# رضب — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%A8/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B6%D8%A8/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رضب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%A8.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: رضب

الرُّضابُ: ما يَرْضُبُه الإِنسانُ من رِيقِه كأَنه يَمْتَصُّه، وإِذا قَبَّل جاريَتَه رَضَبَ رِيقَها. وفي الحديث: كأَنـِّي أَنْظُر إِلى رُضابِ بُزاقِ رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم. البُزاقُ: ما سالَ؛ والرُّضابُ منه: ما تَحَبَّبَ وانْتَشَر؛ يريد: كأَني أَنْظُر إِلى ما تحَبَّبَ وانْتَشَر من بُزَاقِه، حين تَفَلَ فيه. قال الهرويّ: وإِنما أَضاف في الحديث الرُّضابَ إِلى البُزاقِ، لأَن البُزاقَ من الريقِ ما سالَ. وقد رَضَبَ ريقَها يَرْضُبُه رَضْباً، وتَرَضَّبَه: رَشَفَه. والرُّضابُ: الريقُ؛ وقيل: الريقُ الـمَرْشُوف؛ وقيل: هو تَقَطُّع الريقِ في الفَمِ، وكثْرةُ ماءِ الأَسنانِ، فعُبِّر عنه بالـمَصْدرِ، قال: ولا أَدري كيف هذا؛ وقيل: هو قِطَعُ الريق، قال: ولا أَدري كيف هذا أَيضاً. والـمَراضِب: الأَرْياق العذبة.
والرُّضَاب: قطَع الثلج والسُّكَّر والبَرَد، قاله عُمارة بن عَقِـيل. والرُّضَابُ: لُعَابُ العَسَل، وهو رَغْوته. ورُضَاب الـمِسْك: قِطَعه. والرُّضابُ: فُتاتُ الـمِسْكِ؛ قال:
وإِذَا تَبْسِمُ، تُبْدِي حَبَباً، *  كرُضابِ الـمِسْكِ بِالـمَاءِ الخَصِرْ ورُضابُ الفَمِ: ما تَقَطَّع من رِيقِه. ورُضابُ
\<ص:419>
النَّدَى: ما تَقَطَّع منه على الشَّجَرِ. والرَّضْب: الفِعْل. وماءٌ رُضابٌ: عَذْبٌ؛ قال رُؤْبة: كالنَّحْلِ في الـمَاءِ الرُّضَابِ، العَذْبِ
وقيل: الرُّضابُ هَهنا: البَرْدُ؛ وقوله: كالنَّحْلِ أَي كَعَسَلِ النَّحْل؛ ومثله قول كثير عزة: كاليَهُودِيِّ مِنْ نَطَاةَ الرِّقالِ
أَراد: كنَخْلِ اليَهُوديّ؛ أَلا تَرى أَنه قد وَصَفَها بالرِّقَالِ، وهي الطِّوالُ من النَّخْلِ؟ ونَطَاةُ: خَيْبَر بعَيْنِها. ويقال لـحَبّ الثَّلْجِ: رُضَاب الثَّلْج وهو البَرَدُ.
والرَّاضِبُ من الـمَطَرِ: السَّحُّ. قال حذيفة بن أَنس يصف ضبعاً في مغارة: خُنَاعَةُ ضَبْعٌ، دَمَّجَتْ في مَغارَةٍ، *  وأَدْرَكَها، فِـيها، قِطارٌ ورَاضِبُ أَراد: ضَبُعاً، فأَسْكَن الباء؛ ومعنى دَمَّجَتْ، بالجيم: دَخَلَت، ورواه أَبو عمرو دَمَّحَتْ، بالحاءِ، أَي أَكَبَّتْ؛ وخُناعَة: أَبو قَبِـيلَة، وهو خُناعَةُ بنُ سَعْدِ بنِ هُذَيل بن مُدْرِكَة. وقد رَضَبَ الـمَطَر وأَرْضَب؛ قال رؤبة:
كأَنَّ مُزْناً مُسْتَهِلَّ الإِرْضَابْ، *  رَوَّى قِلاتاً، في ظِلالِ الأَلْصَابْ أَبو عمرو: رَضَبَتِ السَّماءُ وهَضَبَتْ.
ومَطَرٌ راضِبٌ أَي هَاطِلٌ. والرَّاضِبُ: ضَرْبٌ من السِّدْرِ، واحدته رَاضِـبَة ورَضَبة، فإِنْ صَحَّت رَضَبَة، فَراضِبٌ في جَمِـيعِها اسمٌ للجمع. ورَضَبَتِ الشَّاةُ كرَبَضَت، قَلِـيلَةٌ.

### Türkçe

**الرُّضابُ**: insanın tükürüğünden, sanki onu emiyormuş gibi, onun **يَرْضُبُه** ettiği şeydir; ve câriyesini öptüğünde onun tükürüğünü **رَضَبَ** etti. Hadiste: “Sanki ben, Allah’ın Resûlü’nün (Allah ona salât ve selâm etsin) tükürüğünün **رُضابِ**’ına bakıyor gibiyim.” **البُزاقُ**: akan şeydir; ondan **الرُّضابُ**: tanelenip yayılan şeydir; yani: “Sanki ben, onun tükürüğünden, onun içine tükürdüğü vakit tanelenip yayılan şeye bakıyor gibiyim” demek ister. Herevî dedi ki: Hadiste **الرُّضابَ**’ı **البُزاقِ**’a ancak şu sebeple izafe etti: çünkü **البُزاقَ**, tükürükten akan şeydir.

Ve onun tükürüğünü **رَضَبَ** eder, onu **يَرْضُبُه** **رَضْباً**; ve onu **تَرَضَّبَه**: onu yudumladı.

Ve **الرُّضابُ**: tükürük; ve denildi ki: yudumlanan tükürük; ve denildi ki: ağızda tükürüğün parça parça olması ve dişlerin suyunun çokluğu; böylece ondan mastarla ifade edildi; dedi ki: bunun nasıl olduğunu bilmiyorum; ve denildi ki: tükürüğün parçalarıdır; dedi ki: bunu da nasıl olduğunu bilmiyorum.

Ve **الـمَراضِب**: tatlı tükürüklerdir.

Ve **الرُّضَاب**: kar, şeker ve dolu parçalarıdır; bunu Umâre b. Akîl söylemiştir.

Ve **الرُّضَابُ**: balın salyasıdır; o da onun köpüğüdür. Ve **رُضَاب** misk: onun parçalarıdır.

Ve **الرُّضابُ**: miskin kırıntısıdır; dedi ki:
وإِذَا تَبْسِمُ، تُبْدِي حَبَباً، *  كرُضابِ الـمِسْكِ بِالـمَاءِ الخَصِرْ

Ve **رُضابُ الفَمِ**: onun tükürüğünden parça parça olan şeydir. Ve **رُضابُ**
\<ص:419>
**النَّدَى**: ondan ağaç üzerinde parça parça olan şeydir. Ve **الرَّضْب**: fiildir. Ve **ماءٌ رُضابٌ**: tatlıdır; Rü’be dedi ki:
كالنَّحْلِ في الـمَاءِ الرُّضَابِ، العَذْبِ

Ve denildi ki: buradaki **الرُّضابُ**: doludur; ve onun sözü: “**كالنَّحْلِ**” yani arının balı gibi; ve bunun benzeri, Kesîr Azze’nin sözü:
كاليَهُودِيِّ مِنْ نَطَاةَ الرِّقالِ
Şunu kastetti: yahudinin hurması gibi; görmüyor musun ki onu **الرِّقَالِ** ile vasfetmiştir; o ise hurma ağaçlarının uzun olanlarıdır? Ve **نَطَاةُ**: bizzat Hayber’dir.

Ve kar tanelerine: **رُضَاب الثَّلْج** denir; o da doludur.

Ve yağmurdan **الرَّاضِبُ**: şakırdamadır. Huzeyfe b. Enes, bir mağarada sırtlanı vasfederek dedi ki:
خُنَاعَةُ ضَبْعٌ، دَمَّجَتْ في مَغارَةٍ، *  وأَدْرَكَها، فِـيها، قِطارٌ ورَاضِبُ
Şunu kastetti: bir sırtlan; böylece bâ’yı sâkin kıldı; ve **دَمَّجَتْ**’in mânası, cim ile: girdi; ve Ebû Amr onu **دَمَّحَتْ** diye rivayet etti, hâ ile; yani: çöktü; ve **خُناعَة**: Ebû Kabîle’dir; o, Huzâa b. Sa‘d b. Huzeyl b. Müdrike’dir.

Ve yağmur **رَضَبَ** etti ve **أَرْضَب** etti; Rü’be dedi ki:
كأَنَّ مُزْناً مُسْتَهِلَّ الإِرْضَابْ، *  رَوَّى قِلاتاً، في ظِلالِ الأَلْصَابْ
Ebû Amr: gök **رَضَبَتِ** ve **هَضَبَتْ**.

Ve **مَطَرٌ راضِبٌ** yani sağanak. Ve **الرَّاضِبُ**: sidrden bir türdür; onun teki **رَاضِـبَة** ve **رَضَبة**’dir; eğer **رَضَبَة** sahih olursa, **راضِبٌ** onların hepsinde cem‘ için bir isimdir.

Ve koyun, **رَضَبَتِ**; **رَبَضَت** gibi; azdır.
