

(باب **الراء** و**الصاد** وما يثلثهما)
(**رصع**) **الراء** ve**الصاد** ve**العين** tek bir asıldır; bir şeyi bir şeye bağlamaya delâlet eder; onunla onu süslemek gibi. Kılıcın süsüne **رَصِيعةٌ** denir; çoğulu **رصائع**’dir; bu da ondan yuvarlak olan şeydir. Yuvarlak olan her süs halkası: **رصيعةٌ**. Hüzeli (1) dedi ki:‏
ضربنَاهُمُ حتى إذا ارْبَثَّ جمعُهُمْ *** وعادَ الرَّصيعُ نُهْبَةً للحمائلِ(2)‏
Babdan olan: **المراصِعُ**; o da **التمائِم**’dir; asıldığı için bununla adlandırıldı. Ve “**رُصِعَ** şey” denir; bağlandığı zaman. Ve “**رَصَع** onunla” denir; koku yayıp sindiği zaman.‏
Ve caizdir ki bu hususta kelimeden geri kalan, hafifliğe ve hacmin küçüklüğüne delâlet eden başka bir asıl olsun; hurma fidanlarının yavrularına **الرَّصَع** denir; bir tanesi **رصَعَةٌ**’dir. Ve **الرَّسْحاء** kadına **رَصْعاء** denir. Ve **الرَّصْع**: elle hafifçe vurarak vuruştur. Ve **الترصّع**: canlılık ve hafifliktir.‏
(**رصغ**) **الراء** ve**الصاد** ve**الغين** bir asıl değildir. Lâkin Halîl dedi: **الرُّصْغ** **الرُّسغ**’de bir lugattır.‏
(**رصف**) **الراء** ve**الصاد** ve**الفاء** kıyaslı, düzenli tek bir asıldır; o da şeyin bir kısmını bir kısmına katmaktır. İşte **الرَّصْف**: taşların bir kısmını bir kısmına katmaktır. Taşların kendisi de **رَصَفٌ**’tir. Bundan: binada kayanın **رَصْف**’i. Ve **الرِّصَاف**: okun üst tarafına bağlanan topuktur. Halîl **الرُّصَافة** ve **الرَّصَفَةَ**’yi de nakletti. Ve **الرَّصوف**: ferci küçük olan kadındır; sanki bu, şeyin **تَراصُف**’undandır. Ve “bu, seninle **لا يَرْصُفُ** olan bir iştir” denir; yani yakışmaz. Ve **رصِيفٌ** bir iş: sağlamlaştırılmıştır. Ve “falanca, falancanın **رصيفُ**’idir” denir; yani işinde ona karşı durur.‏
(**رصن**) **الراء** ve**الصاد** ve**النون** tek bir asıldır; sebat ve kemal ve sağlamlığa delâlet eder. Dersin ki: **رصينٌ** bir şey; yani şiddetli, sabit. Ve **رَصُن** **رَصانةً**; ve ben onu **أرصنتُه**. Bazı kimseler nakletti: “falanca, ihtiyacınla **رصينٌ**’dir”; yani özenlidir. Ve “**رَصَنْتُ** şeyi”(3) denir: onu tamamladım. Ebû Zeyd dedi: “**رصَنْت** şeyi **معرفةً**”(4). Atın dizindeki **الرَّصِينانِ**: atın **رَضَْفَة**’sinde birleştirilmiş kamışın uçlarıdır.‏
Babdan şâz olan şeylerden: onların “o, **رصينُ الجَوف**’tur” sözüdür; yani içi ağrılıdır. Dedi ki:‏
* تقول إنِّي رَصِينُ الجَوْفِ فاسقُونِي(5) *‏
Ve derler ki: “diliyle onu **رصَنَه** **رصْناً**”; yani ona sövdü. Onda bakış vardır.‏
(**رصد**) **الراء** ve**الصاد** ve**الدال** tek bir asıldır; o da bir şeyin yolunda gözetlenmesine hazırlanmadır; sonra ona benzer olan ona yüklenir. “Onun için şunu **أرصدتُ**” denir; yani onu onun için hazırladım; sanki onu onun **مَرصَده**’si üzerine koymuşsun gibi. Hadiste: “Ancak onu üzerimde olan bir borç için **أُرْصِدَه** (hazırlayayım)” buyuruldu. Kisâî dedi: “Onu **رصدتُه** **أرصُدُه**”; yani onu gözetledim; ve “onun için **أرصَدْت**”; yani hazırladım. Ve **المَرْصَد**: **الرَّصْد**’ün yeri. Ve **الرَّصَد**: gözetleyen kavimdir. Ve **الرَّصْد** fiildir. Ve develerden **الرَّصود**: develerin içmesini gözetler, sonra kendisi içer. Ve denir ki **الرُّصْدة**(6) **الزُّبْية**’dir; sanki yırtıcı hayvan için, içine düşsün diye. Ve **الرَّصيد** denir: sıçramak için gözetleyen yırtıcı hayvan.‏
Babdan şâz olan tek bir kelime oldu: **الرَّصَْد** denir; yağmurun ilki. Allah doğruyu daha iyi bilendir.‏
--------------------------------------------------------
(1) O, Ebû Züeyb el-Hüzelî’dir. Divanına 85 ve **اللسان** (**رسع**، **رصع**، **نهي**) ve **معجم البلدان** (**الرسيع**) bak.‏
(2) Asılda: “**اربت**”, tahriftir; doğrusu, **الثاء** ile üçlü olanla, **المجمل** ve divanda olduğu gibi.‏
(3) Asılda: “**أرصنت**”; doğrusu **المجمل**’de ve yaygın diğer sözlüklerin geri kalanındadır.‏
(4) **اللسان**’da artırdı: “yani onu bildirdim”. **المجمل**’de: “yani ona galip geldim”; tahrif edilmiştir.‏
(5) **اللسان**’da: “**يقول إني**”.‏
(6) **القاموس**’ta zikredildi. **اللسان**’da zikredilmedi.‏
ـ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%BA/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الرُّصْغُ: لغة في الرُّسْغ معروفة، قال ابن السكيت: هو الرسغ، بالسين، والرِّساغُ والرِّصاغُ: حبل يشدُّ في رُسْغ الدابّة شديداً إلى وَتِد أَو غيره ويمنع البعير من الانْبعاث في المشي، وهو بالصاد لغة العامة.

##### Türkçe

**الرُّصْغُ**: **الرُّسْغ** hakkında bilinen bir lugattır; İbnü’s-Sikkît dedi ki: O, **الرسغ**’dir, **بالسين**. Ve **الرِّساغُ** ile **الرِّصاغُ**: binek hayvanının **رُسْغ**’unda bir kazığa yahut başkasına sıkıca bağlanan bir iptir; deveyi yürüyüşte atılmaktan alıkoyar; o, **بالصاد** avamın lugatıdır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%BA/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الرصغ، بالضم أهمله الجوهري وقال الليث: هو لغة في الرسغ، بالسين، وهكذا ذكره إبراهيم الحربي في غريب الحديث أيضا.
 قال: وكذلك الرصاغ، ككتاب: لغة في الرساغ للحبل قال ابن السكيت: هو لغة العامة.

  وكغراب: ع، لغة في السين عن ابن دريد.

##### Türkçe

**الرصغ**; (ر’nin) zammesiyle: el-Cevherî onu ihmal etti ve el-Leys dedi ki: o, **الرسغ**’de, **بالسين** (ile) bir dildir; İbrâhîm el-Harbî de bunu **غريب الحديث**’te de böyle zikretti.
Dedi ki: ve كذلك **الرصاغ**; **ككتاب**: ip için **الرساغ**’da bir dildir. İbn es-Sikkît dedi ki: o, avâmın dilidir.

Ve **كغراب**: ع, İbn Düreyd’den, **السين** hakkında bir dildir.
