# رضخ (ر-ض-خ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%AE
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B6%D8%AE

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ر - ض - خ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%AE/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والضاد والراء معهما
خ ض ر، خ ر ض، ر ض خ مستعملات
خضر:
الخَضِرُ: نبي معمر، محجوب عن الأبصار وهو نبي من بني إسرائيل، وهو صاحب موسى الذي التقى معه بمجمع البحرين .
والخَضِرُ في القرآن: الزرع الأخضرُ، وفي الكلام: كل نبات من الخُضَر.
والاخْضِرارُ مصدر من قولك: اخْضَرَّ.
والخَضْرُ والمَخْضُور: للرَّخْصِ من الشجر.
والخُضاريّ: طائر يسمى الأخْيل، يتشاءم به إذا سقط على ظهر البعير، وهو أخضر في حنكه حمرة، وهو أعظم من القطا.
وقول النبي صلى الله عليه وعلى آله وسلم: "إياكم وخَضْراءَ الدِّمَن". يعني: المرأة الحسناء في مَنْبِتِ السوء، يُشَبِّهُها بالشجرة الناضرة في دِمْنَة البَعْر.
والمُخاضَرة: بيع الثمار قبل بدو صلاحها، وهي خُضْرٌ بعد.
وخَضِرَ الزرع خَضَراً نعم ، وأَخْضَرَهُ الري. ولاخضير: الزرع الأَخْضَرُ، وقد اخْتُضِرَ فلان إذا مات شابا، وجعل شاب يقول لشيخٍ: أجززت، فقال: وتُخْتَضَرونَ، أي: تموتون شبابا. وذهب دمه خِضْراً مِضْراً، وخَضِراً مَضِراً، إذا ذهب هدراً باطلا ولم يطلب.
ويقال: خذ الشيء خَضِراً مَضِراً، أي: غضاً حسنا.
خرض: الخَرِيضةُ: الجارية الحديثة السن، التارة البيضاء. والجميع: الخَرائضُ.
رضخ: الرَّضْخُ: كسر رأس الحية، والنوى وما يشبه ذلك. وترضَخْتُ الخُبْزَ، أي: كَسَرْتُهُ وتناولته. ورَضَخْتُ له من مالي رَضْخَةً وهو القليل .
والتَّرْاضُخُ: ترامي القوم بينهم بالنشاب. والحاء في كل هذا جائز إلا في الأكل والعطاء.
تقول: كنا نَتَرَضَّخُ، أي: نأكل، ورَاضَخَ فلان شيئاً، أي: أعطاه وهو كارهٌ. وراضَخْنا منه شيئاً، أي: أَصَبْنا.

##### Türkçe

باب **الخاء** و**الضاد** و**الراء** معهما
**خ ض ر**، **خ ر ض**، **ر ض خ** استعمالdadırlar.

**خضر**:
**الخَضِرُ**: uzun ömürlü bir peygamber; gözlerden perdelenmiş; o, İsrailoğullarından bir peygamberdir; ve o, iki denizin birleştiği yerde onunla buluştuğu **موسى**’nın arkadaşıdır.
Ve Kur’an’da **الخَضِرُ**: yeşil ekindir; sözde ise: **الخُضَر**’dan her bitkidir.
Ve **الاخْضِرارُ** senin “**اخْضَرَّ**” demenden bir mastardır.
Ve **الخَضْرُ** ile **المَخْضُور**: ağaçtan yumuşak (taze) olan içindir.
Ve **الخُضاريّ**: **الأخْيل** diye adlandırılan bir kuştur; deve sırtına düştüğü zaman onunla uğursuzluk sayılır; ve o, çenesinde bir kızıllıkla yeşildir; ve o, **القطا**’dan daha büyüktür.
Ve Peygamberin -Allah’ın salâtı onun ve âlinin üzerine olsun- sözü: “**خَضْراءَ الدِّمَن**’den sakının.” Yani: kötü bir bitiş yerinde güzel kadın; onu, tezek gübresinin içinde taze (yeşil) ağaca benzetir.
Ve **المُخاضَرة**: meyvelerin olgunluğunun belirmesinden önce satılmasıdır; hâlbuki onlar daha sonra **خُضْرٌ**’dür.
Ve ekin **خَضَراً** olarak **خَضِرَ**; evet; ve sulama onu **أَخْضَرَهُ**. Ve **لاخضير**: **الزَّرع الأَخْضَرُ**’dır. Ve falan kimse, gençken öldüğü zaman **اخْتُضِرَ** olmuştur. Ve bir genç, bir şeyhe “**أجززت**” dedi; o da dedi ki: “Ve siz **تُخْتَضَرونَ**”; yani: gençken ölürsünüz. Ve onun kanı **خِضْراً مِضْراً** olarak, ve **خَضِراً مَضِراً** olarak gitti; boşa, bâtıl olarak gittiği ve talep edilmediği zaman.
Ve denir: şeyi **خَضِراً مَضِراً** olarak al; yani: taze, güzel.

**خرض**: **الخَرِيضةُ**: yaşı yeni olan cariye; beyaz, yumuşak. Çoğulu: **الخَرائضُ**.

**رضخ**: **الرَّضْخُ**: yılanın başını, çekirdeği ve buna benzer şeyi kırmaktır. Ve **ترضَخْتُ الخُبْزَ**; yani: onu kırdım ve aldım. Ve malımdan ona **رَضْخَةً** olarak **رَضَخْتُ**; ve o, az olandır.
Ve **التَّرْاضُخُ**: kavmin aralarında oklarla birbirlerine atışmalarıdır. Ve bu bütününde **الحاء** câizdir; ancak yeme ve vermede (câiz) değildir.
Dersin: biz **نَتَرَضَّخُ** idik; yani: yeriz. Ve falan kimse bir şeyi **رَاضَخَ**; yani: istemeyerek ona verdi. Ve ondan bir şeyi **راضَخْنا**; yani: isabet ettirdik.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%AE/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الرَضْخُ مثل الرَضْحِ. رَضَحْتُ الحصى والنوى: كَسَرْتَه. ورضَحْتُ رأسَ الحيّة بالحجارة. ورَضَحْتُ له رَضْحاً، وهو العَطاء ليس بالكثير. وفي الحديث: "أمَرْت له رَضْخٍ". وأرَضَحْتُهُ وأَرْضَحْتُهُ، إذا رميتَه بالحجارة وتراضَحْنا: ترامينا.

##### Türkçe

**الرَضْخُ** **الرَضْحِ** gibidir. **رَضَحْتُ الحصى والنوى**: onu kırdım. Ve **رضَحْتُ رأسَ الحيّة بالحجارة**. Ve **رَضَحْتُ له رَضْحاً**; o, çok olmayan bağıştır. Hadiste: “**أمَرْت له رَضْخٍ**”. Ve **أرَضَحْتُهُ** ve **أَرْضَحْتُهُ**; onu taşlarla attığın zaman. Ve **تراضَحْنا**: birbirimize attık.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%AE/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ ض ر
خضر ، رضخ
استعمل من وجوهه : خضر ، رضخ .
خضر : قال أبو إِسْحَاقَ في قول الله جلّ وعزّ :
) فأخرجنا منه خضرا نخرج منه حبا متراكبا ( [ الأنعَام : 99 ] : قال ) خضرا (
_ ههنا _ بمعنى اخضر : يقال : أخْضَرَّ ، فهو
اخْضَرُ ، وخَضِرٌ ، ومِثْلُه : اعْوَرَّ ، فهو أَعْوَرُ
وعَوِرٌ .
وقال الليث : الْخَضِرُ _ في هذا الموضع _ :
الزرع الأَخْضَرُ .
ورُوِيَ عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ) ( وَإِنَّ مِمَّا
يُنْبِتُ الرَّبِيعُ مَا يَقْتُلُ حَبَطاً أَوْ يُلِمُّ ، إلاَّ آكِلَةَ
الْخَضِرِ ، فَإِنَّهَا إِذَا أَكَلَتْ مِنْهُ ثَلَطَتْ
وَبَالَتْ ) ( .
والْخَضِرُ _ في هذا الموضع _ ضَرْبٌ من
الْجَنْبَةِ ، واحِدَتُهُ : خَضِرَةٌ ، والْجَنْبَةُ _ من
الكلأ _ : ما له أصْلٌ غامضٌ في الأرض
مِثْلُ النَّصِيِّ والصِّلِيَّان والْحَلمَةِ والْعَرْفَجِ
والشِّيحِ ، وليس الخَضِرُ مِنْ أَحْرار البُقولَ
التي تَهِيجُ في الصيف ، والبقولُ يقال لها :
الخُضَارةُ والْخَضْرَاءُ .
وقد ذكر طَرَفَةُ الْخَضِرَ فقال :
كَبَنَاتِ الْمَخْرِ يَمْأَدْن إذَا
أَنْبَتَ الصَّيفُ عَسَالِيجَ الْخَضِرْ
وفي فَصْلِ الصَّيف تَنْبُتُ عَسَالِيجُ الْخَضِرِ
من الْجَنْبَةِ ، فأَمَّا البُقُول فإنها تنْبُتُ في
الشتاء ، وتَيْبَسُ في الصيف .
وعَيْشٌ خَضِرٌ : ناعم .
ورَوَى أبو العبَّاس _ عن ابن الأعرابي _
أنه قال :
الْخُضَيْرَةُ : تصغير الخُضْرَة ، وهي النِّعمة .
ومنه الخَبَرُ الآخرُ : ) ( مَنْ خُضِّرَ لَه فِي شَيْءٍ
فَلْيَلْزَمْهُ ) ( .
معناه : مَنْ بُورِكَ له في صناعة أو حِرْفَةٍ أو تجارة فليلزمه .
وفي حديث عليٍّ رضي الله عنه : أنه خطب بالكوفةِ
في آخر عمرِه فقال : اللَّهُمَّ سَلِّطْ عَلَيْهْمْ
فَتَى ثَقيفٍ الدَّيانَ الْمَنَّانَ يَلْبَسُ فَرْوَتَها ،
وَيَأْكلُ خَضِرَتَهَا .
يعني غَضَّها وناعمها وهَنِيئَها .
ويقال : هُوَ لَكَ خَضِراً مَضِراً _ أي : هنيئاً
مريئاً ، وخَضْراً لك وَنَضْراً مَثْلُ : سَقْياً لك
وَرْعْياً .
وفي ) ( نوادر الأعراب ) ( يقال : لَسْتُ لفلان
بِخَضِرَةٍ _ أي : لست له بَحشِيشَةٍ رَطْبَة
يأكلها سريعاً .
وقال الليث : الْخَضِرُ نَبيٌّ من بَني
إسرائيلَ ، وهو صاحبُ موسى ، الذي
التقى معه بمَجْمَعِ البَحْرين .
أبو عبيد _ عن الكسائي _ ذهَبَ دَمُه خِضْراً
مِضْراً ، وذهب بِطْراً _ إذا ذهب هَدَراً
باطلاً .
والعرب تُسَمِّي الْحَمَامَ الدواجِنَ : الْخُضَرَ
وإن اختلفت ألوانها .
خصُّوها بهذا الاسم لغلبة الْوُرْقة عليها .
والخُضْرُ : قَبِيلَةٌ من العرب ، قال الشَّماخ :
وَحَلأَها عَنْ ذِي الأرَاكةِ عامرٌ
أَخُو الخُضْر يَرْمي حَيْثُ تُكْوَى النَّوَاحِزُ
ورُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنَّه قال : ) ( إيَّاكُمْ
وخَضْرَاءَ الدِّمَن ) ( . قيل : وما ذَاكَ يا رسولَ
الله ؟ فقال : ) ( المَرْأَةُ الْحَسْنَاءُ فِي مَنْبِتِ
السُّوءِ ) ( .
قال أبو عبيد : نُراه أَرَاد فساد النسب إذا
خِيفَ أن تكون لغير رَشْدَة .
قال : وإنما جعلها ) ( خَضْرَاءَ الدِّمَن ) ( تشبيهاً
بالبَقْلَةِ الناضرة ، تَنْبُتُ في دِمْنَةِ البَعْرِ .
وأصل الدِّمَنِ : ما تُدَمِّنه الإبل والغنم من
أبعارها وأبوالها ، فربما نَبَتَ فيها النبات
الحَسَنُ النَّاضِرُ _ وأصْلُه في دِمْنَة قَذِرَة .
يقول ( صلى الله عليه وسلم ) : ) ( فَمنْظَرُها حَسَنٌ أَنِيقٌ ، ومنْبِتها
فِاسِدْ ) ( .
وقال زُفَرُ بْنُ الْحَارِثِ :
فَقَدْ يَنبُتُ المَرْعَى عَلَى دِمَن الثَّرَى
وتَبْقَى حَزَازَاتُ النُّفُوس كَما هِيَا
ضَرَبهُ مثلاً للذي يُظْهِر مَوَدَّتَهُ لرجل ، وقلبُه
نَغِلٌ بالعداوة .
وسمعتُ المنذريَّ يقول : سمعتُ أبا طالبٍ
النَحْوِيَّ يقول _ في قول العرب _ : ) ( أَبَادَ
الله خَضْرَاءَهم ) ( .
قال الأصمعي : معناه : أَذْهَبَ الله نَعِيمَهم
وخِصْبَهم .
قال : ومنه قولُه :
وَأَنَا الأَخْضَرُ مَنْ يَعْرِفُني ؟
أَخْضَرُ الجِلْدَة مِنْ نَسْلِ الْعَرَبْ
قال : يريد ب ) ( أَخضَرُ الْجِلدة ) ( : الخِصْبَ
والسَّعة .
قال : وقال ابن الأعرابي : أباد الله
خَضْرَاءَهُمْ _ أي : سوادهم .
قال : والخضرة _ عند العرب _ : سَوَادٌ .
وقال القُطَامِيُّ :
يَا نَاقُ خُبِّي خَبَباً زِوَرَّا . .
وَقلِّبِي مَنْسِمَك المُغْبَرَّا . .
وَعَارِضِي اللَّيْلَ إِذَا مَا اخْضَرَّا
أراد : إذا ما أظلم .
وقال الفرَّاء : أباد الله خَضْرَاءَهُمْ _ أي :
دنياهم ، يريد قَطَعَ عنهم الحياة .
ورُوي عن مُجَاهدٍ أنه قال : ليس في
الْخَضْرَاوَاتِ صدقةٌ _ أراد ب ) ( الخَضْراوات ) (
التُّفاحَ والكُمَّثرى وما أشبهها .
وقال الليث : الخَضِيرُ الزرع الأخْضَرُ ،
وقد اخْتُضِرَ فلان _ إذا مات شابّاً .
في بعض الأخبار : أنَّ شابّاً من العرب
أُولِعَ بشيخ قد كبِر ، فكان يقول له _ إذا
رآه _ : قد أَجْزَزْتَ أَبا فلان ، فقال له
الشيخ _ لَمّا أكثر عليه _ : وتُخْتَضَرُون
_ أي : تُتَوَفَّوْن شباباً .
والأصلُ في ذلك : النباتُ الغضُّ يُرعَى
ويُخْتَضَر ويُجَزُّ ، فيؤكَلُ قبل تناهِي طُولِه .
ويقال : اخْتَضَرْتُ الفاكهةَ _ إذا أَكَلْتَها قبل
إناءِ إدراكها .
والعربُ تقول للبُقول الْخُضْر : الخضْراءُ .
ومنه الحديث : ) ( تَجَنَّبُوا من خَضْرَائِكم
ذَوَاتِ الرِّيح ) ( يعني الثُّومَ والبَصل
والكُرَّاثَ .
ويقال للدَّلو التي استُقِيَ بها _ حتى
اخضَرَّتْ _ : خضْرَاءُ .
وقال الراجز :
يُمْطَى مِلاطَاهُ بَخَضْرَاءَ فَرِي
وإنْ تَأَبَّاهُ تَلَقَّى الأَصْبَحِي
وأخبرني الإياديُّ _ عن شمِر _ أنه قال :
الخُضْرِيَّةُ : نخلةٌ طيِّبة التمرِ خَضْرَاؤُه
وأنشد :
إذا حَمَلْتَ خُضْرِيةٌ فَوق طَايَةٍ
وللشُّهْبِ قَصْلٌ عندَها والبَهازِرِ
أبو عبيد _ عن الفرَّاء _ قال : الْخَضِيرَة
النَّخلةُ التي يَنْتَثِر بُسْرُها وهو أخضرُ .
وسمعتُ العربَ تقول _ لِسَعَفِ النخْل
وجريدِه الأَخْضَرِ : الْخَضَرُ . . . بفتح الضاد
والخاء .
ومنه قول الشاعر :
يَظَلُّ يَوْمَ وِرْدِهَا مُزَعْفَرَا
وَهْيَ خَنَاطِيلُ تجُوسُ الْخَضَرَا
أي تَوَطَّؤُه وتكسِرُه .
ويقال : خَضَرَ الرجلُ خَضَرَ النَّخلِ
بِمِخْلَبِه ، يَخْضِرُه خَضْراً ، واخْتَضَرَهُ
يَخْتَضِرُهُ _ إذا قطَعه .
ورَوى أَبو تراب _ عن الأصمعيِّ _ : يقال :
اختَضَرَ فلانٌ الجاريةَ ، وابتَسرها وابتكَرها
_ إذا اقتَرَعَها قبل بُلوغها .
والعرب تقول : الأمْرُ بيننا أَخْضَرُ _ أي :
جديدٌ ، لمْ تَخْلُق المودَّةُ بيننا .
وقال ذُو الرُّمَّة :
أَتْرَابُ مَيٍّ وَالْوِصَالُ أَخْضَرُ
وَلَمْ يُغيِّرْ أَصْلَهُ المغَيِّرُ
والعَرَبُ تقولُ _ أيضاً _ : لَيْلٌ أَخْضَرُ _
أي : مُظلمٌ أَسْودُ .
وقال ذُو الرُّمّةِ :
قدْ أَعْسِفُ النَّازحَ المجهُولَ مَعْسَفُهُ
فِي ظِلِّ أَخْضَرَ يَدْعُو هَامَهُ البُومُ
أراد في ظِل ليل مُظْلمٍ .
وأما قولُ عُتْبَةَ بنِ أَبِي لَهَبٍ :
وأنا الأَخضرُ مَنْ يَعْرِفني ؟
أَخْضَرُ الجِلْدَةِ في بيتِ العَرب
ففيه قولان : أَحدهما _ أنه أراد : أنَّه أسود
الجِلدة _ قاله أبو طالب النَّحويُّ .
وقيل : إنه أراد أَنَّه من خالص العرب
وصميمهم _ لأن الغالبَ على أَلوان العرب
الأُدْمةُ _ وأنه لم يُعْرِق فيه العَجَمُ الحمراءُ
فَيَنْزِع إليهم لَوْنُه .
وقيل _ في قول الله جلّ وعزّ في صفة
الجَنَّتَيْنِ : ( مدهامتان ( [ الرحمن : 64 ] _ :
إنَّهُما خَضْرَاوَان من الرِّيِّ .
وقيل لسواد العراق : سوادٌ ، لِخُضْرَةِ
النَّخِيل والزُّروع .
أبو عبيد ، عن أبي زيدٍ قال : الْخَضَارُ من
اللَّبن _ مثلُ السَّمَارِ _ الذي مُذِقَ بماءٍ كثير
حتى اخْضَرَّ ، كما قال الراجزُ :
جاءُوا بضَيْحٍ هلْ رأيتَ الذِّئْبَ قَطْ ؟
أراد اللّبَنَ : أَنَّه لما مُذِق بماءٍ كثيرٍ صار
أَوْرَقَ كلون الذئب ، حين عَلتْ خُضرةُ
الماء بياضَ اللبن .
ابن السكيت : خُضارَةُ : معرفةٌ لا تنصَرِفُ
_ اسْمٌ للبحر .
ويقال للبقول : الخُضارةُ _ بالألف واللام .
والخُضَّارُ : طائرٌ معروف .
وفي ) ( النوادر ) ( : يقال : رمى الله في عَيْنَيْ
فلان بالأُخَيْضِرِ ، وهو داءٌ يأخذُ في
العين .
أبو عبيدة : الأخضرُ _ من الخيْل _ : هو
الدَّيْزَجُ _ في كلام العرب .
وقال : ومِنَ الخُضْرَةِ في ألوان الخيل :
أَخْضَرُ أحَمُّ ، وهو أدنى الخُضْرَةِ إلى
الدُّهْمَةِ وأَشدُّ الْخُضْرَةِ سَواداً ، غير أنَّ
أَقْرَابَه وبطنَه وأُذُنَيْهِ مُخْضَرَّةٌ ، وأنشد :
خَضْراءُ حَمّاءُ كلَوْن العَوْهَقِ
قال : وليس بني الأخْضَرِ الأحَمِّ وبين
الأَحْوَى إلاَّ خُضْرَةُ مَنْخَريْه وشَاكِلَتِه لأن
الأحْوَى تحمرُّ مَنَاخِرُه ، وتصْفرُّ شاكِلتُه
_ صُفرةً مُشاكِلةً للحُمرة .
قال : ومن الخيل أَخْضَرُ أَدْغَمُ وأَخْضَرُ
أَطْحَلُ ، وأَخْضَرُ أَورَقُ .
وبَيْعُ المخاضَرَةِ المنهِيُّ عنه : بَيعُ الثِّمار
وهي خُضْرٌ لم يَبْدُ صلاحُها .
سُمِّيَ ذلك مُخَاضَرَةً لأن المُتبايعَيْن تَبايعا
شيئَا أخْضَرَ بينهما _ مأخوذةٌ من الْخُضْرَة .
وقال الليث : الْخُضَارِيُّ طائر يمسَّى
الأخْيَلَ _ يُتَشاءَمُ به إذا سقط على ظهْر
بعير وهو أَخْضَرُ في حَنَكِه حُمرةٌ ، وهو
أعظم من القَطَا .
قال : والخَضْرُ والمَخْضُورُ : اسمان
للرَّخْصِ منَ الشَّجر _ إذا قُطِع وخُضِرَ .
قال ابن الأعرابي : الْخِضْرُ عبدٌ صالحٌ من
عباد الله .
وقال أهل العربية : الخَضِرُ _ بفتح الخاء
وكسر الضاد _ .
ورُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ) ( جَلَسَ
الخَضِرُ على فَرْوَةٍ بَيْضَاء فإِذَا هي تَهْتَزُّ
خَضْرَاءَ ) ( .
وعن مُجاهِد : كان إذا صَلَّى في موضعٍ
اخضَرَّ ما حوله .
وقيل : سمي ) ( الْخَضِرَ ) ( لحُسْنِه وإشراق
وجهه ، والعرب تسمي الإنسانَ الحسنَ
الْمُشْرِقَ : خضِراً ، تشبيهاً بالنَّبَاتِ الأخْضَرِ
الغَضِّ .
ويجوز في العربية : الخِضْرُ : بمعنى
الخَضِرِ كما يقال : كِبْدٌ وكَبِدٌ .
رضخ : قال الليث : الرَّضْخُ : كسْرُ الرأس ،
ويستعمل الرَّضْخُ في كسر النَّوَى ، وفي
كَسْرِ رأس الحيات وغيرها .
ويقال : هم يَتَرضَّخُونَ الْخُبْزَ : يتناولونه .
ويقال : رَضَخْتُ له من مالي رَضيخَةً وهو
القليل .
والتَّراضُخُ : ترَامِي القوم بينهم بالنشَّاب .
قال : والحاء في جميع ما ذكرنا جائز ، إلا
في الأكل ، يقال : كنا نَتَرَضَّخُ وكذلك
العطاء _ يقال فيه : الرَّضْخُ _ بالخاء .
ويقال : رَاضَخَ فلانٌ شيئا _ إذا أَعْطَى وهو
كَارِهٌ ، وقد رَاضَخْنَا منه شيئاً _ أي :
أصَبْنا .
وقال أبو العباس المبرَّدِ : يقال : فلان
يَرْتَضِخُ لُكْنةً عجمية ، إذا نشأ في العَجَم
صغيراً ، ثم صار مع العَرَب فتكَلَّم
بكلامهم فهو يَنزع إلى العَجَم في ألفاظٍ
من ألفاظهم ، لا يستمرُّ لسانُه على غيرها ،
ولو اجتهد .
قال : وكان صُهَيْبٌ يَرْتَضِخُ لُكْنةً رُومِيَّةً ،
وذلك أنه سُبِيَ وهو صغير ، سَبَتْهُ الرُّومُ ،
فبقيت لُكنةٌ روميّةٌ في لسانه _ بعدما مَلَكهُ
العربُ .
قال : وكان عبدُ بني الحَسْحَاسِ يرْتَضِخُ
لُكْنةً حَبِشِيَّةً مع جَوْدة شعره .
وكان سَلْمَانُ الفَارِسيُّ يرْتَضِخُ لُكْنَةً
فارسية .
خرض : قال الليث : الخَرِيضَةُ : الجارِيَةُ
الحديثة السِّنِّ ، التّارَّةُ البيضاءُ ، وجَمْعُها :
خَرَائِضُ .
قلت : ولم أَسْمَع هذا الْحَرْفَ لغير الليث .

##### Türkçe

خ ض ر
**خضر** , **رضخ**
Şu vecihlerinden kullanıldı: **خضر** , **رضخ** .

**خضر** : Ebû İshâk, Allah’ın (azze ve celle) sözü hakkında dedi ki:
) Ondan **خضرا** çıkardık; ondan üst üste binmiş tane çıkarırız ( [ **الأنعَام** : 99 ] : dedi ki ) **خضرا** (
_ burada _ **اخضر** mânâsındadır: denilir: **أخْضَرَّ** , o hâlde o
**اخْضَرُ** , ve **خَضِرٌ** ; ve onun misli: **اعْوَرَّ** , o hâlde o **أَعْوَرُ**
ve **عَوِرٌ** .

Ve Leys dedi ki: **الْخَضِرُ** _ bu mevzide _ :
yeşil ekin.

Ve Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet olundu ki o dedi: ) ( Ve şüphesiz baharın bitirdiğinden, şişkinlikten öldüren yahut yaklaştıran vardır; ancak **الْخَضِرِ** yiyeni müstesna; çünkü o ondan yediği vakit pisler
ve idrar eder ) ( .

Ve **الْخَضِرُ** _ bu mevzide _ **الْجَنْبَةِ**’den bir türdür; onun bir tanesi: **خَضِرَةٌ** ; ve **الْجَنْبَةُ** _ otlaktan _ : yerde gizli bir kökü olan şeydir;
**النَّصِيِّ** ve **الصِّلِيَّان** ve **الْحَلمَةِ** ve **الْعَرْفَجِ**
ve **والشِّيحِ** gibi; ve **الخَضِرُ** yazın coşan baklagillerin serbest olanlarından değildir; ve baklagillere denilir:
**الخُضَارةُ** ve **الْخَضْرَاءُ** .

Ve **طَرَفَةُ** **الْخَضِرَ**’in bir tarafını zikretti de dedi ki:
كَبَنَاتِ الْمَخْرِ يَمْأَدْن إذَا
أَنْبَتَ الصَّيفُ عَسَالِيجَ الْخَضِرْ

Ve yaz faslında **الْخَضِرِ**’in **عَسَالِيجُ**’i **الْجَنْبَةِ**’den biter; fakat baklagiller ise kışın biter, yazın kurur.

Ve **عَيْشٌ خَضِرٌ** : yumuşak.

Ve Ebû’l-Abbâs _ İbnü’l-A‘râbî’den _ rivayet etti ki o dedi:
**الْخُضَيْرَةُ** : **الخُضْرَة**’nin küçültmesi; ve o nimettir.

Ve ondan diğer haber: ) ( Her kime bir şeyde **خُضِّرَ** kılınırsa ona yapışsın ) ( .
Mânâsı: Her kime bir sanat yahut zanaat yahut ticarette bereket verilirse ona yapışsın.

Ve Ali’nin (radıyallahu anh) hadîsinde: ömrünün sonunda Kûfe’de hutbe verdi de dedi ki: Allah’ım, onların üzerine
Sakîf’in bir delikanlısını musallat kıl; **الدَّيانَ الْمَنَّانَ**; onun kürkünü giyer,
ve onun **خَضِرَتَهَا**’sını yer.
Yani onun tazesini, yumuşağını ve hoşunu.

Ve denilir: O senin için **خَضِراً مَضِراً** _ yani: hoş, sindirimi kolay; ve senin için **خَضْراً** ve **نَضْراً**; tıpkı: senin için **سَقْياً**
ve **رْعْياً** gibi.

Ve ) ( **نوادر الأعراب** ) (’da denilir: Ben falan kimse için
**بِخَضِرَةٍ** değilim _ yani: onun için çabucak yediği yaş bir ot parçası değilim.

Ve Leys dedi ki: **الْخَضِرُ** Benî İsrail’den bir nebîdir; o, Mûsâ’nın arkadaşıdır; iki denizin birleştiği yerde onunla karşılaştı.

Ebû Ubeyd _ Kisâî’den _ : Onun kanı **خِضْراً مِضْراً** gitti, ve **بِطْراً** gitti _ heder bâtıl gittiği vakit.

Ve Araplar evcil güvercinlere: **الْخُضَرَ** der; renkleri farklı olsa da.
Onu bu adla tahsis ettiler; çünkü **الْوُرْقة** onlarda galiptir.

Ve **الخُضْرُ** : Araplardan bir kabiledir; Şemmâh dedi ki:
وَحَلأَها عَنْ ذِي الأرَاكةِ عامرٌ
أَخُو الخُضْر يَرْمي حَيْثُ تُكْوَى النَّوَاحِزُ

Ve Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet olundu ki o dedi: ) ( Sakının
**وخَضْرَاءَ الدِّمَن**’den ) ( . Denildi: Bu nedir ey Allah’ın Resûlü? Dedi ki: ) ( Kötülük bitim yerinde güzel kadın ) ( .

Ebû Ubeyd dedi ki: Onun, eğer gayr-i meşrû olmasından korkulursa nesebin bozulmasını murad ettiğini sanırız.
Dedi ki: Onu ancak ) ( **خَضْرَاءَ الدِّمَن** ) ( kıldı; taze bir baklagile benzetme olarak; tezek gübresinde biter.

Ve **الدِّمَنِ**’in aslı: develerin ve koyunların dışkıları ve idrarlarıyla gübrelediği şeydir; bazen onda güzel taze bitki biter _ aslı pis bir gübrededir.
(sallallahu aleyhi ve sellem) der ki: ) ( Onun görünüşü güzel, zarif; ve bitim yeri bozuk ) ( .

Ve Züfer b. el-Hâris dedi ki:
فَقَدْ يَنبُتُ المَرْعَى عَلَى دِمَن الثَّرَى
وتَبْقَى حَزَازَاتُ النُّفُوس كَما هِيَا

Onu, bir adama sevgisini izhar eden, kalbi ise düşmanlıkla kirli olan kimse için mesel yaptı.

Münzirî’yi şöyle derken işittim: Ebû Tâlib en-Nahvî’yi şöyle derken işittim _ Arapların sözü hakkında _ : ) ( Allah onların **خَضْرَاءَهم**’ini yok etsin ) ( .
Asmaî dedi ki: Mânâsı: Allah onların nimetini ve bolluğunu gidersin.
Dedi ki: Ve ondan onun sözü:
وَأَنَا الأَخْضَرُ مَنْ يَعْرِفُني ؟
أَخْضَرُ الجِلْدَة مِنْ نَسْلِ الْعَرَبْ
Dedi ki: **أَخضَرُ الْجِلدة** ile muradı: bolluk ve genişliktir.

Dedi ki: Ve İbnü’l-A‘râbî dedi ki: Allah onların **خَضْرَاءَهُمْ**’ini yok etsin _ yani: onların siyahlığını.
Dedi ki: ve **الخضرة** _ Arapların yanında _ : siyahlıktır.

Ve Kutâmî dedi ki:
يَا نَاقُ خُبِّي خَبَباً زِوَرَّا . .
وَقلِّبِي مَنْسِمَك المُغْبَرَّا . .
وَعَارِضِي اللَّيْلَ إِذَا مَا اخْضَرَّا

Muradı: karardığı vakit.

Ve Ferrâ dedi ki: Allah onların **خَضْرَاءَهُمْ**’ini yok etsin _ yani: dünyalarını; muradı: onlardan hayatı kesmek.

Ve Mücâhid’den rivayet olundu ki o dedi: **الْخَضْرَاوَاتِ**’ta sadaka yoktur _ **الخَضْراوات** ile muradı: elma, armut ve benzerleridir.

Ve Leys dedi ki: **الخَضِيرُ** yeşil ekindir;
ve falan kimse **اخْتُضِرَ** oldu _ gençken öldüğü vakit.

Bazı haberlerde: Araplardan bir genç, yaşlanmış bir ihtiyara tutuldu; onu gördüğü vakit ona derdi ki: Sen, ey falan kimsenin babası, biçtin; ihtiyar ona _ ona çokça söylediği vakit _ dedi ki: Ve siz **تُخْتَضَرُون**
_ yani: gençken vefat ettiriliyorsunuz.

Ve bunun aslı: taze bitki otlatılır, **يُخْتَضَر** edilir ve biçilir; boyunun nihayetine varmadan yenir.

Ve denilir: Ben meyveyi **اخْتَضَرْتُ** _ olgunluğunun vaktine erişmeden onu yediğin vakit.

Ve Araplar yeşil baklagillere: **الخضْراءُ** der.
Ve ondan hadîs: ) ( Yeşillerinizden kokulu olanlardan sakının ) ( ; sarımsak, soğan
ve pırasayı kastediyor.

Ve su çekilen kova için _ ta ki
**اخضَرَّتْ** oluncaya kadar _ : **خضْرَاءُ** denilir.

Ve râciz dedi ki:
يُمْطَى مِلاطَاهُ بَخَضْرَاءَ فَرِي
وإنْ تَأَبَّاهُ تَلَقَّى الأَصْبَحِي

Ve bana İyâdî _ Şemir’den _ haber verdi ki o dedi:
**الخُضْرِيَّةُ** : hurması hoş, **خَضْرَاؤُه** olan bir hurma ağacı.
Ve inşâd etti:
إذا حَمَلْتَ خُضْرِيةٌ فَوق طَايَةٍ
وللشُّهْبِ قَصْلٌ عندَها والبَهازِرِ

Ebû Ubeyd _ Ferrâ’dan _ dedi ki: **الْخَضِيرَة**
yeşil iken **بُسْرُها** dökülen hurma ağacıdır.

Ve Arapları şöyle derken işittim _ hurma yaprağına
ve onun yeşil dalına: **الْخَضَرُ** . . . ضاد ve خاء’nın fethiyle.

Ve ondan şairin sözü:
يَظَلُّ يَوْمَ وِرْدِهَا مُزَعْفَرَا
وَهْيَ خَنَاطِيلُ تجُوسُ الْخَضَرَا
Yani: onu çiğner ve kırar.

Ve denilir: Adam, tırnağıyla hurma dalını **خَضَرَ** etti; onu **يَخْضِرُه** **خَضْراً** eder; ve onu **اخْتَضَرَهُ**
**يَخْتَضِرُهُ** _ onu kestiği vakit.

Ve Ebû Turâb _ Asmaî’den _ rivayet etti: denilir: Falan kimse cariyeyi **اختَضَرَ** etti, ve onu **ابتَسرها** etti ve onu **ابتكَرها** etti
_ onu bulûğundan önce aldığı vakit.

Ve Araplar der: İş aramızda **أَخْضَرُ** _ yani: yenidir; aramızdaki sevgi eskimedi.

Ve Zü’r-Rumme dedi ki:
أَتْرَابُ مَيٍّ وَالْوِصَالُ أَخْضَرُ
وَلَمْ يُغيِّرْ أَصْلَهُ المغَيِّرُ

Ve Araplar der _ ayrıca _ : **لَيْلٌ أَخْضَرُ** _ yani: karanlık, siyah.

Ve Zü’r-Rumme dedi ki:
قدْ أَعْسِفُ النَّازحَ المجهُولَ مَعْسَفُهُ
فِي ظِلِّ أَخْضَرَ يَدْعُو هَامَهُ البُومُ
Muradı: karanlık bir gecenin gölgesinde.

Ve Utbe b. Ebî Leheb’in sözüne gelince:
وأنا الأَخضرُ مَنْ يَعْرِفني ؟
أَخْضَرُ الجِلْدَةِ في بيتِ العَرب
onda iki söz vardır: birincisi _ muradı: derisi siyah olduğudur _ bunu Ebû Tâlib en-Nahvî söyledi.
Ve denildi: Muradı: saf Arapların ve özlerinin olduğudur _ çünkü Arapların renklerine galip olan **الأُدْمةُ**’dir _ ve onda kızıl Acem kök salmadı da rengi onlara meyletmedi.

Ve denildi _ Allah’ın (azze ve celle) iki cennetin sıfatında sözü hakkında: ( **مدهامتان** ( [ **الرحمن** : 64 ] _ : ikisi de sululuktan dolayı yeşildir.

Ve Irak’ın siyahına: siyah denildi; hurmalıkların ve ekinlerin yeşilliğinden dolayı.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **الْخَضَارُ** sütten _ **السَّمَارِ** gibi _ çok suyla karıştırılıp yeşerendir; râcizin dediği gibi:
جاءُوا بضَيْحٍ هلْ رأيتَ الذِّئْبَ قَطْ ؟
Sütü murad etti: çok suyla karıştırılınca, suyun yeşilliği sütün beyazlığına galip geldiği vakit, kurdun rengi gibi **أَوْرَقَ** oldu.

İbnü’s-Sikkît: **خُضارَةُ** : marife, munsarif olmaz
_ denizin adıdır.

Ve baklagillere: **الخُضارةُ** _ elif ve lâm ile _ denilir.
Ve **الخُضَّارُ** : bilinen bir kuştur.

Ve ) ( **النوادر** ) (’da: denilir: Allah falan kimsenin iki gözüne **بالأُخَيْضِرِ** atsın; o, gözde olan bir hastalıktır.

Ebû Ubeyde: **الأخضرُ** _ atlardan _ : Arapların sözünde **الدَّيْزَجُ**’dir.
Ve dedi ki: Atların renklerinde **الخُضْرَةِ**’den:
**أَخْضَرُ أحَمُّ**; o, **الخُضْرَةِ**’nin **الدُّهْمَةِ**’ye en yakın olanıdır ve **الخُضْرَةِ**’nin siyahlıkça en şiddetlisidir; ancak onun ayakları, karnı ve iki kulağı yeşilimtıraktır; ve inşâd etti:
خَضْراءُ حَمّاءُ كلَوْن العَوْهَقِ
Dedi ki: **الأخْضَرِ الأحَمِّ** ile **الأَحْوَى** arasında, ancak onun iki burun deliğinin ve **شَاكِلَتِه**’nin yeşilliği vardır; çünkü **الأحْوَى**’nın burun delikleri kızarır, **شَاكِلَتُه** sararır _ kızıllığa benzer bir sarılık.
Dedi ki: Atlardan **أَخْضَرُ أَدْغَمُ** ve **أَخْضَرُ أَطْحَلُ** ve **أَخْضَرُ أَورَقُ** vardır.

Nehyedilmiş olan **المخاضَرَةِ** satışı: meyvelerin satışı; onlar yeşildir, olgunlukları belirmemiştir.
Ona **مُخَاضَرَةً** denildi; çünkü iki alıcı-satıcı aralarında yeşil bir şeyi alıp sattılar _ **الْخُضْرَة**’den alınmıştır.

Ve Leys dedi ki: **الْخُضَارِيُّ** **الأخْيَلَ** diye adlandırılan bir kuştur; yeşildir, çenesinde kızıllık vardır; deve sırtına düştüğü vakit onunla uğursuzluk sayılır; ve o, **القَطَا**’dan daha büyüktür.
Dedi ki: **الخَضْرُ** ve **المَخْضُورُ** : ağaçtan yumuşak olanın iki adıdır _ kesilip **خُضِرَ** edildiği vakit.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الْخِضْرُ** Allah’ın kullarından salih bir kuldur.

Ve Arap dili ehli dedi ki: **الخَضِرُ** _ خاء’nın fethi ve ضاد’ın kesriyle _ .

Ve Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet olundu ki o dedi: ) ( **الخَضِرُ** beyaz bir postun üzerine oturdu; bir de ne göresin, o yeşil olarak titriyor ) ( .

Ve Mücâhid’den: bir yerde namaz kıldığı vakit, etrafı yeşerirdi.

Ve denildi: ) ( **الْخَضِرَ** ) ( onun güzelliği ve yüzünün parıltısı için isimlendirildi; ve Araplar güzel, parlak insanı: **خضِراً** diye adlandırır; taze yeşil bitkiye benzetme olarak.

Ve Arapçada caizdir: **الخِضْرُ** : **الخَضِرِ** mânâsında; tıpkı **كِبْدٌ** ve **كَبِدٌ** denildiği gibi.

**رضخ** : Leys dedi ki: **الرَّضْخُ** : başı kırmaktır; ve **الرَّضْخُ** çekirdeği kırmada, ve yılanların ve başkalarının başını kırmada kullanılır.

Ve denilir: Onlar ekmeği **يَتَرضَّخُونَ** : onu alıp yerler.

Ve denilir: Malımdan ona **رَضَخْتُ** bir **رَضيخَةً**; o azdır.

Ve **التَّراضُخُ** : kavmin aralarında oklarla birbirlerine atışmasıdır.

Dedi ki: zikrettiğimizin tamamında حاء caizdir; ancak yemede değil; denilir: Biz **نَتَرَضَّخُ** idik; ve aynı şekilde bağış _ onda denilir: **الرَّضْخُ** _ خاء ile.

Ve denilir: Falan kimse bir şeyi **رَاضَخَ** etti _ kerih olduğu hâlde verdiği vakit; ve ondan bir şeyi **رَاضَخْنَا** _ yani: elde ettik.

Ve Ebû’l-Abbâs el-Müberred dedi ki: denilir: Falan kimse Acemî bir peltekliği **يَرْتَضِخُ** eder; Acemler içinde küçükken yetiştiği, sonra Araplarla olduğu ve onların konuşmasıyla konuştuğu hâlde, onların lafızlarından bazı lafızlarda Acemlere meylettiği vakit; dili, gayrısına devam etmez,
çabalasa bile.

Dedi ki: Suheyb, Rûmî bir peltekliği **يَرْتَضِخُ** ederdi; bu, küçükken esir edilmesindendir; Rûm onu esir etti; Araplar onu mülk edindikten sonra da dilinde Rûmî bir pelteklik kaldı.

Dedi ki: Benî’l-Hasḥâs’ın kölesi, şiirinin iyiliğiyle beraber Habeşî bir peltekliği **يرْتَضِخُ** ederdi.

Ve Selmân el-Fârisî, Farsça bir peltekliği **يرْتَضِخُ** ederdi.

**خرض** : Leys dedi ki: **الخَرِيضَةُ** : yaşı yeni olan cariye; beyaz, taze; onun çoğulu: **خَرَائِضُ** .
Dedim ki: Bu **الْحَرْفَ**’i Leys’ten başkası için işitmedim.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%AE/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والضاد وما يثلثهما)
  (رضع)  الراء والضاد والعين أصلٌ واحد، وهو شُرْب اللَّبَن من الضّرْع أو الثّدي. تقول رَضِع المولودُ يرضَع. [ويقال: لئيمٌ راضعٌ؛ وكأنّه من لؤمه يرضع إبلَه لِئلاَّ([1])] يُسْمَع صوتُ حلْبه. ويقال امرأةٌ مُرضِع، إذا كان لها ولدٌ ترضِعُه. فإنْ وصفْتَها بإرضاعها الولدَ قلت مُرْضعةٌ. قال الله جل ثناؤه: ﴿يَوْمَ تَرَوْنَهَا تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمَّا أَرْضَعَتْ﴾ [الحج 2]. والرَّاضعتان: الثَّنيَّتانِ اللّتان يُشْرَب عليهما([2]). وذكر بعضُهم أنّ أهلَ نَجْدٍ يقولون: رَضَع يَرْضِع على وزن فعَل يَفْعِل. وأنشد:
وذَمُّوا لنا الدُّنيا وهم يَرْضِعُونَها *** أفاوِيقَ حتَّى ما يُدِرُّ لها الثُّعْلُ([3])  وهو أخُوه من الرَّضاعة، بفتح الراء. والرِّضاع: مصدرُ راضعتُه. وهو رَضِيعي؛ كالرَّسِيل، والأكيل، والرَّضُوعة: الشّاة التي تُرضِعُ.
  (رضف)  الراء والضاد والفاء أصلٌ واحد يدلُّ على إِطباق شيءٍ على شيء. فالرَّضْفَة: عظمٌ منطبقٌ على الرُّكبة. فأمّا الرَّضْف فحجارةٌ تُحمَى، يُوغَر بها اللَّبنُ، ولا يكون ذلك بحجرٍ واحد. وفي الحديث: "كان يُعجِّل القيامَ كأنَّه على الرَّضْف"([4]). والرَّضيف: اللَّبن يُحلب على الرَّضْف يؤكل. ويقال شِواءٌ مرضوف: يُشوَى على الرَّضْف. فأما قولُ الكميت:
ومَرْضُوفةٍ لَمْ تُؤْنِ في الطَّبْخ طاهياً *** عجِلْتُ عَلَى مُحْوَرِّها حِين غَرْغَرَا([5])  فإِنَّه يريد القِدْر التي أنضِجَت بالرَّضْف، وهي الحجارة التي مضى ذِكرها. ذكر ابنُ دريدٍ([6]): رضَفْتُ الوِسادةَ: ثنيتُها؛ في لغة اليمن.
  (رضم)  الراء والضاد والميم قريبٌ من الباب الذي [قبله]، كأنّه رميُ الحجارة بعضِها على بعض. فالرَّضِيم: البِناء بالصَّخر. والرِّضام: الصخور، واحدتُها رَضْمَةٌ. ورضَمَ فلانٌ بيتَه بالحِجارة. وبِرذَونٌ مَرضُوم العَصَب، إذا تشنَّجَ عصَبُه فصار بعضُه على بعض. ورَضَم البعيرُ بنَفْسِه إذا رمَى بنفسه.
   (رضن)  الراء والضاد والنون تشبه الباب([7]) الذي قبلها. فالمرضون من الحجارة: المَنْضود.
  (رضي)  الراء والضاد والحرف المعتلّ أصلٌ واحد يدلُّ على خلاف السُّخْط. تقول رضِي يرضَى رِضىً. وهو راضٍ، ومفعوله مرضِيٌّ عنه. ويقال إِنّ أصله الواو؛ لأنّه يقال منه رِضوَان. قال أبو عبيد: راضانِي فلانٌ فرَضَوْتُه. ورَضْوَى: جبلٌ، وإذا نُسِب إليه رَضَوِيّ.
  (رضب)  الراء والضاد والباء كلمةٌ واحدةٌ تدلُّ على ندىً قليل. فالرَّاضب من المطر: سَحٌّ منه. قال:
خُنَاعَةُ ضَبْعٌ دَمَّجَتْ في مَغارةٍ *** وأدركها فيها قِطارٌ ورَاضِبُ([8])  ومنه الرُّضَاب، وهو ما يرضُبه الإنسان مِن ريقه، كأنَّه يمتصُّه.
  (رضح) الراء والضاد والحاء كلمةٌ واحدة تدلُّ على كَسْر الشيء. والرَّضْح: كَسْر الشّيء، كدَقِّ النَّوَى وما أشبَهَه. وذلك الشّيء رَضِيحٌ. قال الأعشى:
بناها السَّوادِيُّ الرَّضِيحُ مع الخَلا *** وسَقْيي وإطْعامِي الشَّعيرَ بمحفَِدِ([9])  (رضخ)  الراء والضادِ والخاء كلمةٌ تدلُّ على كَسْرٍ. ويكون يسيراً ثم يشتقّ منه. فالرضْخ: الكسر؛ و* هو الأصل، ثم يقال رَضَخَ له، إذا أعطاه شيئاً ليس بالكثير، كأنّه كسَرَ له من ماله كِسْرةً. ومنه حديث مالك بن أوس، حين قال لـه عمر: "إنّه قد دَفَّتْ علينا دَافَّةٌ من قومِك، وإنِّي أمرت لهم بِرَضْخ([10])".
  ويقال تراضَخَ القَومُ: ترامَوْا، كأنّ كلَّ واحدٍ منهم يريد رَضْخ صاحبِه. والرَّضْخ من الخَبَر: الذي تسمعه ولا تستيقِنُ منه([11]). ويقال فلانٌ يَرْتَضِخُ لُكْنةً، إذا شابَ كلامُه بشيءٍ من كلام العجَمِ يسيرٍ.
---------------------------------------------------------------
([1]) التكملة من المجمل.
([2]) في اللسان: "يشرب عليهما اللبن".
([3]) البيت لعبد الله بن همام السلولي، يهجو به العلماء، كما في اللسان (9: 484/ 12: 193/ 13: 88). وانظر أمالي ثعلب 515. والرواية في جميعها: "ثعل"، وفي الأصل هنا: "الثقل"، تحريف.
([4]) في اللسان: "كان في التشهد الأول كأنه على الرضف".
([5]) البيت في اللسان  (رضف، أني، حور، غرر).
([6]) الجمهرة (2: 364).
([7]) في الأصل: "الباء".
([8]) البيت لحذيفة بن أنس، كما في اللسان (رضب) وشرح السكري للهذليين 225. وروي في المخصص (9: 116): "رواضب" على أنها صفة للقطار. والقطار: جمع قطر وهو المطر. وأنشد صدره في اللسان (دمح) محرفاً.
([9]) ديوان الأعشى 131 واللسان(حفد).
([10]) في الأصل: "إن ضخ"، صوابه من المجمل.
([11]) في الأصل: "عنه".
ـ

##### Türkçe

(باب **الراء** و**الضاد** وما يثلثهما)
  (**رضع**)  **الراء** ve**الضاد** ve**العين** tek bir asıldır; o da **الضّرْع**dan yahut **الثّدي**den sütün içilmesidir. Dersin: doğan çocuk **رَضِع** eder, **يرضَع**. [Ve denilir: alçak bir **راضع**; sanki alçaklığından dolayı develerini emzirir ki([1])] sağılmasının sesi işitilmesin. Ve denilir: **مُرضِع** kadın; eğer onun emzirdiği bir çocuğu varsa. Şayet onu çocuğu emzirmesiyle vasfedersen **مُرْضعةٌ** dersin. Allah, yüce övgüsü, dedi: ﴿يَوْمَ تَرَوْنَهَا تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمَّا أَرْضَعَتْ﴾ [الحج 2]. Ve **الرَّاضعتان**: üzerinde([2]) içilen iki **الثَّنيَّتانِ**dır. Bazıları zikretti ki **نَجْد** ehli derler: **رَضَع يَرْضِع**; **فعَل يَفْعِل** vezni üzere. Ve inşad etti:
وذَمُّوا لنا الدُّنيا وهم يَرْضِعُونَها *** أفاوِيقَ حتَّى ما يُدِرُّ لها الثُّعْلُ([3])
  Ve o, **الرَّضاعة**dan kardeşidir; **الراء**ın fethiyle. Ve **الرِّضاع**: **راضعتُه**’nun masdarıdır. Ve o benim **رَضِيعي**mdir; **الرَّسِيل** ve **الأكيل** gibi. Ve **الرَّضُوعة**: emziren koyundur.

  (**رضف**)  **الراء** ve**الضاد** ve**الفاء** tek bir asıldır; bir şeyin bir şey üzerine kapanmasına delalet eder. O hâlde **الرَّضْفَة**: diz üzerine kapanmış bir kemiktir. Amma **الرَّضْف** ise ısıtılan taşlardır; onlarla süt kaynatılır, ve bu tek bir taşla olmaz. Ve hadiste: “Kalkmayı çabuklaştırırdı; sanki **الرَّضْف** üzerindeymiş gibi”([4]). Ve **الرَّضيف**: **الرَّضْف** üzerine sağılan, yenilen süttür. Ve denilir: **شِواءٌ مرضوف**; **الرَّضْف** üzerinde kızartılır. Amma **الكميت**’in sözü:
ومَرْضُوفةٍ لَمْ تُؤْنِ في الطَّبْخ طاهياً *** عجِلْتُ عَلَى مُحْوَرِّها حِين غَرْغَرَا([5])
  Şüphesiz o, **الرَّضْف** ile pişirilmiş tencereyi kasteder; o da zikri geçen taşlardır. **ابنُ دريدٍ**([6]) zikretti: **رضَفْتُ الوِسادةَ**: onu ikiye katladım; Yemen lügatinde.

  (**رضم**)  **الراء** ve**الضاد** ve**الميم** [önceki] bab’a yakındır; sanki taşların bir kısmını bir kısmı üzerine atmak gibidir. O hâlde **الرَّضِيم**: kaya ile yapılan binadır. Ve **الرِّضام**: kayalardır; onun teki **رَضْمَةٌ**dır. Ve falan kimse evini taşlarla **رضَمَ** etti. Ve **بِرذَونٌ مَرضُوم العَصَب**: eğer siniri kasılıp da bir kısmı bir kısmı üzerine gelirse. Ve deve, kendisiyle **رَضَم** etti; yani kendini attı.

   (**رضن**)  **الراء** ve**الضاد** ve**النون** ondan önceki bab’a([7]) benzer. O hâlde taşlardan **المرضون**: üst üste dizilmiş olandır.

  (**رضي**)  **الراء** ve**الضاد** ve illetli harf tek bir asıldır; **السُّخْط**ın zıddına delalet eder. Dersin: **رضِي يرضَى رِضىً**. Ve o **راضٍ**dır; ve mef’ûlü **مرضِيٌّ عنه**dur. Ve denilir: aslının **الواو** olduğu; çünkü ondan **رِضوَان** denilir. **أبو عبيد** dedi: falan kimse bana **راضانِي** etti de ben onu **فرَضَوْتُه**. Ve **رَضْوَى**: bir dağdır; ona nisbet edilince **رَضَوِيّ**.

  (**رضب**)  **الراء** ve**الضاد** ve**الباء** az bir çiye delalet eden tek bir kelimedir. O hâlde yağmurdan **الرَّاضب**: ondan bir sağanaktır. Dedi:
خُنَاعَةُ ضَبْعٌ دَمَّجَتْ في مَغارةٍ *** وأدركها فيها قِطارٌ ورَاضِبُ([8])
  Ve ondan **الرُّضَاب**; o da insanın tükürüğünden **يرضُبه** ettiği şeydir; sanki onu emer.

  (**رضح**) **الراء** ve**الضاد** ve**الحاء** bir şeyi kırmaya delalet eden tek bir kelimedir. Ve **الرَّضْح**: bir şeyi kırmaktır; çekirdeği dövmek ve benzeri gibi. Ve o şey **رَضِيحٌ**dur. **الأعشى** dedi:
بناها السَّوادِيُّ الرَّضِيحُ مع الخَلا *** وسَقْيي وإطْعامِي الشَّعيرَ بمحفَِدِ([9])

  (**رضخ**)  **الراء** ve**الضادِ** ve**الخاء** kırmaya delalet eden bir kelimedir. Ve az olur, sonra ondan türetilir. O hâlde **الرضْخ**: kırmadır; ve o asıldır; sonra denilir: ona **رَضَخَ** etti; eğer ona çok olmayan bir şey verdiyse; sanki malından ona bir parça kırıp vermiş gibidir. Ve ondan **مالك بن أوس** hadisi; **عمر** ona dediği vakit: “Şüphesiz kavminden bir topluluk üzerimize geldi; ve ben onlara **بِرَضْخ**([10]) emrettim.”

  Ve denilir: kavim **تراضَخَ** etti; birbirlerine taş attılar; sanki onların her biri arkadaşını **رَضْخ** etmek ister. Ve haberden **الرَّضْخ**: onu işitirsin de ondan yakîn etmezsin([11]). Ve denilir: falan kimse bir **لُكْنةً**yı **يَرْتَضِخُ** eder; eğer sözünü, acemlerin sözünden az bir şeyle karıştırırsa.
---------------------------------------------------------------
([1]) Tekmile, **المجمل**’dendir.
([2]) **اللسان**’da: “**يشرب عليهما اللبن**”.
([3]) Beyit, **عبد الله بن همام السلولي**’nindir; onunla âlimleri hicveder; **اللسان**’da (9: 484/ 12: 193/ 13: 88) olduğu üzere. Ve **أمالي ثعلب** 515’e bak. Rivayet hepsinde: “**ثعل**”; ve buradaki asılda: “**الثقل**”, tahriftir.
([4]) **اللسان**’da: “İlk teşehhütte sanki **الرَّضْف** üzerindeydi”.
([5]) Beyit **اللسان**’da (**رضف** maddesi; **أني**، **حور**، **غرر**).
([6]) **الجمهرة** (2: 364).
([7]) Asılda: “**الباء**”.
([8]) Beyit **حذيفة بن أنس**’indir; **اللسان** (**رضب**) ve **شرح السكري للهذليين** 225’te olduğu üzere. Ve **المخصص** (9: 116)’da “**رواضب**” diye rivayet edildi; **القطار**’ın sıfatı olmak üzere. Ve **القطار**: **قطر**’ın cem’idir; o da yağmurdur. Ve صدر’ünü **اللسان** (**دمح**)’ta tahrif edilmiş olarak inşad etti.
([9]) **ديوان الأعشى** 131 ve **اللسان**(**حفد**).
([10]) Asılda: “**إن ضخ**”; doğrusu **المجمل**’dendir.
([11]) Asılda: “**عنه**”.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%AE/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الرَّضْخُ مثل
(* قوله «الرضخ مثل إلخ» وبابه ضرب ومنه كما في
القاموس) الرَّضْح، والرَّضْخُ: كسر الرأْس، ويستعمل الرَّضْخُ في كسر النَّوَى والرأْس للحيات وغيرها؛ وَرَضَخْتُ رأْسَ الحية بالحجارة. ورَضَخ النوى والحصى والعظم وغيرها من اليابس يَرْضَخُه رضخاً: كسره. والرَّضْخُ: كسر رأس الحية. وفي الحديث: فَرَضَخ رأْسَ اليهودي قاتِلها بين حجرين. وفي حديث بدر: شَبَّهْتُها النواةَ تَنْزُو من تحت المَراضِخ؛ هي جمع مِرْضَخَة وهي حجر يُرْضَخ به النوى وكذلك المِرْضاخُ.
وظَلُّوا يَتَرَضَّخُون أَي يكسرون الخُبْز فيأْكلونه ويتناولونه. وهم يَتراضَخُون بالسهام أَي يَتَرامَوْنَ، وراضَخْته: رَامَيْتُه بالحجارة. والتَّراضُخُ: تَرامِي القوم بينهم بالنُّشَّاب، والحاء في جميع ذلك جائزة إِلا غي الأَكل، يقال: كنا نَتَرضَّخُ. وفي حديث العَقَبةِ قال لهم: كيف تقاتلون؟ قالوا: إذا دنا القومُ منا كانت المُراضَخَةُ، وهي المراماة بالسهام من الرَّضْخِ الشَّدْخ.
والرَّضْخُ أَيضاً: الدَّقُّ والكسر وكذلك العطاء. يقال: فيه الرَّضْخُ، بالخاء المعجمة، ورَضَخَ له من ماله يَرْضَخُ رَضْخاً: أَعطاه. ويقال: رَضَخْت له من مالي رَضِيخَةً وهو القليل. والرَّضِيخةُ العطية المُقارَبة. وفي الحديث: أَمَرْتُ له برَضْخٍ. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: أَمرنا لهم برَضْخٍ؛ الرَّضْخُ: العطية القليلة. وفي حديث علي، رضي الله عنه: وتَرْضَخُ له على ترك الدِّينِ رَضِيخَةً؛ هي فعيلة من الرَّضْخ أَي عطيةً.ويقال: راضَخَ فلانٌ شيئاً إِذا أَعطى وهو كاره. وراضَخْنا منه شيئاً: أَصبنا ونلنا؛ وقيل: المراضَخة العطاء على كُرْه. والرَّضْخُ والرَّضْخة: الشيء اليسير تسمعه من الخَبَر من غير أَن تَسْتَبينه.
المبرد: يقال فلان يَرْتَضِخُ لُكْنَةً عجميةً إِذا نشأَ مع العجم يسيراً ثم صار مع العرب، فهو يَنْزِعُ إِلى العجم في أَلفاظ من أَلفاظهم لا يستمر لسانه على غيرها ولو اجتهد؛ قال وفي حديث صُهَبُب: كان يَرْتَضِخُ لُكْنَةً رومِيَّةً، وكان سَلْمان يَرْتَضِخُ هذا ينزع في نفطه إلى لكْنَةً فارسية أي كان الروم وهذا إِلى الفُرْسِ، ولا يستمر لسانهما على العربية استمراراً، وكان صُهَيْبُ سَبِيَ وهو صغير، سباه الروم فبقيت لُكْنَة في لسانه، وكان عَبْدُ بني الحسحاس يَرْتَضِخُ لُكْنَة حبشية مع جَوْدةِ شِعْره.

##### Türkçe

**الرَّضْخُ** şöyle gibidir
(* “**الرضخ مثل إلخ**” sözü ve babı **ضرب**’dır; ondan da, **القاموس**’ta olduğu gibi) **الرَّضْح**; ve **الرَّضْخُ**: başı kırmak; ve **الرَّضْخُ**, çekirdeği ve başı, yılanlar ve başkaları için kırmada kullanılır; “Taşlarla yılanın başını kırdım.” Ve çekirdeği, çakılı, kemiği ve kurudan başkasını **رَضَخَ** eder; onu **يَرْضَخُه** **رضخاً**: onu kırdı. Ve **الرَّضْخُ**: yılanın başını kırmak. Ve hadiste: “Yahudîyi, onu öldüreni, iki taş arasında başını kırdı.” Ve Bedir hadîsinde: “Onu, **المَراضِخ**’ın altından sıçrayan çekirdeğe benzettim”; o, **مِرْضَخَة**’nin cem‘idir; ve o, çekirdeğin onunla kırıldığı taştır; ve aynı şekilde **المِرْضاخُ**.

Ve “**يَتَرَضَّخُون**” diye devam ettiler; yani ekmeği kırıyorlar da onu yiyorlar ve onu alıp götürüyorlar.
Ve “**يَتراضَخُون**” oklarla; yani birbirlerine ok atıyorlar; ve “Onunla **راضَخْتُه**”: ona taşlarla atıştım. Ve **التَّراضُخُ**: kavmin aralarında oklarla birbirlerine atışmasıdır; ve bu hususların hepsinde **الحاء** câizdir; ancak yeme hususunda değil; denir ki: “Biz **نَتَرضَّخُ** ederdik.” Ve **العَقَبةِ** hadîsinde dedi ki onlara: “Nasıl savaşırsınız?” Dediler: “Kavim bize yaklaştığında **المُراضَخَةُ** olur”; ve o, oklarla atışmadır; **الرَّضْخِ**’tan, yani **الشَّدْخ**’tan.

Ve **الرَّضْخُ** ayrıca: dövme ve kırmadır; ve aynı şekilde bağıştır. Denir ki: onda **الرَّضْخُ** vardır; **بالخاء المعجمة**; ve ona malından **رَضَخَ** eder, **يَرْضَخُ** **رَضْخاً**: ona verdi. Ve denir ki: “Ona malımdan **رَضَخْتُ**; **رَضِيخَةً**”; ve o, azdır. Ve **الرَّضِيخةُ**: yakın (az) bağıştır. Ve hadiste: “Ona bir **رَضْخٍ** emrettim.” Ve Ömer hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Onlara bir **رَضْخٍ** emrettik”; **الرَّضْخُ**: az bağıştır. Ve Ali hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Dini terk etmesi üzerine ona bir **رَضِيخَةً** **تَرْضَخُ** edersin”; o, **الرَّضْخ**’tan **فعيلة**’dir; yani bir bağış. Ve denir ki: “Falanca bir şeyi **راضَخَ** etti” — verdiği hâlde kerih idi. Ve “Ondan bir şeyi **راضَخْنا**”: elde ettik ve ulaştık; ve denildi ki: **المراضَخة** kerihlik üzere bağıştır. Ve **الرَّضْخُ** ve **الرَّضْخة**: haberi, onu seçikçe anlamaksızın, ondan işittiğin az şeydir.

**المبرد**: denir ki: “Falanca, **لُكْنَةً عجميةً** **يَرْتَضِخُ** eder” — acemlerle az bir süre yetişip sonra Araplarla olursa; o hâlde onların lafızlarından bazı lafızlarda acemlere meyleder; dili, gayret etse bile, onlardan başkasına devam etmez; dedi ki: ve **صُهَبُب** hadîsinde: “**لُكْنَةً رومِيَّةً** **يَرْتَضِخُ** ederdi”; ve Selmân, “bu, onun konuşmasında **لُكْنَةً فارسية**’ye meyledişidir” diye **يَرْتَضِخُ** ederdi; yani şu Rumlara, bu da Farslara (meylederdi); ve ikisinin dili Arapça üzerinde bir devamlılıkla devam etmezdi. Ve Suheyb küçükken esir edilmişti; Rumlar onu esir etmişti de dilinde bir **لُكْنَة** kalmıştı. Ve Benî’l-Hasḥâs’ın kulu, şiirinin iyiliğiyle beraber, **لُكْنَة حبشية** **يَرْتَضِخُ** ederdi.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%AE/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر ض خ * * رَضَخَ * له أعطاه قليلا وبابه قطع

##### Türkçe

* ر ض خ * * **رَضَخَ** * ona, ona azca verdi; ve onun bâbı **قطع**’dır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%AE/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

رضخ الحصى والنوى والعظم وغيرها من اليابس كمنع وضرب يرضخه ويرضخه رضخا: كسرها والرضخ: كسر الرأس، ويستعمل الرضخ في كسر النوى والرأس للحيات وغيرها. ورضخت رأس الحية بالحجارة. ورضخ له من ماله، إذا أعطاه عطاء غير كثير يرضخه رضخا. والرضخ: من الغنائم، لأنه عطية دون السهم. ويقال أرضخت للرجل، إذا أعطيته قليلا من كثير. ورضخ به الأرض: جلده بها من الرضخ وهو الشدخ والدق. رضخت التيوس: أخذت في النطاح فشدخت رءوس بعضها بعضا. والمرضاخ، بالكسر، والمرضخة: حجر يرضخ به النوى، والجمع المراضخ. وفي حديث بدر: شبهتها النواة تنزو من تحت المراضخ. والرضخ والرضخة: الشيء اليسير من خبر تسمعه ولا - وفي بعض الأمهات: من غير أن - تستيقنه وفي بعض النسخ: تستبينه. يقال: هم يترضخون الخبر، من ذلك. ويقال راضخ زيد شيئا، إذا أعطاه كارها، وراضخنا منه شيئا: أصبنا ونلنا. والمراضخة: العطاء على الكره. وراضخ فلانا: راماه بالحجارة وبه جزم الجوهري وغيره من أئمة اللغة، ولكن جاء في حديث العقبة: قال لهم: كيف تقاتلون? قالوا: إذا دنا القوم منا كانت المراضخة، وهي المراماة بالسهام. واقتصر عليه ابن الأثير تبعا للإمام الخطابي وغيره من أئمة الغريب. وقال الجلال في الدر النثير: قال الفارسي: فيه نظر، والوجه أن يحمل على المرماة بالحجارة بحيث يرضخ بعضهم رؤوس بعض ويقال هو يرتضخ لكنضة عجمية، إذا نشأ معهم، أي مع العجم يسيرا. ثم صضار مع - وفي بعض النسخ إلى - العرب، فهو ينزع إلى العجم في ألفاظ من ألفاظهم لا يستمر لسانه على غيرها ولو اجتهدا. وفي حديث صهيب كان يرتضخ لكنة رومية، وكان سلمان يرتضخ لكنة فارسية، وكان عبد بني الحسحاس يرتضخ لكنة حبشية مع جودة شعره. وتراضخنا بالسهام: ترامينا. والتراضخ: ترامي القوم بينهم بالنشاب. والحاء في جميع ذلك لغة جائزة إلا في الأكل، وهو قولهم ظلوا يترضخون أي يكسرون الخبز فيأكلونه ويتناولونه. وفي الأساس: ورأيتهم يترضحون الخبز ويترضخونه وعنده رضخ من خبز، ووقعت رضخة من مطر ورضاخ. والرضيخة والرضاخة: القليل من العطية، وقيل الرضخ والرضخة العطية المقاربة، كما في اللسان. وكل ذلك مستدرك على المصنف.

##### Türkçe

**رضخ**: çakıl taşını, hurma çekirdeğini, kemiği ve bunun dışındaki kuru şeyleri; **منع** ve **ضرب** gibi (babında) **يرضخه** ve **يرضخه** (şeklinde) **رضخا**: onları kırdı. Ve **الرضخ**: başı kırmaktır; **الرضخ**, hurma çekirdeğini ve başı, yılanlar ve başkaları için kırmada kullanılır. Ve “Yılanın başını taşlarla kırdım.” Ve “Ona malından **رضخ** etti”, yani ona çok olmayan bir bağış verdi; onu **رضخا** (olarak) **يرضخه**. Ve **الرضخ**: ganimetlerdendir; çünkü o, paydan aşağı bir bağıştır. Ve “Bir adama **أرضخت**”, yani ona çoktan az verdim, denir. Ve “Onunla yere **رضخ** etti”: onu onunla yere vurup derisini (yere) yapıştırdı; **الرضخ**tan, o da **الشدخ** ve **الدق**tır. “Teke(ler) **رضخت**”: boynuzlaşmaya giriştiler de birbirlerinin başlarını parçaladılar. Ve **المرضاخ**, kesre ile, ve **المرضخة**: hurma çekirdeğinin onunla kırıldığı taş; çoğulu **المراضخ**. Bedir hadîsinde: “Onu, **المراضخ**ın altından sıçrayan çekirdeğe benzetti.” Ve **الرضخ** ve **الرضخة**: işittiğin bir haberden az bir şey; ve — bazı ana kaynaklarda: “— olmaksızın” — onu kesinleştirmeden; bazı nüshalarda: “onu açıklığa kavuşturmadan.” “Onlar haberi **يترضخون**,” denir; bundan (yani bu mânâdandır). Ve “Zeyd bir şeyi **راضخ** etti,” denir; yani onu istemeyerek verdi. Ve “Ondan bir şeyi **راضخنا**”: isabet ettirdik ve elde ettik. Ve **المراضخة**: kerhen verilen bağıştır. Ve “Birine **راضخ** etti”: onu taşlarla taşladı; Cevherî ve başkaları, lugat imamlarından, bununla kesin hüküm verdi. Fakat Akabe hadîsinde geldi: Onlara dedi ki: “Nasıl savaşırsınız?” Dediler ki: “Kavim bize yaklaştığında **المراضخة** olur”; o da oklarla karşılıklı atışmadır. İbnü’l-Esîr, garîb imamı Hattâbî ve başkalarına tâbi olarak, bununla yetindi. Celâl, **الدر النثير**’de dedi ki: Fârisî dedi: “Onda nazar vardır”; doğru olan, taşlarla atışmaya hamletmektir; öyle ki onların bazısı bazısının başlarını kırar. Ve “O, Acemî bir lehçeye **يرتضخ** eder,” denir; eğer onlarla, yani Acemlerle, az bir süre yetişmişse. Sonra Araplarla — bazı nüshalarda: “-e kadar” — birlikte olduysa, o, onların lafızlarından birtakım lafızlarda Acemlere meyleder; dili, ondan başkası üzerinde devam etmez, ikisi de çabalasa bile. Suheyb hadîsinde: “O, Rûmî bir lehçeye **يرتضخ** ederdi”; Selmân da Fârisî bir lehçeye **يرتضخ** ederdi; Benî’l-Hasḥâs’ın kulu da, şiirinin güzelliğiyle beraber, Habeşî bir lehçeye **يرتضخ** ederdi. Ve “Oklarla **تراضخنا**”: birbirimize attık. Ve **التراضخ**: kavmin aralarında oklarla birbirlerine atışmasıdır. Ve bütün bunlarda **الحاء** (ile söyleyiş) câiz bir lugattır; ancak yeme(ye dair kullanım)da değil; o da onların “**يترضخون**” sözüdür; yani ekmeği kırarlar da yerler ve alırlar. **الأساس**’ta: “Onları ekmeği **يترضحون** ve **يترضخونه** ederken gördüm; onun yanında ekmekten bir **رضخ** vardır; yağmurdan bir **رضخة** ve **رضاخ** düştü.” Ve **الرضيخة** ve **الرضاخة**: bağıştan azdır; ve denildi ki: **الرضخ** ve **الرضخة**, yakın (miktarda) bağıştır; **اللسان**’da olduğu gibi. Ve bütün bunlar, musannif üzerine müstedrektir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%AE/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَضَخَ
1 رَضَخَ ذ , (S, A, Msb, K,) aor. رَضَخَ (A, Msb, K) and رَضِخَ , (K,) inf. n. رَضْخٌ, (JK, S, Msb,) He broke, (JK, S, Msb, K,) and bruised, brayed, or crushed, (Msb, TA,) pebbles, (S, K,) and date-stones, (S, Msb, TA,) and a bone, (TA,) and other things, (Msb, TA,) of such as were dry, (TA,) or datestones and the like; (JK;) like رَضَحَ; (S Msb;) as also ↓ رضّخ [app. in an intensive sense]. (A.) He broke (S A, Mgh, Msb) another's head, (Mgh, Msb,) or the head of a serpent, (S, TA,) &c., (TA,) with stones; (S, TA;) as also ↓ رضّخ [app. in an intensive sense]. (A.) And رَضَخَتِ التُّيُوسُ The he-goats betook themselves to striking one another with their horns, (JK, K, TA,) so that some of them broke the heads of others. (TA.) And رَأَيْتُهُمْ يَرْضَخُونَ الخُبْزَ and ↓ يُرَضِّخُونَهُ I saw them breaking in pieces the bread and eating it: (A:) and ↓ ظَلُّوا يَتَرَضَّخُونَ [i. e. They passed the time, or the day-time,] breaking in pieces bread and eating it and taking it with their hands: (TA:) and ↓ كُنَّا نَتَرَضَّخُ We were eating. (JK.) ― -b2- رَضَخَ بِهِ الأَرْضَ means جَلَدَهُ بِهَا [app. for جَلَدَ بِهِ الأَرْضَ, i. e. He threw him, or it, down upon the ground]. (JK, K.) ― -b3- رَضَخَ لَهُ, (S, A, Mgh, Msb, K,) and رَضَخَهُ, (S, Msb,) aor. رَضَخَ , (Msb,) inf. n. رَضْخٌ, (S, Msb,) He gave him what was not much; (S, Msb, K;) he gave him little; (A, Mgh, TA;) مِنْ مَالِهِ of his property: (TA:) and رَضَخْتُ لَهُمْ مِنْ مَالِى رَضْخَةً [I gave them, of my property, a small gift]: (A:) and لِلرَّجُلِ ↓ أَرْضَخْتُ [if not a mistranscription for رَضَخْتُ] I gave the man a little out of much. (TA.) أَمَرْتُ لَهُ بِرَضْخٍ وَرَضَخْتُهُ [I ordered the giving of a small gift to him, or I ordered a small gift to him, and I gave him a small gift] occurs in a tradition. (S.)

2 رَضَّخَ see above, in three places.

راضخهُ
3 راضخهُ ذ , (S, L, K,) inf. n. مُرَاضَخَةٌ, (L,) He engaged with him in throwing stones, each at the other; (AAF, S, L, K;) so that each broke the other's head: (AAF, L:) or, accord. to ElKhattلbee and IAth and others, he engaged with him in the shooting of arrows, each at the other: but AAF questions the correctness of this latter explanation, preferring the former. (L.) [See, however, 6.] ― -b2- And راضخ شَيْئًا, (JK, L, K,) inf. n. as above, (L,) He gave a thing unwillingly. (JK, L, K.) ― -b3- And رَاضَخْنَا مِنْهُ شَيْئًا We obtained of him, or it, something. (JK, L.)

4 أَرْضَخَ see 1, last sentence but one.

5 تَرَضَّخَ see 1, in two places. ― -b2- You say also, هُمْ يَتَرَضَّخُونَ الخَبَرَ [They hear the news, but are not sure of it, or are not acquainted with it clearly, or plainly]: from رَضْخٌ in the last of the senses explained below. (K, * TA.)

تراضخنا
6 تراضخنا ذ We cast, or shot, one at another; syn. تَرَامَيْنَا: (S, K:) or تَرَاضُخٌ signifies a people's shooting arrows, one at another: (JK, TA:) and تراضخنا بِالسِّهَامِ We shot, one at another, with arrows: (TA:) and هُمْ يَتَرَاضَخُونَ بِالنُّشَّابِ They shoot, one at another, with arrows. (A.)

هُوَ يَرْتَضِخُ لُكْنَةً عَجَمِيَّةً
8 هُوَ يَرْتَضِخُ لُكْنَةً عَجَمِيَّةً ذ [He has a foreign vitiousness of speech; or] he, having grown up among foreigners, (K, TA,) a little while, (TA,) and then become a dweller among the Arabs, inclines to, or resembles, foreigners, in certain words, or expressions, though he strive [to do otherwise, or to speak correctly]. (K, TA.)

رَضْخٌ
رَضْخٌ ذ , (S, Mgh, Msb, TA,) originally an inf. n., used as a subst. [properly so termed]; or of the measure فَعْلٌ in the sense of the measure مَفْعُولٌ, like ضَرْبُ الأَمِيرِ [applied to a dirhem]; (Msb;) [app., in its primary acceptation when thus used, A fragment: for] you say, عِنْدَهُ رَضْخٌ مِنْ خُبْزٍ [He has a fragment of bread]: (A: [so in a copy of that work; and this is agreeable with significations of رَضَخَ: or the right reading may be خَبَرٍ: (see the last sentence in this paragraph:) or it may be that which here next follows:]) عِنْدَهُ رَضْخُ خَيْرٍ He has somewhat of good, or of good things. (Msb.) Also A small gift; (S, * L, Msb, TA;) and so ↓ رَضْخَةٌ (JK, A, [in my copy of the Mgh, erroneously, رَضِخَةٌ,]) and ↓ رَضِيخَةٌ (Mgh, L) and ↓ رُضَاخَةٌ: (L:) or a moderate gift, neither good nor bad; and so ↓ رَضِيخَةٌ: (L:) and a small gift, less than one's share, of booty. (Mgh, * MF.) ― -b2- Also, [or رَضْخٌ مِنْ خَبَرٍ,] News, or tidings, (K,) or a little thereof, (TA,) which one hears, but of which one is not sure, or with which one is not clearly, or plainly, acquainted: (K, accord. to different copies, and TA:) in some copies of the K, in the place of تَسْتَيْقِنُهُ, we find تَسْتَبِينُهُ. (TA.)

رَضْخَةٌ
رَضْخَةٌ ذ : see the next preceding paragraph. ― -b2- One says also, وَقَعَتْ رَضْخَةٌ مِنْ مَطَرٍ (JK, A) A small quantity of rain fell: (JK:) pl. رِضَاخٌ. (JK, A. *)

رَضِيخٌ
رَضِيخٌ ذ [or نَوًى رَضِيخٌ] and ↓ مَرْضُوخٌ Bruised, or crushed, date-stones, [with which camels are fed, and] which are first moistened with water. (L in art. حفد.) [See also رُضْحٌ, with ح.]

رُضَاخَةٌ
رُضَاخَةٌ ذ : see رَضْخٌ.

رَضِيخَةٌ
رَضِيخَةٌ ذ : see رَضْخٌ, in two places.

مِرْضَخَةٌ
مِرْضَخَةٌ ذ : see what next follows.

مِرْضَاخٌ
مِرْضَاخٌ ذ A stone with which, (K, and Ham p. 615,) or upon which, (Ham,) date-stones are broken [or bruised or crushed; to serve as food for camels]; (K, Ham;) as also ↓ مِرْضَخَةٌ: pl. مَرَاضَخُ: (TA:) but مِرْضَاخٌ is [said to be] a dial. var. of weak authority, of مِرْضَاحٌ. (TA in art. رضح.)

مَرْضُوخٌ
مَرْضُوخٌ ذ : see رَضِيخٌ. It is allowable to substitute ح for خ in the words of this art., except in those relating to eating and giving. (L.)

##### Türkçe

رَضَخَ
1 **رَضَخَ** **ذ** , (S, A, Msb, K,) muzârîsi **رَضَخَ** (A, Msb, K) ve **رَضِخَ** , (K,) mastarı **رَضْخٌ**, (JK, S, Msb,) O kırdı, (JK, S, Msb, K,) ve ezdi, dövdü yahut ufaladı, (Msb, TA,) çakıl taşlarını, (S, K,) ve hurma çekirdeklerini, (S, Msb, TA,) ve bir kemiği, (TA,) ve başka şeyleri, (Msb, TA,) kuru olanlardan, (TA,) yahut hurma çekirdeklerini ve benzerlerini; (JK;) **رَضَحَ** gibi; (S Msb;) ayrıca ↓ **رضّخ** [görünüşe göre şiddetlendirme mânasında]. (A.) O, taşlarla; (S, TA;) bir başkasının başını, (Mgh, Msb,) yahut bir yılanın başını, (S, TA,) vb., (TA,) kırdı; (S, A, Mgh, Msb) ayrıca ↓ **رضّخ** [görünüşe göre şiddetlendirme mânasında]. (A.) Ve **رَضَخَتِ التُّيُوسُ** Erkek keçiler, (JK, K, TA,) boynuzlarıyla birbirlerini vurmağa yöneldiler; öyle ki bazısı diğerlerinin başlarını kırdı. (TA.) Ve **رَأَيْتُهُمْ يَرْضَخُونَ الخُبْزَ** ve ↓ **يُرَضِّخُونَهُ** Onları ekmeği parça parça kırıp yiyorlarken gördüm: (A:) ve ↓ **ظَلُّوا يَتَرَضَّخُونَ** [yani vakti, yahut gündüz vaktini,] ekmeği parça parça kırıp yiyerek ve onu elleriyle alarak geçirdiler: (TA:) ve ↓ **كُنَّا نَتَرَضَّخُ** Biz yiyorduk. (JK.) ― -b2- **رَضَخَ بِهِ الأَرْضَ** demek **جَلَدَهُ بِهَا** [görünüşe göre **جَلَدَ بِهِ الأَرْضَ** yerine, yani onu, yahut onu, yere çaldı]. (JK, K.) ― -b3- **رَضَخَ لَهُ**, (S, A, Mgh, Msb, K,) ve **رَضَخَهُ**, (S, Msb,) muzârîsi **رَضَخَ** , (Msb,) mastarı **رَضْخٌ**, (S, Msb,) O, ona çok olmayan bir şey verdi; (S, Msb, K;) ona az verdi; (A, Mgh, TA;) **مِنْ مَالِهِ** malından: (TA:) ve **رَضَخْتُ لَهُمْ مِنْ مَالِى رَضْخَةً** [onlara, malımdan, küçük bir bağış verdim]: (A:) ve erkeğe dair ↓ **أَرْضَخْتُ لِلرَّجُلِ** [eğer **رَضَخْتُ** için bir yazım hatası değilse] Ben adama çoktan az bir şey verdim. (TA.) **أَمَرْتُ لَهُ بِرَضْخٍ وَرَضَخْتُهُ** [ona küçük bir bağış verilmesini emrettim, yahut ona küçük bir bağış emrettim, ve ona küçük bir bağış verdim] bir rivayette vârid olmuştur. (S.)

2 **رَضَّخَ**: yukarıya bak, üç yerde.

راضخهُ
3 **راضخهُ** **ذ** , (S, L, K,) mastarı **مُرَاضَخَةٌ**, (L,) O, onunla taş atışmaya girişti; her biri diğerine; (AAF, S, L, K;) öyle ki her biri ötekinin başını kırdı: (AAF, L:) yahut ElKhattلbee ve IAth ve başkalarına göre, onunla ok atışmaya girişti; her biri diğerine: fakat AAF bu son açıklamanın doğruluğunu sorgular, birincisini tercih eder. (L.) [Bununla beraber 6’ya bak.] ― -b2- Ve **راضخ شَيْئًا**, (JK, L, K,) mastarı yukarıdaki gibi, (L,) O, bir şeyi istemeyerek verdi. (JK, L, K.) ― -b3- Ve **رَاضَخْنَا مِنْهُ شَيْئًا** Biz ondan, yahut ondan, bir şey elde ettik. (JK, L.)

4 **أَرْضَخَ**: 1’e bak, sondan bir önceki cümle.

5 **تَرَضَّخَ**: 1’e bak, iki yerde. ― -b2- Şunu da dersin: **هُمْ يَتَرَضَّخُونَ الخَبَرَ** [haberi işitirler, fakat ondan emin olmazlar, yahut onu açıkça, yahut belirgin biçimde bilmezler]: aşağıda açıklanan mânalardan sonuncusundaki **رَضْخٌ**’dan. (K, * TA.)

تراضخنا
6 **تراضخنا** **ذ** Biz birbirimize attık, yahut birbirimize attık; eş anlamlısı **تَرَامَيْنَا**: (S, K:) yahut **تَرَاضُخٌ** bir kavmin birbirine ok atmasını ifade eder: (JK, TA:) ve **تراضخنا بِالسِّهَامِ** Biz oklarla birbirimize ok attık: (TA:) ve **هُمْ يَتَرَاضَخُونَ بِالنُّشَّابِ** Onlar oklarla birbirlerine ok atarlar. (A.)

هُوَ يَرْتَضِخُ لُكْنَةً عَجَمِيَّةً
8 **هُوَ يَرْتَضِخُ لُكْنَةً عَجَمِيَّةً** **ذ** [Onun konuşmasında yabancı bir bozukluk vardır; yahut] o, yabancılar arasında büyümüş olarak, (K, TA,) az bir süre, (TA,) sonra Araplar arasında oturan biri olunca, bazı kelimelerde yahut ifadelerde, başka türlü yapmağa yahut doğru konuşmağa çabalasa da, yabancılara meyleder, yahut onlara benzer. (K, TA.)

رَضْخٌ
**رَضْخٌ** **ذ** , (S, Mgh, Msb, TA,) aslında bir mastar olup isim olarak kullanılır [hakikaten böyle adlandırılan]; yahut vezni **فَعْلٌ** olup vezni **مَفْعُولٌ** mânasında; **ضَرْبُ الأَمِيرِ** gibi [bir dirheme uygulanır]; (Msb;) [görünüşe göre, böyle kullanıldığında aslî kabulünde, bir parça: zira] dersin ki, **عِنْدَهُ رَضْخٌ مِنْ خُبْزٍ** [Onun yanında ekmekten bir parça vardır]: (A: [o eserin bir nüshasında böyle; ve bu, **رَضَخَ**’ın mânalarıyla uyumludur: yahut doğru okunuş **خَبَرٍ** olabilir: (bu paragraftaki son cümleye bak:) yahut burada hemen ardından gelen olabilir:]) **عِنْدَهُ رَضْخُ خَيْرٍ** Onun yanında hayırdan, yahut hayırlı şeylerden, bir miktar vardır. (Msb.) Ayrıca küçük bir bağış; (S, * L, Msb, TA;) ve bunun gibi ↓ **رَضْخَةٌ** (JK, A, [Mgh nüshamda hatalı olarak **رَضِخَةٌ**,]) ve ↓ **رَضِيخَةٌ** (Mgh, L) ve ↓ **رُضَاخَةٌ**: (L:) yahut orta halli bir bağış; ne iyi ne kötü; ve bunun gibi ↓ **رَضِيخَةٌ**: (L:) ve ganimetten, kişinin hissesinden daha az olan küçük bir bağış. (Mgh, * MF.) ― -b2- Ayrıca, [yahut **رَضْخٌ مِنْ خَبَرٍ**,] haber, yahut haberler, (K,) yahut ondan az bir şey, (TA,) kişinin işittiği fakat ondan emin olmadığı, yahut onu açıkça yahut belirgin biçimde bilmediği: (K, farklı nüshalara göre, ve TA:) K’nin bazı nüshalarında **تَسْتَيْقِنُهُ** yerine **تَسْتَبِينُهُ** buluruz. (TA.)

رَضْخَةٌ
**رَضْخَةٌ** **ذ** : bir önceki paragrafa bak. ― -b2- Şunu da söyler: **وَقَعَتْ رَضْخَةٌ مِنْ مَطَرٍ** (JK, A) Az bir miktar yağmur düştü: (JK:) çoğulu **رِضَاخٌ**. (JK, A. *)

رَضِيخٌ
**رَضِيخٌ** **ذ** [yahut **نَوًى رَضِيخٌ**] ve ↓ **مَرْضُوخٌ** Ezilmiş, yahut ufalanmış, hurma çekirdekleri; [develerin beslendiği, ve] önce su ile ıslatılan. (L, madde **حفد**’de.) [Ayrıca **رُضْحٌ**’a da bak, **ح** ile.]

رُضَاخَةٌ
**رُضَاخَةٌ** **ذ** : **رَضْخٌ**’a bak.

رَضِيخَةٌ
**رَضِيخَةٌ** **ذ** : **رَضْخٌ**’a bak, iki yerde.

مِرْضَخَةٌ
**مِرْضَخَةٌ** **ذ** : hemen ardından gelene bak.

مِرْضَاخٌ
**مِرْضَاخٌ** **ذ** Hurma çekirdeklerinin kırıldığı [yahut ezildiği yahut ufalandığı; develere yem olmak üzere] bir taş; (K, ve Ham s. 615,) yahut üzerinde [kırıldığı]; (Ham,) (K, Ham;) bunun gibi ↓ **مِرْضَخَةٌ**: çoğulu **مَرَاضَخُ**: (TA:) fakat **مِرْضَاخٌ**, **مِرْضَاحٌ**’ın [denildiğine göre] zayıf itimada sahip bir lehçe varyantıdır. (TA, madde **رضح**’ta.)

مَرْضُوخٌ
**مَرْضُوخٌ** **ذ** : **رَضِيخٌ**’a bak. Bu maddenin kelimelerinde, yeme ve verme ile ilgili olanlar hariç, **ح**’ı **خ** yerine koymak câizdir. (L.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%AE/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَضَخَ
رَضَخَ A ,  I ( n. ac. رَضْخ 1 ),
a.  Broke; crushed.

b.  Butted ( he-goat ).

c.  [ La ], Obeyed, submitted to.

d.  [ La &  Min ], Gave to....of.

رَاْضَخَ
رَاْضَخَ III ,
a.  Pelted.

b.  Gave unwillingly, grudgingly; doled out.

تَرَاْضَخَ
تَرَاْضَخَ VI ,
a.  Pelted each other.

رَضْخ
رَضْخ 1 ,
a.  Trifling present.

b.  Idle rumour, report, hear-say.

رَضْخَة
رَضْخَة 1t , ( pl. رِضَاْخ 23 ),
a.  Small quantity; dole.

مِرْضَاْخ
مِرْضَاْخ 45 , ( pl. مَرَاْضِيْخُ 65 ),
a.  Stone used for crushing.

##### Türkçe

رَضَخَ
**رَضَخَ** A , I ( i. is. **رَضْخ** 1 ),
a. Kırdı; ezdi.

b. Tos vurdu (teke).

c. [ La ], İtaat etti, boyun eğdi.

d. [ La & Min ], ...’e ...’den verdi.

رَاْضَخَ
**رَاْضَخَ** III ,
a. Taşladı.

b. İsteksizce, gönülsüzce verdi; azar azar verdi.

تَرَاْضَخَ
**تَرَاْضَخَ** VI ,
a. Birbirlerini taşladılar.

رَضْخ
**رَضْخ** 1 ,
a. Önemsiz hediye.

b. Boş söylenti, haber, kulaktan dolma.

رَضْخَة
**رَضْخَة** 1t , ( çoğ. **رِضَاْخ** 23 ),
a. Küçük miktar; pay.

مِرْضَاْخ
**مِرْضَاْخ** 45 , ( çoğ. **مَرَاْضِيْخُ** 65 ),
a. Ezmek için kullanılan taş.
