# رضح — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%AD/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B6%D8%AD/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رضح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%AD.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: رضح

باب الحاء والضاد والراء معهما
ح ض ر، ر ح ض، ح ر ض، ض ر ح، ر ض ح مستعملات
حضر:
الحَضَرُ: خلافُ البَدْو، والحاضِرة خلاف البادية لأنَّ أهل الحاضرةِ حَضَروا الأمصارَ والديار. والباديةُ يُشبِهُ أنْ يكونَ اشتِقاق اسمه من: بدا يبدو أى بَرَزَ وظَهَرَ، ولكنّه اسمٌ لَزِمَ الموضع خاصَّةً دونَ ما سِواه، والحَضْرَةُ: قرب الشَّيء. تقول: كنت بحَضرةِ الدار، قال:
فشَلَّتْ يَداهُ يومَ يحمِـلُ رأسَـه		إلى نَهشَل والقَومُ حَضرةَ نَهْشَلِ
وضَرَبُته بحَضْرَة فلانٍ، وبمَحْضَره أحسَنُ في هذا. والحاضِرُ: هُمُ الحَيُّ إذا حَضَروا الدارَ التي بها مُجتَمَعهُم فصارَ الحاضر اسماً جامعاً كالحاجِّ والسامِرِ ونحوِهما، قال:
في حاضِرٍ لَجِبٍ باللَّيْلِ سامـرُه		فيه الصَواهِلُ والرواياتُ والعَكَرُ
والحُضْر والحِضار: من عَدْوِ الدابَّة، والفعل: الإحضار. وفَرَسٌ مِحضير بمعنى مِحضار غيرَ أنّه لا يقالُ إلا بالياء وهو من نَوادر كلام العرب، قال امرؤ القيس:
استلحم الوحشُ على أحشائهـا		أهوَجُ مِحضيرٌ إذا النقْعُ دَخَنْ
والحضيرُ: ما اجتَمَعَ من جائية المِدَّةِ في الجُرْح، وما اجتَمَعَ من السُّخد في السَّلا ونحوه.
والمُحاضرةُ: أنْ يُحاضِرَك إنسان بحَقّكَ فيذهَب به مُغالَبةً ومُكابَرةٌ.
والحِضار: اسم جامع للإبِلِ البِيض كالهِجان، الواحدةُ والجميع في الحضار سَواءٌ. وتقول: حَضارِ. أي: احضَرْ مثلُ نَزالِ بمعنَى انزِلْ . وتقول: حَضِرت الصَّلاةُ، لغة أهل المدينة، بمعنى حَضَرت، وكلهم يقولون: تَحضُر.
وحَضارِ: اسم كوكب معروف، مجرورٌ أبداً، وحَضْرَمَوْت: اسمان جُعِلا اسماً واحداً ثم سُمِّيَت به تلك الَبْلَدة، ونظيرهُ: أحمرجون.
رحض:
ثَوبٌ رَحيضٌ ومَرْحُوضٌ: أي: مَغسُول. والرحْضُ: الغَسْل. وقالتْ عائشة في عُثمانَ: "استَتابوه حتى إذا تَرَكوه كالثَوْبِ الرَّحيض أحالوا عليه فقَتَلُوه". والمِرْحَضةُ: شيءٌ يُتَوَضَّأ فيه مثل كنيف وكذلك المِرحاضُ وهو المُغَتسَل.
والرُحَضاء: عَرَق الحُمَّى، رُحِض الرجُلُ أخَذَتْهُ الرُحَضاءُ.
حرض:
التَحريضٌ: التَحضيضُ. والحُرضُ، مثقل، الأشْنان، والمِحْرَضةُ: وِعاؤه. وقوله تعالى: "حتّى تكونَ حَرضَاً " أي مُحْرَضاً يُذيبك الهَمُّ، وهو المُشرِف حتى يكاد يَهلِك. رجلٌ حَرَضٌ ورجالٌ أحراض. والحَرَضُ: الذي لا خيرَ فيه لؤماً ودقّةً من كلّ شيءٍ. والفِعل منه: حَرُضَ يحرُضُ حُروضاً. وناقةٌ حَرَضٌ وإبِلٌ أحراض: وهو الضاوي الرديءُ.
ضرح:
الضَرْحُ: حَفرُكَ الضَريحَ للميِّت وهو قَبْرٌ بلا لَحْدٍ، ضَرَّحْتُ له. والضَرْحُ: الرَمْيُ بالشيْءِ. واضطَرُحوا فلاناً: إذا رَمَوا به، والعامَّةُ تقول: اطَّرَحُوه، يظُنُّونَ أنَّه من الطَرْح وإنّما هو من الضَرْح، قال:
ضرحاً بصليات النُسور نحتبي
ويقال: الضَرْحُ الرُمْح. والضرُّاح بيت في السَّماء. والمَضْرَحيُّ من الصِقُوُر: ما طالَ جَناحاهُ، قال طفة:
كأنَّ جَناحَي مَضْرحَيٍّ تَكَنَّفا
ويقال للرجل السيد السَريِّ: مَضْرَحيّ. ويقال المَضْرَحّي. ويقال المَضْرَحِيُّ: الأبيضُ من كلّ شَيءٍ.
رضح:
الرَضْحُ: رَضْحُك النَّوَي بالمِرْضاح أي: بالحَجَر، الخاء لغة قليلة.

### Türkçe

باب **الحاء** ve **الضاد** ve **الراء** onlarla birlikte
**ح ض ر**، **ر ح ض**، **ح ر ض**، **ض ر ح**، **ر ض ح** kullanımdadırlar

**حضر**:
**الحَضَرُ**: **البَدْو**’nun zıddıdır; **الحاضِرة** de **البادية**’nin zıddıdır; çünkü **الحاضرة**’nin ehli **الأمصار**’ı ve **الديار**’ı **حَضَروا** (yerleştiler). **البادية** ise, isminin türeyişinin şundan olması muhtemeldir: **بدا يبدو** yani “belirdi ve göründü”; fakat o, yer için özellikle, başkasına değil, lâzım bir isimdir. **الحَضْرَةُ**: şeyin yakınlığıdır. Dersin ki: “Evin **حَضرة**’sinde idim.” Dedi ki:
فشَلَّتْ يَداهُ يومَ يحمِـلُ رأسَـه		إلى نَهشَل والقَومُ **حَضرةَ** نَهْشَلِ
Ve onu falanın **حَضْرة**’sinde vurdum; ve bunun hakkında **مَحْضَره** ile (söylemek) daha iyidir. **الحاضِرُ**: onlar, topluluklarının bulunduğu evi **حَضَروا** (geldiler) vakit **الحَيُّ**’dir; böylece **الحاضر** **الحاجِّ** ve **السَّامِرِ** ve benzerleri gibi toplayıcı bir isim oldu. Dedi ki:
في **حاضِرٍ** لَجِبٍ باللَّيْلِ سامـرُه		فيه الصَواهِلُ والرواياتُ والعَكَرُ
**الحُضْر** ve **الحِضار**: binitin koşmasındandır; fiil: **الإحضار**. Ve **مِحضير** bir at, **مِحضار** mânâsınadır; ancak **الياء** ile olandan başkası söylenmez; o, Arapların sözünün nadirlerindendir. İmru’ul-Kays dedi ki:
استلحم الوحشُ على أحشائهـا		أهوَجُ **مِحضيرٌ** إذا النقْعُ دَخَنْ
**الحضيرُ**: yarada **المِدَّة**’nin gelişinden toplanan şeydir; ve **السُّخد**’dan **السَّلا**’da ve benzerinde toplanan şeydir.
**المُحاضرةُ**: bir insanın, hakkınla seni **يُحاضِرَك** etmesi (seni sıkıştırması)dır; böylece onu, galebe ve inatlaşma ile götürür.
**الحِضار**: **الهِجان** gibi beyaz develer için toplayıcı bir isimdir; **الحضار**’da tekil ile çoğul birdir. Ve dersin ki: **حَضارِ**; yani: **احضَرْ**; **نَزالِ** gibidir, “in” mânâsında **انزِلْ**. Ve dersin ki: **حَضِرت** **الصَّلاةُ**; Medine ehlinin dilidir; **حَضَرت** mânâsında; onların hepsi: **تَحضُر** der.
Ve **حَضارِ**: bilinen bir yıldızın adıdır; daima mecrûrdur. Ve **حَضْرَمَوْت**: iki isimdir; tek bir isim kılındı; sonra o belde onunla adlandırıldı. Bunun benzeri: **أحمرجون**.

**رحض**:
**ثَوبٌ رَحيضٌ** ve **مَرْحُوضٌ**: yani: yıkanmış. **الرحْضُ**: yıkamadır. Âişe, Osman hakkında dedi ki: “Onu tövbeye çağırdılar; nihayet onu **الثَوْبِ الرَّحيض** gibi bıraktıkları vakit, ona döndüler de onu öldürdüler.” **المِرْحَضةُ**: içinde abdest alınan bir şeydir; **كنيف** gibi; ve aynı şekilde **المِرحاضُ**; o da **المُغَتسَل**’dir.
**الرُحَضاء**: hummanın teridir. **رُحِض** adam: **الرُحَضاء** onu tuttu (ona isabet etti).

**حرض**:
**التَحريضٌ**: **التَحضيضُ**’dur. **الحُرضُ** (müsekkan değil, şeddeli): **الأشْنان**’dır; **المِحْرَضةُ**: onun kabıdır. Yüce Allah’ın sözü: “حتّى تكونَ **حَرضَاً**” yani **مُحْرَضاً**; gam seni eritir; o, helâk olmaya ramak kalmış derecede yaklaşmış olandır. **رجلٌ حَرَضٌ** ve **رجالٌ أحراض**. **الحَرَضُ**: alçaklık ve her şeyden incelik sebebiyle kendisinde hayır olmayan kimsedir. Ondan fiil: **حَرُضَ** **يحرُضُ** **حُروضاً**. Ve **ناقةٌ حَرَضٌ** ve **إبِلٌ أحراض**: o, zayıflamış kötü olandır.

**ضرح**:
**الضَرْحُ**: ölünün **الضَريحَ**’ini kazmandır; o, **لَحْدٍ**sız bir kabirdir; “ona **ضَرَّحْتُ**.” Ve **الضَرْحُ**: şey ile atmadır. “**اضطَرُحوا** falanı”: onu attıkları vakit (denir). Avam: “**اطَّرَحُوه**” der; onun **الطَرْح**’tan olduğunu zannederler; hâlbuki o **الضَرْح**’tandır. Dedi ki:
ضرحاً بصليات النُسور نحتبي
Ve denir ki: **الضَرْحُ** mızraktır. **الضرُّاح** gökte bir evdir. **المَضْرَحيُّ** şahinlerden: iki kanadı uzun olan şeydir. Tufe dedi ki:
كأنَّ جَناحَي **مَضْرحَيٍّ** تَكَنَّفا
Ve efendi, soylu adama: **مَضْرَحيّ** denir. Ve **المَضْرَحّي** denir. Ve denir ki: **المَضْرَحِيُّ**: her şeyden beyaz olandır.

**رضح**:
**الرَضْحُ**: **المِرْضاح** ile, yani taş ile, çekirdeği kırmandır; **الخاء** az bir dildir (az kullanılan bir lehçedir).
