# رضض (ر-ض-ض) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B6
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B6%D8%B6

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ر - ض - ض
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B6/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الضاد مع الراء
ض ر، ر ض يستعملان فقط ضر:
الضَّرُّ والضُّرُّ لغتانِ، فاذا جَمَعْتَ بين الضَرِّ والنَّفْعِ فتَحْتَ الضّادَ، وإِذا أفرَدْتَ الضُرَّ ضَمَمْتَ الضاد إِذا لم تجعله مصدراً، كقولك ضَرَرْتُ ضُرّاً، هكذا يستعمله العَرَبُ.
وقال الله تعالى: "واذا مَسَّ الانسانَ الضُّرُّ دعانا لِجَنْبِه".
والضَّرَرُ: النُّقصان يدخُلُ في الشيء، تقول: دَخَلَ عليه ضَرَرٌ في ماله.
ورجلٌ ضَريرٌ: بيِّنُ الضَّرارة، وقَومٌ أضِرّاء: ذاهبو البَصَر.
ورجلٌ ضَريرٌ وامرأةٌ ضَريرةٌ: أضَرَّه المَرَضُ، والضريرُ: المريضُ، والمرأةُ بالهاء.
والضَريرُ: اسمٌ للمُضارّةِ أكثر ما يستعمل في الغَيْرة، يقال: ما أشَدَّ ضريرَه عليها، قال رؤبة يصف حمار وحشٍ: حتى اذا ما لانَ من ضريره والضَّرورةُ: اسم لمصدر الاضطرار، تقول: حَمَلتْني الضَّرورة على كذا، وقد اضطُرَّ فلان الى كذا وكذا، بناؤه: افْتُعِلَ فجُعِلتَ التاءُ طاءً، لانّ التّاءَ لم يَحْسُن لفظها مع الضّاد.
والضَرَّتانِ: امرأتانِ لرجلٍ واحد، وتُجمَعُ على ضَرائِرَ.
وفلانٌ مُضِرٌ: أي ذو ضَرائر.
والمُضِرُّ: الرجل الذي عليه ضَرَّةٌ من مال.
والمُضِرُّ: الداني، يقال: مَرَّ فلانٌ فأضَرَّني إِضراراً أي دَنَا منّي دُنُوّاً شديداً.
والضَّرَرُ: الزَّمانةُ، ومنه قوله تعالى: "غيرِ أوُلي الضَّرَرِ".
وأضَرَّ الطريقُ بالقَوْمِ: ضاقَ بهم ودَنا منهم.
وضِرَّةُ الابِهْام: لَحْمةٌ تحتها.
وضِرَّة الضَّرْعِ: لَحْمُها، والضَّرْعُ يُذَكَّرُ ويُؤَنَّثُ.
والضَرَّتانِ: الأَليْتَانِ من جانِبَي المَقْعَد، وهما شَحْمتان تَهَدَّلانِ من جانِبَيهما.
رض: الرَّضُّ: دَقُّكَ الشيءَ، ورُضاضُه: دُقاقُه.
والرَّضْراضُ: حِجارةٌ تَتَرضْرَضُ على وجه الأرض أي تَتَحرَّكُ ولا تَثبُتُ، وسُمِّيَت بها لتكسُّرها من غير فِعْل الناسِ بها.
والرَّضْراضَةُ: الكثيرة اللَّحْمِ.

##### Türkçe

باب **الضاد** مع **الراء**
**ض ر**، **ر ض** yalnızca **ضر** olarak kullanılır:
**الضَّرُّ** ve **الضُّرُّ** iki lugattır; **الضَرِّ** ile **النَّفْعِ**’ı bir araya getirdiğinde **الضاد**’ı fetha edersin; **الضُرَّ**’ı tek başına kullandığında, onu mastar yapmadığın takdirde **الضاد**’ı damme edersin; senin “**ضَرَرْتُ ضُرّاً**” demen gibi; Araplar onu böyle kullanır.
Allah Teâlâ dedi ki: “**واذا مَسَّ الانسانَ الضُّرُّ دعانا لِجَنْبِه**”.
**والضَّرَرُ**: bir şeyin içine giren eksilme; “malına **ضَرَرٌ** girdi” dersin.
Ve **رجلٌ ضَريرٌ**: **الضَّرارة**’sı açık olan; ve **قَومٌ أضِرّاء**: görmesi gitmiş olanlar.
Ve **رجلٌ ضَريرٌ** ve **امرأةٌ ضَريرةٌ**: hastalık ona zarar verdi; ve **الضريرُ**: hasta; kadın için **الهاء** iledir.
Ve **والضَريرُ**: **المُضارّةِ** için bir isimdir; en çok **الغَيْرة**’de kullanılır; “ona karşı **ضريرَه** ne şiddetlidir” denir; Rü’be bir yaban eşeğini vasfederken dedi: حتى اذا ما لانَ من **ضريره**
ve **والضَّرورةُ**: **الاضطرار** mastarının ismi; “beni şuna buna **الضَّرورة** حمل etti” dersin; ve falan kimse şuna buna **اضطُرَّ** oldu; onun binası: **افْتُعِلَ**’dir; sonra **التاء** **طاء** kılındı; çünkü **التّاء**’nın lafzı **الضّاد** ile güzel olmadı.
Ve **والضَرَّتانِ**: bir tek erkeğin iki kadını; **ضَرائِرَ** üzerine cem‘ olunur.
Ve falan kimse **مُضِرٌ**: yani **ضَرائر** sahibi.
Ve **والمُضِرُّ**: üzerinde maldan bir **ضَرَّةٌ** bulunan adam.
Ve **والمُضِرُّ**: yakın olan; “falan geçti de beni **إِضراراً** **أضَرَّ** etti” denir; yani benden şiddetli bir yakınlıkla yaklaştı.
Ve **والضَّرَرُ**: **الزَّمانةُ** (sakatlık); ondan Allah Teâlâ’nın sözü: “**غيرِ أوُلي الضَّرَرِ**”.
Ve **أضَرَّ** yol kavme: onlara daraldı ve onlara yaklaştı.
Ve **وضِرَّةُ الابِهْام**: altında bir et parçası.
Ve **وضِرَّة الضَّرْعِ**: onun eti; **الضَّرْعُ** müzekker de yapılır müennes de.
Ve **والضَرَّتانِ**: **المَقْعَد**’in iki yanından iki kalça; ikisi, iki yanından sarkan iki yağ parçasıdır.
**رض**: **الرَّضُّ**: senin bir şeyi dövmen; ve onun **رُضاضُه**: onun ufak kırıntıları.
Ve **والرَّضْراضُ**: yeryüzü üzerinde **تَتَرضْرَضُ** eden taşlar; yani hareket eder ve sabit durmaz; insanlardan bir fiil olmaksızın kırılıp parçalanmasından dolayı onunla adlandırıldı.
Ve **والرَّضْراضَةُ**: eti çok olan (kadın).

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B6/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الرَضُّ: الدقُّ الجريشُ. وقد رَضَضْتُ الشيءَ، فهو رَضيضٌ ومَرْضوضٌ. والرَضُّ: تمرٌ يُرَضُّ ويُنْقَعُ في مَحْصٍ. ورُضاضُ الشيءِ: فُتاتُهُ. وأَرَضَّ الرجلُ، أي ثَقُلَ وأبطأ. قال العجاج:
ثُمَّ اسْتَحَثُّوا مُبْطِئاً أَرَضَّا
والمُرِضَّةُ، بضم الميم: الرثيئةُ الخائرةُ، وهي لبنٌ حليب يُصَبُّ عليه لبنُ حامض، ثم يترك ساعةً فيخرج منه ماءٌ أصفر رقيقٌ، فيُصَبُّ منه ويُشْرَبُ الخاثرُ. وقد أَرَضَّتِ الرَثيئَةُ تُرِضُّ إرْضاضاً، أي خَثُرَتْ.

##### Türkçe

**الرَضُّ**: iri dövme/ezme. Ve “Ben şeyi **رَضَضْتُ**”; o da **رَضيضٌ** ve **مَرْضوضٌ**dur. Ve **الرَضُّ**: **مَحْصٍ** içinde ezilip ıslatılan hurmadır. Ve bir şeyin **رُضاضُ**u: onun kırıntısıdır. Ve adam **أَرَضَّ** etti; yani ağırlaştı ve yavaşladı. **العجاج** dedi:
ثُمَّ اسْتَحَثُّوا مُبْطِئاً أَرَضَّا
Ve **المُرِضَّةُ**, mimin zammesiyle: gevşek, takatsiz **الرثيئةُ**dir; o, üzerine ekşi süt dökülen sağılmış süttür; sonra bir saat bırakılır da ondan ince sarı bir su çıkar; ondan dökülür ve koyu olan içilir. Ve **الرَثيئَةُ** **أَرَضَّتِ**; **تُرِضُّ** **إرْضاضاً**; yani koyulaştı.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B6/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر ض ض
ضربـه فـرض عظامـه‏:‏ دقهـا‏.‏
وكـان فـي الكعبـة رضـاض الألواح‏.‏
وطار فضاضاً ورضاضاً‏.‏
وكثر عنده الرض والرضيض وهو التمر اليابس يرض ويلقى في الحليب‏.‏
قال‏:‏ جارية شبت شباباً غضاً تغبق محضاً وتغدّى رضاً إذا شـرب المرضـة قـال أوكي على ما في سقائك قـد روينـا من أرض بالأرض‏:‏ أرب بها فلم يبرح لأنها تثقل شاربها فتربضه وصفت بفعل شاربها مجازاً وأمـا المرضّة بالكسر فلأنها ترضّه إلى الأرض أي تكسره إليها وتميله أو تفتر عظامه وتكسرها‏.‏
والماء يجري على الرضراض وهو الحصى الصغار‏.‏
والحصى يترضرض عن أخفافهن‏.‏
وامرأة رضراضة من السمن‏.‏
وكفل رضراض‏.‏
ومن المجاز‏:‏ سمعت بما نزل بك ففت كبدي ورض عظامي‏.‏

##### Türkçe

ر ض ض
Onu vurdu da kemiklerini **فَرَضَ** etti: onları inceltti.
Ve Kâbe’de tahtaların kırıntıları **رَضَاض** vardı.
Ve **فَضَاضًا** ve **رَضَاضًا** olarak uçtu.
Ve onun yanında **الرَّضّ** ve **الرَّضِيض** çoğaldı; o, kuru hurmadır; **يُرَضّ** edilir ve süte atılır.
Dedi ki: Taze bir gençlik ile büyüyen bir câriye; akşamleyin saf süt içer ve öğleyin **رَضًّا** yer. **المَرَضَّة**yi içtiği zaman dedi: “Kırbanda olan üzerine; biz, yerden yere kandık.”: “Onda **أَرَبٌ** vardır”; sonra ayrılmadı; çünkü o, içenini ağırlaştırır da onu çöktürür; içeninin fiiliyle mecazen vasfedildi. Ama **المَرَضَّة** (kesre ile) ise, çünkü onu yere doğru **تَرُضُّهُ**; yani onu ona doğru kırar ve onu eğdirir; yahut kemiklerini gevşetir ve onları kırar.
Ve su, **الرَّضْرَاض** üzerinde akar; o, küçük çakıllardır.
Ve çakıl, onların toynaklarının altından **يَتَرَضْرَضُ** eder.
Ve bir kadın, yağdan **رَضْرَاضَةٌ**dur.
Ve bir sağrı **رَضْرَاض**dır.
Ve mecazdan: “Sana inen şeyi işittim de ciğerimi parçaladı ve kemiklerimi **رَضَّ** etti.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B6/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الرَّضُّ: الدَّقُّ الجَرِيشُ. وفي الحديث حديث الجاريةِ المقتولة على أَوْضاحٍ: أَنَّ يَهُودِيّاً رَضَّ رأْس جاريةٍ بين حَجَرَيْنِ؛ هو من الدَّقِّ الجَرِيشِ.
رَضَّ الشيءَ يَرُضُّه رَضّاً، فهو مَرْضُوضٌ ورَضِيضٌ ورَضْرَضَه: لم يُنْعِمْ دَقَّه، وقيل: رَضَّه رَضّاً كسَره، ورُضاضُه كُسارُه. وارتَضَّ الشيءُ: تكسر. الليث: الرّضُّ دقُّك الشيءَ، ورُضاضُه قِطَعه. والرَّضْراضةُ: حِجارة تَرَضْرَضُ على وجه الأَرض أَي تتحرّك ولا تَلْبَثُ، قال أَبو منصور: وقيل أَي تتكسّر، وقال غيره: الرَّضْراضُ ما دَقَّ من الحَصى؛ قال الراجز:
يَتْرُكْنَ صَوَّانَ الحَصَى رَضْراضا
وفي الحديث في صِفةِ الكَوْثرِ: طِينُه المِسْكُ ورَضْراضُه التُّومُ؛ الرَّضْراضُ: الحَصَى الصِّغارُ، والتُّوم: الدُّرُّ؛ ومنه قولهم: نَهر ذُو سِهْلةٍ وذو رَضْراضٍ، فالسِّهْلةُ رمل القَناة الذي يجري عليه الماء، والرضراض أَيضاً الأَرض المرضوضة بالحجارة؛ وأَنشد ابن الأَعرابي: يَلُتُّ الحَصَى لَتّاً بِسُمْرٍ، كأَنَّها
حِجارةُ رَضْراضٍ بِغَيْلٍ مُطَحْلِب
ورُضاضُ الشيء: فُتاتُه. وكلُّ شيءٍ كسَّرته، فقد رَضْرَضْتَه. والمِرَضَّةُ: التي يُرَضُّ بها.
والرَّضُّ: التمر الذي يُدَقُّ فينقّى عَجَمُه ويُلْقَى في المَخْضِ أَي في اللّبن. والرَّضُّ: التمرُ والزُّبْدُ يخلطان؛ قال:
جاريةٌ شَبَّتْ شَباباً غَضّا،
تَشْرَبُ مَحْضاً، وتَغَذَّى رَضّا
(* قوله «تشرب محضاً وتغذى رضا» في الصحاح: تصبح محضاً وتعشى رضا.) ما بَيْنَ ورْكَيْها ذِراعاً عَرْضا،
لا تُحْسِنُ التَّقْبِيلَ إِلا عَضّا
وأَرَضَّ التعَبُ العرَقَ: أَساله.
ابن السكيت: المُرِضّةُ تمر ينقع في اللبن فتُصبح الجارية فتشربه وهو الكُدَيْراءُ. والمُرِضّةُ: الأُكْلةُ أَو الشُّرْبةُ التي تُرِضُّ العرق أَي تسيله إِذا أَكلتها أَو شربتها. ويقال للراعية إِذا رَضَّتِ العُشْب أَكلاً وهرْساً: رَضارِضُ؛ وأَنشد:
يَسْبُتُ راعِيها، وهي رَضارِضُ،
سَبْتَ الوَقِيذِ، والوَرِيدُ نابِضُ
والمُرِضّة: اللبن: الحليب الذي يحلب على الحامض، وقيل: هو اللبن قبل أَن يُدْرِكَ؛ قال ابن أَحمر يَذُمّ رجلاً ويَصِفُه بالبخل، وقال ابن بري: هو يخاطب امرأَته:
ولا تَصِلي بمَطْروقٍ، إِذا ما
سَرَى في القَوْمِ، أَصبحَ مُسْتَكِينا
يَلُومُ ولا يُلامُ ولا يُبالي،
أَغَثّاً كان لَحْمُكِ أَو سَمِينا؟
إِذا شَرِبَ المُرِضّةَ قال: أَوْكي
على ما في سِقائِك، قد رَوِينا
قال: كذا أَنشده أَبو عليّ لابن أحمر رَوِينا على أَنه من القصيدة النونية له؛ وفي شعر عمرو بن هميل اللحياني قد رَوِيتُ في قصيدة أَولها: أَلا مَنْ مُبْلِغُ الكَعْبيِّ عَنِّي
رَسُولاً، أَصلُها عِنْدِي ثَبِيتُ
والمِرَضَّةُ كالمُرِضّةِ، والرَّضْرَضةُ كالرَّضِّ. والمُرِضّةُ، بضم الميم: الرَّثِيئةُ الخاثِرةُ وهي لبن حليب يُصَبُّ عليه لبن حامض ثم يترك ساعة فيخرج ماء أَصفر رقيق فيصب منه ويشرب الخاثر. وقد أَرَضَّت الرَّثِيئةُ تُرِضُّ إِرْضاضاً أَي خَثُرَتْ. أَبو عبيد: إِذا صُبّ لبن حليب على لبن حَقِين فهو المُرِضّةُ والمُرْتَثِئةُ. قال ابن السكيت: سأَلت بعض بني عامر عن المُرِضّةِ فقال: هو اللبن الحامض الشديد الحُموضة إِذا شربه الرجل أَصبح قد تكسّر، وأَنشد بيت ابن أَحمر. الأَصمعي: أَرَضَّ الرجلُ إِرْضاضاً إِذا شرب المُرِضّةَ فثقل عنها؛ وأَنشد:
ثم اسْتَحَثُّوا مُبْطِئاً أَرَضّا
أَبو عبيدة: المُرِضّةُ من الخيل الشديدة العَدْوِ. ابن السكيت: الإِرْضاضُ شدّة العَدْو. وأَرَضَّ في الأَرض أَي ذَهَب.
والرَّضراضُ: الحصَى الذي يجري عليه الماءُ، وقيل: هو الحصى الذي لا يثبت على الأَرض وقد يُعَمّ به. والرَّضْراضُ: الصَّفا؛ عن كراع. ورجل رَضْراضٌ: كثير اللحم، والأُنثى رَضْراضةٌ؛ قال رؤبة:
أَزْمان ذَاتُ الكَفَلِ الرَّضْراضِ
رَقْراقةٌ في بُدْنِها الفَضْفاضِ
وفي الحديث: أَن رجلاً قال له مررت بجُبُوبِ بَدْر فإِذا برجل أَبيض رَضْراضٍ وإِذا رجل أَسودُ بيده مِرْزَبةٌ يضربه، فقال: ذاك أَبو جهل؛ الرّضْراضُ: الكثير اللحم. وبعير رَضْراضٌ: كثير اللحم؛ وقول الجعدي: فَعَرَفْنا هِزّةً تأْخُذُه،
فَقَرَنّاه بِرَضْراضِ رِفَلْ
أَراد فقرناه وأَوثقناه ببعير ضخم، وإِبل رَضارِضَ: راتعة كأَنها تَرُضّ العُشب. وأَرَضَّ الرجلُ أَي ثقل وأَبطأَ؛ قال العجاج:
فَجمَّعوا منهم قَضِيضاً قَضّا،
ثم اسْتَحَثُّوا مُبْطِئاً أَرَضّا
وفي الحديث: لَصُبَّ عليكم العذابُ صَبّاً ثم لَرُضّ رَضّاً؛ قال ابن الأَثير: هكذا جاء في رواية، والصحيح بالصاد المهملة، وقد تقدم ذكره.

##### Türkçe

**الرَّضُّ**: iri dövme ezme. Hadiste, açık yaralar üzerinde öldürülmüş cariye hadisi(nde): Bir Yahudinin bir cariyenin başını iki taş arasında **رَضَّ** ettiği (vardır); o, iri dövme ezmedendir.

**رَضَّ** şeyi, onu **يَرُضُّه** **رَضّاً**; o hâlde o **مَرْضُوضٌ** ve **رَضِيضٌ**dur; ve onu **رَضْرَضَه**: dövmesini inceltmedi; ve denildi ki: onu **رَضَّه رَضّاً** (yani) kırdı; onun **رُضاضُه**u onun kırığıdır. Ve şey **ارتَضَّ** etti: parçalandı. Leys: **الرّضُّ** senin şeyi dövmen(=ezmen)dir; onun **رُضاضُه**u onun parçalarıdır.

Ve **الرَّضْراضةُ**: yer yüzü üzerinde **تَرَضْرَضُ** eden taşlar; yani hareket eder ve durmaz. Ebû Mansûr dedi: ve denildi ki yani parçalanır. Ve başkası dedi: **الرَّضْراضُ** çakıldan dövülmüş olan şeydir; râciz dedi:
يَتْرُكْنَ صَوَّانَ الحَصَى رَضْراضا
Ve hadiste **الكَوْثرِ**in sıfatında: onun çamuru misk, onun **رَضْراضُه**u **التُّومُ**dur; **الرَّضْراضُ**: küçük çakıllardır; ve **التُّوم**: incidir; ve ondandır onların sözü: **نَهر** **ذُو سِهْلةٍ** ve **ذو رَضْراضٍ**; artık **السِّهْلةُ** suyun üzerinde aktığı kanal kumudur; ve **الرضراض** ayrıca taşlarla dövülmüş yer(=arazi)dir; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
يَلُتُّ الحَصَى لَتّاً بِسُمْرٍ، كأَنَّها
حِجارةُ رَضْراضٍ بِغَيْلٍ مُطَحْلِب
Ve şeyin **رُضاضُه**u: onun kırıntısıdır. Ve her şeyi ki onu kırdın, artık onu **رَضْرَضْتَه**.

Ve **المِرَضَّةُ**: onunla **يُرَضُّ** edilen (alet).

Ve **الرَّضُّ**: dövülen hurmadır; sonra onun çekirdeği ayıklanır ve **المَخْضِ**e yani süte atılır. Ve **الرَّضُّ**: hurma ve tereyağı karıştırılır; dedi ki:
جاريةٌ شَبَّتْ شَباباً غَضّا،
تَشْرَبُ مَحْضاً، وتَغَذَّى رَضّا
(* Onun sözü “تشرب محضاً وتغذى رضا” Sıhâh’ta: تصبح محضاً وتعشى رضا.)
ما بَيْنَ ورْكَيْها ذِراعاً عَرْضا،
لا تُحْسِنُ التَّقْبِيلَ إِلا عَضّا
Ve yorgunluk teri **أَرَضَّ** etti: onu akıttı.

İbnü’s-Sikkît: **المُرِضّةُ** süte ıslatılan hurmadır; sonra cariye sabahlar da onu içer; o **الكُدَيْراءُ**dur. Ve **المُرِضّةُ**: yediğin veya içtiğin zaman teri **تُرِضُّ** eden yani onu akıtan lokma yahut içecektir. Ve otlağı yiyip ezerek **رَضَّتِ** ettiği zaman çobana **رَضارِضُ** denir; ve inşâd etti:
يَسْبُتُ راعِيها، وهي رَضارِضُ،
سَبْتَ الوَقِيذِ، والوَرِيدُ نابِضُ
Ve **المُرِضّة**: süt; ekşinin üzerine sağılan süt; ve denildi ki: o, olgunlaşmadan önceki süttür; İbn Ahmer bir adamı yererek ve onu cimrilikle niteleyerek söyledi; İbn Berrî dedi: o, karısına hitap eder:
ولا تَصِلي بمَطْروقٍ، إِذا ما
سَرَى في القَوْمِ، أَصبحَ مُسْتَكِينا
يَلُومُ ولا يُلامُ ولا يُبالي،
أَغَثّاً كان لَحْمُكِ أَو سَمِينا؟
إِذا شَرِبَ المُرِضّةَ قال: أَوْكي
على ما في سِقائِك، قد رَوِينا
Dedi: Ebû Alî bunu İbn Ahmer’den “**رَوِينا**” şeklinde inşâd etti; onun için, onun **النونية** kasidesinden olduğuna göre; ve Amr b. Humeyl el-Lihyânî’nin şiirinde “**قد رَوِيتُ**” (lafzıyla) bir kasidede, başı şudur:
أَلا مَنْ مُبْلِغُ الكَعْبيِّ عَنِّي
رَسُولاً، أَصلُها عِنْدِي ثَبِيتُ
Ve **المِرَضَّةُ** **كالمُرِضّةِ**dir; ve **الرَّضْرَضةُ** **كالرَّضِّ**dir. Ve **المُرِضّةُ**—**الميم**in zammesiyle—: **الرَّثِيئةُ الخاثِرةُ**dir; o, üzerine ekşi süt dökülen sağılmış süttür; sonra bir saat bırakılır; böylece ince sarı bir su çıkar; ondan dökülür ve koyu olan içilir. Ve **الرَّثِيئةُ** **أَرَضَّت**; **تُرِضُّ** **إِرْضاضاً**; yani koyulaştı. Ebû Ubeyd: eğer sağılmış süt **لبن حَقِين** üzerine dökülürse o **المُرِضّةُ** ve **المُرْتَثِئةُ**dir. İbnü’s-Sikkît dedi: Ben Âmir oğullarından bazısına **المُرِضّةِ** hakkında sordum; dedi ki: o, şiddetli ekşili ekşi süttür; adam onu içtiği zaman sabahlar da kırılmış gibi olur; ve İbn Ahmer’in beytini inşâd etti. el-Asma‘î: adam **أَرَضَّ** eder **إِرْضاضاً**; eğer **المُرِضّةَ** içerse ve ondan dolayı ağırlaşırsa; ve inşâd etti:
ثم اسْتَحَثُّوا مُبْطِئاً أَرَضّا
Ebû Ubeyde: **المُرِضّةُ** atlardan şiddetli koşan(=çok hızlı) olandır. İbnü’s-Sikkît: **الإِرْضاضُ** koşunun şiddetidir. Ve **أَرَضَّ** yerde; yani gitti.

Ve **الرَّضراضُ**: suyun üzerinde aktığı çakıldır; ve denildi ki: o, yerde sabit durmayan çakıldır; ve onunla genel olarak kaplanılabilir. Ve **الرَّضْراضُ**: düz kaya; Kurâ‘dan. Ve **رجل رَضْراضٌ**: çok etli; dişisi **رَضْراضةٌ**; Ru’be dedi:
أَزْمان ذَاتُ الكَفَلِ الرَّضْراضِ
رَقْراقةٌ في بُدْنِها الفَضْفاضِ
Ve hadiste: bir adam ona dedi ki: Bedir’in **جُبُوبِ**undan geçtim; bir de baktım ki beyaz, **رَضْراضٍ** bir adam; ve bir de baktım ki siyah bir adam, elinde bir **مِرْزَبةٌ**, ona vuruyor; dedi ki: o Ebû Cehil’dir; **الرّضْراضُ**: çok etli (olan). Ve **بعير رَضْراضٌ**: çok etli; ve Câ‘dî’nin sözü:
فَعَرَفْنا هِزّةً تأْخُذُه،
فَقَرَنّاه بِرَضْراضِ رِفَلْ
İstedi ki: onu birleştirdik ve onu iri bir deveyle bağladık. Ve **إِبل رَضارِضَ**: otlayan; sanki otu **تَرُضّ** eder. Ve adam **أَرَضَّ** etti; yani ağırlaştı ve yavaşladı; ‘Accâc dedi:
فَجمَّعوا منهم قَضِيضاً قَضّا،
ثم اسْتَحَثُّوا مُبْطِئاً أَرَضّا
Ve hadiste: “Size azap mutlaka dökülecek bir döküşle dökülecek, sonra mutlaka **لَرُضّ رَضّاً**”; İbnü’l-Esîr dedi: rivayette böyle geldi; doğrusu **بالصاد المهملة** iledir; onun zikri geçti.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B6/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر ض ض * * الرَّضُّ * الدق الجريش وبابه رد فهو * رَضِيضٌ * و * مَرْضُوضٌ * و * الرَّضْرَاضُ * ما دق من الحصى و * رُضَاضُ * الشيء بالضم فتاته وكل شيء كسرته فقد * رَضْرَضْتَهُ

##### Türkçe

* ر ض ض * * **الرَّضُّ** * iri kırığı dövüp ezmektir; babı **رد**’dir; o hâlde o, * **رَضِيضٌ** * ve * **مَرْضُوضٌ** *dur. Ve * **الرَّضْرَاضُ** * çakıldan dövülüp ezilen şeydir. Ve * **رُضَاضُ** * şey’in (ضم ile) kırıntısıdır; ve her neyi kırdıysan, muhakkak onu * **رَضْرَضْتَهُ** *.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B6/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الرض: الدق والجرش  ، وقد رضه يرضه رضا،  وهو رضيض ومرضوض  ، وقيل: رضه رضا إذا كسره. الرض:  تمر  يدق و  يخلص من النوى، ثم ينقع في المخض  ، أي اللبن فتصبح الجارية فتشربه، وأنشد الجوهري قول الراجز:
  جارية شبت شبابا غضا
  تصبح محضا وتعشى رضا
  ما بين وركيها ذراعا عرضا
  لا تحسن التقبيل إلا عضا  كالمرضة  ، بضم الميم وكسر الراء،  وتكسر الميم وتفتح الراء  ، عن ابن السكيت، قال: وهي الكديراء.  ورضاض الشيء  ، أي بالضم:  ما رض منه  ، عن ابن دريد. وفي الصحاح: رضاض الشيء: فتاته.  والرضراض: الحصى  ، عن ابن دريد،  أو صغارها  ، أي ما دق منها الذي يجري عليه الماء، وهذا أكثر في الاستعمال، ومنه قول الراجز:
  يتركن صوان الحصى رضراضا وفي حديث الكوثر  طينه المسك، ورضراضه التوم  أي الدر، وكذا قولهم: نهر ذو سهلة و  ذو  رضراض. السهلة: رمل القناة الذي يجري عليه الماء،  كالرضرض  مقصور منه. الرضراض أيضا:  الأرض المرضوضة بالحجارة  ، وأنشد ابن الأعرابي:
  يلت الحصى لتا بسمر كـأنـهـا                      حجارة رضراض بغيل مطحلب كما في الصحاح. الرضراض:  الرجل اللحيم  ، ومنه الحديث  أن رجلا قال له مررت بجبوب بدر فإذا برجل أبيض رضراض، وإذا رجل أسود بيده مرزبة يضربه، فقال: ذاك أبو جهل   وهي بهاء  . قال أبو عمرو: الرضراض:  القطر من المطر الصغار  . هو أيضا  الكفل المرتج  عنه المشي. قال رؤبة.

  أزمان ذات الكفل الرضراض
  رقراقة في بدنها الفضفـاض قال ابن عباد:  الأرض: القاعد  الذي لا يريم و  لا يبرح. وأرض  الرجل إرضاضا:  أبطأ وثقل  ، وأنشد الجوهري للعجاج:
  ثم استحثوا مبطئا أرضا  أرضت  الرثيئة: خثرت  ، نقله الجوهري. قال ابن عباد، وابن السكيت: أرض، إذا  عدا عدوا شديدا  ، فهو مع إبطاء وثقل،  ضد  .  والمرضة  ، بضم الميم وكسر الراء:  الأكلة   والشربة التي إذا أكلتها أو شربتها رضت عرقك فأسالته  ، قاله أبو زيد. ونصه: أرضت عرقك.  ورضرضه: كسره  ، وقيل: دقة ولم ينعم، وكذلك رضه. الرضراضة:  الحجارة تترضرض  على وجه الأرض، أي تتحرك ولا تلبث. وقال الأزهري: وقيل:  تتكسر  ، ومثله قول الجوهري. ومما يستدرك عليه: ارتض الشيء: تكسر. والمرضة، بالكسر: التي يرض بها. وأرض التعب العرق: أساله. ويقال للراعية إذا رضت العشب أكلا وهرسا: رضارض، قال:
  يسبت راعيها وهي رضارض
  سبت الوقيذ والوريد نـابـض وفي الصحاح: إبل رضارض: راتعة كأنها ترض العشب. والمرضة، بالضم وكسر الراء: اللبن الحليب يحلب على الحامض، وقيل: هو قبل أن يدرك وهي الرثيئة الخاثرة. وقال أبو عبيد: إذا صب لبن حليب على لبن حقين فهو المرضة والمرتثئة. وقال ابن السكيت: سألت بعض بني عامر عن المرضة فقال: هو اللبن الحامض الشديد الحموضة، إذا شربه الرجل أصبح قد تكسر. قال ابن أحمر يذم رجلا ويصفه بالبخل، كما في الصحاح، وقال ابن بري: هو يخاطب امرأته، وفي العباب: يحذرها أن تتزوج بخيلا:

  ولا تصلي بمطـروق إذا مـا                      سرى في القوم أصبح مستكينا
  يلـوم ولا يلام ولا يبـالــي                      أغثا كان لحمك أم سـمـينـا
  إذا شرب المرضة قال أوكي                      على ما في سقائك قد روينـا قال ابن بري: كذا أنشده أبو علي لابن أحمر. روينا على أنه من القصيدة النونية. وفي شعر عمرو بن هميل اللحياني، وفي العباب: الهذلي  قد رويت  في قصيدة أولها:
  ألا من مبلغ الكعبي عني                      رسولا أصلها عندي ثبيت وفي العباب: يهجو عمرو بن جنادة الخزاعي، ومنها:
  تعلم أن شر فـتـى أنـاس                      وأوضعه خزاعي كـتـيت
  إذا شرب المرضة قال أوكي                      على ما في سقائك قد رويت قال الصاغاني: وهذا من توارد الخاطر. وقال الأصمعي: أرض الرجل إرضاضا، إذا شرب المرضة فثقل عنها، وأنشد قول العجاج:
  ثم استحثوا مبطئا أرضا وعن أبي عبيدة: المرضة من الخيل: الشديدة العدو. وعن ابن السكيت: أرض في الأرض أي ذهب. والرضراض: الصفا، عن كراع. وبعير رضراض: كثير اللحم، عن الجوهري، وأنشد قول الجعدي يصف فرسا:
  فعرفنا هـزة تـأخـذه                      فقرناه برضراض رفل أي أوثقناه ببعير ضخم. ومن المجاز: سمعت بما نزل بك ففت كبدي ورض عظامي، كما في الأساس. ورضراضة: موضع بسمرقند، منه أبو عبد الله محمد بن محمود بن عبد الله الرضراضي، روى عنه أحمد بن صالح بن عجيف. ومما يستدرك عليه:

##### Türkçe

**الرض**: dövme ve öğütme; ve onu dövdü: onu döver: **رضا**; ve o **رضيض** ve **مرضوض**tur; ve denildi: onu **رضا** ile dövdü, onu kırdığı zaman. **الرض**: çekirdekten arındırılmak üzere dövülen hurma; sonra **المخض** içinde, yani süt içinde ıslatılır; sonra cariye sabahlar da onu içer; ve Cevherî recez söyleyenin sözünü inşad etti:
  Bir cariye, taze bir gençlik ile gençleşti
  sabahlar **محضا** ile, akşamlar **رضا** ile
  iki kalçası arasında bir arşın genişlik
  ısırma dışında öpmeyi iyi bilmez  **كالمرضة**  ; **الميم**’in dammesi ve **الراء**’ın kesresi ile; ve **الميم** kesrelenir ve **الراء** fethalanır; İbnü’s-Sikkît’ten; dedi: ve o **الكديراء**dır.  Ve **رضاض** şeyin, yani damme ile: ondan dövülen şey; İbn Düreyd’den. Ve **الصحاح**’ta: **رضاض** şeyin: onun kırıntısı.  Ve **الرضراض**: çakıl; İbn Düreyd’den; yahut onun küçükleri; yani ondan inceltilmiş olan, suyun üzerinde aktığı şey; ve bu kullanımda daha çoktur; ve ondan recez söyleyenin sözü:
  çakılın sert taşlarını **رضراضا** bırakırlar. Ve **الكوثر** hadîsinde: onun çamuru misk; ve onun **رضراض**’ı **التوم**; yani inci; ve yine onların sözü: **نهر** **ذو** **سهلة** ve **ذو** **رضراض**. **السهلة**: suyun üzerinde aktığı kanal kumu; **كالرضرض**; ondan kısaltılmıştır. **الرضراض** ayrıca: taşlarla dövülmüş yer; ve İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
  çakılı iyice yoğurur, Semerkandlılarla, sanki onlar                      yosunlu bir çukurda **رضراض** taşlarıdır, **الصحاح**’ta olduğu gibi. **الرضراض**: etli adam; ve ondan hadîs: bir adam ona dedi: Bedir’in çorak yerine uğradım; bir de baktım beyaz **رضراض** bir adam; ve bir de siyah bir adam, elinde bir balyoz, ona vuruyor; dedi: o Ebû Cehil’dir; ve o, onunla bir heybet içindedir. Ebû Amr dedi: **الرضراض**: yağmurdan küçük damlalar. O ayrıca: yürüyüşten dolayı titreyen kalça. Ru’be dedi:

  **الرضراض** kalçalı zamanlar
  bol elbiseli bedeninde dalgalanan. İbn Abbâd dedi: **الأرض**: yerinden ayrılmayan ve gitmeyen oturan. Ve adamın **أرض** etmesi, **إرضاضا**: ağırlaştı ve yavaşladı; ve Cevherî A‘câc için inşad etti:
  sonra yavaşlayan birini acele ettirdiler, **أرضا**. **أرضت**: **الرثيئة** koyulaştı; Cevherî onu nakletti. İbn Abbâd ve İbnü’s-Sikkît dedi: **أرض**; şiddetli bir koşuşla koştuğu zaman; o ise yavaşlık ve ağırlıkla beraberdir; zıddı.  Ve **المرضة**; **الميم**’in dammesi ve **الراء**’ın kesresi ile: yediğin veya içtiğin zaman damarını dövüp onu akıtan lokma ve içim; Ebû Zeyd söyledi. Ve onun lafzı: damarını **أرضت** etti.  Ve onu **رضرضه** etti: onu kırdı; ve denildi: onu inceltti ve yumuşatmadı; ve yine onun **رضه** etmesi de böyledir. **الرضراضة**: taşlar yer yüzünde **تترضرض** eder; yani hareket eder ve durmaz. Ezherî dedi: ve denildi: parçalanır; ve Cevherî’nin sözü de bunun gibidir. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerden: **ارتض** şey: parçalandı. Ve **المرضة**; kesre ile: onunla dövülen şey. Ve yorgunluk damarı **أرض** etti: onu akıttı. Ve otlatana, otu yiyip ezdiği zaman **رضارض** denilir; dedi:
  çobanı uyur, o ise **رضارض**
  **الوقيذ** uykusu; ve **الوريد** nabız atar. Ve **الصحاح**’ta: **إبل رضارض**: otlayan; sanki otu dövüyor. Ve **المرضة**; damme ile ve **الراء**’ın kesresi ile: ekşi üzerine sağılan taze süt; ve denildi: olgunlaşmadan öncedir; ve o koyu **الرثيئة**dir. Ebû Ubeyd dedi: taze süt, **حقين** süte döküldüğü zaman o **المرضة** ve **المرتثئة**dir. İbnü’s-Sikkît dedi: Benî Âmir’den bazısına **المرضة** hakkında sordum; dedi: o, çok ekşi, şiddetli ekşilikte ekşi süttür; adam onu içtiği zaman sabahlar da parçalanmış olur. İbn Ahmer, **الصحاح**’ta olduğu gibi, bir adamı yererek ve onu cimrilikle niteleyerek dedi; ve İbn Berrî dedi: o, karısına hitap eder; ve **العباب**’da: onu cimriyle evlenmekten sakındırır:

  ve geceleyin gelenle evlenme, ne zaman ki                      kavim içinde yürüdü mü sabahlar da zelil olur
  kınar ve kınanmaz ve aldırmaz                      etin yağlı mıydı yoksa semiz mi
  **المرضة**’yi içtiği zaman dedi: **أوكي**                      kırbanda olan şeye karşı, gerçekten doyduk. İbn Berrî dedi: Ebû Alî bunu İbn Ahmer’e böyle inşad etti. **روينا**; onun **النونية** kasidesinden olduğuna göre. Ve Amr b. Humeyl el-Lihyânî’nin şiirinde, ve **العباب**’da: **الهذلي**; gerçekten **رويت** edildi; başı şu olan bir kasidede:
  Dikkat edin, Ka‘bî’ye benden                      bir elçi ulaştıracak kimse var mı; aslı bende sabittir. Ve **العباب**’da: Amr b. Cunâde el-Huzâ‘î’yi hicveder; ve ondan:
  bilirsin ki insanların delikanlısının en şerlisi                      ve en aşağısı Huzâ‘î **كتـيت**tir
  **المرضة**’yi içtiği zaman dedi: **أوكي**                      kırbanda olan şeye karşı, gerçekten doyduk. Sâğânî dedi: bu, hatırın tevârüdündendir. Asma‘î dedi: adam **أرض** etti, **إرضاضا**; **المرضة**’yi içtiği zaman ondan dolayı ağırlaştı; ve A‘câc’ın sözünü inşad etti:
  sonra yavaşlayan birini acele ettirdiler, **أرضا**. Ebû Ubeyde’den: **المرضة** atlardan: koşuşu şiddetli olan. İbnü’s-Sikkît’ten: **أرض** fi’l-**أرض**; yani gitti. Ve **الرضراض**: düz kaya; Kurâ‘dan. Ve **بعير رضراض**: çok etli; Cevherî’den; ve Câ‘dî’nin bir atı vasfederek sözünü inşad etti:
  onun bir sarsıntısını tanıdık, onu alır                      onu **رضراض** **رفل** ile bağladık; yani onu iri bir deve ile sağlamca bağladık. Ve mecazdan: başına ineni işittim de ciğerimi parçaladı ve kemiklerimi dövdü; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve **رضراضة**: Semerkand’da bir yer; ondan Ebû Abdillâh Muhammed b. Mahmûd b. Abdillâh er-**رضراضي**; ondan Ahmed b. Sâlih b. ‘Acîf rivayet etti. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerden:

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B6/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَضَّ
رَضَّ U ( n. ac. رَضّ 1 ),
a.  Pounded, crushed, broke into lumps; bruised.

رَضَّضَ
رَضَّضَ II ,
a.  Broke, smashed; bruised, battered.

أَرْضَضَ
أَرْضَضَ IV ,
a.  Was heavy, slow.

تَرَضَّضَ
تَرَضَّضَ V ,  اِرْتَضَضَ VIII ,
a.  Was broken, smashed; was bruised.

رَضّ
رَضّ 1 ,
a.  Dates steeped in milk.

رَضَّة
رَضَّة 1t ,
a.  Bruise.

مِرْضَضَة
مِرْضَضَة 20t ,
a.  see 1 .

b.  Drag, dray, tribulum; mallet ( for threshing corn ).

رُضَاْض
رُضَاْض 24 ,
a.  Fragments;   lumps.

رَضِيْض
رَضِيْض 25 ,
a.  Broken, smashed up; battered, bruised.

##### Türkçe

**رَضَّ**
**رَضَّ** U ( i. ac. **رَضّ** 1 ),
a. Dövdü, ezdi, topaklar hâline kırdı; bereltti.

**رَضَّضَ**
**رَضَّضَ** II ,
a. Kırdı, parçaladı; bereltti, hırpaladı.

**أَرْضَضَ**
**أَرْضَضَ** IV ,
a. Ağır, yavaş oldu.

**تَرَضَّضَ**
**تَرَضَّضَ** V , **اِرْتَضَضَ** VIII ,
a. Kırılmış, parçalanmış oldu; berelenmiş oldu.

**رَضّ**
**رَضّ** 1 ,
a. Sütte ıslatılmış hurmalar.

**رَضَّة**
**رَضَّة** 1t ,
a. Bere.

**مِرْضَضَة**
**مِرْضَضَة** 20t ,
a. 1’e bak.

b. Sürükleme arabası, yük arabası, düven; tokmak (tahıl dövmek için).

**رُضَاْض**
**رُضَاْض** 24 ,
a. Parçalar; topaklar.

**رَضِيْض**
**رَضِيْض** 25 ,
a. Kırılmış, parçalanmış; hırpalanmış, berelenmiş.
