# رضخ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%AE/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B6%D8%AE/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رضخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%AE.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: رضخ

الرَّضْخُ مثل
(* قوله «الرضخ مثل إلخ» وبابه ضرب ومنه كما في
القاموس) الرَّضْح، والرَّضْخُ: كسر الرأْس، ويستعمل الرَّضْخُ في كسر النَّوَى والرأْس للحيات وغيرها؛ وَرَضَخْتُ رأْسَ الحية بالحجارة. ورَضَخ النوى والحصى والعظم وغيرها من اليابس يَرْضَخُه رضخاً: كسره. والرَّضْخُ: كسر رأس الحية. وفي الحديث: فَرَضَخ رأْسَ اليهودي قاتِلها بين حجرين. وفي حديث بدر: شَبَّهْتُها النواةَ تَنْزُو من تحت المَراضِخ؛ هي جمع مِرْضَخَة وهي حجر يُرْضَخ به النوى وكذلك المِرْضاخُ.
وظَلُّوا يَتَرَضَّخُون أَي يكسرون الخُبْز فيأْكلونه ويتناولونه. وهم يَتراضَخُون بالسهام أَي يَتَرامَوْنَ، وراضَخْته: رَامَيْتُه بالحجارة. والتَّراضُخُ: تَرامِي القوم بينهم بالنُّشَّاب، والحاء في جميع ذلك جائزة إِلا غي الأَكل، يقال: كنا نَتَرضَّخُ. وفي حديث العَقَبةِ قال لهم: كيف تقاتلون؟ قالوا: إذا دنا القومُ منا كانت المُراضَخَةُ، وهي المراماة بالسهام من الرَّضْخِ الشَّدْخ.
والرَّضْخُ أَيضاً: الدَّقُّ والكسر وكذلك العطاء. يقال: فيه الرَّضْخُ، بالخاء المعجمة، ورَضَخَ له من ماله يَرْضَخُ رَضْخاً: أَعطاه. ويقال: رَضَخْت له من مالي رَضِيخَةً وهو القليل. والرَّضِيخةُ العطية المُقارَبة. وفي الحديث: أَمَرْتُ له برَضْخٍ. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: أَمرنا لهم برَضْخٍ؛ الرَّضْخُ: العطية القليلة. وفي حديث علي، رضي الله عنه: وتَرْضَخُ له على ترك الدِّينِ رَضِيخَةً؛ هي فعيلة من الرَّضْخ أَي عطيةً.ويقال: راضَخَ فلانٌ شيئاً إِذا أَعطى وهو كاره. وراضَخْنا منه شيئاً: أَصبنا ونلنا؛ وقيل: المراضَخة العطاء على كُرْه. والرَّضْخُ والرَّضْخة: الشيء اليسير تسمعه من الخَبَر من غير أَن تَسْتَبينه.
المبرد: يقال فلان يَرْتَضِخُ لُكْنَةً عجميةً إِذا نشأَ مع العجم يسيراً ثم صار مع العرب، فهو يَنْزِعُ إِلى العجم في أَلفاظ من أَلفاظهم لا يستمر لسانه على غيرها ولو اجتهد؛ قال وفي حديث صُهَبُب: كان يَرْتَضِخُ لُكْنَةً رومِيَّةً، وكان سَلْمان يَرْتَضِخُ هذا ينزع في نفطه إلى لكْنَةً فارسية أي كان الروم وهذا إِلى الفُرْسِ، ولا يستمر لسانهما على العربية استمراراً، وكان صُهَيْبُ سَبِيَ وهو صغير، سباه الروم فبقيت لُكْنَة في لسانه، وكان عَبْدُ بني الحسحاس يَرْتَضِخُ لُكْنَة حبشية مع جَوْدةِ شِعْره.

### Türkçe

**الرَّضْخُ** şöyle gibidir
(* “**الرضخ مثل إلخ**” sözü ve babı **ضرب**’dır; ondan da, **القاموس**’ta olduğu gibi) **الرَّضْح**; ve **الرَّضْخُ**: başı kırmak; ve **الرَّضْخُ**, çekirdeği ve başı, yılanlar ve başkaları için kırmada kullanılır; “Taşlarla yılanın başını kırdım.” Ve çekirdeği, çakılı, kemiği ve kurudan başkasını **رَضَخَ** eder; onu **يَرْضَخُه** **رضخاً**: onu kırdı. Ve **الرَّضْخُ**: yılanın başını kırmak. Ve hadiste: “Yahudîyi, onu öldüreni, iki taş arasında başını kırdı.” Ve Bedir hadîsinde: “Onu, **المَراضِخ**’ın altından sıçrayan çekirdeğe benzettim”; o, **مِرْضَخَة**’nin cem‘idir; ve o, çekirdeğin onunla kırıldığı taştır; ve aynı şekilde **المِرْضاخُ**.

Ve “**يَتَرَضَّخُون**” diye devam ettiler; yani ekmeği kırıyorlar da onu yiyorlar ve onu alıp götürüyorlar.
Ve “**يَتراضَخُون**” oklarla; yani birbirlerine ok atıyorlar; ve “Onunla **راضَخْتُه**”: ona taşlarla atıştım. Ve **التَّراضُخُ**: kavmin aralarında oklarla birbirlerine atışmasıdır; ve bu hususların hepsinde **الحاء** câizdir; ancak yeme hususunda değil; denir ki: “Biz **نَتَرضَّخُ** ederdik.” Ve **العَقَبةِ** hadîsinde dedi ki onlara: “Nasıl savaşırsınız?” Dediler: “Kavim bize yaklaştığında **المُراضَخَةُ** olur”; ve o, oklarla atışmadır; **الرَّضْخِ**’tan, yani **الشَّدْخ**’tan.

Ve **الرَّضْخُ** ayrıca: dövme ve kırmadır; ve aynı şekilde bağıştır. Denir ki: onda **الرَّضْخُ** vardır; **بالخاء المعجمة**; ve ona malından **رَضَخَ** eder, **يَرْضَخُ** **رَضْخاً**: ona verdi. Ve denir ki: “Ona malımdan **رَضَخْتُ**; **رَضِيخَةً**”; ve o, azdır. Ve **الرَّضِيخةُ**: yakın (az) bağıştır. Ve hadiste: “Ona bir **رَضْخٍ** emrettim.” Ve Ömer hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Onlara bir **رَضْخٍ** emrettik”; **الرَّضْخُ**: az bağıştır. Ve Ali hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Dini terk etmesi üzerine ona bir **رَضِيخَةً** **تَرْضَخُ** edersin”; o, **الرَّضْخ**’tan **فعيلة**’dir; yani bir bağış. Ve denir ki: “Falanca bir şeyi **راضَخَ** etti” — verdiği hâlde kerih idi. Ve “Ondan bir şeyi **راضَخْنا**”: elde ettik ve ulaştık; ve denildi ki: **المراضَخة** kerihlik üzere bağıştır. Ve **الرَّضْخُ** ve **الرَّضْخة**: haberi, onu seçikçe anlamaksızın, ondan işittiğin az şeydir.

**المبرد**: denir ki: “Falanca, **لُكْنَةً عجميةً** **يَرْتَضِخُ** eder” — acemlerle az bir süre yetişip sonra Araplarla olursa; o hâlde onların lafızlarından bazı lafızlarda acemlere meyleder; dili, gayret etse bile, onlardan başkasına devam etmez; dedi ki: ve **صُهَبُب** hadîsinde: “**لُكْنَةً رومِيَّةً** **يَرْتَضِخُ** ederdi”; ve Selmân, “bu, onun konuşmasında **لُكْنَةً فارسية**’ye meyledişidir” diye **يَرْتَضِخُ** ederdi; yani şu Rumlara, bu da Farslara (meylederdi); ve ikisinin dili Arapça üzerinde bir devamlılıkla devam etmezdi. Ve Suheyb küçükken esir edilmişti; Rumlar onu esir etmişti de dilinde bir **لُكْنَة** kalmıştı. Ve Benî’l-Hasḥâs’ın kulu, şiirinin iyiliğiyle beraber, **لُكْنَة حبشية** **يَرْتَضِخُ** ederdi.
