# رصف — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D9%81/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B5%D9%81/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D9%81.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: رصف

الرَّصْفُ: ضَمُّ الشيء بعضِه إلى بعض ونَظْمُه، رَصَفَه يَرْصُفُه رَصْفاً فارْتَصَفَ وتَرَصَّفَ وتَراصَفَ. قال الليث: يقال للقائم إذا صَفَّ قدميه رَصَفَ قَدَمَيْهِ، وذلك إذا ضَمَّ إحداهما إلى الأُخرى. وتَراصَفَ القومُ في الصفّ أَي قام بعضُهم إلى لِزْقِ بعض. ورَصَفَ ما بين رِجْليه: قَرَّبَهما. ورُصِفَتْ أَسْنانُه
(* قوله «ورصفت أسنانه إلى قوله
تصافت» كذا بالأصل مضبوطاً.) رَصْفاً ورَصِفَتْ رَصَفاً، فهي رصِفَةٌ ومُرْتَصِفةٌ: تَصافَّتْ في نبْتَتِها وانْتَظَمَتْ واستوت. وفي حديث معاذ، رضي اللّه عنه، في عذاب القبر: ضَرَبه بمِرْصافةٍ وسَط رأْسه أَي مِطْرَقَةٍ لأَنها يُرْصَفُ بها المضروب أَي يُضَمُّ. ورَصَفَ الحجرَ يَرْصفُهُ رَصْفاً: بناه فوَصَل بعضَه ببعض. والرَّصَفُ: الحِجارة المُتراصِفةُ، واحدتها رَصَفةٌ، بالتحريك. والرَّصَفُ: حجارةٌ مَرْصُوفٌ بعضُها إلى بعضٍ؛ وأَنشد للعجاج:
فَشَنَّ في الإبْريقِ منها نُزَفا،
منْ رَصَفٍ نازَعَ سَيْلاً رَصَفا،
حتى تَناهى في صَهاريجِ الصَّفا
قال الباهلي: أَراد أَنه صَبَّ في إبْريقِ الخمر من ماءِ رَصَفٍ نازَعَ سَيْلاً كان في رصَفٍ فصار منه في هذا، فكأَنَّه نازعه إياه. قال الجوهري: يقول مُزِجَ هذا الشرابُ من ماء رصَفٍ نازَعَ رصَفاً آخَرَ لأَنه أَصْفى له وأَرَقُّ، فَحذَف الماء، وهو يُريدُه، فجَعل مَسِيلَه من رَصَفٍ إلى رصف مُنازَعةً منه إياه.
ابن الأعرابي: أَرْصَفَ الرجلُ إذا مَزَجَ شرابَه بماء الرَّصَفِ، وهو الذي ينحدر من الجبال على الصخر فيَصْفُو، وأَنشد بيت العجاج. وفي حديث المغيرة: لحَديثٌ من عاقِلٍ أَحَبُّ إليَّ من الشُّهْدِ بماء رَصَفةٍ؛ الرَّصَفةُ، بالتحريك: واحدة الرَّصَفِ، وهي الحجارة التي يُرْصَفُ بعضها إلى بعض في مَسِيل فيجتمع فيها ماء المطر؛ وفي حديث ابن الضَّبْعاء (* قوله
«الضبعاء» كذا في الأصل بضاد معجمة ثم عين مهملة، والذي في النهاية: الصبغاء بمهملة ثم معجمة.):
بين القِرانِ السَّوْءِ والتَّراصُفِ
التَّراصُفُ: تَنْضِيدُ الحجارة وصَفُّ بعضِها إلى بعض، واللّه أَعلم. والرَّصَفُ: السَّدُّ المبنيّ للماء. والرَّصَفُ: مَجْرى المَصْنعةِ. التهذيب: الرَّصَفُ صَفاً طويلٌ يتصل بعضه ببعض، واحدته رَصَفةٌ، وقيل: الرَّصَفُ صفاً طويل كأَنه مَرْصُوفٌ. ابن السكيت: الرَّصْفُ مصدر رَصَفْتُ السهْم أَرْصُفُه إذا شَدَدْتَ عليه الرِّصافَ، وهي عَقَبةٌ تُشدُّ على الرُّعْظِ، والرُّعْظُ مَدْخَلُ سِنْخِ النَّصْلِ، يقال: سَهْمٌ مَرْصوفٌ. وفي الحديث: ثم نَظَرَ في الرِّصافِ فتَمارى أَيرى شيئاً أَم لا، قال الليث: الرَّصَفَةُ عَقَبةٌ تُلْوى على موضع الفُوقِ؛ قال الأَزهري: هذا خطأٌ والصواب ما قال ابن السكيت. وفي حديث الخوارج: ينظر في رِصافِه ثم في قُذَذِه فلا يرى شيئاً؛ والرَّصَفَةُ: واحدة الرِّصافِ وهي العَقَبةُ التي تُلْوى فوق رُعْظِ السهم إذا انكسر، وجمعه رُصُفٌ؛ وقول المتنَخِّل الهُذَليِّ:
مَعابِل غير أَرْصافٍ، ولكنْ
كُسِينَ ظُهارَ أَسْوَدَ كالخِياطِ
قال ابن سيده: عندي أَنه جمع رَصَفةً على رَصَفٍ كشجرة وشجر، ثم جمع رَصفاً على أرْصاف كأَشْجار، وأَراد ظُهارَ رِيشٍ أَسْودَ، وهي الرُّصافةُ، وجمعها رَصائِفُ ورِصافٌ. وقد رَصَفه رَصْفاً، فهو مَرْصُوفٌ ورَصِيفٌ. والرَّصَفةُ والرَّصْفةُ جميعاً: عَقَبةٌ تُشَدُّ على عَقَبةٍ ثم تُشَدُّ على حِمالةِ القَوْسِ، قال: وأَرى أَبا حنيفة قد جعل الرِّصافَ واحداً. وفي الحديث: أَنه مَضَغَ وتَراً في رمضانَ ورَصَفَ به وتَرَ قَوْسِه أَي شَدَّه وقَوَّاه. والرَّصْفُ: الشَّدُّ والضمُّ. ورَصَفَ السهمَ: شَدَّه بالرِّصافِ، وهو عَقَب يُلْوى على مدخل النَّصْلِ فيه؛ والرَّصْف، بالتسكين: المصدر من ذلك، تقول: رَصَفْت الحجارة في البناء أَرصُفُها رَصْفاً إذا ضممت بعضها إلى بعض، ورَصَفْت السهمَ رَصْفاً إذا شَدَدْتَ على رُعْظه عَقَبَةً؛ ومنه قول الراجز:
وأَثْرَبِيٌّ سِنْخُه مَرْصُوفُ
(* قوله «وأثربي» في القاموس: والنسبة، يعني إلى يثرب، يثربي وأثربي بفتح الراء وكسرها فيهما واقتصر الجوهري على الفتح.)
ويقال: هذا أَمر لا يَرْصُفُ بك أَي لا يَلِيق.
والرَّصَفَتانِ: عَصَبتانِ في رضْفَتَي الرُّكْبتين.
والمَرْصوفةُ من النساء: التي التَزَقَ خِتانُها فلم يُوصَلْ إليها. والرَّصُوفُ: الصغيرة الفَرْجِ، وقد رَصِفَتْ. ابن الأَعرابي: الرَّشُوفُ من النساء اليابِسَةُ المكان، والرَّصُوفُ الضَّيّقةُ المكانِ، والرَّصْفاءُ من النساء الضيِّقةُ الملاقي، وهي الرَّصوفُ. وحكى ابن بري: المِيقابُ ضِدّ الرَّصوفِ.
والرَّصافةُ بالشي: الرِّفْق به. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: أُتي في المنام فقيل له تَصَدَّقْ بأَرض كذا، قال: ولم يكن لنا مالٌ أَرْصَفُ بنا منها أَي أَرْفَقُ بنا وأَوْفَقُ لنا. والرَّصافةُ: الرَّفْقُ في الأَمور، وفي رواية: ولم يكن لنا عِمادٌ أَرْصَفُ بنا منها، ولم يجئ لها فِعْلٌ.
وعملٌ رَصِيفٌ وجَوابٌ رَصِيف أَي مُحْكَمٌ رَصينٌ.
والرُّصافَةُ: كل مَنْبِتٍ بالسوادِ وقد غلب على موضع بغداد والشام. وعينُ الرُّصافةِ: موضع فيه بئر؛ وإيَّاه عنى أُمَيَّةُ بن أَبي عائذٍ الهذَليُّ:
يَؤُمُّ بها، وانْتَحَتْ لِلرَّجا
ءِ عَيْنَ الرُّصافةِ ذاتَ النِّجالِ
(* قوله «للرجاء» في معجم ياقوت: للنجاء.)
الصحاح: ورُصافةُ موضع. والرِّصافُ: موضع. ورَصَفٌ: ماء؛ قال أَبو خراش: نُساقِيهمْ على رَصَفٍ وضُرٍّ،
كَدابغةٍ وقد نَغِلَ الأَديمُ
(* قوله «نساقيهم» هو الذي بالأصل هنا، وسبق في مادة ضرر: نسابقهم، ورصف، محركة وبضمتين: موضع كما في القاموس زاد شارحه وبه ماء يسمى به.) رضف: الرَّضْفُ: الحجارَةُ التي حَمِيَتْ بالشمس أَو النار، واحدتها رَضْفةٌ. غيره: الرَّضْفُ الحجارة المُحماةُ يُوغَرُ بها اللَّبَنُ، واحدتها رَضْفةٌ. وفي المثل: خذ من الرَّضْفةِ ما عليها. ورَضَفه يَرْضِفُه، بالكسر، أَي كَواه بالرَّضْفةِ. والرَّضِيفُ: اللبن يُغْلى بالرَّضْفةِ. وفي حديث الهِجْرة: فيَبِيتانِ في رِسْلِها ورَضِيفِها؛ الرَّضِيفُ اللبن المَرْضُوفُ، وهو الذي طَرِحَ فيه الحجارة المُحْماةُ لِيذْهب وخَمُه. وفي حديث وابصةَ، رضي اللّه عنه: مثل الذي يأَكُلُ القُسامةَ كمثل جَدْيٍ بطنُه مملوء رَضْفاً. وفي الحديث: كان في التشهد الأَول كأَنه على الرَّضْفِ؛ هي الحِجارة المُحْماة على النار. وفي الحديث: أَنه أُتِيَ برجل نُعِتَ له الكَيُّ فقال: اكْوُوه ثم ارْضِفُوه
(* قوله «ثم ارضفوه» كذا بالأصل،
والذي في النهاية أو ارضفوه.) أَي كَمِّدُوه بالرضْفِ. وحديث أَبي ذر، رضي اللّه عنه: بَشِّر الكَنَّازين برَضْفٍ يُحْمَى عليه في نار جهنم. وشَواء مَرْضوفٌ: مَشْوِيٌّ على الرضْفة. وفي الحديث: أَن هنداً بنت عُتْبَةَ لما أَسْلمت أَرْسَلَتْ إليه بَجَدْيَيْنِ مرضوفين. ولَبَنٌ رَضِيفٌ: مصْبُوبٌ على الرَّضْفِ. والرضَفة: سِمَةٌ تُكْوَى برضْفةٍ من حجارة حيثما كانت، وقد رَضَفَه يَرْضِفُه. الليث: الرَّضْفُ حجارة على وجه الأَرض قد حميت. وشِواء مَرْضُوفٌ: يُشْوَى على تلك الحجارة. والحَمَلُ المَرْضُوفُ: تُلْقَى تلك الحجارة إذا احمرَّت في جوفِه حتى ينشوي الحمل. قال شمر: سمعت أَعرابيّاً يصف الرَّضائف وقال: يُعْمَدُ إلى الجَدي فَيُلْبَأُ من لبن أُمه حتى يمتلئ، ثم يذبح فَيُزَقَّقُ من قِبَلِ قفاه، ثم يُعْمَدُ إلى حجارة فتحرق بالنار ثم تُوضع في بطنه حتى ينشوي؛ وأَنشد بيت الكميت: ومَرْضُوفَةٍ لم تُؤْنِ في الطَّبْخِ طاهِياً.
عَجِلْتُ إلى مُحْوَرِّها، حين غَرْغَرا
لم تُؤْن أَي لم تَحْبِسْ ولم تُبْطِئْ. الأَصمعي: الرضْفُ الحجارةُ المُحْماةُ في النار أَو الشمس، واحدتها رضْفةٌ؛ قال الكميت بن زيد: أَجِيبُوا رُقَى الآسِي النَِّطاسِيِّ، واحْذَروا
مُطَفّئةَ الرَّضْفِ التي لا شِوَى لها
قال: وهي الحَيّةُ التي تمرُّ على الرضْف فَيُطْفِئُ سمُّها نارَ الرضْف. وقال أَبو عمرو الرضف حجارة يُوقد عليها حتى إذا صارت لهَباً أُّلقِيَتْ في القِدْرِ مع اللحم فأَنْضَجَتْه. والمَرْضُوفةُ: القدر أُنْضِجت بالرضف. وفي حديث حذيفة أَنه ذكر فِتَناً فقال: أَتتكم الدُّهَيْماءُ تَرْمِي بالنَّشَفِ ثم التي تَلِيها ترمي بالرَّضْف أَي في شدّتها وحَرّها كأَنها ترمي بالرضف. قال أَبو منصور: رأَيت الأعراب يأْخذون الحجارة فيوقدون عليها، فإذا حَمِيَت رَضَفُوا بها اللَّبن البارِدَ الحَقِينَ لتَكْسِر من برده فيشربونه، وربما رضفوا الماء للخيل إذا بَرَد الزمان. وفي حديث أَبي بكر: فإذا قُرَيْصٌ من مَلَّةٍ فيه أَثَر الرَّضِيفِ؛ يريد قُرْصاً صغيراً قد خُبِزَ بالمَلّة وهي الرّماد الحارُّ. والرَّضِيفُ: ما يُشْوَى من اللحم على الرَّضْفِ أَي مَرْضُوفٌ، يريد أَثَر ما عَلِقَ على القُرْص من دَسَم اللحم المرضوف. أَبو عبيدة: جاء فلان بِمُطْفِئَة الرضف، قال: وأَصلها أَنها داهيةٌ أَنْسَتْنا التي قبلها فأَطفَأَت حَرّها. قال الليث: مُطْفِئة الرّضْفِ شَحْمَة إذا أَصابت الرَّضْفَ ذابت فأَخْمَدَته؛ قال أَبو منصور: والقول ما قال أَبو عبيدة.
وفي حديث معاذ في عذاب القبر: ضَرَبَه بِمرْضافةٍ وسَطَ رأْسِه أَي بآلةٍ من الرَّضفِ، ويروى بالصاد، وقد تقدّم.
والرضْف: جِرْمُ عِظامٍ في الرُّكْبَة كالأَصابع المضمومة قد أَخذ بعضها بعضاً، والواحدة رَضْفة، ومنهم من يثقل فيقول: رَضَفةٌ. ابن سيده: والرَّضْفةُ والرَّضَفةُ: عظم مُطْبِقٌ على رأَْس الساق ورأْسِ الفخذ. والرَّضْفةُ: طَبَقٌ يموجُ على الرُّكبة، وقيل: الرَّضَفَتان من الفرس عظمان مُسْتديران فيهما عِرَضٌ منقطعان من العظام كأَنهما طَبَقانِ للركبتين، وقيل: الرضفة الجلدة التي على الركبة. والرضفة: عظم بين الحَوْشَبِ والوَظِيفِ ومُلْتقى الجُبَّةِ في الرُّسْغِ، وقيل: هي عظمٌ مُنْقَطِعٌ في جوف الحافر. ورَضْفُ الركبة
(* قوله «ورضف الركبة» كذا بالأصل بدون هاء تأنيث،
وقوله «والرضف ركبتا» كذا فيه أيضاً.) ورُضافُها: التي تزول. وقيل: الرُّضاف ما كان تحت الدَّاغِصة. وقال النضر في كتاب الخيل: والرضف ركبتا الفرس فيما بين الكُراع والذِّراع، وهي أَعْظمُ صغار مجتمعة في رأْس أَعلى الذراع.
ورَضَفْتُ الوِسادَةَ: ثَنَيْتُها، يمانِيةٌ.

### Türkçe

**الرَّصْفُ**: şeyin bir kısmını bir kısmına bitiştirmek ve onu dizmek; **رَصَفَه يَرْصُفُه رَصْفاً**; böylece **فارْتَصَفَ** ve **تَرَصَّفَ** ve **تَراصَفَ**. Leys dedi: ayakta durana, iki ayağını hizaya koyduğu zaman **رَصَفَ قَدَمَيْهِ** denir; bu, ikisinden birini ötekine bitiştirdiği zamandır. Kavim safta **تَراصَفَ** etti; yani bazısı bazısının yapışığına durdu. Ve iki bacağı arasını **رَصَفَ** etti: ikisini yaklaştırdı. Ve dişleri **رُصِفَتْ**
(* sözü «ورصفت أسنانه»den «تصافت»e kadar, asılda böylece ضبط edilmiş.) **رَصْفاً**; ve **رَصِفَتْ رَصَفاً**; artık o **رصِفَةٌ** ve **مُرْتَصِفةٌ**dur: bitişinde **تَصافَّتْ**, ve düzenlendi, ve düzleşti. Muâz hadîsinde, Allah ondan razı olsun, kabir azabında: “Onu başının ortasına bir **مِرْصافةٍ** ile vurdu” (geçer); yani bir çekiç; çünkü onunla vurulan **يُرْصَفُ** edilir; yani birleştirilir (sıkıştırılır). Ve taşı **رَصَفَ** eder, **يَرْصفُهُ رَصْفاً**: onu bina etti de bir kısmını bir kısmına ulaştırdı. Ve **الرَّصَفُ**: birbirine bitişik taşlar; tekili, harekeli olarak **رَصَفةٌ**dur. Ve **الرَّصَفُ**: taşlar; bir kısmı bir kısmına **مَرْصُوفٌ**dur; ve A‘câc’ın şu beyti okunmuştur:
فَشَنَّ في الإبْريقِ منها نُزَفا،
منْ رَصَفٍ نازَعَ سَيْلاً رَصَفا،
حتى تَناهى في صَهاريجِ الصَّفا
Bâhilî dedi: muradı, şarap ibrikine, **رَصَفٍ** suyundan dökmüş olmasıdır; o, **رَصَفٍ** içinde bulunan bir sele karşı çekişmişti; bundan, şu (ibrikteki) oldu; sanki onu ondan çekişip almış gibidir. Cevherî dedi: “Bu içki, **رَصَفٍ** suyundan karıştırıldı; başka bir **رَصَفٍ** ile çekişti” diyor; çünkü o, onun için daha duru ve daha incedir; suyu hazfetti, hâlbuki onu murad ediyor; böylece onun akışını bir **رَصَفٍ**ten bir **رصف**e, ondan onu çekişip alma kıldı.

İbnü’l-A‘râbî: kişi, içkisini **ماء الرَّصَفِ** ile karıştırdığı zaman **أَرْصَفَ** eder; o, dağlardan kaya üzerine inip durulan sudur; ve A‘câc’ın beytini okudu. Muğîre hadîsinde: “Akıllıdan bir söz, bana **الشُّهْدِ**den, **بماء رَصَفةٍ** ile (olan)dan daha sevgilidir”; **الرَّصَفةُ**, harekeli olarak: **الرَّصَفِ**in tekilidir; o, bir akış yatağında bir kısmı bir kısmına **يُرْصَفُ** edilen taşlardır; böylece yağmur suyu onda toplanır. İbnü’d-Dab‘â hadîsinde
(* sözü «الضبعاء»: asılda böyle; ضاد معجمة sonra عين مهملة ile; nihâyede olan ise: **الصبغاء** مهملة sonra معجمة ile.):
بين القِرانِ السَّوْءِ والتَّراصُفِ
**التَّراصُفُ**: taşları üst üste dizmek ve bir kısmını bir kısmına saf saf koymaktır; Allah daha iyi bilir. Ve **الرَّصَفُ**: su için yapılmış set. Ve **الرَّصَفُ**: yapının (suyolunun) mecrası.

**التهذيب**: **الرَّصَفُ**, birbirine bitişen uzun bir saftır; tekili **رَصَفةٌ**dur; ve denildi ki: **الرَّصَفُ** uzun bir saftır; sanki **مَرْصُوفٌ**dur. İbnü’s-Sikkît: **الرَّصْفُ**, “oku **رَصَفْتُ**”un masdarıdır; onu **أَرْصُفُه**: üzerine **الرِّصافَ**ı sıktığın zaman; o, **الرُّعْظِ** üzerine bağlanan bir sinirdir; **الرُّعْظُ**, **سِنْخِ النَّصْلِ**in girişidir; “**سَهْمٌ مَرْصوفٌ**” denir. Hadîste: “Sonra **الرِّصافِ**a baktı da bir şey görür mü görmez mi diye çekişti.” Leys dedi: **الرَّصَفَةُ**, **الفُوقِ** yerinin üzerine dolanan bir sinirdir. Ezherî dedi: bu hatadır; doğru olan, İbnü’s-Sikkît’in dediğidir. Hâricîler hadîsinde: “**رِصافِه**ine sonra **قُذَذِه**ine bakar da bir şey görmez”; **الرَّصَفَةُ**: **الرِّصافِ**ın tekilidir; o, ok kırıldığı zaman okun **رُعْظِ**ının üstüne dolanan sinirdir; cem‘i **رُصُفٌ**dur. Mütenahhil el-Hüzelî’nin sözü:
مَعابِل غير أَرْصافٍ، ولكنْ
كُسِينَ ظُهارَ أَسْوَدَ كالخِياطِ
İbn Sîde dedi: bence o, **رَصَفةً**yı **رَصَفٍ** üzerine (şecere/şecer gibi) cem‘ etmiştir; sonra **رَصفاً**ı **أرْصاف** üzerine (eşcâr gibi) cem‘ etmiştir; ve muradı, siyah tüyün **ظُهارَ**ıdır; o **الرُّصافةُ**dır; cem‘i **رَصائِفُ** ve **رِصافٌ**dur. Ve onu **رَصَفه رَصْفاً** etti; artık o **مَرْصُوفٌ** ve **رَصِيفٌ**dir. Ve **الرَّصَفةُ** ile **الرَّصْفةُ** ikisi birden: bir sinirdir; bir sinir üzerine bağlanır, sonra yayın kayışına bağlanır. Dedi: ve Ebû Hanîfe’yi, **الرِّصافَ**ı tekil kılmış görüyorum. Hadîste: “Ramazan’da bir kirişi çiğnedi ve onunla yayının kirişini **رَصَفَ** etti”; yani onu sıktı ve kuvvetlendirdi. Ve **الرَّصْفُ**: sıkma ve birleştirmedir. Ve oku **رَصَفَ** etti: onu **بالرِّصافِ** ile sıktı; o, içinde **النَّصْلِ**in girişine dolanan sinirdir. Ve **الرَّصْفُ**, sükûn ile: bunun masdarıdır. “Binada taşları **رَصَفْت**” dersin: onları **أَرصُفُها رَصْفاً**, bir kısmını bir kısmına bitiştirdiğin zaman; ve “oku **رَصَفْت**” dersin: onun **رُعْظِ**ı üzerine bir sinir sıktığın zaman. Ondandır, recez söyleyenin sözü:
وأَثْرَبِيٌّ سِنْخُه مَرْصُوفُ
(* sözü «وأثربي»: **القاموس**ta: nisbet; yani Yesrib’e nisbet; **يثربي** ve **أثربي**, ikisinde de ر’nin fethi ve kesriyle; Cevherî yalnız fethiyle yetinmiştir.)

Ve denir: “Bu, sana yakışmayan bir iştir”: **لا يَرْصُفُ بك**; yani sana lâyık olmaz. Ve **الرَّصَفَتانِ**: dizlerin iki **رضْفَتَي**sinde iki sinirdir. Ve kadınlardan **المَرْصوفةُ**: sünnet yeri yapışıp ona ulaşılamayan (kadın)dır. Ve **الرَّصُوفُ**: ferci küçük olan; ve **رَصِفَتْ**. İbnü’l-A‘râbî: kadınlardan **الرَّشُوفُ**, yer (mahall) kuru olandır; **الرَّصُوفُ**, yer (mahall) dar olandır; ve kadınlardan **الرَّصْفاءُ**, temas yerleri dar olandır; o, **الرَّصوفُ**dur. İbn Berrî nakletti: **المِيقابُ**, **الرَّصوفِ**un zıddıdır.

Ve **الرَّصافةُ بالشي**: ona yumuşak davranmaktır. Ömer hadîsinde, Allah ondan razı olsun: rüyada ona getirildi de kendisine “şu yerin arazisini sadaka ver” denildi; dedi ki: “Bizim için ondan daha **أَرْصَفُ بنا** bir mal yoktu”; yani bize daha yumuşak ve bizim için daha uygun. Ve **الرَّصافةُ**: işlerde yumuşaklıktır. Bir rivayette: “Bizim için ondan daha **أَرْصَفُ بنا** bir dayanak yoktu”; ve onun için bir fiil gelmemiştir.

Ve **عملٌ رَصِيفٌ** ve **جَوابٌ رَصِيف**: yani sağlam, metin.

Ve **الرُّصافَةُ**: sevâd’da her bitkilik; ve Bağdat ve Şam’daki bir yere galebe etmiştir. Ve **عينُ الرُّصافةِ**: içinde kuyu olan bir yer; Hüzelî Ümeyye b. Ebî Âiz’in kastettiği de odur:
يَؤُمُّ بها، وانْتَحَتْ لِلرَّجا
ءِ عَيْنَ الرُّصافةِ ذاتَ النِّجالِ
(* sözü «للرجاء»: Yâkût’un mu‘ceminde: **للنجاء**.)

**الصحاح**: ve **رُصافةُ** bir yerdir. Ve **الرِّصافُ**: bir yerdir. Ve **رَصَفٌ**: sudur; Ebû Harâş dedi:
نُساقِيهمْ على رَصَفٍ وضُرٍّ،
كَدابغةٍ وقد نَغِلَ الأَديمُ
(* sözü «نساقيهم»: asılda burada olan budur; **ضرر** maddesinde “**نسابقهم**” geçmişti; ve **رصف**, harekeli ve iki damme ile: bir yer, **القاموس**ta olduğu gibi; şârihi “ve onda bu adla anılan su vardır” diye artırdı.)

**رضف**: **الرَّضْفُ**: güneşle yahut ateşle ısınmış taşlardır; tekili **رَضْفةٌ**dur. Başkası: **الرَّضْفُ**, sütü kızıştırmak için onunla süt kaynatılan kızgın taşlardır; tekili **رَضْفةٌ**dur. Meselde: “**الرَّضْفةِ**den üzerindekini al.” Ve onu **رَضَفه يَرْضِفُه** (kesre ile): yani onu **بالرَّضْفةِ** ile dağladı. Ve **الرَّضِيفُ**: **بالرَّضْفةِ** ile kaynatılan süttür. Hicret hadîsinde: “İkisi, onun **رِسْلِها**sında ve **رَضِيفِها**sında geceleyip kalırlar”; **الرَّضِيفُ**, **اللبن المَرْضُوفُ**tur; o, içine kızgın taşların atıldığı süttür; ta ki onun ağır kokusu gitsin. Vâbısa hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “**القُسامةَ**yı yiyen kimsenin misali, karnı **رَضْفاً** ile dolu bir oğlak misalidir.” Hadîste: “İlk teşehhüdde sanki **الرَّضْفِ** üzerindeymiş gibiydi”; o, ateş üzerinde kızdırılmış taşlardır. Hadîste: kendisine dağlama vasfı yapılan bir adam getirildi; dedi ki: “Onu dağlayın, sonra onu **ارْضِفُوه**”
(* sözü «ثم ارضفوه»: asılda böyle; nihâyede olan: “**أو ارضفوه**”.) yani onu **بالرضْفِ** ile kompres yapın. Ebû Zer hadîsi, Allah ondan razı olsun: “Hazine biriktirenleri, cehennem ateşinde üzerine kızdırılacak **رَضْفٍ** ile müjdele.” Ve **شَواء مَرْضوفٌ**: **الرضْفة** üzerinde kızartılmıştır. Hadîste: Hind bint Utbe Müslüman olunca ona iki **جَدْيَيْنِ مرضوفين** gönderdi. Ve **لَبَنٌ رَضِيفٌ**: **الرَّضْفِ** üzerine dökülmüş. Ve **الرضَفة**: nerede olursa olsun taşlardan bir **رضْفةٍ** ile dağlanan bir damgadır; ve onu **رَضَفَه يَرْضِفُه**. Leys: **الرَّضْفُ**, yer yüzünde olup ısınmış taşlardır. Ve **شِواء مَرْضُوفٌ**: o taşlar üzerinde kızartılır. Ve **الحَمَلُ المَرْضُوفُ**: o taşlar kızarınca onun karnına atılır; ta ki kuzu kızarsın. Şemmer dedi: bir bedevîyi **الرَّضائف**i vasfederken işittim; dedi ki: oğlağa yönelinir de annesinin sütünden, doluncaya kadar içirilir; sonra kesilir de ensesi tarafından tulumlanır; sonra taşlara yönelinir, ateşle yakılır; sonra karnına konur; ta ki oğlak kızarsın. Ve Kümeyt’in beytini okudu:
ومَرْضُوفَةٍ لم تُؤْنِ في الطَّبْخِ طاهِياً.
عَجِلْتُ إلى مُحْوَرِّها، حين غَرْغَرا
**لم تُؤْن**: yani alıkoymadı ve geciktirmedi. Asma‘î: **الرضْفُ**, ateşte yahut güneşte kızdırılmış taşlardır; tekili **رضْفةٌ**dur. Kümeyt b. Zeyd dedi:
أَجِيبُوا رُقَى الآسِي النَِّطاسِيِّ، واحْذَروا
مُطَفّئةَ الرَّضْفِ التي لا شِوَى لها
Dedi: o, yılandır; **الرضْف** üzerinden geçer de zehri **الرضْف** ateşini söndürür. Ebû Amr dedi: **الرضف**, üzerinde ateş yakılan taşlardır; nihayet alev olunca etle birlikte tencereye atılır da onu pişirir. Ve **المَرْضُوفةُ**: **بالرضف** ile pişirilmiş tenceredir. Huzeyfe hadîsinde: fitneleri andı da dedi ki: “Size **الدُّهَيْماءُ** geldi; **بالنَّشَفِ** atar; sonra onu izleyen, **بالرَّضْفِ** atar”; yani şiddetinde ve hararetinde, sanki **بالرضف** atıyor gibidir. Ebû Mansûr dedi: bedevîleri gördüm; taşları alırlar da üzerinde ateş yakarlar; ısınınca onunla soğuk, yeni sağılmış sütü **رَضَفُوا** ederler; soğukluğunu kırsın diye; sonra onu içerler; bazen de zaman soğuyunca atlar için suyu **رضفوا** ederler.

Ebû Bekir hadîsinde: “İçinde **أَثَر الرَّضِيفِ** bulunan, **مَلَّةٍ**den bir **قُرَيْصٌ**”; küçük bir ekmek parçasını murad eder; **المَلّة** ile pişirilmiştir; o, sıcak küldür. Ve **الرَّضِيفُ**: etten **الرَّضْفِ** üzerinde kızartılan şeydir; yani **مَرْضُوفٌ**; **القُرْص** üzerine yapışmış olan, kızartılmış etin yağının izini murad eder. Ebû Ubeyde: “Falan, **بِمُطْفِئَة الرضف** ile geldi” dedi; aslı, onun bir felâket olmasıdır; kendisinden önceki felâketi bize unutturdu da onun hararetini söndürdü. Leys dedi: **مُطْفِئة الرّضْفِ**, **الرَّضْفَ**a isabet edince eriyip onu söndüren bir iç yağı parçasıdır. Ebû Mansûr dedi: söz, Ebû Ubeyde’nin dediğidir.

Muâz hadîsinde kabir azabında: “Onu başının ortasına bir **بِمرْضافةٍ** ile vurdu”; yani **الرَّضفِ**ten bir aletle; ve **بالصاد** ile de rivayet olunur; geçmişti.

Ve **الرضْف**: dizde, bitişik parmaklar gibi, bir kısmı bir kısmını tutmuş büyük bir cisimdir; tekili **رَضْفة**dir; onlardan kimi ağırlaştırır da **رَضَفةٌ** der. İbn Sîde: **الرَّضْفةُ** ve **الرَّضَفةُ**: kaval kemiğinin başı ve uyluk kemiğinin başı üzerine kapanan bir kemiktir. Ve **الرَّضْفةُ**: diz üzerinde dalgalanan bir tabakadır; ve denildi ki: attan **الرَّضَفَتان** iki yuvarlak kemiktir; onlarda, kemiklerden kopuk bir en vardır; sanki ikisi dizler için iki tabakadır. Ve denildi ki: **الرضفة** diz üzerindeki deridir. Ve **الرضفة**: **الحَوْشَبِ** ile **الوَظِيفِ** arasında ve bilekte **مُلْتقى الجُبَّةِ**de bir kemiktir; ve denildi ki: o, toynağın içinde kopuk bir kemiktir. Ve **رَضْفُ الركبة**
(* sözü «ورضف الركبة»: asılda dişilik ه’si olmaksızın; ve sözü «والرضف ركبتا»: onda da böyle.) ve onun **رُضافُها**: yerinden çıkan (kemikler)dir. Ve denildi ki: **الرُّضاف** **الدَّاغِصة**nın altında olandır. Nadr, **كتاب الخيل**de dedi: ve **الرضف** atın iki dizidir; **الكُراع** ile **الذِّراع** arasındadır; o, üst kolun en üst başında toplanmış küçük kemiklerin en büyüğüdür.

Ve “yastığı **رَضَفْتُ**”: onu ikiye katladım; Yemânîcedir.
