# رضخ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%AE/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B6%D8%AE/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رضخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%AE.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: رضخ

رضخ الحصى والنوى والعظم وغيرها من اليابس كمنع وضرب يرضخه ويرضخه رضخا: كسرها والرضخ: كسر الرأس، ويستعمل الرضخ في كسر النوى والرأس للحيات وغيرها. ورضخت رأس الحية بالحجارة. ورضخ له من ماله، إذا أعطاه عطاء غير كثير يرضخه رضخا. والرضخ: من الغنائم، لأنه عطية دون السهم. ويقال أرضخت للرجل، إذا أعطيته قليلا من كثير. ورضخ به الأرض: جلده بها من الرضخ وهو الشدخ والدق. رضخت التيوس: أخذت في النطاح فشدخت رءوس بعضها بعضا. والمرضاخ، بالكسر، والمرضخة: حجر يرضخ به النوى، والجمع المراضخ. وفي حديث بدر: شبهتها النواة تنزو من تحت المراضخ. والرضخ والرضخة: الشيء اليسير من خبر تسمعه ولا - وفي بعض الأمهات: من غير أن - تستيقنه وفي بعض النسخ: تستبينه. يقال: هم يترضخون الخبر، من ذلك. ويقال راضخ زيد شيئا، إذا أعطاه كارها، وراضخنا منه شيئا: أصبنا ونلنا. والمراضخة: العطاء على الكره. وراضخ فلانا: راماه بالحجارة وبه جزم الجوهري وغيره من أئمة اللغة، ولكن جاء في حديث العقبة: قال لهم: كيف تقاتلون? قالوا: إذا دنا القوم منا كانت المراضخة، وهي المراماة بالسهام. واقتصر عليه ابن الأثير تبعا للإمام الخطابي وغيره من أئمة الغريب. وقال الجلال في الدر النثير: قال الفارسي: فيه نظر، والوجه أن يحمل على المرماة بالحجارة بحيث يرضخ بعضهم رؤوس بعض ويقال هو يرتضخ لكنضة عجمية، إذا نشأ معهم، أي مع العجم يسيرا. ثم صضار مع - وفي بعض النسخ إلى - العرب، فهو ينزع إلى العجم في ألفاظ من ألفاظهم لا يستمر لسانه على غيرها ولو اجتهدا. وفي حديث صهيب كان يرتضخ لكنة رومية، وكان سلمان يرتضخ لكنة فارسية، وكان عبد بني الحسحاس يرتضخ لكنة حبشية مع جودة شعره. وتراضخنا بالسهام: ترامينا. والتراضخ: ترامي القوم بينهم بالنشاب. والحاء في جميع ذلك لغة جائزة إلا في الأكل، وهو قولهم ظلوا يترضخون أي يكسرون الخبز فيأكلونه ويتناولونه. وفي الأساس: ورأيتهم يترضحون الخبز ويترضخونه وعنده رضخ من خبز، ووقعت رضخة من مطر ورضاخ. والرضيخة والرضاخة: القليل من العطية، وقيل الرضخ والرضخة العطية المقاربة، كما في اللسان. وكل ذلك مستدرك على المصنف.

### Türkçe

**رضخ**: çakıl taşını, hurma çekirdeğini, kemiği ve bunun dışındaki kuru şeyleri; **منع** ve **ضرب** gibi (babında) **يرضخه** ve **يرضخه** (şeklinde) **رضخا**: onları kırdı. Ve **الرضخ**: başı kırmaktır; **الرضخ**, hurma çekirdeğini ve başı, yılanlar ve başkaları için kırmada kullanılır. Ve “Yılanın başını taşlarla kırdım.” Ve “Ona malından **رضخ** etti”, yani ona çok olmayan bir bağış verdi; onu **رضخا** (olarak) **يرضخه**. Ve **الرضخ**: ganimetlerdendir; çünkü o, paydan aşağı bir bağıştır. Ve “Bir adama **أرضخت**”, yani ona çoktan az verdim, denir. Ve “Onunla yere **رضخ** etti”: onu onunla yere vurup derisini (yere) yapıştırdı; **الرضخ**tan, o da **الشدخ** ve **الدق**tır. “Teke(ler) **رضخت**”: boynuzlaşmaya giriştiler de birbirlerinin başlarını parçaladılar. Ve **المرضاخ**, kesre ile, ve **المرضخة**: hurma çekirdeğinin onunla kırıldığı taş; çoğulu **المراضخ**. Bedir hadîsinde: “Onu, **المراضخ**ın altından sıçrayan çekirdeğe benzetti.” Ve **الرضخ** ve **الرضخة**: işittiğin bir haberden az bir şey; ve — bazı ana kaynaklarda: “— olmaksızın” — onu kesinleştirmeden; bazı nüshalarda: “onu açıklığa kavuşturmadan.” “Onlar haberi **يترضخون**,” denir; bundan (yani bu mânâdandır). Ve “Zeyd bir şeyi **راضخ** etti,” denir; yani onu istemeyerek verdi. Ve “Ondan bir şeyi **راضخنا**”: isabet ettirdik ve elde ettik. Ve **المراضخة**: kerhen verilen bağıştır. Ve “Birine **راضخ** etti”: onu taşlarla taşladı; Cevherî ve başkaları, lugat imamlarından, bununla kesin hüküm verdi. Fakat Akabe hadîsinde geldi: Onlara dedi ki: “Nasıl savaşırsınız?” Dediler ki: “Kavim bize yaklaştığında **المراضخة** olur”; o da oklarla karşılıklı atışmadır. İbnü’l-Esîr, garîb imamı Hattâbî ve başkalarına tâbi olarak, bununla yetindi. Celâl, **الدر النثير**’de dedi ki: Fârisî dedi: “Onda nazar vardır”; doğru olan, taşlarla atışmaya hamletmektir; öyle ki onların bazısı bazısının başlarını kırar. Ve “O, Acemî bir lehçeye **يرتضخ** eder,” denir; eğer onlarla, yani Acemlerle, az bir süre yetişmişse. Sonra Araplarla — bazı nüshalarda: “-e kadar” — birlikte olduysa, o, onların lafızlarından birtakım lafızlarda Acemlere meyleder; dili, ondan başkası üzerinde devam etmez, ikisi de çabalasa bile. Suheyb hadîsinde: “O, Rûmî bir lehçeye **يرتضخ** ederdi”; Selmân da Fârisî bir lehçeye **يرتضخ** ederdi; Benî’l-Hasḥâs’ın kulu da, şiirinin güzelliğiyle beraber, Habeşî bir lehçeye **يرتضخ** ederdi. Ve “Oklarla **تراضخنا**”: birbirimize attık. Ve **التراضخ**: kavmin aralarında oklarla birbirlerine atışmasıdır. Ve bütün bunlarda **الحاء** (ile söyleyiş) câiz bir lugattır; ancak yeme(ye dair kullanım)da değil; o da onların “**يترضخون**” sözüdür; yani ekmeği kırarlar da yerler ve alırlar. **الأساس**’ta: “Onları ekmeği **يترضحون** ve **يترضخونه** ederken gördüm; onun yanında ekmekten bir **رضخ** vardır; yağmurdan bir **رضخة** ve **رضاخ** düştü.” Ve **الرضيخة** ve **الرضاخة**: bağıştan azdır; ve denildi ki: **الرضخ** ve **الرضخة**, yakın (miktarda) bağıştır; **اللسان**’da olduğu gibi. Ve bütün bunlar, musannif üzerine müstedrektir.
