# رصف (ر-ص-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B5%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ر - ص - ف
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الصاد والراء والفاء معهما
ص ر ف، ر ص ف، ص ف ر، ف ر ص مستعملات
صرف:
الصَّرْفُ: فَضْلُ الدِّرْهَم في القيمة، وجَوْدةُ الفِضَّة، وبَيْعُ الذَّهَبِ بالفِضَّةِ، ومنه الصَّيْرَفِيُّ لتَصريفهِ أحدَهُما بالآخَر.
والتَّصريف: اشتِقاق بعضٍ من بعضٍ.
وصَيْرفِيّات الأمُور: مُتَصرفاتُها أي تَتَقَلَّبُ بالناسِ.
وتصريف الرِّياحِ: تَصَرُّفُها من وَجْهٍ الى وَجهٍ، وحالٍ الى حال، وكذلك تصريف الخُيُول والسُّيُول والأمُور.
وصَرْف الدّهْرِ: حَدَثُه.
وصَرْف الكلمة: إِجراؤها بالتنوين.
وقال الحسن: الصَّرْفُ: التَطَوُّعُ، والعَدْل: الفريضةُ.
والصَّرْفُ: أن تَصِرفَ إِنساناً على وَجْهٍ يُريده الى مَصْرفٍ غير ذلك.
والصَّرْفةُ: كوكَبٌ واحد خَلْفَ خَراتَىِ الأَسَدِ، اذا طَلَعَ أمامَ الفَجْر فذاك أوّلُ الخريف، واذا غابَ مع طلوع الفَجْر فذاك أوّلُ الربيع، وهو من مَنازِلِ القَمَر.
والعَرَب تقول: الصَّرْفةُ: نابُ الدَّهرُ، لأنّها تفتُرُ عن البَرْد أو عن الحّرِّ في الحالتين.
والصِّراف: حِرمةُ الشَاءِ والبَقَر والكِلاب أي استحِرامُها، وصَرَفَتِ الكلبةُ تصرِفُ صرافاً فهي صارف.
والصَّريفُ: صوتُ نابِ البعير حين يَصِرفُ اذا حَرَقَ أحدَهُما بالآخَر.
والصَّريفُ: صوتُ البَكْرةِ.
والصَّريفُ: اللَّبَنُ الحليبُ ساعةَ يُحْلَب.
والصَّريفُ: الخَمْرُ الطيِّبةُ، وقال في قول الأعشى:
صَريفيَّةً طيِّباً طَعْمُهـا		لها زَبَدٌ بين كُوبٍ ودَنّ
قال بعضهم: جعلها صَريفيّة لأنّها أُخِذَتْ من الدَنِّ ساعتئذٍ كالبن الصَّريفِ.
وشَرابٌ صِرْفٌ: غيرُ مَمزوجٍ.
والصِّرْفُ: كُلُّ شيءٍ لم يُخْلَطُ بشيءٍ.
والصِّرَفانُ: من أجوَد التَّمْرِ، وضَرْب منه من أَرْزَنه.
ويقال: الصَّرَفان المَوْتُ، قال: أَجَندلاً يَحْمِلْنَ أم حَديدا أم صَرَفاناً بارداً شديداً والصِّرْفُ: الأَديمُ الشديدُ الحُمرة.
رصف:
الرَّصَفُ: حِجارةٌ مَضمومَةٌ بعضها الى بعض في مَسيل، وكذلك اذا جُعِلَ من آخِرِ مَسيلٍ لِماءٍ أو لمصير، وجمعُه رِصافٌ.
والرُّصافةُ والرِّصافةُ: مَوْضِعٌ.
والرَّصَفة: عَقَبةٌ تُلْوَى على مَوْضِع الفُوقِ من الوَتَر، وعلى أصْل نَصْل السَّهْمِ، وسَهْمٌ مَرصُوفٌ.
ورَصَفَ قَدَمَيْه أي صَفَّهما، وضَمَّ إِحداهما الى الأخرى.
فرص:
الفَرْص: شَقُّ الجِلْدِ بحديدة عريضة الطَّرَف تَفرصُه بها فَرْصاً غَمزاً، كما يَفرِصُ الحَذّاءُ أُذْنَيِ النَّعْل عند عَقِبِهما بالمِفْراص ليَجعَلَ فيها الشِّراكَ.
والمِفراصُ: الحديدةُ التي يقطع بها.
والفَريصةُ: لحمٌ عند نُغْضِ الكَتِفِ في وَسَط الجَنْبِ عند مَنْبِضِ القَلْب، وهما اللَّتانِ يَفتَرِصانِ عند الفَزْعة، يعني ارتعادَهما، قال أميّة: فَرائِصُهم من شدة الخَوفِ تَرْعَدُ وقال:
صَخْمُ الفَريصةِ لو أبصَرْتَ قِمَّتَه		بينَ الرجالِ إذنْ شَبَّهْتَه جَمَـلا
والفُرْصَةُ: النُّهزَةُ، ويقال: أَصَبْتَ فُرصَتَكَ ونَوبَتَكَ ونُهْزَتَك، واحد.
وانتَهَزْتُها وافتَرَصْتُها.
والفرصة: قطعة من صُوفٍ أو قُطنٍ.
وفَريصُ الرَّقَبةِ: عُروقُها.
والفَرْصةُ: الرِّيحُ التي يكون منها الحَدَبُ، والسِّينُ فيه لغة.
صفر:
الصَّفَرُ يَقَعُ في الكَبِدِ وشَراسيف الأضلاع، يقال: إنه يَلْحَسُ الانسان حتى يقتُلَه.
ورجل مَصْفُورٌ: في بَطْنِه صَفَرٌ.
والانسانُ يَصْفَرُّ من الصَّفَر جدّاً، وقال أعشى باهِلةَ:
لا يَتَأرّى لما في القِـدْر يَرْقَـبُـه		ولا يَعَضُّ على شُرْ سوفه الصَّفَرُ
والصُّفارُ: صَفرةٌ تعلُو اللَّوْنَ والبَشَرةَ من داءٍ، وصاحبه مَصْفُورٌ أيضاً، وأنشد: قَضْبَ الطبيبِ نائِطَ المَصفُورِ والصُّفْرةُ: لون الأصفَرِ، وفعله اللازم الاصفِرار.
وأما الاصفِيرارُ فعَرَضٌ يعرِضُ للانسان، يقال يَصْفارُّ مرَّةً ويَحمارُّ أخرى. ويقال في الأوّل: اصفَرَّ يصفرُّ.
والصَّفيرُ من الصوت كما تصفِرُ بالدَّوابِّ اذا سَقَيْتَ.
والصَّفّارةُ: هَنَةٌ جَوْفاءُ من نُحاسٍ يَصفِر فيها الغُلام للحَمام ونحوه، وللحِمارُ للشُّربِ.
والصِّفرُ: الشيءُ الخالي، يقال: صَفِرَ يصفَرُ صَفَراً وصُفُوراً فهو صِفْر صَحْرٌ، والجميع والواحدُ والذكرُ والأنثَى فيه سَواءٌ.
والصَّفَريَّةُ: نَباتٌ يكونُ في أوّلِ الخريف يُخَضِّر الأرض ويُورقُ الشَّجَر.
والصَفَريَّةُ: زمانٌ بين الخريف والوَسْميِّ.
وما يُصيبَ المواشي فيغيِّرُ الخِلقة وهَزَّةِ الجَنْبة يُسَمَّى الصِّغْرة كما تُسَمِّي ما يُرْعَى من الربيعِ الرِّبعةَ.
والصُّفار والصِّفارُ: ما بقي في أسنانِ الدّابَّة من التِّبْنِ والعَلَف للدَّوابِّ كُلِّها.
وفي المَثَل: ما بها صافِر أي أحَدٌ ذو صَفير.
وبَنُو الأَصُفَر: مُلوك الروم، قال عديّ بن زيد:
وبنو الأصفر الكِرامُ ملوكُ الر		وم لم يَبقَ منهـم مَـأْثُـورُ
وأبو صُفرةَ: كنية أبي المُهَلَّب.
والصُّفْرُ: ما يُتَّخَذُ من النُّحاس الجيِّد.
وصَفَرٌ: شَهرٌ بعد المُحَرَّم، فاذا جَمَعُوهما باسْمٍ واحدٍ قالوا: الصَّفَران، وكذلك اذا جَمَعُوا رَجَباً وشَعْبانَ باسْمٍ واحد قالوا: رَجَبان، فغَلَبَ على الأوّل المُؤَخَّر، وعلى الثاني المُقَدَّم.

##### Türkçe

باب **الصاد** ve**الراء** ve**الفاء** onlarla birlikte

**ص ر ف**، **ر ص ف**، **ص ف ر**، **ف ر ص** kullanılagelenlerdir.

**صرف**:
**الصَّرْفُ**: kıymette dirhemin fazlası; gümüşün kalitesi; altının gümüşle satılmasıdır; bundan dolayı **الصَّيْرَفِيُّ**, ikisinden birini ötekiyle bozdurmasından ötürü (böyle adlandırılır).
Ve **التَّصريف**: bazısını bazısından türetmektir.
Ve işlerin **صَيْرفِيّات**’ı: onların tasarruf edenleri; yani insanlarla dönüp dolaşır.
Ve rüzgârların **تصريف**’i: onların bir yönden bir yöne, bir hâlden bir hâle dönüp durmasıdır; aynı şekilde atların, sellerin ve işlerin **تصريف**’i.
Ve **صَرْف** zamanın: onun olayıdır.
Ve kelimenin **صَرْف**’ı: onu tenvin ile yürütmektir.
Hasen dedi: **الصَّرْفُ**: gönüllü (nafile)dir; **العَدْل**: farzdır.
Ve **الصَّرْفُ**: bir insanı, istediği bir yüz üzere, bundan başka bir **مَصْرف**’a çevirmendir.
Ve **الصَّرْفةُ**: **خَراتَىِ الأَسَدِ**’in arkasında tek bir yıldızdır; şafaktan önce doğarsa o, güzün ilkidir; şafakla birlikte batarsa o, baharın ilkidir; o, ayın menzillerindendir.
Ve Araplar der: **الصَّرْفةُ**: zamanın dişidir; çünkü o, iki hâlde de soğuktan yahut sıcaktan gevşer.
Ve **الصِّراف**: koyunların, sığırların ve köpeklerin kızgınlığı; yani kızgınlaşmalarıdır. Ve dişi köpek **صَرَفَتِ**; **تصرِفُ** **صرافاً**; o hâlde o **صارف**’tir.
Ve **الصَّريفُ**: devenin azı dişinin sesi; (diş) birini ötekiyle yaktığı zaman **يَصِرفُ** iken.
Ve **الصَّريفُ**: makaranın sesidir.
Ve **الصَّريفُ**: sağılırkenki vakitte taze süttür.
Ve **الصَّريفُ**: iyi şaraptır. A‘şâ’nın sözü hakkında dedi:

**صَريفيَّةً طيِّباً طَعْمُهـا**
**لها زَبَدٌ بين كُوبٍ ودَنّ**

Bazıları dedi: onu **صَريفيّة** kıldı; çünkü o, o vakit küpten alınmıştır; tıpkı **الصَّريف** süt gibi.
Ve **شَرابٌ صِرْفٌ**: karıştırılmamış.
Ve **الصِّرْفُ**: hiçbir şeyle karıştırılmamış her şey.
Ve **الصِّرَفانُ**: hurmanın en iyilerindendir; ve ondan bir tür, **أَرْزَنه**’dendir.
Ve denilir: **الصَّرَفان** ölüm (dür). Dedi: **أَجَندلاً يَحْمِلْنَ أم حَديدا أم صَرَفاناً بارداً شديداً**. Ve **الصِّرْفُ**: şiddetli kızıllıkta deridir.

**رصف**:
**الرَّصَفُ**: bir su yatağında birbirine bitiştirilmiş taşlardır; aynı şekilde, bir su için yahut bir geçit için bir su yatağının sonundan yapıldığı zaman da böyledir. Onun çoğulu **رِصافٌ**’dır.
Ve **الرُّصافةُ** ve **الرِّصافةُ**: bir yerdir.
Ve **الرَّصَفة**: kirişin, okun gezinin bulunduğu yer üzerine dolanan bir düğümdür; ve okun demirinin kökü üzerine (olan düğüm). Ve **سَهْمٌ مَرصُوفٌ**.
Ve (kişi) iki ayağını **رَصَفَ**; yani ikisini saf saf yaptı ve birini ötekine bitiştirdi.

**فرص**:
**الفَرْص**: geniş uçlu bir demirle deriyi yarmaktır; onunla onu **فَرْصاً** **غَمزاً** yararsın; tıpkı ayakkabıcının, kayışı içine koymak için, topukları yanında nalının iki kulağını **المِفْراص** ile yarması gibi.
Ve **المِفراصُ**: kendisiyle kesilen demirdir.
Ve **الفَريصةُ**: kürek kemiğinin **نُغْض**’u yanında, böğrün ortasında, kalbin atış yerinde olan ettir; ve onlar, korku anında **يَفتَرِصانِ**; yani ikisinin titremesi. Ümeyye dedi: **فَرائِصُهم من شدة الخَوفِ تَرْعَدُ**. Ve dedi:

**صَخْمُ الفَريصةِ لو أبصَرْتَ قِمَّتَه**
**بينَ الرجالِ إذنْ شَبَّهْتَه جَمَـلا**

Ve **الفُرْصَةُ**: fırsat (yakalanacak an)dır. Ve denilir: **أَصَبْتَ فُرصَتَكَ** ve **نَوبَتَكَ** ve **نُهْزَتَك**; (bunlar) birdir.
Ve onu **انتَهَزْتُها** ve onu **افتَرَصْتُها**.
Ve **الفرصة**: yün yahut pamuktan bir parçadır.
Ve boynun **فَريصُ**’u: onun damarlarıdır.
Ve **الفَرْصةُ**: kendisinden kamburluğun olduğu rüzgârdır; onda **السِّينُ** bir lehçedir.

**صفر**:
**الصَّفَرُ** karaciğerde ve kaburgaların **شَراسيف**’inde olur; denilir: insanı yalayıp onu öldürür.
Ve **رجل مَصْفُورٌ**: karnında **صَفَرٌ** vardır.
Ve insan, **الصَّفَر**’den çokça **يَصْفَرُّ**. Bâhile’nin A‘şâ’sı dedi:

**لا يَتَأرّى لما في القِـدْر يَرْقَـبُـه**
**ولا يَعَضُّ على شُرْ سوفه الصَّفَرُ**

Ve **الصُّفارُ**: bir hastalıktan dolayı rengin ve derinin üzerine çıkan sarılıktır; onun sahibi de **مَصْفُورٌ**’dur. Ve şu beyit okundu: **قَضْبَ الطبيبِ نائِطَ المَصفُورِ**. Ve **الصُّفْرةُ**: sarının rengidir; onun lâzım fiili **الاصفِرار**’dır.
أما **الاصفِيرارُ** ise insana arız olan bir arazdır; denilir: bir kere **يَصْفارُّ**, başka bir kere **يَحمارُّ**. Ve birincide denilir: **اصفَرَّ** **يصفرُّ**.
Ve **الصَّفيرُ** sesten (olan)dır; tıpkı hayvanlara, suladığın zaman, ıslık çalman gibi.
Ve **الصَّفّارةُ**: bakırdan içi boş bir şeydir; oğlan onun içinde güvercin ve benzeri için ıslık çalar; ve eşek için içmeye (çağırmak için).
Ve **الصِّفرُ**: boş şeydir; denilir: **صَفِرَ** **يصفَرُ** **صَفَراً** ve **صُفُوراً**; o hâlde o **صِفْر** **صَحْرٌ**’dur; onda topluluk ve tekil, erkek ve dişi eşittir.
Ve **الصَّفَريَّةُ**: güzün başında olan bir bitkidir; yeri yeşertir ve ağacı yapraklandırır.
Ve **الصَفَريَّةُ**: güz ile **الوَسْميِّ** arasında bir zamandır.
Ve davarlara isabet edip yaratılışı değiştiren ve böğür sarsıntısı (olan şey) **الصِّغْرة** diye adlandırılır; tıpkı bahardan otlanan şeye **الرِّبعة** adını vermen gibi.
Ve **الصُّفار** ve **الصِّفارُ**: bütün hayvanlar için, hayvanın dişlerinde saman ve yemden kalan şeydir.
Ve meselde: **ما بها صافِر**; yani ıslığı olan biri (hiç kimse) yok.
Ve **بَنُو الأَصُفَر**: Rum krallarıdır. Adiyy b. Zeyd dedi:

**وبنو الأصفر الكِرامُ ملوكُ الر**
**وم لم يَبقَ منهـم مَـأْثُـورُ**

Ve **أبو صُفرةَ**: Ebû’l-Muheleb’in künyesidir.
Ve **الصُّفْرُ**: iyi bakırdan yapılan şeydir.
Ve **صَفَرٌ**: **المُحَرَّم**’den sonra bir aydır; ikisini tek bir adla topladıkları zaman **الصَّفَران** dediler; aynı şekilde **رَجَباً** ve **شَعْبانَ**’ı tek bir adla topladıkları zaman **رَجَبان** dediler; böylece birincide sonrakı (ad) galip geldi; ikincide önceki (ad) galip geldi.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الرَصَفَةُ بالتحريك: واحدة الرَصَفِ، وهي حجارةٌ مَرْصوفٌ بعضها إلى بعض. والرَصَفَةُ أيضاً: واحدة الرِصافِ، وهي العَقَبُ الذي يُلْوى فوق الرُعْظِ. والرَصْفُ بالتسكين: المصدر منهما جميعاً. تقول: رَصَفْتُ الحجارةَ في البناء أَرْصُفُها رَصْفاً، إذا ضممتَ بعضها إلى بعض. ورَصَفْتُ السهم رَصْفاً، إذا شددتَ على رُعْظِهِ عَقَبَةً. ويقال: هذا أمرٌ لا يَرْصُفُ بك، أي لا يليق. ورَصَفَ قدميه، أي ضم إحداهما إلى الأخرى. وتَراصَفَ القومُ في الصفِّ أي قام بعضهم إلى لِزْقِ بعض. والرَصوفُ: المرأةُ الضيّقةُ الفَرْجِ. وعملٌ رَصيفٌ وجوابٌ رَصيفٌ، أي محكمٌ رصينٌ.

##### Türkçe

**الرَصَفَةُ** (harekeli): **الرَصَفِ**’in bir tanesidir; o da, bazısı bazısına döşenmiş taşlardır. Ve **الرَصَفَةُ** ayrıca: **الرِصافِ**’ın bir tanesidir; o da, **الرُعْظِ**’ın üstüne dolanan **العَقَبُ**’dır. Ve **الرَصْفُ** (sükûnlu): ikisinin de hepsinden olan mastardır. Dersin ki: “Binada taşları **رَصَفْتُ**; onları **أَرْصُفُها** **رَصْفاً**”, eğer bazısını bazısına bitiştirirsen. Ve “Oku **رَصَفْتُ** **رَصْفاً**”, eğer **رُعْظِهِ** üzerine bir **عَقَبَةً** sıkarsan. Ve denilir: “Bu, sana **لا يَرْصُفُ** olan bir iştir”; yani yakışmaz. Ve “İki ayağını **رَصَفَ**”; yani birini ötekine bitiştirdi. Ve “Kavim safta **تَراصَفَ** etti”; yani bazısı bazısının yapışığına durdu. Ve **الرَصوفُ**: ferci dar olan kadındır. Ve **رَصيفٌ** bir iş ve **رَصيفٌ** bir cevap; yani sağlam, metin.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ص ر ف
صرف ، صفر ، رصف ، رفص ، فرص .
صرف : رُوِيَ عن النبيِّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه ذكر المدينة فقال : ( مَن أَحْدَثَ فيها حَدَثاً أو أَوَى مُحدثاً لا يُقبَل منه صَرْفٌ ولا عَدْلٌ ) .
قال أبو عبيد : رُوي عن مكحول أنه قال : الصَّرْفُ : التوبة . والعَدْلُ : الفِدْيَةُ .
وقال أبو عبيد : وقيل : الصّرفُ : النافلةُ ،
والعدلُ : الفَرِيضةُ .
وروي عن يونس أنه قال : الصّرفُ : الحيلةُ ومنه قيل : فلان يتصرّف ، أي : يحتال . قال الله جل وعز : ( فَمَا تَسْتَطِيعُونَ صَرْفاً وَلاَ نَصْراً ) ( الفرقان : 19 ) ، قلت : وهذا أشبه الأقاويل بتأويل القرآن . ويقال للرجل المحتال : صَيْرَفٌ وصَيْرَفيّ ، ومنه قولُ أمية بن أبي عائذ الهذلي :
قد كنتُ وَلاّجاً خَروجاً صَيْرَفاً
لم تَلْتَحِصنِي حَيصَ بَيص لحَاصِ
وأخبرني المنذريُّ عن أبي الهَيْثَم أنه قال : الصَّيْرَفُ والصَّيْرَفِي : المحتالُ المُتَقَلِّبُ في أموره المُجَرّبُ لها .
والصَّرْفُ : التَّقَلُّبُ والحِيلة ، يقال : فلانٌ يَصْرِفُ ويتَصَرَّفُ ويصطَرِفُ لِعِيَالِه ، أي : يَكتسب لهم .
وفي حديث أبي إدريس الْخَوْلانِيّ أنه قال : ( من طلب صَرْفَ الحديث يَبْتَغِي به إقبالَ وجوهِ الناس إليه لم يُرَح رائحةَ الجَنَّة ) .
قال أبو عُبَيْد : صَرْفُ الحديث أن يزيد فيه لِيُمِيلَ قلوبَ الناس إليه ، أُخِذَ من صَرْفِ الدّراهم . والصرفُ : الفَضْلُ ، يقالُ : لهذا صَرْفٌ على هذا ، أي : فضل . ويقال : فلان لم يُحسن صَرْفَ الكلام ، أي : فضلَ بعض الكلام على بعضٍ . وقيل لمن يُمَيِّز ذلك : صَيْرَفٌ وصَيرَفيّ .
وقال الليث : تصريفُ الرّياح : صَرْفُها من جهة إلى جهة . وكذلك تصريف السُّيُول والخيول والأمور والآيات .
قال : وصرف الدهر : حَدَثُه وصَرْفُ الكلمةِ : إجراؤها بالتنوين والصَّرَفُ أن تَصرِفَ إنساناً على وجهٍ يريده إلى مَصْرِف غيرِ ذلك .
والصَّرْفَةُ : كوكبٌ واحدٌ خلْفَ خَرَاتَيِ الأسدِ ، إذا طلع أمامَ الفجر فذاك أوّل الخريف ، وإذا غاب مع طلوع الفجر فذاك أوّل الربيع ، وهو من منازل القمر .
والعرب تقول : الصَّرْفَةُ : نابُ الدّهرِ ، لأنها تَفْترُّ عن البرد أو عن الحرّ في الحالتيْن .
وقال الزّجّاج : تصريفُ الآيات تَبْيينُها . ولقد صرّفْنا الآيات : بَيّناها .
عمرو عن أبيه : الصَّرِيفُ : الفضّة ، وأنشد :
بني غُدَانةَ حَقّاً لستُم ذَهَباً
ولا صَرِيفاً ولكن أنتم خَزَفُ
والصَّرِيفُ : صوتُ الأنياب والأبواب .
أبو عبيد عن الأصمعي : الصَّرِيفُ : اللّبَنُ الذي يَنْصرِف به عن الضَّرْع حارّاً ، فإذا سكنَتْ رَغْوَتهُ فهو الصَّريح .
وقال الليث : الصريفُ : الخمرُ الطيّبة . وقال في قول الأعشى :
صَرِيفِيّة طَيِّبٌ طَعْمُها
لها زَبَدٌ بين كُوبٍ ودَنْ
قال بعضهم : جعلها صَرِيفيّة لأنها أخِذت من الدَّنّ ساعتئذ كاللبن الصريف . وقيل : نسِبت إلى صَرِيفِين ، وهو نهر يَتَخَلَّجُ من الفُرات . والصِّرفُ : الخمرُ التي لم تُمْزَج بالماء ، وكذلك كلّ شيء لا خِلْطَ فيه .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : الصِّرفُ : شيء أحمرُ يُدبَغ به الأدِيمُ . وأنشد :
كُمَيْتٌ غيرُ مُحْلِفةٍ ولكن
كلَوْن الصِّرِفِ عُلَّ به الأَدِيمُ
أي : أنها خالصة .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الصَّرفانُ : اسمٌ . الموت والصَّرَفانُ : جنسٌ من التمر . والصَّرَفان : الرَّصاص ، ومنه قولُ الرّاجز :
أمْ صَرَفاناً بارِداً شَدِيداً
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : السّبَاعُ كلُّها تُجْعِل وتَصْرفُ إذا اشتهتِ الفحلَ ، وقد صرَفت صِرافاً فهي صارِفٌ . وأكثر ما يقال ذلك للكلبة .
وقال اللّيث : حِرْمةُ الشّاءِ والكلابِ والبقرِ . وقال المُتَنَخّل :
إن يُمْس نَشْوانَ بمَصْرُوفة
منها بِرِيَ وعلى مِرْجَل
قال : بمصروفة ، أي : بكأس شُرِبت صِرْفاً . وعلى مِرْجل : أي على لحم طُبخ في مِرجل وهي القِدر .
وقال الليث : الصَّيرِفيّ من النجائب منسوبة ولا أعرفه ، ولا الصدفي بالدال .
ثعلب عن ابن الأعرابي : أَصْرفَ الشاعر شِعرَهُ يُصْرِفه إصرافاً : إذا أقْوَى فيه . وأنشد :
بغير مُصرَفة القَوافِي
ويقال : صَرَفْتُ فلاناً ولا يقال : أصرفته . وتصريف الآيات تبيينها .
رصف : الأَصْمَعِيُّ : الرَّصَفُ : صَفاً يَتَّصَل بعضُه ببعض ، واحدها رَصَفه .
وقال أبو عمرو : الرَّصَفُ : صَفاً طويلٌ كأنه مَرْصُوف .
الحراني عن ابن السكِّيت قال : الرَّصفُ : مصدرُ رَصَفْتُ السّهمَ أرْصُفُه : إذا شَدَدْتَ عليه الرِّصاف ، وهي عَقَبةٌ تُشَدّ على الرَّعْط ، والرُّعْطُ مَدْخَلُ سنح النَّصْل .
وقال الأصمعي فيما يروي أبو عبيد : هي الرَّصفَة ، وجمعُها الرِّصاف . وفي الحديث : ثم نظر في الرِّصاف فتحَارى أيرَى شيئاً أم لا .
وقال الليث : الرَّصَفَةُ : عَقبةٌ تُلْوَى على موضع الفُوق .
قلت : وهذا خطأ ، والصوابُ ما قال ابن السكّيت .
والرَّصَفُ : حجارةٌ مرصوفٌ بعضُها إلى بعض . وأنشد للعَجّاج :
فشَنّ في الإِبْرِيق منها نُزَفا
من رَصفٍ نازعَ سيْلاً رَصفَا
قال الباهلي : أراد أنَّه صَبَّ في إبريق الخمر من ماءٍ رَصفٍ نازع سيلاً كان في رَصَفٍ فصار منه في هذا ، فكأنه نازعه إياه .
ثعلب عن ابن الأعرابي : أَرْصَف الرّجلُ : إذا مَزَج شرابه بماء الرَّصف ، وهو الذي يَنحدر من الجبال على الصخر فيَصْفُو ، وأنشد بيت العجاج .
وقال : الرَّصفْاء من النساء : الضيّقةُ المَلاقِي وهي الرَّصُوف .
وقال الليث : يقال للقائم إذا صَفّ قَدَمَيْه : رَصَف قدمَيْه ، وذلك إذا ضم إحداهما إلى الأخرى .
فرص : ثعلب عن ابن الأعرابي : الفَرْصاءُ من النُّوق : التي تقوم ناحيةً ، فإذا خلا الحوْضُ جاءت فشرِبتْ .
قلت : أُخذَت من الفُرْصة وهي النُّهْزة .
وقال الأصمعي : يقال : إذا جاءت فُرْصَتُك من البئر فأدْل . وفُرُّصَته ساعتُه التي يُستَقَى فيها . ويقال : بنو فلان يَتفارَصُون بئرهم ، أي : يَتناوَبُونها . قلت : معناها أنهم يتناوبون الاستقاء منها .
وقال الليث : الفُرْصة كالنُّهْزَةِ والنَّوْبة . تقول : أصبت فرصتك يا فلان ونوبتك ونهزتك ، والمعنى واحد ، والفعل أن تقول : انتهزها وافترضها وقد افترضت وانتهزت .
وفي الحديث أن النبيّ عليه السلام قال للمرأة التي أمرها بالاغتسال من المَحِيض : ( خُذِي فِرْصةً مُمسّكة فتطهّري بها ) ، قال أبو عبيد : قال الأصمعيّ : الفِرْصة : القطعةُ من الصوف أو القطن أو غيره ، وإنما أُخِذت من فَرصت الشيء ، أي : قطعته .
ويقال للحديدة التي يقطع بها الفضّة : مِقْراض ، لأنه يقطع بها ، وأنشدَنا للأعشى :
وأَدْفَعُ عن أعراضكم وأُعيرُكم
لِساناً كمِفراصِ الخَفَاجِيّ ملْحَبَا
وقال غيره : يقال : افْرِصْ نعلَك ، أي : أخْرِق في أُذُنها للشِّراك .
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( إني لأكره أن أرى الرجلَ ثائراً فريصُ رقبته قائماً على مُرَيَّته يضربها ) .
قال أبو عمرو : الفَرِيصة : المُضغةُ القليلة تكون في الجَنْب تُرْعد من الدابة إذا فَزِعت ، وجمعُها فَرِيص . وقال النابغة :
شك الفريصةَ بالمدْرى فأنقذه
شك المبيطر إذ يشفي من العضدِ
وقال أبو عبيد : هي اللّحمة التي بين الجَنْب والكَثف التي لا تزال تُرْعَد من الدابة .
قال : وأَحْسَب الذي في الحديث غير هذا ، إنما أراد عَصَبَ الرَّقبة وعروقَها ، لأنها هي التي تثور عند الغضب .
وأخبرني ابنُ هاجك عن ابن جبلة أنه سمع ابن الأعرابي فسّر الفَرِيص كما فسّره الأصمعي ، فقيل له : هل يَثور الفَرِيص ؟ قال : إنما يعني الشعر الّذي على الفَرِيص كما يقال : فلان ثائر الرأسِ : أي ثائر شَعرِ الرأس .
أبو عبيد عن أبي زيد : فَرَصْت الرجلَ أفْرِصه : إذا أصبتَ فريصتَه .
عمرو عن أبيه قال : الفَرِيصةُ : اللّحمَةُ التي بين الكَتِف والصّدْر . والفَرِيصة أُم سويد .
وروى أبو تراب للخليل أنه قال : فريصةُ الرجل : الرقبة . وفَرِيسُها : عروقُها .
وفي حديث قَيْلَة : أن جُوَيْرِيَةً لها كانت قد أخذتها الفَرْصة .
قال أبو عُبيد : العامة تقول لها : الفَرسة بالسين والمسموع من العرب بالصاد وهي ريحُ الحدَبة .
قال : والفَرْسُ بالسين : الكَسْر . والفَرْص : الشّق .
وقال الليث : الفَرْصُ : شَدُّ الجلدِ بحديدة عريضة الطَّرَف تَفْرِصُه بها فَرْصاً غَمزاً ؛ كما يَفْرِص الحَذَّاءُ أُذُنَي النَّعل عند عقبهما بالمِفْرَص ليجعل فيها الشِّراك .
وقال أبو عمرو : الفريصة : الاست ، وهو أيضاً مرجع المرفق . وأنشد :
جَوادٌ حين يَفْرِصُه الفَرِيصُ
يعني حين يشُقّ جلدَه العرَقُ .
وتَفْرِيصُ أسْفل نَعْلِ القِرَاب : تَنْقيشُه بطرف الحديدة .
رفص : أبو عُبَيد عن الأصمعي قال : هي الفُرْصةُ والرُّفْصة : النَّوْبةُ تكون بين القوم يتَناوَبُونها على الماء .
قال الطِّرِمّاح :
كأَوْبِ يَدَيْ ذي الرُّفْصَةِ المُتَمَتِّحِ
أبو عُبَيْد عن أبي زيد : ارْتَفَص السّعرُ ارتفاصاً فهو مُرْتَفِص : إذا غلا وارتفع .
قلت : كأنه مأخوذ من الرُّفْصة وهي النَّوْبَة .
صفر : في الحديث : ( لا عَدْوَى ولا هامَةَ ولا صَفَر ) .
قال أبو عبيد : فسّر الذي روى الحديثَ أن الصَّفَر : دوابُّ البطن .
وقال أبو عُبَيدة : سمعتُ يونس يسأل رُؤْبَةَ عن الصَّفَر فقال : هو حَيَّةٌ تكون في البطن ، تصيبُ الماشيةَ والناس .
قال : وهي عندي أعْدَى من الجَرَب عند العرب .
قال أبو عُبَيْد : فأَبطل النبيُّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنها تُعْدِي .
قال : ويقال : إنها تشتدّ على الإنسان وتؤذيه إذا جاع .
وقال أعشى باهلة :
ولا يَعَضُّ على شُرْسُوفِهِ الصَّفَر
قال : وقال أبو عُبيدة : يقال في الصفَر أيضاً : أنه تأخيرهم المُحَرَّم إلى صفر في تحريمه . والوَجْه فيه التفسيرُ الأوّل .
وفي حديث آخر قال : ( صَفْرَةٌ في سبيل الله خيرٌ من حُمْرِ النَّعَم ) ، أي : جَوْعةٌ .
وقال التّمِيميّ : الصَّفَرُ : الجوعُ . وقيل للحيّة التي تَعُضُّ البطنَ : صَفَرٌ ، لأنها تفعل ذلك إذا جاع الإنسان .
الحرّاني عن ابن السكيت : صَفِرَ الرجل يَصْفَر تصفيراً . وصَفِرَ الإناء من الطعامِ والشراب ، والرَطْبُ من اللّبن يَصْفَر صَفَراً ، أي : خلا ، فهو صَفِر .
ويقال : نعوذ بالله من قرَع الغناء وصَفَر الإناء . وأنشد :
ولو أَدْرَكْنَهُ صَفِرَ الوِطاب
يقول : لو أدركتْه الخيلُ لقتلته ففرَغَت وِطابُ دَمِهِ وهي جُسمانه مِن دَمِه إذا سُفِك .
أبو حاتم عن الأصمعي قال : الصُّفارُ : الماءُ الأصفر .
وقال اللّيثُ : صَفَرُ : شهرٌ بعد المُحَرَّم ، وإذا جُمعا قيل لهما الصّفَران ، قال : والصُّفَارُ : صَفْرَةٌ تعلو اللَّونَ والبَشَرة من داءٍ .
قال : وصاحبُه مَصْفُور ، وأنشد :
قَضْبَ الطَّبيبِ نائِطَ المَصْفُور
وقال الليث : والصُّفْرَةُ : لونُ الأصفر . وفعله اللازمُ الاصفرار .
قال : وأما الاصفِيرارُ : فَعَرَضٌ يَعْرِض للإنسان ، يقال : يَصْفَارُّ مرَّةً ويحمارُّ أخرى . ويقال في الأول : اصْفَرَّ يَصْفَرّ .
قال : والصَّفِير من الصوت بالدواب : إذا سُقيت .
والصّفَّارةُ : هَنَةٌ جوفاءُ من نُحاس يَصْفِر فيها الغلامُ للحَمام ، ويصفِر فيها بالحِمار ليَشربَ .
قال : والصِّفرُ : الشيء الخالي ، يقال : صَفِرَ يَصفُر صُفُوراً فهو صِفْر ، والجميع والذّكَرُ والأنثى والواحدُ فيه سواء .
والصِّفْرُ في حساب الهِنْد : هو الدائرة في البيت يغني حسابه .
وأخبرني المنذريّ عن أبي طالب قال : قولُهم ما في الدار صافِر .
قال أبو عُبَيدة والأصمعي : المعنى ما في الدار أحَدٌ يَصْفِرُ به ، وهذا مما جاء على لفظ فاعل ، ومعناه مَفْعول به ، وأنشد :
خَلَت المَنازِلُ ما بها
ممّن عَهِدْتُ بهنّ صافِرْ
قال : وقال غيرُهما : ما بها صافر ، أي :
ما بها أحد ، كما يقال : ما بها دَيَّار .
وقال الليث : أي ما بها أحدٌ ذو صَفِير . وبنو الأصفَر : مُلوكُ الرُّوم .
وقال عديُّ بنُ زيد :
وبنو الأصفر الكرامُ مُلُوكُ الر
وم لم يَبقَ منهمُ مأثُورُ
والصُّفْر : النُّحَاسُ الجيّد .
وأَبو صُفْرَة : كُنْيَةُ والدِ المُهلّب . والصُّفْرِيَّة : جنسٌ من الخوارج .
قال بعضهم : سُمُّوا صُفْرِيَّةً لأنهم نُسِبوا إلى صُفرة ألوانهم .
وروَى أبو حاتم عن الأصمعيّ أنه قال : الصوابُ في الخوارج الصِّفْرِيَّة ، بالكسر .
قال : وخاصَمَ رجل منهم صاحبَه في السجن فقال له : أنت والله صِفرٌ من الدين ؛ فسُمُّوا صِفْرِيَّة .
قال : وأما الصَّفريَّة فهم المهالبة ، نُسِبوا إلى أبي صفْرَة .
أبو العباس عن ابن الأعرابيّ أنه أنشده :
يا رِيحَ بَيْنُونَة لا تَذْمِينا
جئتِ بألوان المُصْفَرِّينا
قال قوم : هو مأخوذ من الماء الأصفر ، وصاحبُه يَرشَح رَشحاً مُنْتِناً .
وقال قوم : هو مأخوذٌ من الصَّفَر ، وهي حَيَّاتُ البَطن .
وأخبرَني المنذريّ عن ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : الصَّفَرِيَّة : من لَدُن طلوع سُهَيل إلى سُقوط الذراع ، تُسمَّى أَمطارُ هذا الوقت صَفَرِية .
وقال : يطلع سهيل والجبهة ليلة واحدة لاثني عشرة ليلة من آب .
وقال أبو سَعيد الصفَرِيَّة : ما بين تَوَلِّي القَيْظ إلى إقبال الشتاء .
وقال أبو زيد : أوّل الصفَرِيَّة طلوعُ سُهَيل وآخرُها طلوعُ السِّماك .
قال : وفي أوّل الصفَرِيّة أربعون ليلةً يختلف حرُّها وبردُها تسمَّى المعتدِلات .
وقال الليث : الصفَرِيّة : نباتٌ يكونُ في أوّل الخريف تَخضرّ الأرضُ ويورق الشجر .
وقال أبو نَصْرٍ : الصّقَعِيّ أولُ النّتاج ، وذلك حين تَصقَع الشمسُ فيه رؤوسَ البَهْم صَقْعاً . وبعضُ العَرب يقول له : الشمسيّ والقَيْظِي ، ثم الصفَرِيّ بعد الصقَعِيّ وذلك عند صِرامِ النخل ، ثم الشّتوِيّ وذلك في الربيع ، ثم الدفَئِيّ وذلك حين تَدفَأُ الشمس ، ثم الصيْفِيّ ثم القَيْظِيّ ، ثم الخَرَفيَّ في آخر القَيْظ .
وقال الفرّاء في قول الله جل وعز : ( كَأَنَّهُ جِمَالَةٌ ) ( المرسلات : 33 ) ، قال : الصُّفر : سودُ الإبل ، لا تَرى أسوَدَ من الإبل إلاّ وهو مُشرَب صفْرةً ، ولذلك سَمَّت العربُ سودَ الإبل صفْراً ، كما
سَمّوا الظِّباء أُدْماً لما يعلوها من الظُّلمة في بياضِها .
وقال أبو عبيد : الأصفرُ : الأسوَد . وقال الأعشى :
تلكَ خَيلِي منه وتلك رِكابي
هن صفْرٌ أولادُها كالزَّبيبِ
وقال الليثُ : الصفَارُ : ما بَقيَ في أصول أسنان الدابَّة من التِّبْن والعَلَف للدوابّ كلها .
وقال ابن السكّيت : السَّحَم والصَّفار بفتح الصاد نَبْتان . وأَنشد :
إن العُرَيْمَة مانعٌ أرمَاحنا
ما كان من سَحَمٍ بها وصفَارِ
والصفْراء : نَبْتٌ من العُشْب . والصفْراء : شِعبٌ بناحية بَدْرٍ ، ويقال لها الأصافر .
وقال ابن الأَعرابي : الصفَارِيّة : الصَّعْوَة . والصافر : الجبان .

##### Türkçe

**ص ر ف**
**صرف** ، **صفر** ، **رصف** ، **رفص** ، **فرص** .
**صرف** : Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki o Medine’yi andı da şöyle dedi: (Kim orada bir olay ihdas ederse yahut bir olay ihdas edeni barındırırsa, ondan ne **صَرْفٌ** ne de **عَدْلٌ** kabul olunur).
Ebû Ubeyd dedi: Mekhûl’den rivayet olundu ki şöyle dedi: **الصَّرْفُ**: tevbe. **العَدْلُ**: fidye.
Ebû Ubeyd dedi: Ve denildi ki: **الصّرفُ**: nâfile,
**والعدلُ**: farîza.
Yûnus’tan rivayet olundu ki şöyle dedi: **الصّرفُ**: hile; ondan dolayı denildi ki: falan **يتصرّف**; yani: hile yapar. Allah عز وجل dedi: (Artık siz ne bir **صَرْفاً** ne de bir yardım gücüne yetirebilirsiniz) ( الفرقان : 19 ). Dedim: Bu, Kur’an’ın te’vîline dair sözlerin en benzeridir. Hilekâr adama **صَيْرَفٌ** ve **صَيْرَفيّ** denir; bununla Ümeyye b. Ebî Âiz el-Hüzelî’nin sözü:
قد كنتُ وَلاّجاً خَروجاً صَيْرَفاً
لم تَلْتَحِصنِي حَيصَ بَيص لحَاصِ
Münzirî bana Ebû’l-Heysem’den haber verdi ki şöyle dedi: **الصَّيْرَفُ** ve **الصَّيْرَفِي**: işlerinde hilekâr, dönüp dolaşan, onları tecrübe etmiş kimsedir.
**والصَّرْفُ**: dönüp dolaşma ve hile; denir ki: falan **يَصْرِفُ** ve **يتَصَرَّفُ** ve **يصطَرِفُ** ailesi için; yani: onlar için kazanç sağlar.
Ebû İdrîs el-Havlânî’nin hadîsinde: şöyle dedi: (Kim hadîsin **صَرْفَ**ını ister de onunla insanların yüzlerinin kendisine yönelmesini gözetirse, cennetin kokusunu duymayacaktır).
Ebû Ubeyd dedi: Hadîsin **صَرْفُ**ı, insanların kalplerini kendisine meylettirmek için onda artırma yapmaktır; dirhemlerin **صَرْفِ**ından alınmıştır. **والصرفُ**: fazlalıktır; denir: bunun bunun üzerinde **صَرْفٌ**ı vardır; yani: fazlalık. Ve denir: falan **صَرْفَ** الكلامı iyi yapmadı; yani: sözün bir kısmını bir kısmına üstün tuttu. Ve bunu ayırt edene **صَيْرَفٌ** ve **صَيرَفيّ** denildi.
Leys dedi: Rüzgârların **تصريفُ**i: onları bir yönden bir yöne çevirmektir. Aynı şekilde sellerin, atların, işlerin ve âyetlerin **تصريفُ**i.
Dedi: Ve zamanın **صرفُ**ı: onun olayıdır; kelimenin **صَرْفُ**ı: onu tenvîn ile yürütmektir; **الصَّرَفُ** ise bir insanı, istediği bir yüz üzere, bunun dışındaki bir **مَصْرِف**e çevirmendir.
**والصَّرْفَةُ**: Aslanın iki sağrısının arkasında tek bir yıldızdır; fecrin önünde doğarsa o, güzün başlangıcıdır; fecrin doğuşuyla birlikte batarsa o, baharın başlangıcıdır; o, ayın menzillerindendir.
Araplar der ki: **الصَّرْفَةُ**: zamanın azı dişidir; çünkü iki hâlde de (soğukta yahut sıcakta) birdenbire gevşeyip açılır.
Zeccâc dedi: Âyetlerin **تصريفُ**i, onları açıklamaktır. “Andolsun âyetleri **صرّفْنا**”: onları açıkladık.
Amr, babasından: **الصَّرِيفُ**: gümüştür. Ve inşâd etti:
بني غُدَانةَ حَقّاً لستُم ذَهَباً
ولا صَرِيفاً ولكن أنتم خَزَفُ
**والصَّرِيفُ**: köpekdişlerinin ve kapıların sesi.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الصَّرِيفُ**: memeden sıcak olarak ayrılıp akmakla ondan dönülen süttür; köpüğü durulunca o **الصَّريح**tir.
Leys dedi: **الصريفُ**: iyi şaraptır. A‘şâ’nın sözü hakkında dedi:
صَرِيفِيّة طَيِّبٌ طَعْمُها
لها زَبَدٌ بين كُوبٍ ودَنْ
Bazıları dedi: Onu **صَرِيفيّة** kıldı; çünkü o sırada küpten alınmıştı; tıpkı **اللبن الصريف** gibi. Ve denildi ki: **صَرِيفِين**e nisbet edildi; o, Fırat’tan ayrılıp kıvrılan bir nehirdir. **والصِّرفُ**: suyla karıştırılmamış şaraptır; aynı şekilde içinde karışım olmayan her şey.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الصِّرفُ**: derinin tabaklandığı kırmızı bir şeydir. Ve inşâd etti:
كُمَيْتٌ غيرُ مُحْلِفةٍ ولكن
كلَوْن الصِّرِفِ عُلَّ به الأَدِيمُ
Yani: o, katışıksızdır.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الصَّرفانُ**: bir isimdir. Ölüm; ve **الصَّرَفانُ**: hurmanın bir cinsidir. Ve **الصَّرَفان**: kurşundur; râcizin sözü:
أمْ صَرَفاناً بارِداً شَدِيداً
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: Yırtıcıların hepsi, erkeği istediğinde **تُجْعِل** eder ve **تَصْرفُ** eder; **صرَفت** **صِرافاً** etmiştir; o hâlde o **صارِفٌ**tir. En çok bu, dişi köpek için söylenir.
Leys dedi: Koyunların, köpeklerin ve sığırların kızgınlığı. Mütenahhil dedi:
إن يُمْس نَشْوانَ بمَصْرُوفة
منها بِرِيَ وعلى مِرْجَل
Dedi: **بمصروفة**; yani: **صِرْفاً** içilmiş bir kadehle. **وعلى مِرْجل**: yani: bir **مِرجل**de pişirilmiş et üzere; o da tenceredir.
Leys dedi: **الصَّيرِفيّ**yi seçkin develerden nisbetli olarak (bir ad) diye (duydum) ve onu bilmiyorum; **الصدفي**yi de **الدال** ile (bilmiyorum).
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Şair şiirini **أَصْرفَ** eder, **يُصْرِفه** **إصرافاً**: onda **أقْوَى** ederse. Ve inşâd etti:
بغير مُصرَفة القَوافِي
Ve denir: “Falanı **صَرَفْتُ**”; “**أصرفته**” denmez. Âyetlerin **تصريفُ**i, onları açıklamaktır.

**رصف** : Asmaî: **الرَّصَفُ**: bir saf ki bir kısmı bir kısmına bitişir; tekili **رَصَفه**dir.
Ebû Amr dedi: **الرَّصَفُ**: uzun bir saf; sanki döşenmiş gibidir.
Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten dedi: **الرَّصفُ**: “Oku **رَصَفْتُ** ederim, **أرْصُفُه**”: üzerine **الرِّصاف**ı sıktığım zamanın masdarıdır; o, **الرَّعْط** üzerine bağlanan bir halkadır; **الرُّعْط** ise ok ucunun **سنح النَّصْل**inin girişidir.
Ebû Ubeyd’in rivayet ettiği üzere Asmaî: o **الرَّصفَة**dir; çoğulu **الرِّصاف**tır. Hadîste: sonra **الرِّصاف**a baktı da bir şey görür mü görmez mi diye tereddüt etti.
Leys dedi: **الرَّصَفَةُ**: **الفُوق** yerinin üzerine dolanan bir halkadır.
Dedim: Bu hatadır; doğru olan, İbnü’s-Sikkît’in dediğidir.
**والرَّصَفُ**: taşlar; bir kısmı bir kısmına döşenmiş. A‘câc için inşâd etti:
فشَنّ في الإِبْرِيق منها نُزَفا
من رَصفٍ نازعَ سيْلاً رَصفَا
Bâhilî dedi: Muradı, şarap ibriğine, bir **رَصف** suyundan döktüğüdür; o, bir **رَصَف** içinde bulunan bir sele karşı koyup onunla çekişmişti; bundan o (su) bu (şaraba) karıştı; sanki onu ondan çekip almış gibidir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Adam **أَرْصَف** etti: içkisini **ماء الرَّصف** ile karıştırdı; o, dağlardan kaya üzerine inip de durulan sudur. Ve A‘câc’ın beytini inşâd etti.
Ve dedi: Kadınlardan **الرَّصفْاء**: geçitleri dar olan; o da **الرَّصُوف**tur.
Leys dedi: Ayakta duran kimse ayaklarını saf edip dizdiğinde ona: **رَصَف قدمَيْه** denir; bu, birini ötekine bitiştirdiği zamandır.

**فرص** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: develerden **الفَرْصاءُ**: bir yanda duran; havuz boşalınca gelir de içer.
Dedim: **الفُرْصة**dan alınmıştır; o da **النُّهْزة**dir.
Asmaî dedi: Denir: kuyudan **فُرْصَتُك** geldiğinde, kova sarkıt. Ve **فُرُّصَته**: su çektiği vakittir. Ve denir: falanın oğulları kuyularında **يَتفارَصُون**; yani: nöbetleşirler. Dedim: manası, ondan su çekmede nöbetleşmeleridir.
Leys dedi: **الفُرْصة** **النُّهْزَة** ve **النَّوْبة** gibidir. Dersin: ey falan, **فرصتك**ı, **نوبتك**ı ve **نهزتك**ı elde ettin; mana birdir. Fiil ise şunu demendir: **انتهزها** ve **افترضها**; ve **قد افترضت** ve **انتهزت**.
Hadîste: Peygamber عليه السلام, hayızdan gusletmesi emredilen kadına dedi ki: (Bir **فِرْصةً** **مُمسّكة** al da onunla temizlen). Ebû Ubeyd dedi: Asmaî dedi: **الفِرْصة**: yün yahut pamuk yahut başka bir şeyden bir parçadır; ancak “şeyi **فَرصت** ettim”; yani: onu kestim,den alınmıştır.
Gümüşü kesilen demire **مِقْراض** denir; çünkü onunla kesilir. Ve bize A‘şâ için inşâd etti:
وأَدْفَعُ عن أعراضكم وأُعيرُكم
لِساناً كمِفراصِ الخَفَاجِيّ ملْحَبَا
Başkası dedi: “Nalını **افْرِصْ** et”; yani: kayış için kulağında delik aç.
Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) hadîsinde: şöyle dedi: (Ben, adamı **ثائراً فريصُ رقبته** hâlde, **مُرَيَّته**si üzerinde ayakta, onu döverken görmeyi elbette kerih görürüm).
Ebû Amr dedi: **الفَرِيصة**: böğürde bulunan az bir et parçasıdır; hayvan ürktüğünde ondan titrer; çoğulu **فَرِيص**tir. Nâbiga dedi:
شك الفريصةَ بالمدْرى فأنقذه
شك المبيطر إذ يشفي من العضدِ
Ebû Ubeyd dedi: O, böğür ile kürek kemiği arasındaki ettir; hayvandan sürekli titrer.
Dedi: Hadîste olanın bunun dışında olduğunu sanırım; ancak boynun sinirini ve damarlarını kastetti; çünkü öfke anında kabaran onlar olur.
İbn Hâcik bana İbn Cebele’den haber verdi ki İbnü’l-A‘râbî’yi işitti; **الفَرِيص**i Asmaî’nin tefsir ettiği gibi tefsir etti. Ona denildi: **الفَرِيص** kabarır mı? Dedi: Ancak **الفَرِيص** üzerindeki kılı kastediyor; “falan **ثائر الرأس**” denildiği gibi; yani: başın kılı kabarmış.
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: Adamı **فَرَصْت** ederim, **أفْرِصه**: **فريصتَه**ini vurduğunda.
Amr, babasından dedi: **الفَرِيصةُ**: kürek ile göğüs arasındaki et parçasıdır. Ve **الفَرِيصة**: Ümmü Süveyd’dir.
Ebû Turâb, Halîl için rivayet etti ki şöyle dedi: Adamın **فريصةُ**si: boyundur. **وفَرِيسُها**: onun damarlarıdır.
Kîle hadîsinde: onun bir câriyesi vardı; onu **الفَرْصة** almıştı.
Ebû Ubeyd dedi: Avam ona **الفَرسة** (س ile) der; Araplardan işitilen ise **بالصاد** iledir; o, kamburun yelidir.
Dedi: **الفَرْسُ** (س ile): kırmadır. **الفَرْص**: yarmadır.
Leys dedi: **الفَرْصُ**: geniş uçlu bir demirle deriyi sıkmaktır; onunla onu **فَرْصاً** **غَمزاً** edersin; tıpkı ayakkabıcının, kayış yapsın diye, **المِفْرَص** ile nalın topuklarındaki iki kulağı **يَفْرِص** etmesi gibi.
Ebû Amr dedi: **الفريصة**: makattır; o, dirseğin dönüş yeridir de. Ve inşâd etti:
جَوادٌ حين يَفْرِصُه الفَرِيصُ
Yani: ter, derisini yardığı zaman.
**وتَفْرِيصُ** su tulumlarının nalının altı: demirin ucuyla onu nakşetmektir.

**رفص** : Ebû Ubeyd, Asmaî’den dedi: O **الفُرْصةُ** ve **الرُّفْصة**dır: kavim arasında su üzerinde nöbetleştikleri nöbettir.
Tırimmâh dedi:
كأَوْبِ يَدَيْ ذي الرُّفْصَةِ المُتَمَتِّحِ
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: fiyat **ارْتَفَص** etti, **ارتفاصاً**; o hâlde o **مُرْتَفِص**tir: pahalandığında ve yükseldiğinde.
Dedim: Sanki **الرُّفْصة**dan alınmıştır; o da nöbettir.

**صفر** : Hadîste: (Ne bulaşıcılık vardır, ne **هامَة** vardır, ne de **صَفَر**).
Ebû Ubeyd dedi: Hadîsi rivayet eden, **الصَّفَر**i “karın hayvanları” diye tefsir etti.
Ebû Ubeyde dedi: Yûnus’u, Ru’be’ye **الصَّفَر** hakkında sorarken işittim; dedi ki: O, karında bulunan bir yılandır; davara ve insanlara isabet eder.
Dedi: O, bende, Araplar nezdinde uyuzdan daha bulaştırıcıdır.
Ebû Ubeyd dedi: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) onun bulaştırdığını iptal etti.
Dedi: Ve denir: insan acıktığında ona şiddetlenir ve ona eziyet eder.
A‘şâ Bâhile dedi:
ولا يَعَضُّ على شُرْسُوفِهِ الصَّفَر
Dedi: Ebû Ubeyde dedi: **الصفَر** hakkında ayrıca denir ki: onların, **المُحَرَّم**i haram kılmada **صفر**e ertelemeleridir. Bu hususta yön, birinci tefsirdir.
Başka bir hadîste dedi: (Allah yolunda bir **صَفْرَةٌ**, **حُمْرِ النَّعَم**dan hayırlıdır); yani: bir açlık.
Temîmî dedi: **الصَّفَرُ**: açlıktır. Ve karını ısıran yılana **صَفَرٌ** denildi; çünkü insan acıktığında bunu yapar.
Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: Adam **صَفِرَ** eder, **يَصْفَر** **تصفيراً**. Kap da yemekten ve içmekten **صَفِرَ** etti; ve sütün tazesi **يَصْفَر** **صَفَراً**; yani: boşaldı; o hâlde o **صَفِر**dir.
Ve denir: şarkının kelliklerinden ve kabın **صَفَر**inden Allah’a sığınırız. Ve inşâd etti:
ولو أَدْرَكْنَهُ صَفِرَ الوِطاب
Diyor ki: Atlar onu yakalasaydı onu öldürürdü; böylece onun kan tulumları boşalırdı; o, kanı döküldüğünde bedeninin kanıdır.
Ebû Hâtim, Asmaî’den dedi: **الصُّفارُ**: sarı sudur.
Leys dedi: **صَفَرُ**: **المُحَرَّم**den sonra bir aydır; ikisi bir araya getirildiğinde onlara **الصّفَران** denir. Dedi: **الصُّفَارُ**: bir hastalıktan dolayı renge ve deriye çıkan sarılıktır.
Dedi: Onun sahibi **مَصْفُور**dur. Ve inşâd etti:
قَضْبَ الطَّبيبِ نائِطَ المَصْفُور
Leys dedi: **والصُّفْرَةُ**: sarının rengidir; lâzım fiili **الاصفرار**dır.
Dedi: أما **الاصفِيرارُ** ise insana arız olan bir arızadır; denir: bir kere **يَصْفَارّ** olur, başka bir kere **يحمارّ** olur. Birincide denir: **اصْفَرَّ يَصْفَرّ**.
Dedi: **والصَّفِير**: hayvanlarda sesle (çağırma); sulandıklarında.
**والصّفَّارةُ**: bakırdan içi boş bir şeydir; oğlan onunla güvercin için **يَصْفِر**; onunla eşek için de **يصفِر** ki içsin.
Dedi: **والصِّفرُ**: boş şeydir; denir: **صَفِرَ** eder, **يَصفُر** **صُفُوراً**; o hâlde o **صِفْر**dir; cem‘, müzekker, müennes ve tekil onda eşittir.
Hind hesabında **الصِّفْرُ**: evdeki dairedir; hesabı (yerini) doldurur.
Münzirî bana Ebû Tâlib’den haber verdi: onların “evde **صافِر** yok” sözleri.
Ebû Ubeyde ve Asmaî: mana, evde onunla ıslık çalınacak kimse yoktur; bu, fâil lafzı üzere gelmiş olup manası “mef‘ûl bih”dir. Ve inşâd etti:
خَلَت المَنازِلُ ما بها
ممّن عَهِدْتُ بهنّ صافِرْ
Dedi: Ve ikisi dışında olanlar dedi: “onda **صافر** yok”; yani: onda kimse yok; “onda **دَيَّار** yok” denildiği gibi.
Leys dedi: yani: onda ıslığı olan kimse yok. Ve **بنو الأصفَر**: Rum krallarıdır.
Adiyy b. Zeyd dedi:
وبنو الأصفر الكرامُ مُلُوكُ الر
وم لم يَبقَ منهمُ مأثُورُ
**والصُّفْر**: iyi bakırdır.
**وأَبو صُفْرَة**: Mühelleb’in babasının künyesidir. **والصُّفْرِيَّة**: Hâricîlerin bir cinsidir.
Bazıları dedi: Onlara **صُفْرِيَّة** denildi; çünkü renklerinin sarılığına nisbet edildiler.
Ebû Hâtim, Asmaî’den rivayet etti ki şöyle dedi: Hâricîlerde doğru olan **الصِّفْرِيَّة**dir; kesre ile.
Dedi: Onlardan bir adam hapiste arkadaşına husumet etti de ona dedi ki: Sen vallahi dinden **صِفرٌ**sün; böylece **صِفْرِيَّة** diye adlandırıldılar.
Dedi: أما **الصَّفريَّة** ise Mühelleblerdir; **أبي صفْرَة**ye nisbet edildiler.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: ona inşâd etti:
يا رِيحَ بَيْنُونَة لا تَذْمِينا
جئتِ بألوان المُصْفَرِّينا
Bir kavim dedi: O, sarı sudan alınmıştır; sahibi kötü kokulu bir terleme ile terler.
Bir kavim dedi: O, **الصَّفَر**den alınmıştır; o da karın yılanlarıdır.
Münzirî bana Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi: **الصَّفَرِيَّة**: Süheyl’in doğuşundan **الذراع**ın düşüşüne kadardır; bu vaktin yağmurlarına **صَفَرِية** denir.
Ve dedi: Süheyl ile **الجبهة** bir gecede, Ağustos’tan on iki gece kalınca doğar.
Ebû Sa‘îd dedi: **الصفَرِيَّة**: yaz sıcağının dönüp gitmesi ile kışın gelişinin arasındadır.
Ebû Zeyd dedi: **الصفَرِيَّة**nin başı Süheyl’in doğuşudur; sonu **السِّماك**ın doğuşudur.
Dedi: **الصفَرِيّة**nin başında kırk gece vardır; sıcağı ve soğuğu değişir; onlara **المعتدِلات** denir.
Leys dedi: **الصفَرِيّة**: güzün başında olan bir bitkidir; yer yeşerir ve ağaç yapraklanır.
Ebû Nasr dedi: **الصّقَعِيّ** doğumların başlangıcıdır; bu, güneşin kuzu başlarını **صَقْعاً** ile yaktığı zamandır. Arapların bir kısmı ona **الشمسيّ** ve **القَيْظِي** der. Sonra **الصفَرِيّ** **الصقَعِيّ**den sonra gelir; bu, hurmaların kesimi vaktindedir. Sonra **الشّتوِيّ**; bu, bahardadır. Sonra **الدفَئِيّ**; bu, güneşin ısıttığı zamandır. Sonra **الصيْفِيّ** sonra **القَيْظِيّ** sonra **الخَرَفيَّ** yaz sıcağının sonunda.
Ferrâ, Allah عز وجل’nin sözü hakkında: ( كَأَنَّهُ جِمَالَةٌ ) ( المرسلات : 33 ) dedi: **الصُّفر**: develerin siyahlarıdır; develerden daha siyahını görmezsin ki sarılıkla karışık olmasın; bundan dolayı Araplar develerin siyahlarına **صفْراً** adını verdi; tıpkı beyazlıklarındaki karanlıktan dolayı ceylanlara **أُدْماً** adını verdikleri gibi.
Ebû Ubeyd dedi: **الأصفرُ**: siyahtır. A‘şâ dedi:
تلكَ خَيلِي منه وتلك رِكابي
هن صفْرٌ أولادُها كالزَّبيبِ
Leys dedi: **الصفَارُ**: hayvanın dişlerinin köklerinde kalan saman ve yemdir; bütün hayvanlar için.
İbnü’s-Sikkît dedi: **السَّحَم** ve **الصَّفار** (ص’nin fethiyle) iki bitkidir. Ve inşâd etti:
إن العُرَيْمَة مانعٌ أرمَاحنا
ما كان من سَحَمٍ بها وصفَارِ
**والصفْراء**: ottan bir bitkidir. **والصفْراء**: Bedr tarafında bir vadidir; ona **الأصافر** denir.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **الصفَارِيّة**: **الصَّعْوَة**dir. **والصافر**: korkaktır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والصاد وما يثلثهما)
(رصع) الراء والصاد والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على عَقْد شيءٍ بشيءٍ كالتَّزْيِين له به. يقال لِحلْية السَّيف رَصِيعةٌ، والجمع رصائع، وذلك ما كان منها مستديراً. وكل حَلْقَةِ حِلْيَةٍ مستديرةٍ : رصيعةٌ. قال الهذليّ(1):‏
ضربنَاهُمُ حتى إذا ارْبَثَّ جمعُهُمْ *** وعادَ الرَّصيعُ نُهْبَةً للحمائلِ(2)‏
ومن الباب المراصِعُ، وهي التمائِم، سمِّيت بذلك لأنها تعلَّق. ويقال رُصِعَ الشيء، إذا عُقِد. ويقال رَصَع به، إذا عَبِقَ.‏
ويجوز أن يكون الباقي من الكَلِم في هذا أصلاً آخرَ يدلُّ على خِفَّةٍ وصِغَر حجْم، فيقال لفراخ النَّخْل الرَّصَع، الواحدة رصَعَةٌ. ويقال للمرأة الرَّسْحاء رَصْعاء. والرَّصْع: الضَّرب باليد ضرباً خفيفاً. والترصّع: النَّشاط والخِفّة.‏
(رصغ) الراء والصاد والغين ليس أصلاً. لكنّ الخليل قال: الرُّصْغ لغةٌ في الرُّسغ.‏
(رصف) الراء والصاد والفاء أصلٌ واحدٌ منقاسٌ مطّرد، وهو ضمُّ الشيءِ بعضِه إلى بعض. فالرَّصْف: ضَمُّ الحِجارة بعضِها إلى بعض. والحجارة نَفْسُها رَصَفٌ. ومن ذلك رَصْف الصّخْر في البِناء. والرِّصَاف: العَقَبُ يُشَدُّ على فُوقِ السَّهم. وحكى الخليل الرُّصَافة والرَّصَفَةَ أيضاً. والرَّصوف: المرأة الصَّغيرة الفَرْج؛ وكأنّ ذلك من تَراصُفِ الشيء ويقال هذا أمرٌ لا يَرْصُفُ بك، أي لا يَليق. وعملٌ رصِيفٌ: مُحْكَم. وفلانٌ رصيفُ فلانٍ، أي يعارِضُه في عمَله.‏
(رصن) الراء والصاد والنون أصلٌ واحد يدلُّ على ثَبَاتٍ وكمال وإحكام. تقول: شيءٌ رصينٌ، أي شديد ثابت. وقد رَصُن رَصانةً، وأرصنتُه أنا. وحكى ناسٌ: فلانٌ رصينٌ بحاجَتِك، أي حَفِيٌّ. ويقال رَصَنْتُ الشيءَ(3): أكملتُه. وقال أبو زيد: رصَنْت الشيءَ معرفةً(4). والرَّصِينانِ في رُكْبة الفرس: أطرافُ القَصَب المركَّب في رَضَْفَة الفَرَس.‏
ومما شذَّ عن الباب قولهم: هو رصينُ الجَوف، أي مُوجَع الجوف. قال:‏
* تقول إنِّي رَصِينُ الجَوْفِ فاسقُونِي(5) *‏
ويقولون: رصَنَه بلسانه رصْناً، أي شَتَمه. وفيه نظرٌ.‏
(رصد) الراء والصاد والدال أصلٌ واحد، وهو التهيُّؤُ لِرِقْبةِ شيءٍ على مَسْلكِه، ثم يُحمَل عليه ما يشاكلُه. يقال أرصدتُ لـه كذا، أي هيّأْتُه* له، كأنّك جعلتَه على مَرصَده. وفي الحديث: "إلاّ أنْ أُرْصِدَه لدَيْنٍ عَلَيّ" وقال الكسائيّ: رصدتُه أرصُدُه، أي ترقَّبتُه؛ وأرصَدْت لـه، أي أعدَدْت. والمَرْصَد: موقع الرَّصْد. والرَّصَد: القوم يَرصُدون. والرَّصْد الفِعل. والرَّصود من الإبل: التي ترصُد شُربَ الإبل ثم تَشرَب هي. ويقال إنَّ الرُّصْدة(6) الزُّبْية، كأنها للسبُع ليقَعَ فيها. ويقال الرَّصيد: السبُع الذي يَرْصُد ليَثِب.‏
وشذّتْ عن الباب كلمةٌ واحدة، يقال الرَّصَْد: أوّل المطر. والله أعلمُ بالصواب.‏
--------------------------------------------------------
(1) هو أبو ذؤيب الهذلي. انظر ديوانه 85 واللسان (رسع، رصع، نهي) ومعجم البلدان (الرسيع).‏
(2)في الأصل:" اربت"، تحريف، صوابه بالثاء المثلثة كما في المجمل والديوان.‏
(3) في الأصل: "أرصنت"، صوابه في المجمل وسائر المعاجم المتداولة.‏
(4) زاد في اللسان: "أي علمته". وفي المجمل: "أي غلبته"، محرفة.‏
(5) في اللسان: "يقول إني".‏
(6) ذكرت في القاموس. ولم تذكر في اللسان.‏
ـ

##### Türkçe

(باب **الراء** ve **الصاد** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**رصع**) **الراء** ve **الصاد** ve **العين** tek bir asıldır; bir şeyi bir şeye bağlamaya delâlet eder; onunla onu süslemek gibi. Kılıcın süsüne **رَصِيعةٌ** denir; çoğulu **رصائع**; bu, ondan yuvarlak olan şeydir. Ve yuvarlak olan her süs halkası: **رصيعةٌ**. Hüzeli (1) dedi ki:
Onları dövdük; nihayet toplulukları gevşeyip kaldığında *** ve **الرَّصيعُ** hamâiller için bir ganimet oldu (2)
Babdan olan: **المراصِعُ**; o, **التمائِم**dir; asıldığı için bununla adlandırıldı. Ve “**رُصِعَ** şey” denir; bağlandığı zaman. Ve “**رَصَع** onunla” denir; koktuğu zaman.

Ve bu hususta kelimeden geri kalan şeyin, hafifliğe ve hacmin küçüklüğüne delâlet eden başka bir asıl olması câizdir; hurma yavrularına **الرَّصَع** denir; bir tanesi **رصَعَةٌ**. Ve **الرَّسْحاء** kadına **رَصْعاء** denir. Ve **الرَّصْع**: elle hafif bir vuruşla vurmaktır. Ve **الترصّع**: canlılık ve hafifliktir.

(**رصغ**) **الراء** ve **الصاد** ve **الغين** bir asıl değildir. Lâkin Halîl dedi: **الرُّصْغ** **الرُّسغ** hakkında bir dildir.

(**رصف**) **الراء** ve **الصاد** ve **الفاء** ölçülü, düzenli tek bir asıldır; o, şeyin bir kısmını bir kısmına katmaktır. İşte **الرَّصْف**: taşların bir kısmını bir kısmına katmaktır. Taşların kendisi de **رَصَفٌ**dur. Bundan: binada kayanın **رَصْف**i. Ve **الرِّصَاف**: okun üstüne bağlanan topuktur. Halîl **الرُّصَافة**yı ve **الرَّصَفَة**yi de nakletti. Ve **الرَّصوف**: ferci küçük olan kadındır; sanki bu, şeyin **تَراصُف**undan (birbirine sıkıca bitişmesinden)dir. Ve “Bu, seninle **لا يَرْصُفُ** bir iştir” denir; yani yakışmaz. Ve **رصِيفٌ** bir iş: sağlamlaştırılmıştır. Ve “Falan, falanın **رصيفُ**udur” (yani) işinde ona karşı durur.

(**رصن**) **الراء** ve **الصاد** ve **النون** tek bir asıldır; sebat, kemal ve sağlamlığa delâlet eder. Dersin ki: **رصينٌ** bir şey; yani şiddetli, sabit. Ve **رَصُن** **رَصانةً**; ve ben onu **أرصنتُه**. Bazı kimseler nakletti: “Falan, ihtiyacınla **رصينٌ**dir”; yani özenlidir. Ve “**رَصَنْتُ** şeyi” denir (3): onu tamamladım. Ebû Zeyd dedi: “**رصَنْت** şeyi **معرفةً**” (4). Ve atın dizindeki **الرَّصِينانِ**: atın **رَضَْفَة**sinde birleştirilmiş kamışın uçlarıdır.

Babdan şâz olan şeylerden: onların “O, **رصينُ الجَوف**tur” sözüdür; yani içi ağrılıdır. Dedi ki:
“Der ki: Ben **رَصِينُ الجَوْفِ**im; bana su verin” (5)
Ve derler ki: “Diliyle onu **رصَنَه** **رصْناً**”; yani ona sövdü. Bunda bir bakış vardır.

(**رصد**) **الراء** ve **الصاد** ve **الدال** tek bir asıldır; o, bir şeyin yolunda gözetlenmesine hazırlanmak, sonra ona benzer olan ona yüklenir. “Ona şunu **أرصدتُ**” denir; yani onu onun için hazırladım; sanki onu onun **مَرصَده**si üzerine koydun. Hadiste: “Ancak onu üzerimdeki bir borç için **أُرْصِدَه** (hazırlayayım)” dedi. Kisâî dedi: “Onu **رصدتُه** **أرصُدُه**”; yani onu gözetledim; ve “Ona **أرصَدْت**”; yani hazırladım. Ve **المَرْصَد**: **الرَّصْد**in yeri. Ve **الرَّصَد**: gözetleyen kavimdir. Ve **الرَّصْد** fiildir. Ve develerden **الرَّصود**: develerin içmesini gözetler, sonra kendisi içer. Ve denir ki: **الرُّصْدة** (6) **الزُّبْية**dir; sanki yırtıcı hayvan için, içine düşsün diye. Ve **الرَّصيد** denir: sıçramak için gözetleyen yırtıcı hayvan.

Babdan şâz olan tek bir kelime: **الرَّصَْد** denir; yağmurun ilki. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.

--------------------------------------------------------
(1) O, Ebû Züeyb el-Hüzelî’dir. Dîvânına 85’e ve Lisân’a (**رسع**، **رصع**، **نهي**) ve Mu‘cemu’l-Buldân’a (**الرسيع**) bak.
(2) Asılda: “**اربت**”, tahriftir; doğrusu, **الثاء** ile üçlenen (harf) iledir; **المجمل** ve dîvânda olduğu gibi.
(3) Asılda: “**أرصنت**”; doğrusu **المجمل**de ve tedavüldeki diğer sözlüklerin tamamındadır.
(4) Lisân’da artırdı: “yani onu bildirdim”. **المجمل**de: “yani ona galip geldim”; tahrif edilmiştir.
(5) Lisân’da: “**يقول إني**”.
(6) **القاموس**’ta zikredildi. Lisân’da zikredilmedi.
ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر ص ف
رَصَفَ الحجارة ورصفها ورجى الماء على الرصف والرصاف وهي الصخر المرصوف‏.‏
قال العجاج‏:‏ من رصف نازع سيلاً رصفاً وتراصفـوا فـي الصلـاة وفي القتال‏.‏
وتقول‏:‏ تراصفوا ثم تقاصفوا‏.‏
وشدّ فوق سهمه وأصل نصله بالرصاف وهو ما يرصف به من العقب وهو الرصافة والرصفة‏.‏
ورصف إحدى قدميه إلى الأخرى‏:‏ ضمها‏.‏
وتراصفت أسنانه تراصفاً وهو تنضدها‏.‏
اصطكت رصفتاهما وهما عينا الركبتين‏.‏
ومن المجاز‏:‏ امرأة رصوف‏:‏ ضيقة الهن‏.‏
ورجل رصيف‏:‏ محكم العمل وقد رصف رصافة ويقال‏:‏ أجاب بجواب مترص حصيف بين رصيف ليس بسخيف ولا خفيف‏.‏
وهذا أمر لا يرصف بك‏.‏
وهو راصف بفلان‏:‏ لائق به‏.‏

##### Türkçe

ر ص ف
**رَصَفَ** taşları; ve onu **رصفها**; ve suyu **الرصف** ve **الرصاف** üzerine akıttı; ve o, dizilmiş kaya(lar)dır.

**العجاج** dedi:
“Bir seli çekişen(ken) **رصف**’tan, **رصفاً**; ve namazda ve savaşta **تراصفـوا**.”

Ve dersin ki: **تراصفوا** sonra **تقاصفوا**.

Ve okunun üzerine sımsıkı bağladı; ve onun temreninin aslını **بالرصاف** ile (sağlamlaştırdı); ve o, topuktan onunla **يرصف** edilen şeydir; ve o, **الرصافة** ve **الرصفة**’dir.

Ve iki ayağından birini ötekine **رصف** etti: onu bitiştirdi.

Ve dişleri **تراصفت**; **تراصفاً**; ve o, onların üst üste dizilmesidir.

İki **رصفتاهما** gıcırdadı; ve onlar, dizlerin iki gözüdür.

Mecazdan: **امرأة رصوف**: ferci dar.

Ve **رجل رصيف**: işi sağlam; ve **رصافة** olarak **رصف** etmiştir; ve denilir ki: “**مترص** **حصيف** bir cevapla, **بين رصيف** (olarak) cevap verdi; bayağı değil ve hafif değil.”

Ve bu, seninle **يرصف** olunacak bir iş değildir.

Ve o, falan kimseyle **راصف**’tır: ona layıktır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الرَّصْفُ: ضَمُّ الشيء بعضِه إلى بعض ونَظْمُه، رَصَفَه يَرْصُفُه رَصْفاً فارْتَصَفَ وتَرَصَّفَ وتَراصَفَ. قال الليث: يقال للقائم إذا صَفَّ قدميه رَصَفَ قَدَمَيْهِ، وذلك إذا ضَمَّ إحداهما إلى الأُخرى. وتَراصَفَ القومُ في الصفّ أَي قام بعضُهم إلى لِزْقِ بعض. ورَصَفَ ما بين رِجْليه: قَرَّبَهما. ورُصِفَتْ أَسْنانُه
(* قوله «ورصفت أسنانه إلى قوله
تصافت» كذا بالأصل مضبوطاً.) رَصْفاً ورَصِفَتْ رَصَفاً، فهي رصِفَةٌ ومُرْتَصِفةٌ: تَصافَّتْ في نبْتَتِها وانْتَظَمَتْ واستوت. وفي حديث معاذ، رضي اللّه عنه، في عذاب القبر: ضَرَبه بمِرْصافةٍ وسَط رأْسه أَي مِطْرَقَةٍ لأَنها يُرْصَفُ بها المضروب أَي يُضَمُّ. ورَصَفَ الحجرَ يَرْصفُهُ رَصْفاً: بناه فوَصَل بعضَه ببعض. والرَّصَفُ: الحِجارة المُتراصِفةُ، واحدتها رَصَفةٌ، بالتحريك. والرَّصَفُ: حجارةٌ مَرْصُوفٌ بعضُها إلى بعضٍ؛ وأَنشد للعجاج:
فَشَنَّ في الإبْريقِ منها نُزَفا،
منْ رَصَفٍ نازَعَ سَيْلاً رَصَفا،
حتى تَناهى في صَهاريجِ الصَّفا
قال الباهلي: أَراد أَنه صَبَّ في إبْريقِ الخمر من ماءِ رَصَفٍ نازَعَ سَيْلاً كان في رصَفٍ فصار منه في هذا، فكأَنَّه نازعه إياه. قال الجوهري: يقول مُزِجَ هذا الشرابُ من ماء رصَفٍ نازَعَ رصَفاً آخَرَ لأَنه أَصْفى له وأَرَقُّ، فَحذَف الماء، وهو يُريدُه، فجَعل مَسِيلَه من رَصَفٍ إلى رصف مُنازَعةً منه إياه.
ابن الأعرابي: أَرْصَفَ الرجلُ إذا مَزَجَ شرابَه بماء الرَّصَفِ، وهو الذي ينحدر من الجبال على الصخر فيَصْفُو، وأَنشد بيت العجاج. وفي حديث المغيرة: لحَديثٌ من عاقِلٍ أَحَبُّ إليَّ من الشُّهْدِ بماء رَصَفةٍ؛ الرَّصَفةُ، بالتحريك: واحدة الرَّصَفِ، وهي الحجارة التي يُرْصَفُ بعضها إلى بعض في مَسِيل فيجتمع فيها ماء المطر؛ وفي حديث ابن الضَّبْعاء (* قوله
«الضبعاء» كذا في الأصل بضاد معجمة ثم عين مهملة، والذي في النهاية: الصبغاء بمهملة ثم معجمة.):
بين القِرانِ السَّوْءِ والتَّراصُفِ
التَّراصُفُ: تَنْضِيدُ الحجارة وصَفُّ بعضِها إلى بعض، واللّه أَعلم. والرَّصَفُ: السَّدُّ المبنيّ للماء. والرَّصَفُ: مَجْرى المَصْنعةِ. التهذيب: الرَّصَفُ صَفاً طويلٌ يتصل بعضه ببعض، واحدته رَصَفةٌ، وقيل: الرَّصَفُ صفاً طويل كأَنه مَرْصُوفٌ. ابن السكيت: الرَّصْفُ مصدر رَصَفْتُ السهْم أَرْصُفُه إذا شَدَدْتَ عليه الرِّصافَ، وهي عَقَبةٌ تُشدُّ على الرُّعْظِ، والرُّعْظُ مَدْخَلُ سِنْخِ النَّصْلِ، يقال: سَهْمٌ مَرْصوفٌ. وفي الحديث: ثم نَظَرَ في الرِّصافِ فتَمارى أَيرى شيئاً أَم لا، قال الليث: الرَّصَفَةُ عَقَبةٌ تُلْوى على موضع الفُوقِ؛ قال الأَزهري: هذا خطأٌ والصواب ما قال ابن السكيت. وفي حديث الخوارج: ينظر في رِصافِه ثم في قُذَذِه فلا يرى شيئاً؛ والرَّصَفَةُ: واحدة الرِّصافِ وهي العَقَبةُ التي تُلْوى فوق رُعْظِ السهم إذا انكسر، وجمعه رُصُفٌ؛ وقول المتنَخِّل الهُذَليِّ:
مَعابِل غير أَرْصافٍ، ولكنْ
كُسِينَ ظُهارَ أَسْوَدَ كالخِياطِ
قال ابن سيده: عندي أَنه جمع رَصَفةً على رَصَفٍ كشجرة وشجر، ثم جمع رَصفاً على أرْصاف كأَشْجار، وأَراد ظُهارَ رِيشٍ أَسْودَ، وهي الرُّصافةُ، وجمعها رَصائِفُ ورِصافٌ. وقد رَصَفه رَصْفاً، فهو مَرْصُوفٌ ورَصِيفٌ. والرَّصَفةُ والرَّصْفةُ جميعاً: عَقَبةٌ تُشَدُّ على عَقَبةٍ ثم تُشَدُّ على حِمالةِ القَوْسِ، قال: وأَرى أَبا حنيفة قد جعل الرِّصافَ واحداً. وفي الحديث: أَنه مَضَغَ وتَراً في رمضانَ ورَصَفَ به وتَرَ قَوْسِه أَي شَدَّه وقَوَّاه. والرَّصْفُ: الشَّدُّ والضمُّ. ورَصَفَ السهمَ: شَدَّه بالرِّصافِ، وهو عَقَب يُلْوى على مدخل النَّصْلِ فيه؛ والرَّصْف، بالتسكين: المصدر من ذلك، تقول: رَصَفْت الحجارة في البناء أَرصُفُها رَصْفاً إذا ضممت بعضها إلى بعض، ورَصَفْت السهمَ رَصْفاً إذا شَدَدْتَ على رُعْظه عَقَبَةً؛ ومنه قول الراجز:
وأَثْرَبِيٌّ سِنْخُه مَرْصُوفُ
(* قوله «وأثربي» في القاموس: والنسبة، يعني إلى يثرب، يثربي وأثربي بفتح الراء وكسرها فيهما واقتصر الجوهري على الفتح.)
ويقال: هذا أَمر لا يَرْصُفُ بك أَي لا يَلِيق.
والرَّصَفَتانِ: عَصَبتانِ في رضْفَتَي الرُّكْبتين.
والمَرْصوفةُ من النساء: التي التَزَقَ خِتانُها فلم يُوصَلْ إليها. والرَّصُوفُ: الصغيرة الفَرْجِ، وقد رَصِفَتْ. ابن الأَعرابي: الرَّشُوفُ من النساء اليابِسَةُ المكان، والرَّصُوفُ الضَّيّقةُ المكانِ، والرَّصْفاءُ من النساء الضيِّقةُ الملاقي، وهي الرَّصوفُ. وحكى ابن بري: المِيقابُ ضِدّ الرَّصوفِ.
والرَّصافةُ بالشي: الرِّفْق به. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: أُتي في المنام فقيل له تَصَدَّقْ بأَرض كذا، قال: ولم يكن لنا مالٌ أَرْصَفُ بنا منها أَي أَرْفَقُ بنا وأَوْفَقُ لنا. والرَّصافةُ: الرَّفْقُ في الأَمور، وفي رواية: ولم يكن لنا عِمادٌ أَرْصَفُ بنا منها، ولم يجئ لها فِعْلٌ.
وعملٌ رَصِيفٌ وجَوابٌ رَصِيف أَي مُحْكَمٌ رَصينٌ.
والرُّصافَةُ: كل مَنْبِتٍ بالسوادِ وقد غلب على موضع بغداد والشام. وعينُ الرُّصافةِ: موضع فيه بئر؛ وإيَّاه عنى أُمَيَّةُ بن أَبي عائذٍ الهذَليُّ:
يَؤُمُّ بها، وانْتَحَتْ لِلرَّجا
ءِ عَيْنَ الرُّصافةِ ذاتَ النِّجالِ
(* قوله «للرجاء» في معجم ياقوت: للنجاء.)
الصحاح: ورُصافةُ موضع. والرِّصافُ: موضع. ورَصَفٌ: ماء؛ قال أَبو خراش: نُساقِيهمْ على رَصَفٍ وضُرٍّ،
كَدابغةٍ وقد نَغِلَ الأَديمُ
(* قوله «نساقيهم» هو الذي بالأصل هنا، وسبق في مادة ضرر: نسابقهم، ورصف، محركة وبضمتين: موضع كما في القاموس زاد شارحه وبه ماء يسمى به.) رضف: الرَّضْفُ: الحجارَةُ التي حَمِيَتْ بالشمس أَو النار، واحدتها رَضْفةٌ. غيره: الرَّضْفُ الحجارة المُحماةُ يُوغَرُ بها اللَّبَنُ، واحدتها رَضْفةٌ. وفي المثل: خذ من الرَّضْفةِ ما عليها. ورَضَفه يَرْضِفُه، بالكسر، أَي كَواه بالرَّضْفةِ. والرَّضِيفُ: اللبن يُغْلى بالرَّضْفةِ. وفي حديث الهِجْرة: فيَبِيتانِ في رِسْلِها ورَضِيفِها؛ الرَّضِيفُ اللبن المَرْضُوفُ، وهو الذي طَرِحَ فيه الحجارة المُحْماةُ لِيذْهب وخَمُه. وفي حديث وابصةَ، رضي اللّه عنه: مثل الذي يأَكُلُ القُسامةَ كمثل جَدْيٍ بطنُه مملوء رَضْفاً. وفي الحديث: كان في التشهد الأَول كأَنه على الرَّضْفِ؛ هي الحِجارة المُحْماة على النار. وفي الحديث: أَنه أُتِيَ برجل نُعِتَ له الكَيُّ فقال: اكْوُوه ثم ارْضِفُوه
(* قوله «ثم ارضفوه» كذا بالأصل،
والذي في النهاية أو ارضفوه.) أَي كَمِّدُوه بالرضْفِ. وحديث أَبي ذر، رضي اللّه عنه: بَشِّر الكَنَّازين برَضْفٍ يُحْمَى عليه في نار جهنم. وشَواء مَرْضوفٌ: مَشْوِيٌّ على الرضْفة. وفي الحديث: أَن هنداً بنت عُتْبَةَ لما أَسْلمت أَرْسَلَتْ إليه بَجَدْيَيْنِ مرضوفين. ولَبَنٌ رَضِيفٌ: مصْبُوبٌ على الرَّضْفِ. والرضَفة: سِمَةٌ تُكْوَى برضْفةٍ من حجارة حيثما كانت، وقد رَضَفَه يَرْضِفُه. الليث: الرَّضْفُ حجارة على وجه الأَرض قد حميت. وشِواء مَرْضُوفٌ: يُشْوَى على تلك الحجارة. والحَمَلُ المَرْضُوفُ: تُلْقَى تلك الحجارة إذا احمرَّت في جوفِه حتى ينشوي الحمل. قال شمر: سمعت أَعرابيّاً يصف الرَّضائف وقال: يُعْمَدُ إلى الجَدي فَيُلْبَأُ من لبن أُمه حتى يمتلئ، ثم يذبح فَيُزَقَّقُ من قِبَلِ قفاه، ثم يُعْمَدُ إلى حجارة فتحرق بالنار ثم تُوضع في بطنه حتى ينشوي؛ وأَنشد بيت الكميت: ومَرْضُوفَةٍ لم تُؤْنِ في الطَّبْخِ طاهِياً.
عَجِلْتُ إلى مُحْوَرِّها، حين غَرْغَرا
لم تُؤْن أَي لم تَحْبِسْ ولم تُبْطِئْ. الأَصمعي: الرضْفُ الحجارةُ المُحْماةُ في النار أَو الشمس، واحدتها رضْفةٌ؛ قال الكميت بن زيد: أَجِيبُوا رُقَى الآسِي النَِّطاسِيِّ، واحْذَروا
مُطَفّئةَ الرَّضْفِ التي لا شِوَى لها
قال: وهي الحَيّةُ التي تمرُّ على الرضْف فَيُطْفِئُ سمُّها نارَ الرضْف. وقال أَبو عمرو الرضف حجارة يُوقد عليها حتى إذا صارت لهَباً أُّلقِيَتْ في القِدْرِ مع اللحم فأَنْضَجَتْه. والمَرْضُوفةُ: القدر أُنْضِجت بالرضف. وفي حديث حذيفة أَنه ذكر فِتَناً فقال: أَتتكم الدُّهَيْماءُ تَرْمِي بالنَّشَفِ ثم التي تَلِيها ترمي بالرَّضْف أَي في شدّتها وحَرّها كأَنها ترمي بالرضف. قال أَبو منصور: رأَيت الأعراب يأْخذون الحجارة فيوقدون عليها، فإذا حَمِيَت رَضَفُوا بها اللَّبن البارِدَ الحَقِينَ لتَكْسِر من برده فيشربونه، وربما رضفوا الماء للخيل إذا بَرَد الزمان. وفي حديث أَبي بكر: فإذا قُرَيْصٌ من مَلَّةٍ فيه أَثَر الرَّضِيفِ؛ يريد قُرْصاً صغيراً قد خُبِزَ بالمَلّة وهي الرّماد الحارُّ. والرَّضِيفُ: ما يُشْوَى من اللحم على الرَّضْفِ أَي مَرْضُوفٌ، يريد أَثَر ما عَلِقَ على القُرْص من دَسَم اللحم المرضوف. أَبو عبيدة: جاء فلان بِمُطْفِئَة الرضف، قال: وأَصلها أَنها داهيةٌ أَنْسَتْنا التي قبلها فأَطفَأَت حَرّها. قال الليث: مُطْفِئة الرّضْفِ شَحْمَة إذا أَصابت الرَّضْفَ ذابت فأَخْمَدَته؛ قال أَبو منصور: والقول ما قال أَبو عبيدة.
وفي حديث معاذ في عذاب القبر: ضَرَبَه بِمرْضافةٍ وسَطَ رأْسِه أَي بآلةٍ من الرَّضفِ، ويروى بالصاد، وقد تقدّم.
والرضْف: جِرْمُ عِظامٍ في الرُّكْبَة كالأَصابع المضمومة قد أَخذ بعضها بعضاً، والواحدة رَضْفة، ومنهم من يثقل فيقول: رَضَفةٌ. ابن سيده: والرَّضْفةُ والرَّضَفةُ: عظم مُطْبِقٌ على رأَْس الساق ورأْسِ الفخذ. والرَّضْفةُ: طَبَقٌ يموجُ على الرُّكبة، وقيل: الرَّضَفَتان من الفرس عظمان مُسْتديران فيهما عِرَضٌ منقطعان من العظام كأَنهما طَبَقانِ للركبتين، وقيل: الرضفة الجلدة التي على الركبة. والرضفة: عظم بين الحَوْشَبِ والوَظِيفِ ومُلْتقى الجُبَّةِ في الرُّسْغِ، وقيل: هي عظمٌ مُنْقَطِعٌ في جوف الحافر. ورَضْفُ الركبة
(* قوله «ورضف الركبة» كذا بالأصل بدون هاء تأنيث،
وقوله «والرضف ركبتا» كذا فيه أيضاً.) ورُضافُها: التي تزول. وقيل: الرُّضاف ما كان تحت الدَّاغِصة. وقال النضر في كتاب الخيل: والرضف ركبتا الفرس فيما بين الكُراع والذِّراع، وهي أَعْظمُ صغار مجتمعة في رأْس أَعلى الذراع.
ورَضَفْتُ الوِسادَةَ: ثَنَيْتُها، يمانِيةٌ.

##### Türkçe

**الرَّصْفُ**: şeyin bir kısmını bir kısmına bitiştirmek ve onu dizmek; **رَصَفَه يَرْصُفُه رَصْفاً**; böylece **فارْتَصَفَ** ve **تَرَصَّفَ** ve **تَراصَفَ**. Leys dedi: ayakta durana, iki ayağını hizaya koyduğu zaman **رَصَفَ قَدَمَيْهِ** denir; bu, ikisinden birini ötekine bitiştirdiği zamandır. Kavim safta **تَراصَفَ** etti; yani bazısı bazısının yapışığına durdu. Ve iki bacağı arasını **رَصَفَ** etti: ikisini yaklaştırdı. Ve dişleri **رُصِفَتْ**
(* sözü «ورصفت أسنانه»den «تصافت»e kadar, asılda böylece ضبط edilmiş.) **رَصْفاً**; ve **رَصِفَتْ رَصَفاً**; artık o **رصِفَةٌ** ve **مُرْتَصِفةٌ**dur: bitişinde **تَصافَّتْ**, ve düzenlendi, ve düzleşti. Muâz hadîsinde, Allah ondan razı olsun, kabir azabında: “Onu başının ortasına bir **مِرْصافةٍ** ile vurdu” (geçer); yani bir çekiç; çünkü onunla vurulan **يُرْصَفُ** edilir; yani birleştirilir (sıkıştırılır). Ve taşı **رَصَفَ** eder, **يَرْصفُهُ رَصْفاً**: onu bina etti de bir kısmını bir kısmına ulaştırdı. Ve **الرَّصَفُ**: birbirine bitişik taşlar; tekili, harekeli olarak **رَصَفةٌ**dur. Ve **الرَّصَفُ**: taşlar; bir kısmı bir kısmına **مَرْصُوفٌ**dur; ve A‘câc’ın şu beyti okunmuştur:
فَشَنَّ في الإبْريقِ منها نُزَفا،
منْ رَصَفٍ نازَعَ سَيْلاً رَصَفا،
حتى تَناهى في صَهاريجِ الصَّفا
Bâhilî dedi: muradı, şarap ibrikine, **رَصَفٍ** suyundan dökmüş olmasıdır; o, **رَصَفٍ** içinde bulunan bir sele karşı çekişmişti; bundan, şu (ibrikteki) oldu; sanki onu ondan çekişip almış gibidir. Cevherî dedi: “Bu içki, **رَصَفٍ** suyundan karıştırıldı; başka bir **رَصَفٍ** ile çekişti” diyor; çünkü o, onun için daha duru ve daha incedir; suyu hazfetti, hâlbuki onu murad ediyor; böylece onun akışını bir **رَصَفٍ**ten bir **رصف**e, ondan onu çekişip alma kıldı.

İbnü’l-A‘râbî: kişi, içkisini **ماء الرَّصَفِ** ile karıştırdığı zaman **أَرْصَفَ** eder; o, dağlardan kaya üzerine inip durulan sudur; ve A‘câc’ın beytini okudu. Muğîre hadîsinde: “Akıllıdan bir söz, bana **الشُّهْدِ**den, **بماء رَصَفةٍ** ile (olan)dan daha sevgilidir”; **الرَّصَفةُ**, harekeli olarak: **الرَّصَفِ**in tekilidir; o, bir akış yatağında bir kısmı bir kısmına **يُرْصَفُ** edilen taşlardır; böylece yağmur suyu onda toplanır. İbnü’d-Dab‘â hadîsinde
(* sözü «الضبعاء»: asılda böyle; ضاد معجمة sonra عين مهملة ile; nihâyede olan ise: **الصبغاء** مهملة sonra معجمة ile.):
بين القِرانِ السَّوْءِ والتَّراصُفِ
**التَّراصُفُ**: taşları üst üste dizmek ve bir kısmını bir kısmına saf saf koymaktır; Allah daha iyi bilir. Ve **الرَّصَفُ**: su için yapılmış set. Ve **الرَّصَفُ**: yapının (suyolunun) mecrası.

**التهذيب**: **الرَّصَفُ**, birbirine bitişen uzun bir saftır; tekili **رَصَفةٌ**dur; ve denildi ki: **الرَّصَفُ** uzun bir saftır; sanki **مَرْصُوفٌ**dur. İbnü’s-Sikkît: **الرَّصْفُ**, “oku **رَصَفْتُ**”un masdarıdır; onu **أَرْصُفُه**: üzerine **الرِّصافَ**ı sıktığın zaman; o, **الرُّعْظِ** üzerine bağlanan bir sinirdir; **الرُّعْظُ**, **سِنْخِ النَّصْلِ**in girişidir; “**سَهْمٌ مَرْصوفٌ**” denir. Hadîste: “Sonra **الرِّصافِ**a baktı da bir şey görür mü görmez mi diye çekişti.” Leys dedi: **الرَّصَفَةُ**, **الفُوقِ** yerinin üzerine dolanan bir sinirdir. Ezherî dedi: bu hatadır; doğru olan, İbnü’s-Sikkît’in dediğidir. Hâricîler hadîsinde: “**رِصافِه**ine sonra **قُذَذِه**ine bakar da bir şey görmez”; **الرَّصَفَةُ**: **الرِّصافِ**ın tekilidir; o, ok kırıldığı zaman okun **رُعْظِ**ının üstüne dolanan sinirdir; cem‘i **رُصُفٌ**dur. Mütenahhil el-Hüzelî’nin sözü:
مَعابِل غير أَرْصافٍ، ولكنْ
كُسِينَ ظُهارَ أَسْوَدَ كالخِياطِ
İbn Sîde dedi: bence o, **رَصَفةً**yı **رَصَفٍ** üzerine (şecere/şecer gibi) cem‘ etmiştir; sonra **رَصفاً**ı **أرْصاف** üzerine (eşcâr gibi) cem‘ etmiştir; ve muradı, siyah tüyün **ظُهارَ**ıdır; o **الرُّصافةُ**dır; cem‘i **رَصائِفُ** ve **رِصافٌ**dur. Ve onu **رَصَفه رَصْفاً** etti; artık o **مَرْصُوفٌ** ve **رَصِيفٌ**dir. Ve **الرَّصَفةُ** ile **الرَّصْفةُ** ikisi birden: bir sinirdir; bir sinir üzerine bağlanır, sonra yayın kayışına bağlanır. Dedi: ve Ebû Hanîfe’yi, **الرِّصافَ**ı tekil kılmış görüyorum. Hadîste: “Ramazan’da bir kirişi çiğnedi ve onunla yayının kirişini **رَصَفَ** etti”; yani onu sıktı ve kuvvetlendirdi. Ve **الرَّصْفُ**: sıkma ve birleştirmedir. Ve oku **رَصَفَ** etti: onu **بالرِّصافِ** ile sıktı; o, içinde **النَّصْلِ**in girişine dolanan sinirdir. Ve **الرَّصْفُ**, sükûn ile: bunun masdarıdır. “Binada taşları **رَصَفْت**” dersin: onları **أَرصُفُها رَصْفاً**, bir kısmını bir kısmına bitiştirdiğin zaman; ve “oku **رَصَفْت**” dersin: onun **رُعْظِ**ı üzerine bir sinir sıktığın zaman. Ondandır, recez söyleyenin sözü:
وأَثْرَبِيٌّ سِنْخُه مَرْصُوفُ
(* sözü «وأثربي»: **القاموس**ta: nisbet; yani Yesrib’e nisbet; **يثربي** ve **أثربي**, ikisinde de ر’nin fethi ve kesriyle; Cevherî yalnız fethiyle yetinmiştir.)

Ve denir: “Bu, sana yakışmayan bir iştir”: **لا يَرْصُفُ بك**; yani sana lâyık olmaz. Ve **الرَّصَفَتانِ**: dizlerin iki **رضْفَتَي**sinde iki sinirdir. Ve kadınlardan **المَرْصوفةُ**: sünnet yeri yapışıp ona ulaşılamayan (kadın)dır. Ve **الرَّصُوفُ**: ferci küçük olan; ve **رَصِفَتْ**. İbnü’l-A‘râbî: kadınlardan **الرَّشُوفُ**, yer (mahall) kuru olandır; **الرَّصُوفُ**, yer (mahall) dar olandır; ve kadınlardan **الرَّصْفاءُ**, temas yerleri dar olandır; o, **الرَّصوفُ**dur. İbn Berrî nakletti: **المِيقابُ**, **الرَّصوفِ**un zıddıdır.

Ve **الرَّصافةُ بالشي**: ona yumuşak davranmaktır. Ömer hadîsinde, Allah ondan razı olsun: rüyada ona getirildi de kendisine “şu yerin arazisini sadaka ver” denildi; dedi ki: “Bizim için ondan daha **أَرْصَفُ بنا** bir mal yoktu”; yani bize daha yumuşak ve bizim için daha uygun. Ve **الرَّصافةُ**: işlerde yumuşaklıktır. Bir rivayette: “Bizim için ondan daha **أَرْصَفُ بنا** bir dayanak yoktu”; ve onun için bir fiil gelmemiştir.

Ve **عملٌ رَصِيفٌ** ve **جَوابٌ رَصِيف**: yani sağlam, metin.

Ve **الرُّصافَةُ**: sevâd’da her bitkilik; ve Bağdat ve Şam’daki bir yere galebe etmiştir. Ve **عينُ الرُّصافةِ**: içinde kuyu olan bir yer; Hüzelî Ümeyye b. Ebî Âiz’in kastettiği de odur:
يَؤُمُّ بها، وانْتَحَتْ لِلرَّجا
ءِ عَيْنَ الرُّصافةِ ذاتَ النِّجالِ
(* sözü «للرجاء»: Yâkût’un mu‘ceminde: **للنجاء**.)

**الصحاح**: ve **رُصافةُ** bir yerdir. Ve **الرِّصافُ**: bir yerdir. Ve **رَصَفٌ**: sudur; Ebû Harâş dedi:
نُساقِيهمْ على رَصَفٍ وضُرٍّ،
كَدابغةٍ وقد نَغِلَ الأَديمُ
(* sözü «نساقيهم»: asılda burada olan budur; **ضرر** maddesinde “**نسابقهم**” geçmişti; ve **رصف**, harekeli ve iki damme ile: bir yer, **القاموس**ta olduğu gibi; şârihi “ve onda bu adla anılan su vardır” diye artırdı.)

**رضف**: **الرَّضْفُ**: güneşle yahut ateşle ısınmış taşlardır; tekili **رَضْفةٌ**dur. Başkası: **الرَّضْفُ**, sütü kızıştırmak için onunla süt kaynatılan kızgın taşlardır; tekili **رَضْفةٌ**dur. Meselde: “**الرَّضْفةِ**den üzerindekini al.” Ve onu **رَضَفه يَرْضِفُه** (kesre ile): yani onu **بالرَّضْفةِ** ile dağladı. Ve **الرَّضِيفُ**: **بالرَّضْفةِ** ile kaynatılan süttür. Hicret hadîsinde: “İkisi, onun **رِسْلِها**sında ve **رَضِيفِها**sında geceleyip kalırlar”; **الرَّضِيفُ**, **اللبن المَرْضُوفُ**tur; o, içine kızgın taşların atıldığı süttür; ta ki onun ağır kokusu gitsin. Vâbısa hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “**القُسامةَ**yı yiyen kimsenin misali, karnı **رَضْفاً** ile dolu bir oğlak misalidir.” Hadîste: “İlk teşehhüdde sanki **الرَّضْفِ** üzerindeymiş gibiydi”; o, ateş üzerinde kızdırılmış taşlardır. Hadîste: kendisine dağlama vasfı yapılan bir adam getirildi; dedi ki: “Onu dağlayın, sonra onu **ارْضِفُوه**”
(* sözü «ثم ارضفوه»: asılda böyle; nihâyede olan: “**أو ارضفوه**”.) yani onu **بالرضْفِ** ile kompres yapın. Ebû Zer hadîsi, Allah ondan razı olsun: “Hazine biriktirenleri, cehennem ateşinde üzerine kızdırılacak **رَضْفٍ** ile müjdele.” Ve **شَواء مَرْضوفٌ**: **الرضْفة** üzerinde kızartılmıştır. Hadîste: Hind bint Utbe Müslüman olunca ona iki **جَدْيَيْنِ مرضوفين** gönderdi. Ve **لَبَنٌ رَضِيفٌ**: **الرَّضْفِ** üzerine dökülmüş. Ve **الرضَفة**: nerede olursa olsun taşlardan bir **رضْفةٍ** ile dağlanan bir damgadır; ve onu **رَضَفَه يَرْضِفُه**. Leys: **الرَّضْفُ**, yer yüzünde olup ısınmış taşlardır. Ve **شِواء مَرْضُوفٌ**: o taşlar üzerinde kızartılır. Ve **الحَمَلُ المَرْضُوفُ**: o taşlar kızarınca onun karnına atılır; ta ki kuzu kızarsın. Şemmer dedi: bir bedevîyi **الرَّضائف**i vasfederken işittim; dedi ki: oğlağa yönelinir de annesinin sütünden, doluncaya kadar içirilir; sonra kesilir de ensesi tarafından tulumlanır; sonra taşlara yönelinir, ateşle yakılır; sonra karnına konur; ta ki oğlak kızarsın. Ve Kümeyt’in beytini okudu:
ومَرْضُوفَةٍ لم تُؤْنِ في الطَّبْخِ طاهِياً.
عَجِلْتُ إلى مُحْوَرِّها، حين غَرْغَرا
**لم تُؤْن**: yani alıkoymadı ve geciktirmedi. Asma‘î: **الرضْفُ**, ateşte yahut güneşte kızdırılmış taşlardır; tekili **رضْفةٌ**dur. Kümeyt b. Zeyd dedi:
أَجِيبُوا رُقَى الآسِي النَِّطاسِيِّ، واحْذَروا
مُطَفّئةَ الرَّضْفِ التي لا شِوَى لها
Dedi: o, yılandır; **الرضْف** üzerinden geçer de zehri **الرضْف** ateşini söndürür. Ebû Amr dedi: **الرضف**, üzerinde ateş yakılan taşlardır; nihayet alev olunca etle birlikte tencereye atılır da onu pişirir. Ve **المَرْضُوفةُ**: **بالرضف** ile pişirilmiş tenceredir. Huzeyfe hadîsinde: fitneleri andı da dedi ki: “Size **الدُّهَيْماءُ** geldi; **بالنَّشَفِ** atar; sonra onu izleyen, **بالرَّضْفِ** atar”; yani şiddetinde ve hararetinde, sanki **بالرضف** atıyor gibidir. Ebû Mansûr dedi: bedevîleri gördüm; taşları alırlar da üzerinde ateş yakarlar; ısınınca onunla soğuk, yeni sağılmış sütü **رَضَفُوا** ederler; soğukluğunu kırsın diye; sonra onu içerler; bazen de zaman soğuyunca atlar için suyu **رضفوا** ederler.

Ebû Bekir hadîsinde: “İçinde **أَثَر الرَّضِيفِ** bulunan, **مَلَّةٍ**den bir **قُرَيْصٌ**”; küçük bir ekmek parçasını murad eder; **المَلّة** ile pişirilmiştir; o, sıcak küldür. Ve **الرَّضِيفُ**: etten **الرَّضْفِ** üzerinde kızartılan şeydir; yani **مَرْضُوفٌ**; **القُرْص** üzerine yapışmış olan, kızartılmış etin yağının izini murad eder. Ebû Ubeyde: “Falan, **بِمُطْفِئَة الرضف** ile geldi” dedi; aslı, onun bir felâket olmasıdır; kendisinden önceki felâketi bize unutturdu da onun hararetini söndürdü. Leys dedi: **مُطْفِئة الرّضْفِ**, **الرَّضْفَ**a isabet edince eriyip onu söndüren bir iç yağı parçasıdır. Ebû Mansûr dedi: söz, Ebû Ubeyde’nin dediğidir.

Muâz hadîsinde kabir azabında: “Onu başının ortasına bir **بِمرْضافةٍ** ile vurdu”; yani **الرَّضفِ**ten bir aletle; ve **بالصاد** ile de rivayet olunur; geçmişti.

Ve **الرضْف**: dizde, bitişik parmaklar gibi, bir kısmı bir kısmını tutmuş büyük bir cisimdir; tekili **رَضْفة**dir; onlardan kimi ağırlaştırır da **رَضَفةٌ** der. İbn Sîde: **الرَّضْفةُ** ve **الرَّضَفةُ**: kaval kemiğinin başı ve uyluk kemiğinin başı üzerine kapanan bir kemiktir. Ve **الرَّضْفةُ**: diz üzerinde dalgalanan bir tabakadır; ve denildi ki: attan **الرَّضَفَتان** iki yuvarlak kemiktir; onlarda, kemiklerden kopuk bir en vardır; sanki ikisi dizler için iki tabakadır. Ve denildi ki: **الرضفة** diz üzerindeki deridir. Ve **الرضفة**: **الحَوْشَبِ** ile **الوَظِيفِ** arasında ve bilekte **مُلْتقى الجُبَّةِ**de bir kemiktir; ve denildi ki: o, toynağın içinde kopuk bir kemiktir. Ve **رَضْفُ الركبة**
(* sözü «ورضف الركبة»: asılda dişilik ه’si olmaksızın; ve sözü «والرضف ركبتا»: onda da böyle.) ve onun **رُضافُها**: yerinden çıkan (kemikler)dir. Ve denildi ki: **الرُّضاف** **الدَّاغِصة**nın altında olandır. Nadr, **كتاب الخيل**de dedi: ve **الرضف** atın iki dizidir; **الكُراع** ile **الذِّراع** arasındadır; o, üst kolun en üst başında toplanmış küçük kemiklerin en büyüğüdür.

Ve “yastığı **رَضَفْتُ**”: onu ikiye katladım; Yemânîcedir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر ص ف * * رَصَفَ * قدميه ضم إحداهما إلى الأخرى وبابه نصر و * ترَاصَفَ * القوم في الصف قام بعضهم إلى لزق بعض وعمل * رَصيفٌ * وجواب رصيف أي محكم رصين و * رُصَافَةُ * موضع

##### Türkçe

* ر ص ف * * **رَصَفَ** * ayaklarını; birini ötekine bitiştirdi; ve babı **نصر**’dır. Ve * **ترَاصَفَ** * kavim safta; bazısı bazısına yapışacak şekilde durdu. Ve * **رَصيفٌ** * ve “cevap rصيف” yani sağlam, metin. Ve * **رُصَافَةُ** * bir yer.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الرصفة، محركة: واحدة الرصف، لحجارة مرصوف بعضها إلى بعض في مسيل فيجتمع فيها المطر، وفي حديث زياد: أنه بلغه قول المغيرة بن شعبة، رضى الله عنه: لحديث من عاقل أحب إلى من الشهد بماء رصفة، فقال: أكذا هو، فلهو أحب إلى، من رثيئة فتئت بسلالة من ماء ثغب، في يوم ذي وديقة، ترمض فيه الآجال. وفي التهذيب: الرصف: صفا طويل، يتصل بعضه ببعض، كأنه مرصوف، وقال العجاج:
  فشن في الإبريق منها نـزفـا
  من رصف نازع سيلا رصفـا
  حتى تناهى في صهاريج الصفا

  قال الباهلي: أراد أنه صب في إبريق الخمر من ماء رصف، نازع سيلا كان في رصف، فصار منه في هذا، فكأنه نازعه إياه، قال الجوهرى: يقول: مزج هذا الشراب من ماء رصف نازع رصفا آخر، لأنه أصفى له وأرق، فحذف الماء وهو يريده، فجعل مسيله من رصف إلى رصف، منازعة منه إياه. الرصفة أيضا: واحدة الرصاف، للعقب الذي يلوى فوق الرعظ إذا انكسر، والرعظ: مدخل سنخ النصل، نقله الجوهرى، وهو قول ابن السكيت، ومنه الحديث: )فنظر في رصافه فلم ير شيئا( وفي حديث آخر: )أهدى له يكسوم ابن أخي الأشرم سلاحا فيه سهم لغب، وقد ركبت معبلة في رعظه، فقوم فوقه، وقال: هو مستحكم الرصاف، وسماه قتر الغلاء( وقال الليث: الرصفة: عقبة تلوى على موضع الفوق، قال الأزهرى: وهذا خطأ، والصواب ما قاله ابن السكيت، كالرصافة، والرصوفة، بضمهما، هكذا في النسخ، والذي قاله الليث: الرصافة، والرصفة: عقبة تلوى على موضع الفوق من الوتر، وعلى أصل نصل السهم، فالصواب: والرصفه. والمصدر: الرصف، مسكنة بالفتح، هكذا في النسخ، وكان أحدهما يغني عن الآخر، يقال: رصف السهم، يرصفه، رصفا: شد على رعظه عقبة، نقله الجوهرى، ومنه الحديث: )أنه مضغ وترا في رمضان، ورصف به وتر قوسه(، وأنشد الجوهرى للراجز:
  وأثربى سنخه مرصوف رصف المصلي قدميه: ضم إحداهما إلى الأخرى، ولم يقيده الجوهرى بالمصلى، وفي العين: يقال للقائم إذا صف قدميه: رصف قدميه، وذلك إذا ضم إحداهما إلى الأخرى. من المجاز: المرصوفة: الصغيرة الهنة، وفي الأساس: الهن، لا يصل إليها الرجل، وقيل: هي التي التزق ختانها فلم يوصل إليها، أو الضيقتها، كالرصوف، والرصفاء، عن ابن الأعرابي، والجوهري ذكر الرصوف فقط، وقيل: الرصفاء من النساء: الضيقة الملاقي، وحكى ابن بري: الميقاب ضد الرصوف. في حديث معاذ: )ضربه بمرصافة( المرصافة: المطرقة، لأنه يرصف بها المطروق، أى: يضم، ويلزق. من المجاز: ذا أمرلا يرصف بك أى: لا يليق بك، وهو راصف بفلان: أى لائق به. من المجاز، يقال: عمل رصيف، بين الرصافة: أى محكم رصين. وقد رصف، ككرم. قال ابن عباد: هو رصيفه، أي يعارضه في عمله، ويألفه، ولا يفارقه، وهو مجاز. والرصافة، ككناسة، هكذا ضبطه ياقوت، والصاغاني، ورده شيخنا، فقال: اشتهر في ضبط الرصافات، أنها بالفتح، وفي اللسان: الرصافة: كل منبت بالسواد، وقد غلب على موضع بغداد، والشأم. وقال ياقوت في المشترك: الرصافة أحد عشر موضعا، منها: د بالشأم غربي الرقة، وهي رصافة هشام بن عبد الملك منه: أبو منيع عبيد الله بن أبي زياد الرصافي، روى عن الزهري، عنه ابن ابنه أبو محمد الحجاج بن يوسف بن أبي منيع، نقله الحافظ، وعن الحجاج الحسين بن الحسن المروزي. الرصافة: محلة ببغداد بالشرقية، بها ترب أكثر الخلفاء، وبقربها مشهد الإمام أبي حنيفة رحمه الله تعالى، وإليها نسب الجامع، وفيها يقول الشاعر:

  عيون المها بين الرصافة والجسرجلبن الهوى من حيث أدرى ولا أدرى منها: محمد بن بكار بن الزيات أبو عبد الله، قال ابن معين: لا بأس به، وجعفر بن محمد بن علي. الرصافة: د بالبصرة، منه: محمد بن عبد الله بن أحمد بن محمد، عن عبد العزيز الدراوردي، وأبو القاسم الحسن بن علي بن إبراهيم المقرئ. الرصافة: د بالأندلس، بالقرب من قرطبة، منه: يوسف بن مسعود، ومحمد بن عبد الله بن صيفون، عن أبي سعيد بن الأعرابي، وعنه أبو عمر بن عبد البر، وغيره. الرصافة: ة بواسط، بالقرب من العراق، منها: حسن ابن عبد المجيد، عن شعيب بن محمد الكوفي، وعنه عبد الله ابن محمد بن عثمان الحافظ. الرصافة: ة بنيسابور، وهي ضيعة بها الرصافة: ة بالكوفة، أحدثها المنصور. الرصافة: د بإفريقية، وهي غير التي في الأندلس. الرصافة: قلعة للإسماعيلية. وعين الرصافة: ع بالحجاز فيه بئر، قال أمية بن أبي عائذ يصف حمارا وأتنه:
  يؤم بها وانتحت لـلـنـجـا                      ء عين الرصافة ذات النجال فهؤلاء الذين ذكرهم المصنف أحد عشر موضعا، وفاته: رصافة اليمن، وهي: قرية من أعمال ذمار، نقله ياقوت، والصاغاني. ورصافة أبي العباس بالأنبار، نقله في التكملة، فهي اثنا عشر موضعا. قال ابن عباد: الرصاف، ككتاب: العصب من الفرس، الواحد رصيف، كأمير، أو هي عظام الجنب، لتراصفها، ويجمع أيضا على: رصف، ككتب. ورصف، محركة، وقال الجمحي: رصف بضمتين: ع به ماء يسمى بهن قال أبو خراش:
  نساقيهم على رصف وضر                      كدابغة وقد نـغـل الأديم

  قال ابن الأعرابي: أرصف الرجل: مزج شرابه بماء الرصف، وهو المنحدر من الجبال على الصخر فيصفو، وقد تقدم ذكر الرصف، وأنشد بيت العجاج الذي تقدم ذكره. وتراصفوا في الصف: تراصوا، أى: قام بعضهم إلى بعض، فلزق، ورصف ما بين رجليه: قربهما. والمرتصف: الأسد، عن ابن خالويه. ورجل مرتصف الأسنان: متقاربها، قد تصافت في نبتتها، انتظمت واستوت. ومما يستدرك عليه: الرصف: نظم الشيء بعضه إلى بعض. ورصف الحجر، يرصفه: بناه، ووصل بعضه ببعض، وذلك البناء يسمى رصفا، محركة، ورصيفا، كأمير، ومنه رصيف فاس، ورصيف العدوة، بالقرب من سبتة، وعدة رصف بمصر. وقيل: الرصف: السد المبنى للماء. وقيل: هو مجرى المصنعة. ورصف وأرصاف، كشجر وأشجار، لعقبة الرعظ، كالرصافة، بالكسر، وجمعها: رصائف، ورصاف. والرصيف من السهام: المرصوف، والرصفة، والرصفة، بالتحريك والتسكين: عقبة تشد على عقبة، ثم تشد على حمالة القوس، قال ابن سيده: وأرى أبا حنيفة قد جعل الرصاف واحدا. وفي ركبة الفرس رصفتان، وهما عظمان فيهما، مستديران، منقطعان عن العظام، كذا في المحيط واللسان، وفي الأساس: اصطكت رصفتاهما، وهما عينا الركبتين. والرصافة بالشيء: الرفق به. وجواب رصيف: متقن، يقال: أجاب بجواب مرتض حصيف، بين رصيف، لا سخيف ولا خفيف، وهو مجاز. ورصف الحجارة ترصيفا، مثل رصفها رصفا، وتراصفوا في القتال: تراصوا، يقال: تراصفوا، ثم تقاصفوا. ورصفت المرأة، كفرحت: صارت رصوفا. والرصاف، بالكسر: كهيئة المراقي على عرض الجبال، جمعه: الرصف. قال ابن عباد: ورصاف: موضع، كما في اللسان، والعباب. ومرصفى، بالفتح: قرية من أعمال مصر، منها: أبو الحسن علي ابن خليل المرصفي، أحد المشهورين في الزهد، توفي سنة 930، أخذ عن العارف محمد بن عبد الدائم، وعنه شيخ الإسلام زكريا، وأبو العباس الحريثي.

##### Türkçe

**الرصفة**، harekeli: **الرصف**’ın bir teki; bir su yolunda birbirine döşenmiş taşlar içindir; yağmur onda toplanır. Ziyad’ın hadisinde: ona, Muğîre b. Şu‘be’nin, Allah ondan razı olsun, şu sözü ulaştı: “Akıllı birinden bir söz, **رصفة** suyuyla (karıştırılmış) bal şerbetinden bana daha sevimlidir.” Bunun üzerine dedi ki: “Öyle mi o? O hâlde o, bana daha sevimlidir; **ثغب** suyundan bir süzme ile (yapılmış) ekşi bir içkiden; **وديقة**’lı bir günde ki onda **الآجال** kızışır.”

Ve **التهذيب**’de: **الرصف**: uzun bir saf; bir kısmı bir kısmına bitişir; sanki döşenmiş gibidir. ‘Accâc dedi ki:
  “Ondan ibrikte bir akıntı döktü;
  bir **رصف**’tan, bir sele çekişen, **رصف**’ı (döktü);
  nihayet safânın sarnıçlarında son buldu.”

Bâhilî dedi ki: muradı şudur: şarap ibrikine **رصف** suyundan döktü; bir **رصف** içinde bulunan bir sele çekişiyordu; ondan bu (ibrikteki) oldu; sanki onu ondan çekişip almış gibidir. Cevherî dedi ki: der ki: bu içkiyi, başka bir **رصف** ile çekişen **رصف** suyundan karıştırdı; çünkü o, onun için daha saf ve daha incedir; suyu kastettiği hâlde suyu hazfetti; böylece onun akış yerini **رصف**’tan **رصف**’a yaptı; onun onu çekişip almasıdır.

**الرصفة** ayrıca: **الرصاف**’ın bir teki; kırıldığında **الرعظ**’ın üstüne dolanan topuk (parça) içindir. **الرعظ**: ok ucunun sapının girdiği yer; Cevherî nakletti; bu, İbnü’s-Sikkît’in sözüdür. Ondan hadis: “(Okunun) **رصاف**’ına baktı da bir şey görmedi.” Ve başka bir hadiste: “Ona, amcasının oğlu el-Eşrem’in oğlu Yeksûm, içinde **لغب** ok bulunan bir silah hediye etti; **رعظ**’ına **معبلة** takılmıştı; onun üstüne **فوق**’u doğrulttu ve dedi ki: o, **الرصاف**’ı sağlam olandır; ve ona **قتر الغلاء** adını verdi.”

Leys dedi ki: **الرصفة**: **فوق** yerinin üzerine dolanan bir topuk. Ezherî dedi ki: bu hatadır; doğru olan, İbnü’s-Sikkît’in dediğidir; **الرصافة** ve **الرصوفة** gibi; ikisi de zamme ile; nüshalarda böyledir. Leys’in dediği: **الرصافة** ve **الرصفة**: kirişin **فوق** yerinin üzerine ve okun ucunun kökü üzerine dolanan bir topuk; doğru olan: “ve **الرصفه**”dir.

Ve mastar: **الرصف**; fetha ile sâkin; nüshalarda böyledir; ikisinden biri ötekinden müstağni kılardı. Denir: **رصف السهم**، **يرصفه**، **رصفا**: **رعظ**’ına bir topuk bağladı; Cevherî nakletti. Ondan hadis: “Ramazan’da bir kiriş çiğnedi ve onunla yayının kirişini **رصف** etti.” Ve Cevherî, recez söyleyen için şu beyti okuttu:
  “Ve onun sapını, namaz kılanın iki ayağını **رصف** etmesi gibi, **مرصوف** (sıkıca bağlanmış) kıldı.”

**رصف المصلي قدميه**: ikisinden birini ötekine bitiştirdi; Cevherî bunu **المصلي** ile kayıtlamadı. Ve **العين**’de: ayakta duran için, ayaklarını hizalayıp dizdiğinde: **رصف قدميه** denir; bu, ikisinden birini ötekine bitiştirdiği zamandır.

Mecazdan: **المرصوفة**: küçük **الهنة**. Ve **الأساس**’ta: **الهن**; erkeğin ulaşamadığı (şey). Ve denildi ki: sünnet yeri yapışıp da ona ulaşılamayan; yahut darlığı; İbnü’l-A‘râbî’den: **الرصوف** ve **الرصفاء** gibi. Cevherî yalnız **الرصوف**’u zikretti. Ve denildi ki: kadınlardan **الرصفاء**: dar, bitişik olan. İbn Berrî nakletti: **الميقاب**، **الرصوف**’un zıddıdır.

Muâz hadîsinde: “Onu **بمرصافة** ile vurdu.” **المرصافة**: çekiçtir; çünkü onunla dövülen şey **يرصف** edilir; yani: sıkıştırılır ve yapıştırılır.

Mecazdan: “Şu iş, sana **لا يرصف بك**” yani: sana yakışmaz. Ve o, falana **راصف**’tır: yani ona yakışandır.

Mecazdan: denir: **عمل رصيف**، **بين الرصافة**: yani sağlam, metin. Ve **رصف** etti; **كرم** gibi. İbn Abbâd dedi ki: o, onun **رصيفه**’idir; yani işinde ona karşılık verir, ona ünsiyet eder ve ondan ayrılmaz; bu mecazdır.

Ve **الرصافة**، **ككناسة**; Yâkût ve Sâgânî böyle ضبط etti; şeyhimiz onu reddetti ve dedi ki: **الرصافات**’ın ضبطında meşhur olan, fetha iledir. Ve **اللسان**’da: **الرصافة**: sevâdda her bitki yetişen yer; ve Bağdat ve Şam’daki bir mevkiye galebe çalmıştır.

Yâkût **المشترك**’te dedi ki: **الرصافة** on bir yerdir; onlardan: Şam’da, er-Rakka’nın batısında bir köy; o, Hişâm b. Abdülmelik’in **رصافة**’sıdır. Ondan: Ebû Menî‘ Ubeydullah b. Ebî Ziyâd er-Rasâfî; Zührî’den rivayet etti; ondan, torununun oğlu Ebû Muhammed el-Haccâc b. Yûsuf b. Ebî Menî‘; Hâfız nakletti; ve Haccâc’dan, el-Hüseyn b. el-Hasen el-Mervezî.

**الرصافة**: Bağdat’ta doğu yakasında bir mahalle; onda halifelerin çoğunun türbeleri vardır; ve yakınında İmam Ebû Hanîfe’nin, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, meşhedi vardır; câmi ona nisbet edilmiştir. Şair onun hakkında der ki:

  “Ceylan gözleri **الرصافة** ile köprü arasında,
  bildiğim ve bilmediğim yerden hevâyı getirdiler.”

Ondandır: Muhammed b. Bekkâr b. ez-Zeyyât Ebû Abdillah; İbn Ma‘în dedi ki: onda bir beis yoktur. Ve Ca‘fer b. Muhammed b. Alî.

**الرصافة**: Basra’da bir köy; ondandır: Muhammed b. Abdillah b. Ahmed b. Muhammed; Abdülazîz ed-Derâverdî’den; ve Ebü’l-Kâsım el-Hasen b. Alî b. İbrâhîm el-Mukri’.

**الرصافة**: Endülüs’te, Kurtuba yakınında bir köy; ondandır: Yûsuf b. Mes‘ûd ve Muhammed b. Abdillah b. Sayfûn; Ebû Sa‘îd b. el-A‘râbî’den; ondan da Ebû Ömer b. Abdilberr ve başkaları.

**الرصافة**: Vâsıt’ta bir yer; Irak yakınında; ondandır: Hasan b. Abdülmecîd; Şuayb b. Muhammed el-Kûfî’den; ondan da Abdullah b. Muhammed b. Osmân el-Hâfız.

**الرصافة**: Nîsâbûr’da bir yer; o, bir çiftliktir.

**الرصافة**: Kûfe’de bir yer; onu Mansûr ihdas etti.

**الرصافة**: İfrîkıyye’de bir köy; Endülüs’tekinden başkadır.

**الرصافة**: İsmâîlîler için bir kale.

Ve **عين الرصافة**: Hicaz’da bir pınar; onda bir kuyu vardır. Ümeyye b. Ebî Âiz, bir eşeği ve dişisini vasfederek dedi ki:
  “Oraya yönelir; sürate meylettiğinde,
  **عين الرصافة**’a, çalılık sahibi olana.”

İşte bunlar, musannifin zikrettiği on bir yerdir. Ve onun kaçırdığı: Yemen’in **رصافة**’sı; o, Zimâr amellerinden bir köydür; Yâkût ve Sâgânî nakletti. Ve el-Enbâr’da Ebü’l-Abbâs’ın **رصافة**’sı; **التكملة**’de nakletti; böylece on iki yerdir.

İbn Abbâd dedi ki: **الرصاف**، **ككتاب**: attan olan sinirler; teki **رصيف**، **كأمير**; yahut kaburga kemikleridir; birbirine bitişmelerinden dolayı. Ve ayrıca **رصف** üzerine cem‘ olunur; **ككتب**.

Ve **رصف**، harekeli. Cümhî dedi ki: **رصف** iki zamme ile: kendisiyle adlandırılan suyu olan bir pınardır. Ebû Harâş dedi ki:
  “Onlara **رصف** ve **ضر** üzerinde içki sunarız;
  deri tabaklayan gibi; hâlbuki deri bozulup kokmuştur.”

قال ابن الأعرابي: **أرصف الرجل**: içkisini **ماء الرصف** ile karıştırdı; o, dağlardan kaya üzerine inen (sudur)dur; böylece durulur/berraklaşır. **الرصف**’ın zikri ve **الرصف**’ın (ne olduğu) daha önce geçti; ve daha önce zikri geçen **بيت العجاج**’ı inşad etti.

**وتراصفوا في الصف**: **تراصوا**; yani: bazısı bazısına doğru durdu; böylece yapıştı. Ve **رصف ما بين رجليه**: ikisini (iki bacağını) yaklaştırdı.

**والمرتصف**: aslan; İbn Hâlaveyh’ten.

Ve **رجل مرتصف الأسنان**: dişleri birbirine yakın olan; bitişlerinde **تصافت** etmiş (birbirine yaklaşmış)tır; dizilmiş ve düzgünleşmiştir.

Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **الرصف**: bir şeyin bir kısmını bir kısmına dizmek/yan yana koymak.

Ve **رصف الحجر، يرصفه**: onu bina etti; bir kısmını bir kısmına bağladı; ve o bina **رصفا** diye adlandırılır, harekeli; ve **رصيفا** (diye de), **كأمير**; bundan: **رصيف فاس** ve **رصيف العدوة**, Sebte’nin yakınında; ve Mısır’da birkaç **رصف**.

Ve denildi ki: **الرصف**: su için bina edilmiş set.

Ve denildi ki: o, **مجرى المصنعة**’dır.

Ve **رصف** ve **أرصاف**, **شجر** ve **أشجار** gibi; **لعقبة الرعظ**, **كالرصافة** gibi, kesre ile; ve onun cem‘i: **رصائف** ve **رصاف**.

Ve ok(lar)dan **الرصيف**: **المرصوف**; ve **الرصفة**; ve **الرصفة**, hareke ile ve sükûn ile: bir **عقبة**’dır; bir **عقبة** üzerine bağlanır; sonra yay’ın askısına bağlanır. İbn Sîde dedi ki: Ebû Hanîfe’yi, **الرصاف**’ı tekil kılmış görüyorum.

Ve atın dizinde iki **رصفتان** vardır; ikisi de onda bulunan iki kemiktir; yuvarlak; kemiklerden kopuk/ayrılmış; **المحيط** ve **اللسان**’da böyle. **الأساس**’ta: **اصطكت رصفتاهما**; ikisi de dizlerin iki gözü/iki yuvasıdır.

Ve **الرصافة بالشيء**: ona yumuşak davranmak/ona nezaket.

Ve **جواب رصيف**: sağlam/itkanlı. Denilir: **أجاب بجواب مرتض حصيف، بين رصيف، لا سخيف ولا خفيف**; bu mecazdır.

Ve **رصف الحجارة ترصيفا**: onları **رصفا** ile **رصف** etmek gibidir. Ve **تراصفوا في القتال**: **تراصوا**; denilir: **تراصفوا**; sonra **تقاصفوا**.

Ve **رصفت المرأة، كفرحت**: **رصوفا** oldu.

Ve **الرصاف** (kesre ile): dağların eni boyunca merdivenler görünümü gibi; onun cem‘i: **الرصف**. İbn Abbâd dedi ki: **ورصاف**: bir yerdir; **اللسان** ve **العباب**’da olduğu gibi.

Ve **مرصفى** (fetha ile): Mısır amellerinden bir köy; ondan: zühdde meşhurlardan biri olan Ebû’l-Hasen Ali b. Halîl el-**المرصفي**; 930 senesinde vefat etti; ârif Muhammed b. Abdü’d-Dâim’den aldı; ondan da Şeyhü’l-İslâm Zekeriyyâ ve Ebû’l-Abbâs el-Harîsî (aldı).

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَصَفَهُ
1 رَصَفَهُ ذ , aor. رَصِفَ , [or رَصُفَ , as appears from what follows,] inf. n. رَصْفٌ, He put, or joined, together, or together and in regular order, its several parts. (M.) [Hence,] رَصَفَ الحِجَارَةَ, (S, O, Msb, in the M الحَجَرَ,) aor. رَصُفَ , inf. n. as above, (S, M, Msb,) He put, or joined, together the stones (S, O, Msb) in building, or in the building or structure: (S, O:) or he built, or constructed, and joined together, the stones. (M.) And رُصِفَتْ أَسْنَانُهُ His teeth were disposed in a regular and an even row in their manner of growth; as also رَصِفَتْ, [aor. رَصَفَ ,] inf. n. رَصَفٌ. (M.) And رَصَفَ قَدَمَيْهِ He (a man praying, O, K) put his feet together: (S, O, K:) or رَصَفَ مَابَيْنَ رِجْلَيْهِ he put his legs near together. (M.) ― -b2- Also He bound it round with a thing. (Har p. 376.) You say, رَصَفَ السَّهْمَ, inf. n. رَصْفٌ, He bound, (S, O, K,) or wound, (M,) a sinew (عَقَبَة) upon the socket of the head of the arrow, (S, M, O, K,) when it had broken. (M.) -A2- رَصِفَتْ أَسْنَانُهُ: see above. ― -b2- رَصِفَتْ also signifies She [a woman] was small, or narrow, in the فَرْج [or vulva]. (M.) -A3- رَصُفَ, aor. رَصُفَ , inf. n. رَصَافَةٌ, said of a deed, or an action, (assumed tropical:) It was firm, or sound; or firmly, or soundly, or well, executed, or performed. (O, K.) ― -b2- [See also رَصَافَةٌ below.] ― -b3- One says also, هٰدَا أَمْرٌ لَا يُرْصُفُ بِكَ (assumed tropical:) This is a thing, or an affair, that will not become thee, or be suitable to thee. (S, O, K.)

تَرْصِيفٌ
2 تَرْصِيفٌ ذ [inf. n. of رصّف] The putting, or placing, together, or constructing, well stones or bricks in a building. (KL.) ― -b2- The connecting well words with words. (KL.) ― -b3- And The binding round an arrow well [at the part in which the head is inserted] with a sinew. (KL.)

ارصف
4 ارصف ذ He mixed his wine (شَرَابَهُ) with what is termed مَآءُ الرَّصَفِ, i. e. water descending from the mountains, upon the rocks. (O, K.)

5 تَرَصَّفَ see 8.

6 تَرَاْصَفَ see 8. ― -b2- تَرَاصَفُوا فِى الصَّفِّ They stood close together, side by side, in the rank. (S, O, K.) تَرَاصُفٌ is syn. with تَلَاصُقٌ. (O.)

ارتصف
8 ارتصف ذ It had its several parts put, or joined, together, or together and in regular order; as also ↓ ترصّف, [or this means it had its several parts well put, or joined, together, &c., (see 2, of which it is the quasi-pass.,)] and ↓ تراصف. (M.)

رَصَفٌ
رَصَفٌ ذ Stones put, or joined, together, (S, M, O, Msb, K,) [whether artificially or naturally, and particularly] in a channel of water: (O, K:) n. un. ↓ رَصَفَةٌ. (S, M, O, Msb, K.) A dam constructed for [the purpose of obstructing or retaining] water: [such is now termed ↓ رَصِيفٌ; which is originally an epithet, but thus used as a subst., and commonly applied to a quay; and a bank, generally of masonry or bricks, raised along the side of a river or of a lake &c.; and any similar mass of masonry:] also (i. e. رَصَفٌ) the channel of a [reservoir such as is termed] مَصْنَعَة. (M.) [Hence,] مَآءُ الرَّصَفِ The water descending from the mountains, upon the rocks. (K.) El-'Ajjلj says,
مِنْ رَصَفٍ نَازَعَ سَيْلًا رَصَفَا
meaning that the wine of which he is speaking was mixed with water of a رَصَف [or ledge of rocks or stones] that had contended, in flowing, with another رَصَف, because of its thereby becoming more clear and more delicate: he suppresses the word signifying water, meaning it to be understood, (saying مِنْ رَصَفٍ for مِنْ مَآءِ رَصَفٍ, [but in both of my copies of the S, مَآءٍ is erroneously put for مَآءِ,]) and he calls its passing (مَسِيرَهُ [in the O and in one of my copies of the S مَسيلَهُ]) from رصف to رصف its contending therewith [i. e. with the latter رصف]. (S, O.) ― -b2- See also رَصَفَةٌ.

رَصْفَةٌ
رَصْفَةٌ ذ : see the next paragraph. ― -b2- The رَصْفَتَانِ are Two sinews, or ligaments, (عَصَبَتَانِ,) in, or between, the [two bones called] رَضْفَتَانِ of the two knees. (M.)

رَصَفَةٌ
رَصَفَةٌ ذ n. un. of رَصَفٌ, q. v. ― -b2- Also A sinew (عَقَبَةٌ) that is wound upon the socket of the head of an arrow, (S, M, O, K,) when it has broken; (M;) as also ↓ رُصَافَةٌ (Lth, O, K) and ↓ رُصُوفَةٌ, each with damm; (K;) or as also ↓ رِصَافَةٌ, [thus written with kesr,] of which the pl. is رَصَائِفُ (M) and [coll. gen. n.] ↓ رِصَافٌ; (M, O;) but [ISd says,] I think that AHn has made this last to be a sing.: and ↓ رَصَفٌ is the pl. of رَصَفَةٌ, [or rather it is a coll. gen. n.,] and أَرْصَافٌ I hold to be pl. of رَصَفٌ: (M:) or رِصَافٌ is the pl. of رَصَفَةٌ. (S, K.) ― -b3- Also, and ↓ رَصْفَةٌ, A sinew (عَقَبَةٌ) that is bound upon another sinew, and is then bound upon the suspensory (حِمَالَة) of the bow. (M.) ― -b4- And رَصَفَتَانِ [if not a mistake for رَضَفَتَانِ] Two round bones in the knee of a horse, separate from the other bones. (Ibn-'Abbلd, O.

رَصْفَآءُ
رَصْفَآءُ ذ : see رَصُوفٌ.

رَصَافٌ
رَصَافٌ ذ : see رَصَفَةٌ. ― -b2- Also A part like stairs, in the side of a mountain; pl. رُصُفٌ. (Ibn- 'Abbلd, O.)

رَصُوفٌ
رَصُوفٌ ذ A woman narrow in the فَرْج [or vulva]: (S, M, O:) or small therein: (M:) or small in the vulva, and narrow therein, and, consequently, impervia viro; as also ↓ رَصْفَآءُ (IAar, * O, * K) and ↓ مَرْصُوفَةٌ: (O, * K:) or this last, [syn with مَرْفُوغَةٌ,] a woman whose place of circumcision has cohered [after the operation, when she was young], and, consequently, impervia [viro]. (M.)

رَصِيفٌ
رَصِيفٌ ذ [Put, or joined, together, or together and in regular order, in its several parts; like ↓ مَرْصُوفٌ]. You say, أَسْنَانُهُ رَصِيفَةٌ and ↓ مُرْتَصِفَةٌ His teeth are disposed in a regular and an even row in their manner of growth. (M.) ― -b2- [Hence,] (assumed tropical:) An imitator, or emulator, of another in actions; and an inseparable associate. (O. K.) ― -b3- And (assumed tropical:) A deed, or an action, that is firm, or sound; or firmly, or soundly, or well, executed or performed: (S, O, Msb, K:) and in like manner, an answer, or a reply: (S, O:) or an answer, or a reply, that is strong, or valid; not to be rebutted. (Msb.) ― -b4- Also An arrow having a sinew (عَقَبَة) wound upon the socket of its head, when it has broken; and so ↓ مَرْصُوفٌ. (M.) ― -b5- See also رَصَفٌ. -A2- Also sing. of رِصَافٌ, which signifies The sinews, or ligaments, (عَصَب,) of the horse: or this signifies the bones of the side: (Ibn-'Abbلd, O, K:) and has for its pl. رُصُفٌ, like كُتُبٌ [as pl. of كِتَابٌ]. (K.)

رَصَافَةٌ
رَصَافَةٌ ذ inf. n. of رَصُفَ. [q. v]. (K.) ― -b2- الرَّصَافَةُ بالِشَّىْءِ signifies The being gentle (الرِّفْقُ) with the thing: and [hence] it is said in a trad., وَلَمْ يَكُنْ بِنَا مِنْهَا ↓ لَنَا عِمَادٌ أَرْصَفَ [And no stay, or support, to us was more gentle, or convenient, (أَرْفَقَ,) to us than she, or it]: no verb thereof [in this sense] has been transmitted. (M.)

رُصَافَةٌ
رُصَافَةٌ ذ : see رَصَفَةٌ.

رِصَافَةٌ
رِصَافَةٌ ذ : see رَصَفَةٌ.

رُصُوفَةٌ
رُصُوفَةٌ ذ : see رَصَفَةٌ.

أَرْصَفُ
أَرْصَفُ ذ [i. q. أَرْفَقُ]: see رَصَافَةٌ.

مَرْصُوفٌ
مَرْصُوفٌ ذ : see رَصِيفٌ, in two places. ― -b2- مَرْصُوفَةٌ, applied to a woman: see رَصُوفٌ.

مِرْصَافَةٌ
مِرْصَافَةٌ ذ i. q. مِطْرَقَةٌ [q. v.]: (O, K:) because the thing hammered, or beaten, is joined, and made to cohere, therewith. (O.)

مُرْتَصِفُ الأَسْنَانِ
مُرْتَصِفُ الأَسْنَانِ ذ A man having the teeth near together. (O, K.) See also رَصِيفٌ. ― -b2- المُرْتَصِفُ The lion. (IKh, O, K.) [This art. is wanting in the copies of the L and TA to which I have had access.]

##### Türkçe

**رَصَفَهُ**
1 **رَصَفَهُ** ذ , muzâri‘i **رَصِفَ**, [yahut **رَصُفَ**, aşağıda gelenlerden göründüğü üzere,] mastar ismi **رَصْفٌ**, Onun çeşitli parçalarını bir araya koydu, yahut birleştirdi; yahut bir araya ve muntazam bir düzen üzere (koydu). (M.) [Bundan dolayı,] **رَصَفَ الحِجَارَةَ**, (S, O, Msb, M’de **الحَجَرَ**,), muzâri‘i **رَصُفَ**, mastar ismi yukarıdaki gibi, (S, M, Msb,) O, bina etmede, yahut binada yahut yapıda taşları bir araya koydu, yahut birleştirdi: (S, O:) yahut o, taşları bina etti yahut inşa etti ve birbirine bitiştirip birleştirdi. (M.) Ve **رُصِفَتْ أَسْنَانُهُ** Dişleri, büyüme tarzlarında, muntazam ve eşit bir sıra hâlinde dizildi; bunun gibi **رَصِفَتْ** dahi, [muzâri‘i **رَصَفَ**,] mastar ismi **رَصَفٌ**. (M.) Ve **رَصَفَ قَدَمَيْهِ** O (namaz kılan bir adam, O, K) ayaklarını birleştirdi: (S, O, K:) yahut **رَصَفَ مَابَيْنَ رِجْلَيْهِ** bacaklarının arasını birbirine yakın kıldı. (M.) ― -b2- Kezâ O, onu bir şey ile etrafından bağladı. (Har p. 376.) Sen dersin ki, **رَصَفَ السَّهْمَ**, mastar ismi **رَصْفٌ**, O, (S, O, K,) yahut sardı, (M,) okun başının yuvası üzerine bir siniri (**عَقَبَة**) (S, M, O, K,) o kırıldığı zaman. (M.) -A2- **رَصِفَتْ أَسْنَانُهُ**: yukarıya bak. ― -b2- **رَصِفَتْ** ayrıca şu mânaya gelir: O [kadın] **فَرْج**’de [yahut vulvada] küçük, yahut dar oldu. (M.) -A3- **رَصُفَ**, muzâri‘i **رَصُفَ**, mastar ismi **رَصَافَةٌ**, bir fiil yahut bir amel hakkında söylenir, (mecaz kabul edilerek:) O sağlam oldu, yahut sahih oldu; yahut sağlamca, yahut sahihçe, yahut iyi bir surette icra edildi yahut yapıldı. (O, K.) ― -b2- [Aşağıda **رَصَافَةٌ**’ye de bak.] ― -b3- Kezâ denir ki, **هٰدَا أَمْرٌ لَا يُرْصُفُ بِكَ** (mecaz kabul edilerek:) Bu, sana yakışmayacak, yahut sana uygun olmayacak bir şeydir yahut bir iştir. (S, O, K.)

**تَرْصِيفٌ**
2 **تَرْصِيفٌ** ذ [**رصّف**’un mastar ismi] Bir binada taşları yahut tuğlaları iyi bir surette bir araya koyma, yahut yerleştirme, yahut inşa etme. (KL.) ― -b2- Kelimeleri kelimelerle iyi bir surette bağlama. (KL.) ― -b3- Ve Bir oku, [başının sokulduğu kısımda] bir sinir ile iyi bir surette etrafından bağlama. (KL.)

**ارصف**
4 **ارصف** ذ Şarabını (**شَرَابَهُ**) **مَآءُ الرَّصَفِ** denilen şey ile karıştırdı; yani dağlardan kayalar üzerine inen su ile. (O, K.)

5 **تَرَصَّفَ** 8’e bak.

6 **تَرَاْصَفَ** 8’e bak. ― -b2- **تَرَاصَفُوا فِى الصَّفِّ** Saf içinde yan yana, birbirine bitişik durdular. (S, O, K.) **تَرَاصُفٌ**, **تَلَاصُقٌ** ile eş anlamlıdır. (O.)

**ارتصف**
8 **ارتصف** ذ Onun çeşitli parçaları bir araya kondu, yahut birleştirildi; yahut bir araya ve muntazam bir düzen üzere (kondu); bunun gibi ↓ **ترصّف**, [yahut bu, onun çeşitli parçalarının iyi bir surette bir araya konması yahut birleştirilmesi vb. mânasınadır, (2’ye bak; bunun quasi-meçhûlüdür,)] ve ↓ **تراصف**. (M.)

**رَصَفٌ**
**رَصَفٌ** ذ Bir araya konmuş yahut birleştirilmiş taşlar, (S, M, O, Msb, K,) [ister sun‘î ister tabiî olsun; ve bilhassa] bir su kanalında: (O, K:) tekil birimi ↓ **رَصَفَةٌ**. (S, M, O, Msb, K.) Su için [engelleme yahut tutma maksadıyla] yapılmış bir bent: [buna şimdi ↓ **رَصِيفٌ** denir; bu aslında bir sıfattır, fakat böylece isim olarak kullanılır; ve yaygın olarak bir rıhtıma uygulanır; ve bir nehir yahut bir göl vb. kenarı boyunca yükseltilmiş, genellikle yığma taş yahut tuğladan bir set; ve her benzeri yığma kütle:] ayrıca (yani **رَصَفٌ**) [**مَصْنَعَة** denilen türden] bir haznenin kanalı. (M.) [Bundan dolayı,] **مَآءُ الرَّصَفِ** Dağlardan kayalar üzerine inen su. (K.) El-‘Ajjلj der ki,
مِنْ رَصَفٍ نَازَعَ سَيْلًا رَصَفَا
yani, sözünü ettiği şarabın, akışta başka bir **رَصَف** ile çekişmiş bir **رَصَف**’in [yahut kaya yahut taş çıkıntısının] suyu ile karıştırılmış olduğu; bunun, onun daha berrak ve daha latif olmasına sebep olmasından dolayıdır: suyu ifade eden kelimeyi hazfeder, onun anlaşılmasını murad eder, (**مِنْ رَصَفٍ** demekle **مِنْ مَآءِ رَصَفٍ** yerine, [fakat S’nin iki nüshamın ikisinde de **مَآءٍ**, yanlışlıkla **مَآءِ** yerine konmuştur,]) ve onun geçişini (**مَسِيرَهُ** [O’da ve S’nin nüshalarımdan birinde **مَسيلَهُ**]) **رصف**’tan **رصف**’a, onunla çekişmesi diye adlandırır [yani sonuncu **رصف** ile]. (S, O.) ― -b2- **رَصَفَةٌ**’ye de bak.

**رَصْفَةٌ**
**رَصْفَةٌ** ذ : bir sonraki paragrafa bak. ― -b2- **رَصْفَتَانِ** iki sinirdir yahut bağdır, (**عَصَبَتَانِ,**) iki dizin **رَضْفَتَانِ** denilen [iki kemiği] içinde yahut arasında. (M.)

**رَصَفَةٌ**
**رَصَفَةٌ** ذ **رَصَفٌ**’un tekil birimidir, ona bak. ― -b2- Kezâ, bir okun başının yuvası üzerine sarılan bir sinir (**عَقَبَةٌ**), (S, M, O, K,) o kırıldığı zaman; (M;) bunun gibi ↓ **رُصَافَةٌ** (Lth, O, K) ve ↓ **رُصُوفَةٌ**, her ikisi de damme ile; (K;) yahut bunun gibi ↓ **رِصَافَةٌ**, [kesra ile böyle yazılır,] bunun çoğulu **رَصَائِفُ**’tir (M) ve [cem‘î cins isim] ↓ **رِصَافٌ**; (M, O;) fakat [ISd der ki,] zannederim ki AHn bu sonuncuyu tekil yapmıştır: ve ↓ **رَصَفٌ**, **رَصَفَةٌ**’nin çoğuludur, [yahut daha doğrusu cem‘î cins isimdir,] ve **أَرْصَافٌ**’ı **رَصَفٌ**’un çoğulu tutarım: (M:) yahut **رِصَافٌ**, **رَصَفَةٌ**’nin çoğuludur. (S, K.) ― -b3- Kezâ, ve ↓ **رَصْفَةٌ**, bir sinirdir (**عَقَبَةٌ**) ki başka bir sinir üzerine bağlanır, sonra yayın askısına (**حِمَالَة**) bağlanır. (M.) ― -b4- Ve **رَصَفَتَانِ** [eğer **رَضَفَتَانِ** yerine bir hata değilse] atın dizinde, diğer kemiklerden ayrı, iki yuvarlak kemiktir. (Ibn-‘Abbلd, O.

**رَصْفَآءُ**
**رَصْفَآءُ** ذ : **رَصُوفٌ**’a bak.

**رَصَافٌ**
**رَصَافٌ** ذ : **رَصَفَةٌ**’ye bak. ― -b2- Kezâ, dağın yamacında merdiven gibi bir parçadır; çoğulu **رُصُفٌ**. (Ibn- ‘Abbلd, O.)

**رَصُوفٌ**
**رَصُوفٌ** ذ **فَرْج**’de [yahut vulvada] dar bir kadın: (S, M, O:) yahut orada küçük: (M:) yahut vulvada küçük ve orada dar; ve bunun sonucu olarak erkeğe geçit vermez; bunun gibi ↓ **رَصْفَآءُ** (IAar, * O, * K) ve ↓ **مَرْصُوفَةٌ**: (O, * K:) yahut bu sonuncu, [**مَرْفُوغَةٌ** ile eş anlamlı,] sünnet yeri, küçükken yapılan işlemden sonra yapışmış olan kadın; ve bunun sonucu olarak geçit vermez [erkeğe]. (M.)

**رَصِيفٌ**
**رَصِيفٌ** ذ [Çeşitli parçaları itibarıyla bir araya konmuş yahut birleştirilmiş; yahut bir araya ve muntazam bir düzen üzere; ↓ **مَرْصُوفٌ** gibi]. Sen dersin ki, **أَسْنَانُهُ رَصِيفَةٌ** ve ↓ **مُرْتَصِفَةٌ** Dişleri, büyüme tarzlarında, muntazam ve eşit bir sıra hâlinde dizilidir. (M.) ― -b2- [Bundan dolayı,] (mecaz kabul edilerek:) Başkasını fiillerde taklit eden yahut ona öykünen; ve ayrılmaz bir yoldaş. (O. K.) ― -b3- Ve (mecaz kabul edilerek:) Sağlam yahut sahih olan; yahut sağlamca, yahut sahihçe, yahut iyi bir surette icra edilmiş yahut yapılmış bir fiil yahut amel: (S, O, Msb, K:) ve aynı şekilde, bir cevap yahut bir karşılık: (S, O:) yahut güçlü yahut geçerli, reddedilemeyecek bir cevap yahut karşılık. (Msb.) ― -b4- Kezâ, başının yuvası üzerine, kırıldığı zaman, bir sinir (**عَقَبَة**) sarılmış bir ok; ve bunun gibi ↓ **مَرْصُوفٌ**. (M.) ― -b5- **رَصَفٌ**’a da bak. -A2- Kezâ **رِصَافٌ**’un tekilidir; bu, atın sinirleri yahut bağları (**عَصَب,**) mânasınadır: yahut bu, yanın kemikleri mânasınadır: (Ibn-‘Abbلd, O, K:) ve bunun çoğulu **رُصُفٌ**’dur, **كُتُبٌ** gibi [**كِتَابٌ**’ın çoğulu olarak]. (K.)

**رَصَافَةٌ**
**رَصَافَةٌ** ذ **رَصُفَ**’un mastar ismidir. [ona bak]. (K.) ― -b2- **الرَّصَافَةُ بالِشَّىْءِ** şey ile yumuşak davranma (**الرِّفْقُ**) mânasına gelir: ve [bundan dolayı] bir hadiste şöyle denir, **وَلَمْ يَكُنْ بِنَا مِنْهَا ↓ لَنَا عِمَادٌ أَرْصَفَ** [Ve bize, ondan, bize daha yumuşak yahut daha elverişli (**أَرْفَقَ**) bir dayanak yahut destek olmadı]: bunun fiilinden [bu mânada] hiçbir şey rivayet edilmemiştir. (M.)

**رُصَافَةٌ**
**رُصَافَةٌ** ذ : **رَصَفَةٌ**’ye bak.

**رِصَافَةٌ**
**رِصَافَةٌ** ذ : **رَصَفَةٌ**’ye bak.

**رُصُوفَةٌ**
**رُصُوفَةٌ** ذ : **رَصَفَةٌ**’ye bak.

**أَرْصَفُ**
**أَرْصَفُ** ذ [**أَرْفَقُ** gibi]: **رَصَافَةٌ**’ye bak.

**مَرْصُوفٌ**
**مَرْصُوفٌ** ذ : iki yerde **رَصِيفٌ**’e bak. ― -b2- **مَرْصُوفَةٌ**, bir kadına uygulanır: **رَصُوفٌ**’a bak.

**مِرْصَافَةٌ**
**مِرْصَافَةٌ** ذ **مِطْرَقَةٌ** gibidir [ona bak]: (O, K:) çünkü dövülen yahut vurulan şey, onunla birleştirilir ve onunla kaynaştırılır. (O.)

**مُرْتَصِفُ الأَسْنَانِ**
**مُرْتَصِفُ الأَسْنَانِ** ذ Dişleri birbirine yakın olan bir adam. (O, K.) **رَصِيفٌ**’e de bak. ― -b2- **المُرْتَصِفُ** Aslan. (IKh, O, K.) [Bu madde, eriştiğim L ve TA nüshalarında yoktur.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَصَفَ
رَصَفَ U ( n. ac. رَصْف 1 ),
a.  Put, laid together ( stones ).

b.  Paved; made a pavement.

c.  [ Bi ], Suited, was convenient for.

رَصُفَ
رَصُفَ U ( n. ac. رَصَاْفَة 22t ),
a.  Was firm, solid; was well-executed.

أَرْصَفَ
أَرْصَفَ IV ,
a.  Mixed with spring-water ( drink ).

تَرَاْصَفَ
تَرَاْصَفَ VI ,
a.  Was ranged together.

رَصَف
رَصَف 4 ,
a.  Layer of stones.

رَصَفَة
رَصَفَة 4t ,
a.  see 4 .

b.  Sinew.

رَصَاْفَة
رَصَاْفَة 22t ,
a.  Firmness, steadfastness.

رِصَاْفَة
رِصَاْفَة 23t ,  رُصَاْفَة 24t , ( pl. رَصَاْئِفُ 46 ),
a.  Sinew.

رَصِيْف
رَصِيْف 25 ,
a.  Firm, solid; well-executed.

b.  Paved road; causeway.

رُصُوْفَة
رُصُوْفَة 27t ,
a.  see 23t .

مِرْصَاْفَة
مِرْصَاْفَة 45t ,
a.  Hammer.

##### Türkçe

**رَصَفَ**
**رَصَفَ** U ( n. ac. **رَصْف** 1 ),
a. (taşları) bir araya koydu, döşedi.

b. Döşedi; bir döşeme yaptı.

c. [ Bi ], -e uygun oldu, -e elverişli oldu.

**رَصُفَ**
**رَصُفَ** U ( n. ac. **رَصَاْفَة** 22t ),
a. Sağlam, katı oldu; iyi yapılmış oldu.

**أَرْصَفَ**
**أَرْصَفَ** IV ,
a. (içeceği) kaynak suyuyla karıştırdı.

**تَرَاْصَفَ**
**تَرَاْصَفَ** VI ,
a. Birlikte sıralandı.

**رَصَف**
**رَصَف** 4 ,
a. Taş tabakası.

**رَصَفَة**
**رَصَفَة** 4t ,
a. 4’e bak.

b. Sinir.

**رَصَاْفَة**
**رَصَاْفَة** 22t ,
a. Sağlamlık, sebat.

**رِصَاْفَة**
**رِصَاْفَة** 23t ,  **رُصَاْفَة** 24t , ( pl. **رَصَاْئِفُ** 46 ),
a. Sinir.

**رَصِيْف**
**رَصِيْف** 25 ,
a. Sağlam, katı; iyi yapılmış.

b. Döşeli yol; şose.

**رُصُوْفَة**
**رُصُوْفَة** 27t ,
a. 23t’ye bak.

**مِرْصَاْفَة**
**مِرْصَاْفَة** 45t ,
a. Çekiç.
