# رضع (ر-ض-ع) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B6%D8%B9

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt

- Harfler: ر - ض - ع
- Kur'an'da: 11 geçiş · 6 ayet · 11 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (11)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [أَرْضَعَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%B6%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | أَفْعَلَتْ | Emzirdi | 1 | 1 | [22:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/ayet/22:2.md) |
| [أَرْضَعْنَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%B6%D9%8E%D8%B9%D9%92%D9%86%D9%8E.md) | أَفْعَلْنَ | Emzirdiler | 1 | 1 | [65:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/ayet/65:6.md) |
| [أَرْضَعْنَكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%B6%D9%8E%D8%B9%D9%92%D9%86%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعَلْنَكُمْ | Sizi emzirdiler | 1 | 1 | [4:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/ayet/4:23.md) |
| [أَرْضِعِيهِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%B6%D9%90%D8%B9%D9%90%D9%8A%D9%87%D9%90.md) | أَفْعِلِيهِ | Onu emzir | 1 | 1 | [28:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/ayet/28:7.md) |
| [الرَّضَاعَةَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8E%D9%91%D8%B6%D9%8E%D8%A7%D8%B9%D9%8E%D8%A9%D9%8E.md) | الْفَعَالَةَ | Emmek | 1 | 1 | [2:233](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/ayet/2:233.md) |
| [الرَّضَاعَةِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8E%D9%91%D8%B6%D9%8E%D8%A7%D8%B9%D9%8E%D8%A9%D9%90.md) | الْفَعَالَةِ | Emmek | 1 | 1 | [4:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/ayet/4:23.md) |
| [الْمَرَاضِعَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D8%B6%D9%90%D8%B9%D9%8E.md) | الْمَفَاعِلَ | Emmek | 1 | 1 | [28:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/ayet/28:12.md) |
| [تَسْتَرْضِعُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%B6%D9%90%D8%B9%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | تَسْتَفْعِلُوا | Emzirtmek istersiniz | 1 | 1 | [2:233](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/ayet/2:233.md) |
| [فَسَتُرْضِعُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D8%AA%D9%8F%D8%B1%D9%92%D8%B6%D9%90%D8%B9%D9%8F.md) | فَسَتُفْعِلُ | Öyleyse yakında emzirecek | 1 | 1 | [65:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/ayet/65:6.md) |
| [مُرْضِعَةٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/siga/%D9%85%D9%8F%D8%B1%D9%92%D8%B6%D9%90%D8%B9%D9%8E%D8%A9%D9%8D.md) | مُفْعِلَةٍ | Emziren | 1 | 1 | [22:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/ayet/22:2.md) |
| [يُرْضِعْنَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B1%D9%92%D8%B6%D9%90%D8%B9%D9%92%D9%86%D9%8E.md) | يُفْعِلْنَ | Emzirirler | 1 | 1 | [2:233](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/ayet/2:233.md) |

## Mücavir kökler — 78 mücavir (101 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [وضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Koyar
2. [ذهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Zihin beyin parçası demektir
3. [جنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · Kanat demektir
4. [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Haml: İple yüklenen yük demektir
5. [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Tanınan ile
6. [ضرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir
7. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Hiram keçe demektir
8. [عمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · “An” ve “ma”dan oluşmuştur
9. [شور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Danışmak
10. [كسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Sıvının zıddı katı demektir
11. [كمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Tam
12. [أمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Emam ön demektir
13. [خول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Hal bir işte çalışanları gözetleyen kimsedir
14. [سكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Sükker seyrek taneli üzüm salkımı demektir
15. [دلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Dell : Delv kova demektir
16. [سلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Boynun üst tarafıdır
17. [صلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · صلب Omuga kemiği, aynı zamanda katı demektir
18. [كلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Yükümlü tutarız
19. [كفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Üstüne oturulan keçe demektir
20. [يمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Büyük akarsu
21. [نصح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Dikiş demektir
22. [ضيق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%8A%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Dar geçit, boğaz demektir
23. [عسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Zorluk
24. [حجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Taş demektir
25. [تمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Çiçeklenmiş ağaç demektir
26. [حول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ağaçlık yerleri çevreleyen topraktan tümsek ve çukur demetir
27. [حيث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hayese sürülmüş tarla demektir
28. [وسع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B3%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Sunv’a” tas demektir
29. [ورث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “İrs”, ateş söndükten sonra kalan kül ve kömür atıklarına…
30. [حزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Huzal (he, ze)” zayıf hayvan, semizin zıddı demektir
31. [فصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Fasl Vücudun oynak yerlerinin adıdır
32. [حلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
33. [نسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kadınlar
34. [بيت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Beyt ev demektir
35. [ردد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür
36. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
37. [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Sikkin” bıçak demektir
38. [وحي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İşaretleşmek için yakılan ateştir
39. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Beyn topraktaki yarık demektir
40. [أخو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
41. [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Yavru” demektir
42. [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · İki yüzlüler
43. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
44. [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
45. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Sicim bağıdır
46. [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Su birikintisidir
47. [ذو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Sahip
48. [رزق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Üzüm demektir
49. [دخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Dahl: Kuytu yer demektir
50. [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
51. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hilal yeni ay demektir
52. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
53. [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Yumruk demektir
54. [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Süllem” merdiven demektir
55. [موسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Musa
56. [بنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Oğullar
57. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
58. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
59. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
60. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Alet kaldıraç demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رضع |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [فطم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B7%D9%85.md), [غذا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B0%D8%A7.md), [ربي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D9%89.md) |
| Zıt Kök | [فطم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B7%D9%85.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir canlının memesinden süt emerek doğrudan beslenme ve biyolojik bağı sürdürme |
| Çekirdek Özet 2 | Karşılıksız şefkat, hayati bakım, neslin korunması ve hukuki akrabalık kurucu bağ |
| Çekirdek Özet 3 | Zayıf ve muhtaç olanın tabii kaynakla buluşturulması, emanet ve hak dengesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca biyolojik bir beslenme eylemine indirgeyip Kur'an'ın yüklediği hukuki, ahlaki ve ontolojik bağ kurucu derinliği gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رض | Sıkışma, temas, ezilme veya bir hedefe yapışarak tatmin bulma; nitekim aynı çekirdeği paylaşan [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) kökünde de içsel bir uyum, kabullenme ve doyum hali esastır | ع | Boğaz ve derinlik bildiren harfin eklenmesiyle eylem, sıvının iç organlara çekilmesi, emme refleksinin gırtlak ve içsel beslenmeyle birleşmesi biçiminde somut bir akışa dönüşmüştür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Beslenmeye muhtaç olan ilk canlının, yavrunun yönelişi ve eylemin hayati önceliğini temsil eder |
| ض | Bitki veya yan kenar; sıkışma, temas (türetme imge) | Ağzın memeye kenetlenmesi, iki dokunun birbirine baskı yaparak sıvıyı harekete geçirmesi hareketini verir |
| ع | Göz; kaynak, akış, içeri alma | Hayat kaynağının açığa çıkması, sütün memeden yavrunun iç alemine akması ve beslenmenin gerçekleşmesini anlatır |
| رضع | Başın hayat kaynağına yönelip kenetlenerek akışı sağlaması | Yavrunun ağzını anne memesine bastırıp emerek hayat sıvısını bünyesine çekme hareketinin bütünsel resmidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yavrunun annesinin memesinden veya koyun, keçi ve devenin memesinden süt emmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İbn Hemmâm es-Selûlî dünyadan hırsla ve son damlasına kadar menfaat devşirenleri tasvir ederken bu kökü kullanır: وذَمُّوا لنا الدُّنيا وهم يَرْضِعُونَها / أفاوِيقَ حتَّى ما يُدِرُّ لها الثُّعْلُ |
| Erken Arapça kullanım | Muhadram şair İbn Ahmer'in şiirinde geçtiği üzere cimrilik ve alçaklığı anlatmak için mecazen kullanılır; devenin sütünü başkası duymasın diye gizlice doğrudan memesinden emen kişiye راضع denir: إِني رَأَيْتُ بَني سَهْمٍ وعِزَّهُمُ / كالعَنْزِ تَعْطِفُ رَوْقَيها فَتَرْتَضِعُ |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça رضع kökü, Güney Sami grubunda ve özellikle Arap yarımadası göçebe-hayvancı kültüründe anne sütü emme ve emzirme eyleminin en yalın ve teknik ifadesi olarak sabitleşmiştir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Süryanice) doğrudan aynı fonetik dizilim yaygın bir fiil kökü olarak görülmez; bu dillerde emzirme eylemi genellikle [ينق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%86%D9%82.md) kökü (İbranice *yanaq*, Süryanice *neq*) ile karşılanır. Bununla birlikte Arapçadaki رضع biçimi, Arap yarımadasındaki bedevi yaşamının hem hayvan yetiştiriciliği hem de insan yavrusunun sütanneye verilmesi gibi köklü kurumsal pratikleriyle erken dönemde özelleşmiş ve kökleşmiştir. Kökün cimrilik ve hırs bağlamında kazandığı yan anlamlar da yine bedevi yaşamının süt sağma pratikleriyle doğrudan bağlantılıdır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab ve David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Memeden süt çekme ve beslenme | Fiziksel emme eyleminden sütannelik bağına, oradan da doymazlık ve cimrilik mecazlarına uzanan anlam genişlemesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami dillerinde korunmuş özel leksikal birim | Kuzeybatı Sami dillerindeki paralel kökler yerine Arapçada emme fiilinin özelleşmiş biçimi olarak varlığını sürdürmüştür | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin ötesinde güvenilir bir soydaş tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha ve David Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رضع | Anlamlı | Emzirmek ve emmek | Yavrunun memeden süt çekerek beslenmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [رعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B9%D8%B6.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir | Kur'an'da geçmez |
| [ضرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B9.md) | Anlamlı | Meme, zillet, boyun eğme | Memenin kendisi veya güçsüzlük sebebiyle birine sığınma | Ortak anatomik çekirdek; Kur'an'da geçer |
| [ضعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D8%B1.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir | Kur'an'da geçmez |
| [عرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B6.md) | Anlamlı | Genişlik, ortaya çıkma, sunma | Bir şeyin boyuna zıddı olan eni veya geçici nitelik | Fonetik permütasyon; Kur'an'da geçer |
| [عضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D8%B1.md) | Anlamlı | Katı, sert veya dar olma | Sert ve kaba nesne veya durumlar için kullanılan nadir kök | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رضع | Merkez | Emzirme ve süt bağı | Memeden sıvı gıda alarak beslenmeyi ve bu yolla kurulan hukuki bağı anlatır | Doğrudan bedensel ve biyolojik süt aktarımı |
| [فطم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B7%D9%85.md) | Zıt | Sütten kesme | Emzirme dönemini sona erdirip yavruyu katı gıdaya geçirme eylemidir | Süt bağının ve emme döneminin nihayete ermesi |
| [غذا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B0%D8%A7.md) | Komşu | Genel beslenme | Yaş ve gıda türü sınırlaması olmaksızın canlının gıda almasıdır | Emzirmeden daha genel bir beslenme kavramıdır |
| [ربي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D9%89.md) | Komşu | Büyütme ve terbiye | Canlının sadece fiziki değil ahlaki ve zihni gelişimini de kapsar | Biyolojik beslenmenin ötesinde bütüncül yetiştirme |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رضع | Emzirmek, emmek | Hem yavrunun emmesini hem annenin emzirmesini ve kurulan hukuki bağı içerir | Kesin |
| Latince | Lactare, sugere | Süt vermek, emmek | *Lactare* süt vermeyi, *sugere* emmeyi karşılar; Arapçadaki süt akrabalığı kurumunu içermez | Güçlü |
| İngilizce | Suckle, nurse, breastfeed | Emzirmek, emmek | Biyolojik beslemeyi tam karşılar; süt kardeşliği ve hukuki haramlık boyutunu dışarıda bırakır | Kesin |
| Almanca | Stillen, säugen | Emzirmek, meme vermek | Bebeği besleme ve yatıştırma eylemini karşılar; şer'i mahremiyet boyutunu taşımaz | Kesin |
| Fransızca | Allaiter, téter | Emzirmek, emmek | Biyolojik eylemi ifade eder; Arapçadaki gibi akrabalık bağı kurucu bir terim değildir | Kesin |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary ve Lane’s Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الرَّضَاعَةَ / يُرْضِعْنَ | Hukuki ve pedagojik emzirme hakkı ile süresi | Boşanma veya evlilik içinde çocuğun iki tam yıl emzirilme hakkı ve ebeveynin ortak kararı; Bakara [2:233](https://lisan.digital/tr/ayet/2:233.md) |
| الرَّضَاعَةِ / أَرْضَعْنَكُمْ | Evlilik engeli doğuran süt hısımlığı | Nikahlanılması haram kılınan kadınlar arasında sütanne ve sütkardeşlerin sayılması; Nisâ [4:23](https://lisan.digital/tr/ayet/4:23.md) |
| أَرْضِعِيهِ / الْمَرَاضِعَ | İlahi tedbir ve fıtri koruma | Hz. Musa'nın annesine vahyedilen emzirme emri ve sarayda başka kadınların memesini reddetmesi; Kasas [28:7](https://lisan.digital/tr/ayet/28:7.md), Kasas [28:12](https://lisan.digital/tr/ayet/28:12.md) |
| أَرْضَعَتْ / مُرْضِعَةٍ | Fıtri şefkatin kıyamet dehşetiyle felce uğraması | Kıyamet sarsıntısının şiddetinden emziren annenin yavrusunu unutup terk etmesi tasviri; Hac [22:2](https://lisan.digital/tr/ayet/22:2.md) |
| أَرْضَعْنَ / فَسَتُرْضِعُ | Emzirme ücreti ve sözleşmesi | Boşanmış eşin çocuğu emzirmesi karşılığında nafaka alması veya anlaşmazlıkta başka sütanne tutulması; Talâk [6:6](https://lisan.digital/tr/ayet/6:6.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi irade ve fıtratın tecellisi | Kıyamet dehşetinde fıtri şefkatin zail olması ve Hz. Musa kıssasında ilahi sevkin fıtri refleksle uyumu | İlahi kudret karşısında tabii bağların çözülmesi |
| Fıkıh | Süt hısımlığı ve emzirme hukuku | Kaç emzirmenin haramlık doğuracağı, emzirme süresinin üst sınırı (iki yıl) ve sütannenin ücret hakkı | Nesep gibi mahremiyet doğuran hukuki bir akit ve hal |
| Tefsir | Aile içi adalet ve annelik hukuku | Bakara [2:233](https://lisan.digital/tr/ayet/2:233.md) ve Talâk [6:6](https://lisan.digital/tr/ayet/6:6.md) bağlamında anne-baba arasındaki menfaat dengesi ve çocuğun zarar görmemesi | Karşılıklı rıza, meşveret ve çocuğun üstün yararı |
| Hadis | Radâ‘ ve mahremiyet hükümleri | Doğumla haram olanların emzirmeyle de haram kılınması prensibi ve açlığı gideren emzirmenin ölçüsü | Biyolojik etkiyle oluşan et ve kemik bağı |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Mahremiyet ve süt hısımlığı | Kan bağına eşdeğer kurumsal bağ | Toplumsal kaynaşma ve aile mahremiyetini genişletme | Emzirme, yabancı bireyler arasında kan bağı gibi evlenme engeli kurarak manevi akrabalık üretir | Kesin |
| İlmi | İnsan gelişiminin biyokimyasal temeli | Fıtri ve vazgeçilmez beslenme süreci | Bebeğin bağışıklık ve fiziki gelişiminin tamamlanması | İki yıllık süre, modern tıbbın da teyit ettiği azami gelişim ve bağışıklık eşiğidir | Güçlü |
| Siyasi | Gelecek neslin himayesi ve sosyal sözleşme | Toplumun en zayıf ferdinin koruma altına alınması | Zayıf olanın hayat hakkını ebeveyn ve otorite teminatına bağlama | Devlet ve toplum, anne-baba ihtilafında bebeğin emzirilme hakkını güvenceye almakla yükümlüdür | Güçlü |
| İktisadi | Bakım emeği ve emzirme ücreti | Hizmet tazmini ve nafaka yükümlülüğü | Boşanmış annenin emeğinin bedellendirilmesi veya alternatif istihdam | Emzirme bedelsiz bir sömürüye dönüştürülmez; babaya çocuğun beslenmesini finanse etme borcu yüklenir | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Doğrudan ve kayıpsız enerji/madde transferi | Birincil kaynaktan alıcı sisteme aracı olmaksızın, tamamen uyumlu biyokimyasal bileşenlerin aktarılması süreci | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Asimetrik bağımlılık ve güven temelli ilişki | Bireyin hayatta kalmak için başka bir özneye mutlak bağımlı olduğu ve bu temasla temel ontolojik güveni inşa ettiği psikososyal bağ | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece kadın bedenine ait mekanik bir besleme fonksiyonu veya ticari mamalarla kolayca ikame edilebilen sıradan bir kalori alımı saymak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bedensel gelişimin ötesinde nesep hükmü kuran, aile içi meşvereti zorunlu kılan, annelik emeğini ücrete hak kazandıran ve kıyamet tasvirinde en güçlü fıtri refleksin simgesi olan çok boyutlu bir kurumdur |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Çocuğun süt hakkını ebeveynin keyfi kararlarına bırakmak, boşanma sürecinde kadının bakım emeğini değersizleştirmek ve süt hısımlığının getirdiği toplumsal ahlaki ağı yok saymak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın en hassas ve savunmasız varlık olan bebeğin hukukunu nasıl detaylı biçimde koruduğunu, aile hukukunu intikam alanı olmaktan çıkarıp karşılıklı rıza ve istişareye dayandırdığını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Aile ve boşanma hukukunu düzenleyen ahkâm ayetlerinde (Bakara [2:233](https://lisan.digital/tr/ayet/2:233.md), Nisâ [4:23](https://lisan.digital/tr/ayet/4:23.md), Talâk [6:6](https://lisan.digital/tr/ayet/6:6.md)), kıyamet sahnelerinde (Hac [22:2](https://lisan.digital/tr/ayet/22:2.md)) ve Hz. Musa'nın bebeklik dönemini anlatan kıssalarda (Kasas [28:7](https://lisan.digital/tr/ayet/28:7.md), [28:12](https://lisan.digital/tr/ayet/28:12.md)) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Annenin emzirme görevini istismar eden ataerkil baskıyı kırar; kadının emeğinin karşılıksız olmadığını, babanın bu maliyeti üstlenmek zorunda olduğunu ve çocuğun üstün yararının her türlü çekişmenin üstünde tutulması gerektiğini ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bebeğin veya yavrunun anne memesine yapışarak hayati sütü emmesi ve doyması.
- Soyut anlam: Bir canlının en zayıf anında ihtiyaç duyduğu şefkat, bakım ve hayat enerjisini güvenli bir kaynaktan doğrudan temin etmesi ve bu yolla kalıcı hukuki-manevi bir bağ inşa edilmesi.
- Sistematik karşılık: Kaynaktan muhtaca yönelik kesintisiz aktarım, bakım emeğinin hukuki meşveret ve ücretle korunması, süt yoluyla yeni bir akrabalık ve mahremiyet alanının teşekkülü.
- LaTeX modeli: $$T(S, R) = \int_0^{\tau} \Phi(S \to R) \, dt \implies H(S, R)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S$ süt veren kaynağı (anne/sütanne), $R$ alıcıyı (bebek), $\Phi$ aralarındaki doğrudan hayat ve besin transferi akısını temsil eder. Bu aktarım zaman parametresi $t$ üzerinden kritik emzirme eşiği $\tau$ (iki yıl) boyunca biriktiğinde, iki bağımsız varlık arasında $H$ ile gösterilen kalıcı mahremiyet ve süt hısımlığı bağı kurulmuş olur. Bu model, fiziksel bir akışın hukuki ve ontolojik bir statüye dönüşümünü ifade eder.

## Geçtiği ayetler (6 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:233](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/ayet/2:233.md) — يُرْضِعْنَ · الرَّضَاعَةَ · تَسْتَرْضِعُوا

وَالْوَالِدَاتُ يُرْضِعْنَ أَوْلَادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ لِمَنْ أَرَادَ أَنْ يُتِمَّ الرَّضَاعَةَ وَعَلَى الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ لَا تُكَلَّفُ نَفْسٌ إِلَّا وُسْعَهَا لَا تُضَارَّ وَالِدَةٌ بِوَلَدِهَا وَلَا مَوْلُودٌ لَهُ بِوَلَدِهِ وَعَلَى الْوَارِثِ مِثْلُ ذَلِكَ فَإِنْ أَرَادَا فِصَالًا عَنْ تَرَاضٍ مِنْهُمَا وَتَشَاوُرٍ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا وَإِنْ أَرَدْتُمْ أَنْ تَسْتَرْضِعُوا أَوْلَادَكُمْ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِذَا سَلَّمْتُمْ مَا آتَيْتُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

Meal (IK): Anneler çocuklarını tam iki yıl emzirirler. Bu, emzirmeyi tamamlamak isteyen içindir. Onların yiyeceği, giyeceği uygun şekilde çocuk kendisinden olana aittir. Kimse gücünün üstünde bir şeyle mükellef olmaz. Ne anne çocuğu yüzünden, ne de baba çocuğu yüzünden zarara sokulmasın. Mirasçıya düşen de bunun gibidir. Eğer kendi aralarında anlaşıp, danışarak çocuğu memeden kesmek isterlerse; ikisine de bri vebal yoktur. Çocuklarınızı emzirtmek isterseniz, vereceğinizi güzelce teslim etmek şartıyla size yine bir vebal yoktur. Allah’tan korkun ve bilin ki Allah yaptığınız şeyleri görendir.

### [Nisa 4:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/ayet/4:23.md) — أَرْضَعْنَكُمْ · الرَّضَاعَةِ

حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهَاتُكُمْ وَبَنَاتُكُمْ وَأَخَوَاتُكُمْ وَعَمَّاتُكُمْ وَخَالَاتُكُمْ وَبَنَاتُ الْأَخِ وَبَنَاتُ الْأُخْتِ وَأُمَّهَاتُكُمُ اللَّاتِي أَرْضَعْنَكُمْ وَأَخَوَاتُكُمْ مِنَ الرَّضَاعَةِ وَأُمَّهَاتُ نِسَائِكُمْ وَرَبَائِبُكُمُ اللَّاتِي فِي حُجُورِكُمْ مِنْ نِسَائِكُمُ اللَّاتِي دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَإِنْ لَمْ تَكُونُوا دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ وَحَلَائِلُ أَبْنَائِكُمُ الَّذِينَ مِنْ أَصْلَابِكُمْ وَأَنْ تَجْمَعُوا بَيْنَ الْأُخْتَيْنِ إِلَّا مَا قَدْ سَلَفَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ غَفُورًا رَحِيمًا

Meal (IK): Analarınız, kızlarınız, kız kardeşleriniz, halalarınız, teyzeleriniz, kardeşlerinizin kızları, kız kardeşlerinizin kızları, sizi emziren süt anneleriniz, süt kardeşleriniz, karılarınızın anaları, gerdeğe girdiğiniz karılarınızdan evlerinizde bulunan üvey kızlarınız, size haram kılındı. Eğer üvey kızlarınızın anaları ile gerdeğe girmemişseniz, onlarla evlenmenizde bir vebal yoktur. Öz oğullarınızın karıları ile evlenmeniz ve iki kızkardeşi birlikte nikahlamanız da haramdır. Geçmişte olanlar artık geçmiştir. Şüphesiz ki Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Hac 22:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/ayet/22:2.md) — مُرْضِعَةٍ · أَرْضَعَتْ

يَوْمَ تَرَوْنَهَا تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمَّا أَرْضَعَتْ وَتَضَعُ كُلُّ ذَاتِ حَمْلٍ حَمْلَهَا وَتَرَى النَّاسَ سُكَارَى وَمَا هُمْ بِسُكَارَى وَلَكِنَّ عَذَابَ اللَّهِ شَدِيدٌ

Meal (IK): Onu göreceğiniz gün; her emzikli emzirdiğini unutur, her yüklü yükünü düşürür. İnsanları sarhoş gibi görürsün. Oysa sarhoş değildirler, ama Allah’ın azabı pek çetindir.

### [Kasas 28:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/ayet/28:7.md) — أَرْضِعِيهِ

وَأَوْحَيْنَا إِلَى أُمِّ مُوسَى أَنْ أَرْضِعِيهِ فَإِذَا خِفْتِ عَلَيْهِ فَأَلْقِيهِ فِي الْيَمِّ وَلَا تَخَافِي وَلَا تَحْزَنِي إِنَّا رَادُّوهُ إِلَيْكِ وَجَاعِلُوهُ مِنَ الْمُرْسَلِينَ

Meal (IK): Musa’nın annesine: Onu emzir. Başına bir şey gelmesinden korktuğun zaman onu suya bırak. Korkma, üzülme, şüphesiz onu, Biz; sana döndürecek ve peygamber yapacağız, diye vahyettik.

### [Kasas 28:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/ayet/28:12.md) — الْمَرَاضِعَ

وَحَرَّمْنَا عَلَيْهِ الْمَرَاضِعَ مِنْ قَبْلُ فَقَالَتْ هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلَى أَهْلِ بَيْتٍ يَكْفُلُونَهُ لَكُمْ وَهُمْ لَهُ نَاصِحُونَ

Meal (IK): Önceden Biz, onun süt annelerin memesini kabul etmemesini sağladık. Bunun üzerine hemşiresi: Size, sizin adınıza ona bakacak ve iyi davranacak bir ev halkını tavsiye edeyim mi? dedi.

### [Talak 65:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/ayet/65:6.md) — أَرْضَعْنَ · فَسَتُرْضِعُ

أَسْكِنُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ سَكَنْتُمْ مِنْ وُجْدِكُمْ وَلَا تُضَارُّوهُنَّ لِتُضَيِّقُوا عَلَيْهِنَّ وَإِنْ كُنَّ أُولَاتِ حَمْلٍ فَأَنْفِقُوا عَلَيْهِنَّ حَتَّى يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ فَإِنْ أَرْضَعْنَ لَكُمْ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ وَأْتَمِرُوا بَيْنَكُمْ بِمَعْرُوفٍ وَإِنْ تَعَاسَرْتُمْ فَسَتُرْضِعُ لَهُ أُخْرَى

Meal (IK): Onları, gücünüzün yettiği kadar ikamet ettiğiniz yerin bir kısmında oturtun. Onları, sıkıntıya sokmak için zarar vermeye kalkışmayın. Eğer hamile iseler, yüklerini koyuncaya kadar nafakalarını verin. Sizin için emzirirlerse; onlara, ücretlerini verin. Aranızda uygun bir şekilde anlaşın. Eğer güçlüğe uğrarsanız; çocuğu bir başka kadın emzirir.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt. Anne çocuğunu emdirirken yalnız görevi olduğu için emdirmez, aynı zamanda isteyerek ve zevk alarak emdirir. Bir işi yaparken ilerideki çıkarları ve sonuçları düşünerek işi yaparsın ama onu yapmak istemezsin. Örneğin bir hakim kanunlara uyarak suçluya ceza verir ama “keşke bu suçu işlemeseydi de bu cezayı vermeseydim” der. Bazı işi de, görevi olarak yapar ve hem de yaptığından memnun olur. Birincisine irade ikincisine rıza denir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين والضاد والراء معهما
ض ر ع، ر ض ع، ع ر ض، ع ض ر مستعملات، ر ع ض، ض ع ر مهملات ضرع: ضَرِعَ الرجل يَضْرَعُ فهو ضَرَعٌ، أي: غمر ضعيف. قال طرفة بن العبد:
..........		فما أنا بالواني ولا الضَّرَعِ الغمر
والضَّرَعُ أيضاً: النحيف الدقيق. يقال: جسدك ضارع، وأنت ضارع، وجنبك ضارع.
قال الأحوص:
كفرت الذي أسدَوْا إليك ووسّدوا		من الحسن إنعاماً وجنبك ضارع
وتقول: أضرعته: أي: ذللته. وضَرِعَ، أي: ضعف، وقوم ضَرِع. قال:
تعدو غواة على جيرانكم سفهاً		وأنتم لا أشابات ولا ضـرع
والضَّرَعُ والتّضَرُّعُ: التّذلل. ضَرَعَ يَضْرَعُ، أي: خضع للمسألة. وتضّرع: تذلل، وكذلك التضرّع إلى الله: التخشُّع. وقوم ضَرَعَةٌ، أي: متخشِّعُون من الضعف.
والضَّرع للشاء والبقر ونحوهما، والخلف للناقة، ومنهم من يجعله كلّه ضرعاً من الواب.
ويقال: ما له زرع ولا ضرع، أي: لا أرض تزرع ولا ماشية تحلب. وأضْرَعَتِ الناقة فهي مُضْرع لقرب النتاج عند نزول اللبن.
والمضارع: الذي يضارع الشيء كأنّه مثلُهُ وشِبْهُه.
والضَّريع في كتاب الله، يبيس الشبرق. قال زائدة: هو يبيس كل شجرة.
رضع: رَضِعَ الصبي رِضَاعاً ورَضَاعة، أي: مصَّ الثدي وشرب. وأرضعته أمّه، أي: سقته، فهي مرضعة بفعلها. ومُرْضِعٌ، أي: ذات رضيع، ويُجمعُ الرضيعُ على رُضُع، وراضع على رُضَّع. قال النبي عليه السلام: " لولا بهائم رُتَّع، وأطفال رُضَّع، ومشايخ ركَّع لصبَّ عليكم العذاب صبّا " .
ويقال: رضيع وراضع.
ويقال: الرضاعة من المجاعة، أي: إذا جاع أشبعه اللّبن لا الطعم.
ورَضُعَ الرجل يَرْضُعُ رَضاعة فهو رضيع راضع: لئيم، وقوم راضعون ورَضَعَة. يقال: لأنه يرضع لبن ناقته من لؤمه.
والراضعتان من السنّ اللّتان شرب عليهما اللّبن، وهما الثنّيتان المتقدمتا الأسنان كلّها، والرواضع: الأسنان التي تطلع في فم المولود في وقت رَضاعه.
عرض: عَرُضَ الشيء يعرُضُ، فهو عريض. والعَرْضُ مجزوماً: خلاف الطول. وفلان يَعْرِضُ علينا المتاع عَرْضاً للبيع والهبة ونحوهما.
وعرَّضته تعريضاً، وأعرضْتُهُ إعراضاً، أي: جعلته عريضاً.
وعَرَضْتُ الجند عرض العين، أي: أمررتهم علي لأنظًرَ ما حالهم، ومن غاب منهم، واعترضت: وعَرَضْتُ القوم على السيف عرضاً، أي: قتلاً، أو على السوط: ضرباً.
وعرضت الكتاب والقرآن عرضاً.
وعَرَض الفرس في عدوه إذا مر عارضا على جنب واحد، يَعْرِضُ عَرْضاً.
قال:
يَعْرِضُ حتى ينصب الخيشوما
وعارض فلان بسلعته، أي: أعطى واحدة وأخذ أخرى. قال:
هل لك والعارض منك عائضُ
في مائة يسئر منها القابض
أي: هل لكِ فيمن يعارضك فيأخذ منك شيئاً، ويعطيك شيئاً يعتاض منك.
قوله: في مائة، أي في مائة من الإبل يسئر منها الذي يقبضها. ومعنى يسئر منها: يبقي منها بعضها، لأنه لا يقدر أن يسوقها لكثرتها، ويقال: هذا رجل خطب امرأة، فبذل لها مائة من الإبل.
وعارضته في البيع فعرضته عرضاً، أي: غبنته وصار الفضل في يدي.
وعَرَضْتُ أعواداً بعضها على بعض. قال:
ترى الرّيش في جوفه طامياً		كعَرْضِكَ فوق نصالٍ نصالا
يصف البئر أو الماء، يقول: إن الريش بعضه على بعض معترضاً، كما عرضت أنت نصلاً فوق نصل كالصليب.
وأعرضت كذا، وأعرضت بوجهي عنه، أي: صددت وحدت، وأعْرَضَ الشيء من بعيد، أي ظهر وبرز، تقول: النهر مُعْرِض لك، أي: موجود ظاهر لا يُمْنَعُ منه، ومُعْرض خطأ. قال عمرو بن كلثوم:
وأعرضتِ اليمامةُ واشمخرّت		كأسياف بأيدي مُصْلـتـينـا
أي: بدت.. وعارضته في المسير، أي: سرت حياله، قال:
فعارضتها رهواً على متتابع		نبيل منيل خارجيّ مجنّ?ب
وعارضته بمثل ما صنع، إذا أتيت إليه بمثل ما أتي إليك، ومنه اشتُقَّتِ المعارضة.
واعترضت عُرْضَ فلان، أي: نحوت نحوه، واعترضتُ عُرْضَ هذا الشيء، أي: تكلفتُهُ، وأدخلتُ نفسي فيه.
واعترض فلان عِرْضي، إذا قابله وساواه في الحسب.
وعارضت فلاناً، أي: أخذ في طريق وأخذت في طريق غيره، ثمّ لقيته.
ونظرت إليه معارَضةً، إذا نظرت إليه من عُرْض، أي: ناحية.
وعارضت فلاناً بمتاع، أو شيء معارضة.
وعارضته بالكتاب إذا عارضت كتابك بكتابه.
واعترض الشيء، أي: صار عارضاً كالخشبة المعترضة في النهر.
واعترض عِرْضي، إذا وقع فيه، وانتقصه، ونحو ذلك.
واعترض له بسهم، أي: أقبل قِبَلَه فرماه من غير أن يستعدّ له فقتله.
واعترض الفرس في رسَنِه إذا لم يستقم لقائده.
والاعتراض: الشغْب. قال:
وأراني المليك رشدي وقد كُنْ		تُ أخا عُنْجُهيّة واعتـراض
واعترضت الناس: عرضتهم واحداً واحداً.
واعترضت المتاع ونحوه. عرضته.
وتعرض لمعروفي يطلبه، وهو واحد.
وتعرَّض الشيء دخل فيه فساد. وكذلك تعرَّض الحب. قال لبيد:
فاقطع لُبانَةَ من تعرّض وصله		.........
أي: تشاجر واختلف.
ويقال: الحموضة عرض في العسل، أي: عرض له شيء مما يحدث.
وعَرَّضْتَ لفلان وبفلان: إذا قلت قولاً وأنت تعيبه بذلك.
ومنه المعاريض بالكلام، كما أن الرجل يقول: هل رأيت فلاناً فيكره أن يكذب. فيقول: إن فلاناً لَيُرَى.
وقال عبد الله بن عباس: " ما أُحِبُّ بمعاريضِ الكلام حُمْرَ النَّعَم " .
ورجل عِرِّيض يتعرّض للناس بالشر، ونِفيح ونتّيج ينتتح له أي: يتعرض. قال طريف بن زياد السلمي:
ومنتاحة من قومكم لا تـرى لـكـم		حريماً ولا تَرْضَى لذي عذركم عذرا
ويقال: استعرضت أعطي من أقبل وأدبر، واستعرضت فلاناً: سألته عرض ما عنده علي. جامع في كل شيء.
وعِرْض الرجل: حَسَبه، ويقال لا تعرض عرض فلان، أي: لا تذكره بسوء.
وسحاب عارض. والعارض من كل شيء ما استقبلك كالسحاب العارض ونحوه والعَرْضُ: السحاب. قال:
........		كما خالف العَرْضُ عَرْضاً مُخيلا
وربما أدخلت العرب النون في مثل هذه زائدة، وليست من أصل البناء، نحو قولهم: يعدو العِرَضْنى والعِرَضْنَة وهو الذي يشتق في عدوه، أي: يعترض في شق. قال:
تعدو العِرَضْنَى خيلهم حواملا
أي: يعترض في شق، ويروى: حراجلاً: وأظنه عراجلاً، أي: جماعات.
وامرأة عِرَضْنة، أي: ذهبت عَرْضَاً من سِمَنِها وضِخَمِها.
والعريض: الجدي إذا بلغ، ويروى: كاد ينزو، وجمعه عِرْضان. قال أبو الغريف الغنوي يصف ذئباً:
ويأكل المرجل من طُليانه
ومن عنوق المعز أو عِرضانه
والعَروض عَروض الشعر، لأن الشعر يعرض عليه، ويجمع أعاريض، وهو فواصل الأنصاف. والعروض تؤنث. والتذكير جائز.
والعَروض طريق في عُرْض الجبل، وهو ما اعترض في عُرْض الجبل في مضيق، ويجمع على عُرُض.
والعُرْض عُرْض الحائط وهو وسطه. وعُرْضُ النهر وسَطُهُ. قال لبيد: ?فتوسّطا عرض السّريِّز...=........
أي وسط النهر. ومن روى: عَرْضَ السرِي يريد سعة الأرض، الذي هو خلاف الطوّل.
يقال جرى في عُرض الحديث، ودخل في عُرْض الناس، أي: وسطهم، وكلّما رأيت في الشعر: عن عُرْض فاعلم أنّه عن جانب، لأنّ العرب تقول: نظرت إليه عن عُرْض، أي ناحية.
واعَرَضُ من أحداث الدّهر نحو الموت والمرض وشبهه.
وعَرَضَتْ له الغولُ، أي: تغّولته وبدت له. وعَرَضَ له خير أو شرّ، أي: بدا.
وفلان عُرْضة للناس لا يزالون يقعون فيه. وأصاب من الدنيا عَرَضاً قليلاً أو كثيراً.
قال:
من كان يرجو بقاءً لا نفاذ لـه		فلا يكن عَرَضُ الدنيا له شجَنا
وفي فلان على أعدائه عُرْضيّة، أي: صعوبة.
والمَعِرض: المكانُ الذي يُعْرَضُ فيه الشيء.
وثوب مِعْرَضٌ، أي تُعْرَضُ فيه الجارية.
وعارضةُ الباب: الخشبة التي هي مِساكُ العِضادتين من فوق.
وفلان شديد العارضة، أي: ذو جَلَد وصرامة.
وعارِض وجهك ما يبدو منه عند الضحك. قال زائدة: أقول: عارض الفم لا غيرُ.
ورجل خفيف العارضين، أي: عارضي لحيته.
وتجيء العوارض في الشعر يريد به أسنان الجارية. قال:
....بـــقـــســــيمةٍْ		سبقت عَوارضها إليك من الفم
والعوارض: سقائف المحمل العِراض التي أطرافها في العارضتين، وذلك أجمع سقائف المحمل العراض، وهي خُشُبه، وكذلك العورض من الخشب فوق البيت المسقف إذا وضعت عرضاً.
والعوارض: الثنايا. قال:
تجلو عوارض ذي ظَلْم إذا ابتسمت		كأنّه مُنْهَلٌ بالـرّاح مـعـلـول
الظَّلْمُ: ماء الأسنان كأنه يقطر منها. وقال أبو ليلى: الظَّلْمُ صفاء الأسنان وشدة ضوئها. قال:
إذا ما رنا الرائي إليها بطرفِهِ		غُروبَ ثناياها أضاء وأظلما
يعني من ظَلْم الأسنان. وقيل: العوارض: الضواحك، لمكانها في عُرْض الوجه، وهي تلي الأنياب.
عضر: العَضْرُ: لم يستعمل في العربية، ولكنه حيّ من اليمن. ويقال: بل هو اسم موضوع لموضع. قال زائدة: عَضَرَ بكلمة، أي باح بها. وهل سمعت بعدنا عَضْرَةً، أي: خبرَا.

##### Türkçe

**باب العين والضاد والراء معهما**
**ض ر ع**، **ر ض ع**، **ع ر ض**، **ع ض ر** kullanımdadır; **ر ع ض**، **ض ع ر** ihmaldir.

**ضرع**: **ضَرِعَ** adam **يَضْرَعُ**; o **ضَرَعٌ**dur; yani: büsbütün zayıf. Tarafe b. el-‘Abd dedi ki:
..........		Ben ne gevşekim ne de büsbütün zayıf olan

Ve **الضَّرَعُ** ayrıca: ince, narin olandır. Denir ki: bedenin **ضارع**; ve sen **ضارع**sın; ve böğrün **ضارع**tır.
el-Ahvas dedi ki:
Sana yaptıkları iyiliği inkâr ettin ve (sana) döşediler		güzellikten bir ihsan; hâlbuki böğrün **ضارع**

Ve dersin: **أضرعته**: yani: onu zelil kıldım. Ve **ضَرِعَ**: yani: zayıfladı; ve **ضَرِع** bir kavim. Dedi ki:
Sefihçe komşularınıza azgınlar koşar		hâlbuki siz ne yaşlı kadınlarsınız ne de **ضـرع**

Ve **الضَّرَعُ** ve **التّضَرُّعُ**: alçalma. **ضَرَعَ يَضْرَعُ**: yani: isteme için boyun eğdi. Ve **تضّرع**: alçaldı; ve bunun gibi Allah’a **التضرّع**: huşû. Ve **ضَرَعَةٌ** bir kavim: yani: zayıflıktan huşû edenler.

Ve **الضَّرع** koyun ve sığır ve benzerleri içindir; ve **الخلف** dişi deve içindir; ve onlardan kimi onu bütünüyle, dört ayaklılardan, **ضرع** kılar.

Ve denir ki: onun ne ekini vardır ne de **ضرع**ı; yani: ekilen bir arazi yoktur ve sağılan bir hayvan yoktur. Ve dişi deve **أضْرَعَتِ**; o **مُضْرع**dır: doğumun yaklaşması sebebiyle sütün inmesi sırasında.

Ve **المضارع**: şeye benzerlik gösteren; sanki o, onun misli ve benzeridir.

Ve **الضَّريع** Allah’ın kitabında: şebrakın kurusudur. Zâide dedi ki: o, her ağacın kurusudur.

**رضع**: çocuk **رَضِعَ**; **رِضَاعاً** ve **رَضَاعة** (olarak); yani: memeyi emdi ve içti. Ve annesi onu **أرضعته**: yani: ona içirdi; o, fiiliyle **مرضعة**dır. Ve **مُرْضِعٌ**: yani: emzirilen çocuğu olan (kadın). Ve **الرضيع** **رُضُع** üzerine cem‘ olunur; ve **راضع** **رُضَّع** üzerine. Peygamber (aleyhisselâm) dedi ki: “Eğer otlayan hayvanlar, emen çocuklar ve rükû eden ihtiyarlar olmasaydı, üzerinize azabı döke döke dökerdi.”

Ve denir ki: **رضيع** ve **راضع**.

Ve denir ki: **الرضاعة من المجاعة**; yani: acıkınca onu süt doyurur, yemek değil.

Ve adam **رَضُعَ**; **يَرْضُعُ**; **رَضاعة** (olarak); o **رضيع راضع**dır: alçak (kimse). Ve **راضعون** ve **رَضَعَة** bir kavim. Denir ki: çünkü alçaklığından dişi devesinin sütünü emer.

Ve dişten **الراضعتان**: üzerlerine süt içilmiş olan iki diştir; ve onlar, bütün dişlerin önünde bulunan iki **الثنّيتان**dır. Ve **الرواضع**: emme vaktinde yeni doğanın ağzında çıkan dişlerdir.

**عرض**: şey **عَرُضَ**; **يعرُضُ**; o **عريض**tir. Ve **العَرْضُ** (cezmli olarak): uzunluğun zıddıdır. Ve falan, malı bize satış ve hibe ve benzerleri için **عَرْضاً** arz eder.

Ve onu **عرَّضته**; **تعريضاً**; ve ben onu **أعرضْتُهُ**; **إعراضاً**; yani: onu geniş kıldım.

Ve askeri **عرض العين** ile **عَرَضْتُ**; yani: hâllerinin ne olduğunu ve onlardan kimin kaybolduğunu göreyim diye onları bana geçirdim. Ve **اعترضت**: ve kavmi kılıca **عرضاً** üzere **عَرَضْتُ**; yani: öldürme olarak; yahut kırbaca: dövme olarak.

Ve kitabı ve Kur’an’ı **عرضاً** üzere arz ettim.

Ve at, koşusunda **عَرَض** eder: bir yan üzerine yanlamasına geçip gittiğinde; **يَعْرِضُ عَرْضاً**.
Dedi ki:
Yanlamasına gider, ta ki burun deliklerini dikip kaldırıncaya kadar

Ve falan, malıyla **عارض** etti; yani: birini verdi ve bir başkasını aldı. Dedi ki:
Senin için var mı; ve senden **العارض** bir **عائضُ** (var mı)
Yüz içinde; ondan, alan kimse artığını bırakır

Yani: senden bir şey alıp sana bir şey veren, seninle değiş tokuş eden kimse hakkında senin için var mı?
Sözü: “yüz içinde”; yani: develerden yüz içinde. Onu alan kimse ondan artığını bırakır. “يسئر منها”nın manası: ondan bir kısmını bırakır; çünkü çokluğundan dolayı onu süremez. Ve denir ki: bu, bir kadına talip olan bir adamdır; ona develerden yüz (tane) verdi.

Ve satışta onunla **عارضت**; sonra onu **عرضاً** üzere **فعرضته**; yani: onu aldattım ve fazlalık benim elimde oldu.

Ve bazı çubukları bazısı üzerine **عَرَضْتُ**. Dedi ki:
Onun iç boşluğunda tüyü kabarmış görürsün		senin bir ağız üstüne bir ağız koyuşun gibi

Kuyuyu yahut suyu vasfeder; der ki: tüy, birbirinin üstüne yanlamasına (gelmiş)tir; senin bir ağızı bir ağız üstüne haç gibi koyuşun gibi.

Ve şunu **أعرضت**; ve yüzümle ondan **أعرضت**; yani: yüz çevirdim ve saptım. Ve şey uzaktan **أعْرَضَ**; yani: göründü ve belirdi. Dersin ki: nehir sana **مُعْرِض**tir; yani: mevcut, görünürdür; ondan men olunmaz. Ve **مُعْرض** hatadır. Amr b. Külsûm dedi ki:
Yemâme göründü ve dikleşti		kılıçlar gibi, bizim kınından sıyrılmışlarımızın ellerinde

Yani: belirdi. Ve yürüyüşte onunla **عارضته**; yani: onun hizasında yürüdüm. Dedi ki:
Onunla, peş peşe gelen bir (at) üzerinde yavaşça hizalaştım		soylu, akıcı, haricî, yanlara çekilmiş

Ve onun yaptığı gibi bir şeyle ona **عارضته**: sana gelene benzer bir şeyle ona geldiğinde; buradan **المعارضة** türetildi.

Ve falanın **عُرْضَ**ına **اعترضت**; yani: onun yöneldiği yöne yöneldim. Ve bu şeyin **عُرْضَ**ına **اعترضتُ**; yani: onu üstlendim ve kendimi onun içine soktum.

Ve falan benim **عِرْضي**me **اعترض** etti: onu karşıladı ve soylulukta ona denk oldu.

Ve falanla **عارضت**: yani: o bir yola girdi, ben başka bir yola girdim; sonra ona rastladım.

Ve ona **معارَضةً** baktım: ona **عُرْض**dan, yani bir yandan baktığında.

Ve falanla bir mal ile yahut bir şey ile **معارضة** ettim.

Ve kitapla ona **عارضته**: kitabını onun kitabıyla karşılaştırdığında.

Ve şey **اعترض** etti: yani: nehirde enlemesine duran kütük gibi, enlemesine duran (bir şey) oldu.

Ve **عِرْضي**me **اعترض** etti: içine düştüğünde ve onu eksilttiğinde ve benzeri.

Ve ona bir ok ile **اعترض** etti: yani: ona doğru yöneldi; ona hazırlanmaksızın onu attı da onu öldürdü.

Ve at, yularında **اعترض** eder: onu sürene doğrulmadığında.

Ve **الاعتراض**: kargaşa/fitne. Dedi ki:
Kral bana doğru yolumu gösterdi; hâlbuki ben		**عُنْجُهيّة** ve **اعتـراض** sahibi biriydim

Ve insanları **اعترضت**: onları birer birer arz ettim.

Ve malı ve benzerini **اعترضت**. Onu arz ettim.

Ve iyiliğime **تعرض** etti: onu ister; ve o tektir.

Ve şey **تعرَّض** etti: içine bozulma girdi. Ve aynı şekilde tane **تعرَّض** etti. Lebîd dedi ki:
Onun bağının **تعرّض**undan bir ihtiyacı kes		.........

Yani: çekişti ve ihtilaf etti.

Ve denir ki: ekşilik balda bir **عرض**tır; yani: ona, meydana gelen şeylerden bir şey arız oldu.

Ve falana ve falanla **عَرَّضْتَ**: onu bununla ayıplarken bir söz söylediğinde.

Ve ondan, sözde **المعاريض** (kinayeli sözler) (vardır); nitekim adam der ki: falanı gördün mü? ve yalan söylemekten hoşlanmaz; der ki: falan mutlaka görülür.

Abdullah b. Abbas dedi ki: “Sözün **معاريض**iyle kızıl develeri sevmem.”

Ve **عِرِّيض** bir adam: insanlara kötülükle musallat olur. Ve **نِفيح** ve **نتّيج**: ona **ينتتح** eder; yani: musallat olur. Tarîf b. Ziyâd es-Sülemî dedi ki:
Sizin kavminizden bir **منتاحة** (vardır ki) sizin için görmez		ne bir harem, ne de özür sahibinize bir özrü razı olur

Ve denir ki: **استعرضت**: gelene de gidene de veririm. Ve falanı **استعرضت**: onda olanı bana arz etmesi tarzında ondan istedim; her şeyde toplayıcı.

Ve adamın **عِرْض**ı: onun soyluluğudur. Ve denir ki: falanın **عرض**ına ilişme; yani: onu kötüyle anma.

Ve **عارض** bir bulut. Ve her şeyden **العارض**: seni karşılayan şeydir; **السحاب العارض** ve benzeri gibi. Ve **العَرْضُ**: buluttur. Dedi ki:
........		**العَرْضُ** bir **عَرْضاً** (bulutu) hayal ettirerek karşı çıktığı gibi

Ve bazen Araplar bu gibi (kelimeler)de **النون**u زائد olarak soktular; bina aslından değildir; onların “**العِرَضْنى** ve **العِرَضْنَة** koşar” sözleri gibi; o, koşusunda yanlamasına yarıp geçen (attır); yani: bir yarıkta enlemesine gider. Dedi ki:
Onların atları **العِرَضْنَى** koşar, yüklü olarak

Yani: bir yarıkta enlemesine gider. Ve “**حراجلاً**” diye rivayet edilir; ve ben onu “**عراجلاً**” sanıyorum; yani: topluluklar.

Ve **عِرَضْنة** bir kadın: yani: semizliği ve iriliği sebebiyle enlemesine (genişçe) gitmiştir.

Ve **العريض**: erginliğe ulaştığında oğlaktır; ve “neredeyse sıçrayacak” diye rivayet edilir. Çoğulu **عِرْضان**dır. Ebû’l-Ğarîf el-Ğanevî bir kurdu vasfederek dedi ki:
Kuzularından **المرجل**i yer
Ve keçinin dişisinden yahut onun **عِرضانه**sinden

Ve **العَروض**: şiirin **عَروض**udur; çünkü şiir ona arz olunur. Çoğulu **أعاريض**tir; ve o, yarımların fasılalarıdır. Ve **العروض** müennestir; müzekker kılmak caizdir.

Ve **العَروض**: dağın eninde bir yoldur; dağın eninde bir darlıkta enlemesine çıkan şeydir. **عُرُض** üzerine cem‘ olunur.

Ve **العُرْض**: duvarın **عُرْض**udur; o, onun ortasıdır. Ve nehrin **عُرْضُ**u: onun ortasıdır. Lebîd dedi ki: ?Nehirin **عرض**ına ortalandılar...=........
Yani: nehrin ortası. “**عَرْضَ** السرِي” diye rivayet eden, uzunluğun zıddı olan yer genişliğini kasteder.

Denir ki: sözün **عُرض**ünde aktı; ve insanların **عُرْض**üne girdi; yani: onların ortasına. Ve şiirde ne zaman “**عن عُرْض**” görürsen bil ki o “bir yandan” demektir; çünkü Araplar “ona **عن عُرْض** baktım” der; yani: bir taraftan.

Ve zamanın olaylarından **اعَرَضُ**: ölüm ve hastalık ve benzeri gibi.

Ve gûl ona **عَرَضَتْ**: yani: ona gûllaştı ve ona göründü. Ve ona bir hayır yahut şer **عَرَضَ** etti: yani: göründü.

Ve falan, insanlar için bir **عُرْضة**dır; durmadan ona düşerler. Ve dünyadan az yahut çok bir **عَرَضاً** elde etti.
Dedi ki:
Sonsuz bir kalıcılık uman kimse		dünyanın **عَرَضُ**u ona bir keder olmasın

Ve falanda düşmanlarına karşı bir **عُرْضيّة** vardır; yani: zorluk.

Ve **المَعِرض**: şeyin arz olunduğu yerdir.

Ve **مِعْرَضٌ** bir elbise: yani: cariye onun içinde arz olunur.

Ve kapının **عارضةُ**si: iki sövenin üstten tutacağı olan tahtadır.

Ve falan, **شديد العارضة**dır: yani: dayanıklılık ve sertlik sahibidir.

Ve yüzünün **عارِض**ini (göster): gülme sırasında ondan görünen (kısım). Zâide dedi ki: derim ki: yalnızca ağzın **عارض**i.

Ve **خفيف العارضين** bir adam: yani: sakalının iki yan tarafı.

Ve şiirde **العوارض** gelir; onunla cariyenin dişleri kastedilir. Dedi ki:
....**بـــقـــســــيمةٍْ**		ağzından **عَوارض**ı sana doğru öne geçti

Ve **العوارض**: mahmilin geniş tavan tahtalarıdır; uçları iki **العارضتين**dedir; bu, mahmilin geniş tavan tahtalarının tümüdür; ve onlar onun tahtalarıdır. Ve aynı şekilde, üstü örtülü evin üstünde, enlemesine konulduğunda, tahtadan **العورض**.

Ve **العوارض**: ön iki diştir (**الثنايا**). Dedi ki:
Gülümsediğinde **ذي ظَلْم**in **عوارض**ını parlatır		sanki o, şarapla sulanmış bir pınardır

**الظَّلْمُ**: dişlerin suyu; sanki onlardan damlar. Ebû Leylâ dedi ki: **الظَّلْمُ** dişlerin berraklığı ve ışığının şiddetidir. Dedi ki:
Bakan, ona bakışıyla baktığında		onun ön dişlerinin batışı aydınlatır ve karartır

Yani: dişlerin **ظَلْم**ından. Ve denildi ki: **العوارض**: azımsılar (**الضواحك**)dır; yüzün **عُرْض**ünde bulunmaları sebebiyle; ve onlar köpek dişlerini takip eder.

**عضر**: **العَضْرُ**: Arapçada kullanılmamıştır; fakat Yemen’den bir kabiledir. Ve denir ki: bilakis o, bir yer için konulmuş bir addır. Zâide dedi ki: **عَضَرَ** bir sözle; yani: onu açığa vurdu. Ve bizden sonra bir **عَضْرَةً** işittin mi; yani: bir haber.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

رَضِعَ الصبيُّ أمَّه يَرْضَعُها رَضاعاً، مثل سَمِعَ يَسْمَعُ سَماعاً. وأهلُ نجدٍ يقولون: رَضَعَ يَرْضِعُ رَضْعاً، مثال: ضَرَبَ يَضْرِبُ ضَرْباً. قال الأصمعي: أخبرني عيسى بن عمر أنّه سمع العرب تنشد هذا البيتَ لابن همَّام السَلوليِّ على هذه اللغة:
وذَمُّوا لنا الدنيا وهم يَرْضِعونَها		أَفاويقَ حتى ما يَدِرُّ لها ثَعْـلُ
وأَرْضَعَتْهُ أمُّهُ، وامرأةٌ مُرْضِعٌ، أي لها ولد ٌتُرْضِعُهُ، فإن وصفتها بإرضاع الولد قلت مُرْضِعَةٌ. والرَضوعَةُ: الشاةُ التي تُرْضِعُ. ويقال رَضاعٌ ورِضاعٌ، لغتان. والراضِعَتانِ: ثَنِيَّتا الصبيِّ اللتان يشرب عليهما اللبن. يقال: سقطتْ رَواضِعُهُ. وقولهم: لئيمٌ راضعٌ، أصله زعموا رجلٌ كان يَرْضَعُ إبله وغنمه ولا يحلُبها لئلا يُسْمَعَ صوتُ الشَخْبِ فيُطْلَبَ منه. ثم قالوا رَضُعَ الرجلُ بالضم يَرْضُعُ رَضاعَةً، كأنه كالشيء يُطْبَعُ عليه. وتقول: هذا أخي من الرَضاعةِ بالفتح، وهذا رَضيعِي كما تقول: أكيلي ورَسيلي. وراضَعَ فلانٌ ابنَه، أي دفعَه إلى الظئر. وارْتَضَعَتِ العنزُ، أي شربتْ لبنَ نَفْسِها. قال الشاعر:
إنِّي وجدتُ بَني أَعْيا وجاهِلَهُـمكالعَنْزِ تَعْطِفُ رَوْقيْها فَتَرْتَضِعُ

##### Türkçe

**رَضِعَ** çocuk annesini emdi; onu **يَرْضَعُها** (emer), **رَضاعاً** (emiş olarak); **سَمِعَ يَسْمَعُ سَماعاً** gibi. Necd halkı der ki: **رَضَعَ يَرْضِعُ رَضْعاً**; örnek: **ضَرَبَ يَضْرِبُ ضَرْباً**. **الأصمعي** dedi: Bana **عيسى بن عمر** haber verdi ki, Arapların bu dili üzere **ابن همَّام السَلوليِّ**’nin şu beytini terennüm ettiklerini işitmiş:
وذَمُّوا لنا الدنيا وهم **يَرْضِعونَها**		أَفاويقَ حتى ما يَدِرُّ لها ثَعْـلُ

Ve annesi onu **أَرْضَعَتْهُ** (emzirdi). Ve **مُرْضِعٌ** bir kadın: yani onun, kendisini emzirdiği bir çocuğu vardır. Şayet onu çocuğu emzirmesiyle vasfedersen **مُرْضِعَةٌ** dersin. Ve **الرَضوعَةُ**: emziren koyun. Ve **رَضاعٌ** ve **رِضاعٌ** denir; iki dildir. Ve **الراضِعَتانِ**: çocuğun, üzerinde süt içtiği iki ikinci dişi. Denir ki: **سقطتْ رَواضِعُهُ** (onun **رَواضِعُهُ**’u düştü). Ve onların sözü: **لئيمٌ راضعٌ** (alçak, emen); aslı, zannettiklerine göre, bir adam develerini ve koyunlarını emerdi, onları sağmazdı; ta ki **الشَخْبِ** (sağma sesi) işitilmesin de ondan istenmesin. Sonra dediler: adam **رَضُعَ** (ötre ile) **يَرْضُعُ** (emer), **رَضاعَةً** (emiş olarak); sanki o, üzerine tabiat vurulan şey gibidir. Ve dersin: bu benim **الرَضاعةِ** (fetha ile) kardeşimdir; ve bu benim **رَضيعِي**’mdir; **أكيلي** ve **رَسيلي** dediğin gibi. Ve falan, oğlunu **راضَعَ**: yani onu **الظئر**’e (sütanneye) verdi. Ve keçi **ارْتَضَعَتِ**: yani kendi sütünü içti. Şair dedi:
إنِّي وجدتُ بَني أَعْيا وجاهِلَهُـمكالعَنْزِ تَعْطِفُ رَوْقيْها فَتَرْتَضِعُ

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والضاد مع الراء
عرض ، عضر ، ضرع ، رضع : مستعملة
عرض : قال لله جلَّ وعزَّ : ( وَلاَ تَجْعَلُواْ اللَّهَ عُرْضَةً لاَِيْمَانِكُمْ أَن تَبَرُّواْ وَتَتَّقُواْ ) ( البَقَرَة : 224 ) قال سلمة عن الفراء : يقول : لا تجعلوا الحلف بالله معترضاً مانعاً لكم أن تَبرُّوا ، فجعل العُرضة بمعنى المعترض . ونحوَ ذلك قال أبو إسحاق الزجّاج .
وقال ابن دريد : يقال جعلتُ فلاناً عُرضةً لكذا وكذا ، أي نصبتُه له .
قلت : وهذا قريبٌ مما قاله النحويون ، لأنه إذا نُصِب فقد صار معترضاً مانعاً .
قلت : وقوله عُرضَة : فُعلة مِن عَرضَ يَعرِض .
وكلُّ مانعٍ منعَكَ من شُغل وغيره من الأمراض فهو عارضٌ ، وقد عَرضَ عارضٌ ، أي حال حائلٌ ومنع مانع . ومنه قيل لا تَعرِضْ لفلانٍ ، أي لا تعترضْ له فتمنعَه باعتراضك أن يقصد مُرادَه ويذهب مذهبَه . ويقال سلكتُ طريقَ كذا فعرض لي في الطَّريق عارضٌ ، أي جبلٌ شامخ قطع عليَّ مذهبِي على صَوْبي .
وقال أبو عبيد عن الأصمعيّ : فلانٌ عُرضة للشَّرّ ، أي قويٌّ عليه . وفلانة عُرضةٌ للأزواج ، أي قويَّة على الزَّوْج .
قلت : وللعُرضة معنًى آخر ، وهو الذي يَعرِض له الناسُ بالمكروه ويقَعون فيه . ومنه قول الشاعر :
وإنْ يَتركوا رهط الفَدَوْكسِ عُصبةً
يتامَى أيامَى عُرضةً للقبائل
أي نَصباً للقبائل يعترضهم بالمكروه مَن شاء .
وقال الليث : فلانٌ عُرضَةٌ للناس : لا يزالون يَقعون فيه .
وقول الله جلّ وعزّ : ( يَأْخُذُونَ عَرَضَ هَاذَا الاَدْنَى وَيَقُولُونَ سَيُغْفَرُ لَنَا ) ( الأعرَاف : 169 ) قال أبو عبيد : جميع متاع الدُّنيَا عَرَضٌ ، بفتح الراء . يقال : إنّ الدُّنيا عَرضٌ حاضر ، يأكل منها البَرُّ والفاجر . وأما العَرْض بسكون الراء فما خالفَ الثمنَين : الدَّنانيرَ والدراهم ، من متاع الدُّنيا وأثاثها ، وجمعه عُروض . فكل عَرْضٍ داخلٌ في العَرَض ، وليس كلُّ عَرَضٍ عَرْضاً .
وقال الأصمعي : يقال عَرَضْتُ لفلانٍ من حقِّه ثوباً فأنا أعرِضه عَرضاً ، إذا أعطيتَه ثوباً أو متاعاً مكانَ حقِّه . و ( من ) في قولك عرضت له من حقّه بمعنى البدل ، كقول الله عزّ وجلّ : ( إِسْرَاءِيلَ وَلَوْ نَشَآءُ لَجَعَلْنَا مِنكُمْ مَّلَائِكَةً فِى الاَرْضِ يَخْلُفُونَ ) ( الزّخرُف : 60 ) يقول : لو نشاء لجعلنا بدلكم في الأرض ملائكة .
وقال الليث : عَرضَ فلانٌ من سِلعته ، إذا عارضَ بها : أعطى واحدةً وأخذَ أخرى . وأنشد قول الراجز :
هل لكِ والعارِضُ منكِ عائضُ
في مائة يُسْئِر منها القابضُ
قلت : وهذا الرجز لأبي محمد الفقعسيّ يخاطب امرأةً خطبَها إلى نفسها ورغّبها في أن تنكحه بمائة من الإبل يَجعلها لها مهراً . وفيه تقديم وتأخير ، والمعنى : هل لكِ في مائة من الإبل يُسئر منها قابضُها الذي يسوقها لكثرتها . ثم قال : والعارض منك عائض ، أي المعطِي بدل بُضْعكِ عَرْضاً عائض ، أي آخذ عِوضاً يكون كِفاءً لما عَرَضَ منك . يقال عِضْتُ أَعاضُ ، إذا اعتضتَ عوضاً ، وعُضْتُ أعوض ، إذا عوَّضت عوضاً ، أي دفعت . فقوله عائض من عِضْت لا من عُضْت .
وقال الليث : العَرَض من أحداث الدهر من الموت والمرض ونحو ذلك . وقال أبو عبيد : قال الأصمعي : العَرَض : الأمر يَعرِضُ للرجل يُبتَلَى به . قال : وقال أبو زيد : يقال أصابه سهمُ عَرَضٍ ، مضاف ، وَحَجَر عَرَض ، إذا تُعُمِّد به غيرُه فأصابه . فإن سقَطَ عليه حجرٌ من غير أن يَرمِيَ به أحدٌ فليس بعَرَض . ونحوَ ذلك قال النضر .
ويقال : ما جاءك من الرأي عَرَضاً خيرٌ مما جاءك مُستكرَهاً ، أي ما جاءك من غير تروية ولا فكر . ويقال : عُلِّق فلانٌ فلانةَ عَرَضاً ، إذا رآها بغتةً من غير أنْ قصَدَ لرؤيتها فَعَلِقَها .
وقال ابن السكيت في قوله : ( عُلِّقْتُها عرضاً ) : أي كانت عَرَضاً من الأعراض اعترضَني من غير أن أطلبه . وأنشد :
وإمّا حُبّها عَرَضٌ وإمّا
بشاشة كلّ علقٍ مستفادِ
يقول : إما أن يكون الذي بي من حبِّها عَرَضاً لم أطلبه ، أو يكون عِلْقاً .
وقال اللِّحياني : العَرَض : ما عَرَضَ للإنسان من أمرٍ يحبِسُه ، من مرضٍ أو لُصوص . قال : وسألته عُراضةَ مالٍ ، وعَرْض مالٍ ، وعَرَض مالٍ فلم يُعطِنيهِ .
وقال ابن السكيت : عرضْت الجُندَ عَرْضاً . قال : وقال يونس : فاتَه العَرَض بفتح الراء ، كما يقال قبضَ الشيء قَبْضاً ، وقد ألقاه ودخَلَ في القَبَض .
أبو عبيد عن الأصمعي : العَرْضَ : خِلاف الطُّول . ويقال عَرَضتُ العُودَ على الإناء أَعرُضُه . وقال غير الأصمعيّ : أعرِضُه . وفي الحديث : ( ولو بعودٍ تَعرُضُه عليه ) ، أي تضعه معروضاً عليه .
وقال الأصمعي : العَرْض : الجبل . وأنشد :
كما تَدَهْدَى من العَرْض الجلاميدُ
ويشبّه الجيش الكثيف به فيقال : ماهو إلاّ عَرْضٌ ، أي جبل . وأنشد :
إنّا إذا قُدنا لقومٍ عَرْضا
لم نُبقِ من بَغْي الأعادي عِضّا
والعَرْض : السَّحاب أيضاً ، يقال له عَرْض إذا استكثَفَ . قاله ابن السكيت وغيره .
يقال عرضتُ المتاعَ وغيره على البيع عَرْضاً . وكذلك عَرْض الجُنْدِ والكِتاب . ويقال لا تَعرِضَ عَرْض فلان ، أي لا تذكرهُ بسوء .
ويقال عَرضَ الفرسُ يَعرِض عرضاً ، إذا مرَّ عارضاً في عَدْوه . وقال رؤبة :
يَعرِض حتَّى يَنصِبَ الخيشوما
وذلك إذا عدَا عارضاً صدرَه ورأسَه مائلاً .
ورُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنّه ذكر أهل الجنّة فقال : ( لا يُبولُون ولا يتغوَّطون ، إنما هو عَرَق يَجرِي في أعراضهم مثل ريح المِسْك ) قال أبو عبيد : قال الأمويّ : واحد الأعراضِ عِرْض ، وهو كل موضع يعرق من الجسد . يقال فلان طيّب العِرْض ، أي طيّب الريح . قال أبو عبيد : المعنى هاهنا في العِرْض أنه كل شيء في الجسد من المَغَابن ، وهي الأعراض . قال : وليس العِرض في النسب من هذا بشيء .
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : العِرض : بدن كلِّ الحيوان . والعِرضُ : النَّفْس .
قلت : فقوله ( عَرَق يجري من أعراضهم ) ، معناه من أبدانهم على قول ابن الأعرابيّ ، وهو أحْسَنُ من أن يُذهب به إلى أعراض المغابن .
وقال الأصمعيّ : رجل خبيث العِرض ، إذا
كان مُنتِن الرِّيح . وسِقاءٌ خبيثُ العِرض ، أي مُنْتن الريح .
وقال اللحياني : لبَن طيِّب العِرض ، وامرأة طيّبة العرض ، أي الرِّيح . قال : والعِرْض : عِرض الإنسان ذُمَّ أو مُدِحَ ، وهو الجَسد . قال : ورجلٌ عِرضٌ وامرأةٌ عِرضة ، وعِرَضْنٌ وعِرَضْنَة ، إذا كان يعترض الناسَ بالباطل .
وأخبرنا السعديّ عن الحسين بن الفرج عن علي بن عبد الله قال : قال سفيان في قول النبي ( صلى الله عليه وسلم ) قال : ( لَيُّ الواجد يُحِلُّ عِرضَه وعقوبته ) قال : عِرضُه أن يُغَلَّظ له . وعقوبته الحَبْس .
قلت : معنى قوله ( يُحلُّ عِرضه ) أن يُحِلّ ذمّ عِرضه لأنّه ظالم ، بعدما كان محرَّماً منه لا يحلّ له اقتراضه والطعن عليه .
وقال الليث : عِرض الرجل : حَسَبه . وقال غيره : العِرْض : وادي اليمامة . ويقال لكلِّ وادٍ فيه قُرًى ومياهٌ : عِرْض . وقال الراجز :
ألا ترى في كل عِرضٍ مُعْرِضِ
كلَّ رَدَاحٍ دَوْحة المحوَّضِ
وقال الأصمعيّ : أخصبَ ذلك العِرض ، وأخصبت أعراضُ المدينة ، وهي قُراها التي في أوديتها . وقال شمر : أعراض اليمامة هي بطونُ سوادِها حيث الزّرعُ والنخل .
وعَرَضَ الجيشَ عَرْضاً . وقد فاته العَرَض ، وهو العطاء والطمع . وقال عديّ بن زيد :
وما هذا بأول ما ألاقي
من الحَدَثان والعَرَض القريبِ
أي الطَّمع القريب . يقال أخذ القومُ أطماعَهم ، أي أرزاقهم .
وأمَّا العُرْض فهو ناحيةُ الشيء من أي جهةٍ جئتَه . يقال استعرض الخوارجُ الناس ، إذا قتلوهم من أيّ وجهٍ أمكنَهم . وقيل : استعرضوهم أي قتلوا من قدَروا عليه أو ظفِروا به ويقال اضربْ بهذا عُرضَ الحائط ، أي ناحيته وقال أبو عبيدة : عُرْضا أنفِ الفرس : مبتدأ ما انحدرَ من قصبة الأنف في حافتيه جميعاً .
وروي عن محمد بن علي أنه قال : ( كُلِ الجُبُنَّ عُرْضاً ) قال أبو عبيدة : معناه اعترضْه واشترِه ممَّن وجدتَه ، ولا تسأل عن عَمَلِه ، أعمِلَه مسلمٌ أو غيره . وهو مأخوذ من عُرض الشيء ، وهو ناحيته .
وقال اللِّحياني : ألقِهِ في أيّ أعراض الدار شئتَ . الواحد عُرْضٌ وعَرْض وقال : خُذْهُ من عُرض الناس وعَرْضهم ، أي من أيّ شقَ شئتَ . وكلُّ شيء أمكنكَ من عُرضِه فهو مُعْرِض لك ، يقال أعرضَ لك الظَّبيُ فارمِه ، أي ولاّك عُرضَه ، أي ناحيته .
ثعلبٌ عن ابن الأعرابي : العُرض : الجانب من كل شيء . والعُرُض مثقَّل : السَّير في جانب ، وهو محمودٌ في الخيل مذموم في الإبل . ومنه قوله :
معترضاتٍ غيرَ عُرضيَّاتِ
أي يَلزَمْن المَحَجّة .
قال : والعَرَض : ما يَعرِض للإنسان من الهموم والأشغال . يقال عَرَض لي يَعرِض ، وعَرِضَ يَعرَض ، لغتان . قال :
والعِرْض : بدن كلّ الحيوان .
وقال الليث : العَروض : طريقٌ في عُرض الجبل ، والجميع عُرُضٌ ، وهو ما اعترضَ في عُرض الجبل . قال : وعُرض البحر والنهر كذلك .
ويقال جَرَى في عُرض الحديث ، ويقال في عُرض الناس ، كلُّ ذلك يُوصَف به الوسَط . قال لبيد :
فتوسَّطَا عُرضَ السَّرِيّ وصدّعا
مَسجورةً متجاوراً قُلاَّمُهَا
قال : ويقال نظرتُ إليه عن عُرُض ، أي جانب . وأنشد :
ترَى الريشَ عن عُرضِهِ طامياً
كعَرضك فوقَ نِصالٍ نصالا
يصف ماءً صار ريشُ الطائر فوقَه بعضُه فوق بعض ، كما تعرِضُ نصلاً فوق نصل .
وفي حديث عمر أنه خطب فقال : ( ألاَ إنَّ الأُسَيفِعَ أُسَيفِعَ جُهينة رضيَ عن دينه وأمانته بأن يقال سابِقُ الحاجّ ، فادّانَ مُعرِضاً قد رِينَ به ) . قال أبو عبيد : قال أبو زيد في قوله ( فادّانَ مُعرِضاً ) يعني استدانَ مُعرضاً ، وهو الذي يعترضُ الناس فيستدِين ممَّن أمكنَه .
وروى أبو حاتم عن الأصمعيّ في قوله ( فادّانَ مُعْرِضاً ) ، أي أخذ الدَّينَ ولم يُبالِ ألاّ يؤدّيَه .
وقال شمر في مؤلَّفه : المُعرِض هاهنا بمعنى المعترض الذي يعترض لكل من يُقْرضه . قال : والعرب تقول : عَرَض لي الشيءُ وأعرض وتعرَّضَ واعترضَ بمعنًى واحد . قال شمر : ومن جَعَل المُعرِضَ مُعرضاً هاهنا بمعنى الممكن فهو وجْهٌ بعيد ، لأنَّ معرِضاً منصوب على الحال لقولك ادّان ، فإذا فسَّرته أنه يأخذ ممن يمكنُه فالمُعْرِض هو الذي يُقرِضه ، لأنّه هو الممكن . قال شمر : ويكون المُعْرِضُ من قولك أعرضَ ثَوبُ المُلْبِس ، أي اتّسَعَ وعَرُض . وأنشد لطائيٍ في أعرض بمعنى اعترض :
إذاأعرضَتْ للناظرِينَ بدا لهمْ
غِفارٌ بأعلى خدِّها وغِفارُ
قال : وغِفارٌ : مِيسمٌ يكون على الخدّ .
قال : ويقال أعرضَ لك الشيءُ ، أي بدا وظهَرَ . وأنشد :
إذا أعْرَضَتْ داويّةٌ مُدلهمَّةٌ
وغرّدَ حاديها فَرَيْنَ بها فِلْقَا
أي بدت .
وقال الفرَّاء في قول الله جلّ وعزّ : ( وَعَرَضْنَا جَهَنَّمَ يَوْمَئِذٍ لِّلْكَافِرِينَ عَرْضاً ) ( الكهف : 100 ) أي أبرزْناهَا حتّى رأوها . قال : ولو جعلتَ الفعل لها زدتَ ألفاً فقلتَ أعرضَتْ ، أي استبانتْ وظهرتْ .
وأخبرني المنذريُّ عن ثعلب عن ابن الأعرابيّ أنه قال في بيت ابن كلثوم :
وأعرضتِ اليمامةُ واشمخرَّتْ
أي أبدتْ عُرضَها . ويقال ذلك لجَبَلها وهو عارضُها .
وقال ابن قتيبة في قوله ( فادّان مُعْرِضاً ) أي استدانَ مُعْرِضاً عن الأداء مولِّياً عنه . قال : ولم نجدْ أعرضَ بمعنى اعترض في
كلام العرب . وقال ابن شميل في قوله ( فادّانَ مُعْرِضاً ) قال : يعرِض إذا قيل له لا تستدِنْ فلا يَقبَل .
أبو عبيد عن الأصمعيّ يقال عَرّضْتُ أهلي عُراضةً ؛ وهي الهديّةُ تُهديها لهم إذا قدِمتَ من سفَر . وأنشد للراجز :
يَقدُمُها كلُّ عَلاةٍ عِلْيانْ
حَمراء من مُعَرَّضات الغِربانْ
يعني أنها تَقْدُم الإبل فيسقُط الغرابُ على حِملها إن كان تمراً فيأكله ، فكأنّها أهدته له .
قال : ويقال قوسٌ عُرَاضة ، أي عريضة . ويقال للإبل : إنّها العُراضاتُ أثراً . وقال ساجعهم : ( وأرْسِل العُراضاتِ أثراً ، يَبغينك في الأرض مَعْمراً ) ، أي أرسل الإبلَ العريضة الآثار عليها رُكبانُها ليرتادوا لك منزلاً تنتجعه .
وقال ابن شميل : يقال تعرَّضَ لي فلانٌ ، وعَرَض لي يَعرِض ، واعترض لي يشتُمني ويؤذيني ، وما يُعْرِضك لفلان .
ويقال عَتودٌ عَروض ، وهو الذي يأكل الشجرَ بعُرْضِ شِدقه . قال : ويقال للماعز إذا نَبَّ وأراد السِّفاد عَريض ، وجمعه عِرْضان . ويقال عريض عَروض ، إذا اعترضَ المرعَى بشِدقه فأكله .
ويقال تعرَّضَ فلانٌ في الجبل ، إذا أخذَ في عَرُوضٍ منه فاحتاجَ أن يأخذ فيه يميناً وشمالاً . ومنه قول عبد الله ذي البِجادين المزَنيّ يخاطب ناقة رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) وهو يقودها على ثنّيةٍ رَكوبة ، فقال :
تعرَّضي مَدَارجاً وسُومِي
تعرُّضَ الجوزاءِ للنجوم
وهو أبو القاسم فاستقيمي
ويقال : تعرَّضتُ الرِّفاقَ أسألهم ، أي تصدَّيت لهم أسألهم .
وقال اللِّحياني : يقال تعرَّضت معروفَهم ولمعروفهم ، أي تصدَّيت . ويقال استُعمل فلانٌ على العَروض ، يُعنَى مكةُ والمدينةُ واليمن . ويقال أخذ في عَروضٍ منكرة ، يعني طريقاً في هَبوط .
وقال الليث : يقال تعرَّضَ فلانٌ بما أكره . ويقال تعرَّضَ وصلُ فلانٍ ، أي دخَلَه فساد . وأنشد :
فاقطعْ لُبانةَ مَن تَعرَّضَ وصلُه
وقيل : معنى ( مَنْ تعَرَّضَ وصلُه ) : أي زاغَ ولم يستَقِمْ ، كما يتعرَّض الرجل في عَروض الجبل يميناً وشمالاً .
وقال امرؤ القيس يصف الثريا :
إذا ما الثريَّا في السماء تعرَّضَتْ
تعرُّضَ أثناءِ الوشاحِ المفصَّلِ
أي لم تستقم في سيرها ومالت كالوشاح المعوَّج أثناؤه على جارية توشَّحت به .
ويقال اعترضَ الشيءُ ، إذا مَنَع ، كالخشبة المعترضة في الطريق تمنع السالكين سلوكَها . واعترضَ فلانٌ عِرضَ فلانٍ ، إذا وقع فيه وتنقَّصه في عِرضه وحَسَبه . ويقال اعترض له بسهمٍ ، إذا أقبلَ به قُبْلَه فأصابه . واعترضَ الفرسُ في رَسَنه ، إذا لم يستقمْ لقائده . وقال الطرمّاح :
وأماني المليك رُشدي وقد كن
تُ أخَا عُنجهيّةٍ واعتراضِ
ويقال اعترضَ الجندُ على قائدهم . واعتَرَضَهم القائد ، إذا عرضَهم واحداً واحداً ، وقول الراجز :
معترضاتٍ غيرَ عُرضيّات
يقول : اعترَاضهنَّ من النشاط ، ليس اعترَاضَ صعوبة .
وقال ابن الأعرابي : العُرُض محرّك : السَّير في جانب . قال : وهو محمودٌ في الخيل مذمومٌ في الإبل . قال : ومنه قوله :
معترضاتٍ غيرَ عُرضيّات
أي يلزَمن المحَجَّة .
وقال الليث : يقال عارضَ فلانٌ فلاناً : إذا أخذَ في طريقٍ وأخذ في غيره فالتقيا . وعارضَ فلانٌ فلاناً ، إذا فعلَ مثلَ فعله وأتى إليه مثل الذي أتَى إليه . ويقال عارضتُ فلاناً في السَّير ، إذا سِرْت حيالَه وحاذيتَه . وعارضتُه بمتاعٍ أو دابّةٍ أو شيءٍ مُعارضةً ، إذا بادلتَه به . وعارضتُ كتابي بِكتابه . وفلانٌ يُعارضني ، أي يباريني . ويقال سِرنا في عِراض القوم ، إذا لم تستقبلهم ولكن جئتهم من عُرضهم .
وقال أبو عبيد : أُلقحتْ ناقة فلانٍ عِراضاً ، وذلك أن يُعارضها الفحل معارضةً فيضربها من غير أن تكون في الإبل التي كان الفحلُ رسيلاً فيها . وقال الراعي :
فلائص لا يُلقَحن إلاَّ يَعارةً
عِراضاً ولا يُشرَينَ إلاَّ غواليا
وقال ابن السكيت في قول البَعِيث :
مَدحنا لها رَوقَ الشَّباب فعارضَتْ
جَنَاب الصِّبا في كاتم السرِّ أعجما
قال : عارضَتْ : أخذَت في عُرضٍ ، أي ناحيةٍ منه . جَناب الصِّبا : إلى جَنْبه . وقال اللحياني : بعير مُعارِضٌ ، إذا لم يستقم في القطار . ويقال جاءت فلانةُ بولدٍ عن عِراض ومعارضة ، إذا لم يعرف أبوه ويقال للسَّفيح : هو ابن المعارَضة . والمُعارَضة : أن يعارض الرجُلُ المرأة فيأتيهَا بلا نكاح ولا مِلْك .
أبو عبيد عن الأصمعي : يقال عرَّض لي فلانٌ تعريضاً ، إذا رَحرحَ بالشيء ولم يبيِّن وقال غيره : عرّضت الشيءَ : جعلتُه عريضاً . والمعَاريض من الكلام : ما عُرِّض به ولم يصرَّح . والتعريض في خِطبة المرأة في عِدّتها : أن يتكلَّم بكلام يُشْبه خِطبتها ولا يصرِّح به ، وهو أن يقول لها : إنّك لجميلة ، وإن فيكِ لبقيّةً ، وإن النساء لمِنْ حاجتي . والتعريض قد يكون بِضرب الأمثال وذكر الألغاز ، وهو خلافُ التصريح في جُملة المقال . وعَرَّض الكاتب تعريضاً ، إذا لم يبيِّن الحروفَ ولم يقوِّم الخطّ . ومنه قول الشَّمَّاخ :
بتيماءَ حَبرٌ ثمَّ عَرَّضَ أسطُرا
ثعلب عن ابن الأعرابي : عَرَّضَ الرجلُ : إذا صار ذا عارضة . والعارضة : قوّة الكلام وتنقيحه ، والرأي الجيِّد . وعَرَّضَ فلانٌ ، إذا دامَ على أكل العَرِيض ، وهو الإمَّر . وإبلٌ معرَّضة : سِمَتُها العِراض في عَرض الفخذ لا في طوله . يقال منه عَرَضتُ البعير وعرّضته تعريضاً .
والعَرِيض من المِعزَى : ما فوقَ الفطيم ودون الجَذَع . وقال بعضهم : العريض من
الظباء : الذي قارب الإثناء . والعريض عند أهل الحجاز خاصَّةً : الخصيُّ ، وجمعه عِرضان . ويقال أعرضْتُ العِرضانَ ، إذا خَصَيْتَها . ويقال أعرضتُ العِرضانَ ، إذا جعلتها للبيع ولا يكون العريض إلا ذكراً .
أبو عبيد عن أبي زيد : إذا رعَى الجَفْرُ من أولاد المِعزَى وقَوِيَ فهو عريضٌ ، وجمعه عِرضانٌ . وروى ثعلب عن ابن الأعرابي قال : إذا أجذَع الجدْيُ والعَناق سمِّي عريضاً وعَتُوداً ، وجمعه عِرضان . قال : والعارض جانب العِراق . والعارض : السَّحابُ المُطِلّ .
وقال الليث : أعرضْتُ الشيءَ ، أي جعلتُه عَريضاً . واعترضت عُرْضَ فلانٍ ، إذا نحوتَ نحوَه . قال : ونظرتُ إلى فلانة مُعارَضةً ، إذا نظَرتَ في عُرضٍ . ورجلٌ عِرِّيضٌ : إذا كان يتعرَّض للناس بالشرِّ . قال : والعَروض : عروض الشعر ، والجميع الأعاريض ، وهو فواصل أنصاف الشعر ، سمِّي عروضاً لأن الشعرَ يُعرَض عليه ، فالنصف الأوّل عروض ؛ لأنّ الثاني يُبنَى على الأول . والنصف الأخير الشَّطر . قال : ومنهم من يجعل العروض طرائقَ الشعر وعموده ، مثل الطويل ، تقول : هو عروضٌ واحد . واختلاف قوافيه يسمَّى ضروباً . قال : ولكلَ مقال . والعَروض عَرُوض الشعر مؤنثة ، وكذلك عَروض الجَبل .
أبو عبيد عن الأصمعي : عَتودٌ عَروضٌ ، وهو الذي يأكل الشيء بعُرض شِدقه . وأخَذ في عَروضٍ منكَرة .
وقال ابن السكيت : عَرَفتُ ذلك في عَروض كلامه ، أي فَحوى كلامه ومعنى كلامه . وقال التغلبي :
لكلّ أناسٍ من مَعدَ عِمارةٌ
عَروضٌ إليها يلجئون وجانبُ
قال : وتقول هي عَروض الشِّعر . وأخذ فلانٌ في عَروض ما تُعجِبني ، أي في ناحية . ويقال هذه ناقةٌ فيها عُرضِيَّةٌ ، إذا كانت ريِّضَاً لم تُذَلَّل . ويقال ناقةٌ عُرضيّةٌ وجَملٌ عُرْضيٌّ . وقال الشاعر :
واعرورتِ العُلُطَ العُرضيَّ تركضه
أم الفوارسِ بالدِّيداء والرَّبَعَه
وفي حديث عمر حين وصف نفسَه بالسياسة وحُسن النَّظر لرعيّته فقال : ( إنّي أضمُّ العَنود ، وأُلْحِقُ العَطوف ، وأزجر العَروض ) ، قال شمر : العَروض العُرْضيّة من الإبل : الصَّعبة الرأس الذَّلول وسطُها التي يُحمل عليها ثم تساق وسطَ الإبل المحمّلة ، وإن ركبها رجلٌ مضَتْ به قُدماً ولا تَصَرَّف لراكبها . قال : وإنّما قال : ( أزجُر العَروضَ ) لأنها تكون آخر الإبل . قال : وتقول ناقةٌ عَروض وفيها عَروض ، وناقة عُرْضية . وقال ابن السكيت : ناقةٌ عَروضٌ ، إذا قبِلتْ بعض الرياضة ولم تستحكم . قال شمر : وأما في قول حميد :
فما زالَ سَوطي في قِرابي ومِحجني
وما زلتُ منه في عَروضٍ أذودُها
أي في ناحيةٍ أداريه وفي اعتراض . وقال في قول ابن أحمر يصف جارية :
ومنَحتُها قولي على عُرْضيّة
عُلُطٍ أُدارىء ضِغنَها بتودُّدِ
وقال ابنُ الأعرابيّ : شبّهها بناقةٍ صعبةٍ في كلامه إيَّاها ورفقِه بها . وقال غيره : منحتُها : أعَرتُها وأعطيتها . وعُرضيّة : صعوبة ، كأنّ كلامَه ناقةٌ صَعبة . ويقال إنه أراد كلَّمتها وأنا على ناقةٍ صعبة فيها اعتراض . والعُرضيُّ : الذي فيه جفاءٌ واعتراض . وقال العجّاج :
ذو نَخْوةٍ حُمَارسٌ عُرضيُّ
وقال الليث : المِعراض : سهمٌ يُرمَى به بلا ريش يَمضِي عَرْضاً . والمَعرَض : المكان الذي يُعرَض فيه الشيء . وثوبٌ مِعرضٌ : تُعرَض فيه الجارية والعارضة : عارضة الباب . وفلانٌ شديد العارضة : ذو جَلَد وصرامة . والعوارض : سقائف المحمل . والعوارض : الثنايا ، سمِّيت عوارضَ لأنّها في عُرض الفم . وقال الأصمعي : العوارض : الأسنان التي بعد الثَّنايا ، يقال فلانة نقيّة العوارض .
وقال اللحياني : العوارض من الأضراس . وقال غيره : العارض : ما بين الثنيّة إلى الضرس . وقِيل : عارض الفم : ما يبدو منه عند الضحك . وقال كعب :
تجلو عوارض ذي ظَلْم إذا ابتَسَمتْ
كأنّه مُنهَلٌ بالراح معلولُ
يصف الثنايا وما بعدها .
وفي الحديث أن رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) بعثَ أم سُلَيم لتنظرَ إلى امرأة فقال : ( شمِّي عوارضَها ) ، قال شمر : العوارض هي الأسنان التي في عُرض الفم ، وهي ما بين الثَّنايا والأضراس ، واحدها عارض . وقال جرير :
أتَذْكُر يومَ تَصقُلُ عارضَيها
بفَرعِ بَشامةٍ سُقِيَ البَشامُ
وقال شمر : العارض أيضاً : الخدُّ . يقال أخذَ الشَّعَرَ من عارضيه ، أي خدَّيه . وإنما أمرَ النبي بشمَ عوارضها لتَبورَ بذلك ريحَ فمها ، أطيّب أَمْ خبيث .
وقال اللِّحياني : عارضا الوجه وعَروضاه : جانباه . وقال الأصمعيّ : يقال بنو فلان أكَّالون للعوارض ، جمع العارضة ، وهي الشاة أو البعير يصيبُه داءٌ أو سبُعٌ أو كسر .
وقال شمر : يقال عَرضَتْ من إبل فلان عارضةٌ ، أي مرِضت . قال : وبعضهم يقول عَرِضت . قال شمر : وأجوده عَرَضَت . وأنشد :
إذا عَرِضَتْ منها كَهاةٌ سمينةٌ
فلا تُهدِ منها واتَّشِق وتَجَبجَبِ
الليث : يقال فلانٌ يعدو العِرَضْنةَ ، وهو الذي يشتقُّ في عَدْوه .
وقال اللحياني : يقال اشتر بهذا عُرَاضة لأهلك ، أي هديّة ، مثل الحنّاء ونحوه .
وقال أبو زيد في العُراضة : الهديّة التعريض ما كان من مِيرةٍ أو زادٍ بعد أن يكون على ظهر بعير . يقال عَرِّضونا من مِيرتكم .
وقال الأصمعي : العُراضة : ما أطعمَه الراكبُ من استطعَمَه من أهل المياه . وقال هِميان :
وعرَّضوا المجلسَ محضاً ماهجاً
أي سقَوهم . ويقال : عَرَفت ذلك في
مِعراض كلامه ، ومعاريض كلامه وفحواه أي في عروض كلامه . ومنه قول عِمرانَ بن حُصَين : ( إنّ في المعاريض لمَندوحةً عن الكذب ) . ويقال عرضَتِ الشَّاةُ الشوكَ تعرُضه ، إذا تناولتْه وأكلتْه . ويقال رأيته عَرْضَ عين ، أي ظاهراً من قريب .
والمعَرَّضة من النساء : البكر قبل أن تُحجَب ، وذلك أنها تُعرَض على أهل الحيِّ عَرضةً ليرغِّبوا فيها من رَغِب ، ثم يحجبونها . وقال الكميت :
لياليَنا إذْ لا تزالُ تَروعُنا
مُعرَّضةٌ منهنَّ بِكر وثيِّبُ
ويقال استُعرِضت الناقة باللحم ، فهي مستَعرَضَة ، كما يقال قُذِفت باللحم ولُدِسَت ، إذا سمنتْ . وقال ابن مقبل :
قَبَّاء قد لحقَتْ خسيسةَ سنِّها
واستُعرِضت ببضيعها المتبتِّرِ
قال : خسيسة سِنِّها : حين بَزَلتْ ، وهي أقصَى أسنانها .
ويقال : كان لي على فلانٍ نَقدٌ فأعسرته واعترضتُ منه ، أي أخذتُ العَرْض . وإذا طلب قومٌ عند قومٍ دماً فلم يُقِيدوهم قالوا : نحن نَعْرِض منه فاعترِضوا منه ، أي اقبلوا الدّيةَ عَرْضاً .
ويقال انطلق فلانٌ يتعرَّض بجَمله السوقَ ، إذا عرضَه على البيع . ويقال تَعرَّضْ به ، أي أقمْه في السُّوق . وفلانٌ معتَرَضٌ في خُلقه ، إذا ساءك كلُّ شيءٍ من أمره . وعَرضَ الرامي القوسَ ، إذا أضجعها ثم رمَى عنها عَرْضاً .
وقال الله تعالى : ( تَجْهَلُونَ فَلَمَّا رَأَوْهُ عَارِضاً مُّسْتَقْبِلَ أَوْدِيَتِهِمْ قَالُواْ هَاذَا عَارِضٌ مُّمْطِرُنَا بَلْ هُوَ مَا اسْتَعْجَلْتُم ) ( الأحقاف : 24 ) أي قالوا : الذي وُعدنا به سحابٌ فيه الغيث . فقال الله : ( مُّمْطِرُنَا بَلْ هُوَ مَا اسْتَعْجَلْتُم ) ( الأحقاف : 24 ) .
ويقال للرِّجْل العظيم من الجراد : عارض ؛ يقال مرَّ بنا عارضٌ قد ملأ الأفق .
وقال أبو زيد : العارض : السحابة تراها في ناحيةِ السماء ، وهو مثل الجُلْب ، إلاّ أنّ العارض يكون أبيضَ والجُلْبُ إلى السَّواد ، والجُلب يكون أضيقَ من العارض وأبعَدَ . والعوارض من الإبل : التي تأكل العِضاهَ عُرُضاً ، أي تأكله حيثُما وَجدته .
وقول ابن مُقبل :
مهاريق فَلُّوجٍ تعرَّضْنَ تاليا
أراد : تعرّضهنّ تالٍ يقرؤهن ؛ فقلب .
وقال ابن السكيت : يقال ما يَعْرُضك لفلان ، ولا يقال ما يُعَرِّضك . ويقال : هذه أرضٌ مُعْرِضة : يستعرضها المال ويعترضها ، أي هي أرضٌ مُعْرِضة فيها نبتٌ يرعاه المال إذا مرَّ فيها .
ضرع : الحراني عن ابن السكيت : الضَّرْع ضرع الشاة والناقة . والضَّرَع : الضعيف .
وقول الله جلّ وعزّ : ( تَدْعُونَهُ تَضَرُّعاً وَخُفْيَةً ) ( الأنعَام : 63 ) قال أبو إسحاق : المعنى تَدْعون مُظهرِينَ الضَّرَاعة ، وهي شدّة الفقر إلى الشيء والحاجةِ إليه . وانتصابهما على الحال وإن كانا مصدرين .
وأما قول الله تعالى : ( فَلَوْلا ( صلى الله عليه وسلم )
1764 إِذْ جَآءَهُمْ بَأْسُنَا تَضَرَّعُواْ ) ( الأنعَام : 43 ) فمعناه تخشَّعُوا
وتذلَّلوا وخضعوا .
وقال شمر : يقال ضَرِعَ فلان لفلان وضَرَع له ، إذا ما تخشَّعَ له وسأله أن يُعطيَه . قال : ويقال قد أضرَعْتُ له مالي ، أي بذلْتُه له . وقال الأسود :
وإذا أخِلاَّئي تنكَّبَ وُدُّهم
فأبُو الكُدادةِ مالُه ليَ مُضْرَعُ
أي مبذول . وقال الأعشى :
سائلْ تميماً به أيامَ صفقتهم
لمّا أتوه أُسارى ، كلُّهم ضَرَعا
أي ضرعَ كلُّ واحدٍ منهم وخضع . قال : ويقال ضَرَع له واستضرعَ . قال : وقال ابن شميل : لفلانٍ فرسٌ قد ضَرِع به ، أي غلبَه ، وهو في حديثٍ لِسَلْمان . وتضرَّع الظلُّ : قلَّ وقَلَص . وقال يوسف بن عَمرو :
فمِلنَ قُدَيداً بكرةً ، وظلالُه
تضرَّعُ في فَيءِ الغَداةِ تضرُّعا
مِلْنَ قُديداً ، أي من قُديد .
والضَّريع : الشَّراب الرقيق . وقال يصف ثغراً :
حَمشُ اللِّثاتِ شتيتٌ وهو معتدلٌ
كأنّه بضريع الدَّنِّ مصقولُ
والضريع : لغةٌ في الضرَع الضعيف . وقال :
ومطويّةٍ طيَّ القَليبِ رفعتُها
بمستنبِحٍ جِنْحَ الظلام ضريعِ
المطويّة عنى به الأُذن . والمستنبح : الذي ينبح نبحَ الكلاب طلباً للقِرى .
أبو عبيد عن الأحمر : ضرّعت الشمسُ أيْ دنت للغروب . وقال غيره : رجلٌ ضارع ، أي نحيف ضاويّ . وفي الحديث أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) عليه رأى ولدَيْ جعفرٍ الطيّار فقال : ( مالي أراهما ضارعين ) . الضارع : الضاوِيُّ النحيف . ومنه قول الحجاج لسَلم بن قتيبة : ( مالي أراكَ ضارعَ الجسم ؟ ) .
أبو عبيد عن الأمويّ : الضريعة من الغنم : العظيمة الضَّرع . وقال أبو زيد : الضَّرْع جِماع ، وفيه الأطْباءُ وهي الأخلاف ، واحدها طِبْيٌ وخِلْف ، وفي الأطْباء الأحاليل ، وهي خُروق اللَّبَن .
أبو عبيد عن الكسائيّ قال : ضرَّعتِ القِدرُ تضريعاً ، إذا حانَ أن تُدرِك . وقال الأصمعيّ : التضرُّع : التلوّي والاستغاثة .
وقال الليث : رجلٌ ضَرَعٌ ، وهو الغُمر من الرجال الضعيفُ . وأنشد :
فما أنا بالواني ولا الضَّرَعِ الغُمْرِ
ويقال جسدُك ضارعٌ ، وجَنْبك ضارع وأنشد :
من الحُسْن إنعاماً وجنبُك ضارعُ
قال : وقومٌ ضَرَع ورجلٌ ضَرَع . وأنشد :
وأنتُم لا أُشاباتٌ ولا ضَرَعُ
قال : وأضرعت الناقةُ فهي مُضْرِعٌ ، إذا قرُبَ نِتاجُها .
قال : والمضارعة للشيء : أن يضارعَه كأنّه مثلُه أو شِبْهه . وقال الأزهري : والنحويون يقول للفعل المستقبل : مضارِع ؛ لمشاكلتِهِ الأسماء فيما يلحقه من الإعراب .
ويقال هذا ضِرْع هذا وصِرعه ، بالضاد والصاد ، أي مثله . والضُّروع والصُّروع : قُوَى الحَبْل ، واحدها ضِرعٌ وصِرعٌ .
أبو عبيد عن الفراء : جاء فلانٌ يتضرَّع لي ويتأرض ، ويتصدّى ويتأتّى ، أي يتعرّض .
وقال الله تعالى : ( ءَانِيَةٍ لَّيْسَ لَهُمْ طَعَامٌ إِلاَّ ) ( الغَاشِيَة : 6 ) قال الفراء : الضريع : نبتٌ يقال له الشِّبرِق ، وأهل الحجاز يسمُّونه الضَّريعَ إذا يَبِس . وهو اسمٌ . وجاء في التفسير أن الكفَّار قالوا : إنَّ الضَّريع لتَسمَنُ عليه إبلُنا . فقال الله : ( ضَرِيعٍ لاَّ يُسْمِنُ وَلاَ يُغْنِى مِن جُوعٍ ) ( الغَاشِيَة : 7 ) .
وقال الليث : يقال للجِلدة التي على العظم تحت اللَّحم من الضَّلَع : هي الضَّريع .
ثعلبٌ عن ابن الأعرابي قال : الضَّريع : العَوسَج الرَّطب ، فإذا جفَّ فهو عَوسَجٌ ، فإذا زادَ جُفوفُه فهو الخَزيز . قال : والضارع : المتذلِّل الغنيّ . والضَّرَع : الرجُل الجَبان . والضَّرَع : المتهالك من الحاجة للغنيّ . والضَّرَع : الجمل الضعيف .
عضر : أهمله الليث . وروى أبو العباس عن عمرو عن أبي عمرٍ و قال : العاضر : المانع ، وكذلك الغاضر ، بالعين والغين .
رضع : قال الله جلّ وعزّ : ( تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمَّآ أَرْضَعَتْ ) ( الحَجّ : 2 ) واختلف النحويون في علّة دخول الهاء في المرضِعة ، فقال الفراء : المرضِعة : الأم . والمُرضِع : التي معها صبيٌّ تُرضِعُه . قال : ولو قيل في الأمّ مُرضِع لأنَّ الرضاع لا يكون إلاّ من الإناث ، كما قالوا امرأة حائض وطامث ، كانَ وجهاً . قال : ولو قيل في التي معها صبيٌّ مرضعةٌ كان صواباً . وقال الأخفش : أدخل الهاء في المرضعة لأنه أراد والله أعلم الفِعلَ . ولو أراد الصفة لقال مُرضِع . وقال أبو العباس : الذي قاله الأخفش ليس بخطأ .
وأخبرني المنذريّ عن ابن اليزيدي عن أبي زيد قال : المُرضعة : التي ترضع . قال و ( كلُّ مُرْضِعةٍ ) : كلّ أمَ . قال : والمرضع : التي قد دنا لها أن تُرضِع ولم تُرضِع بعد . والمُرضِع : التي معها الصبيُّ الرضيع .
وقال الليث : قال الخليل : امرأةٌ مرضع : ذاتُ رضيع ، كما يقال امرأةٌ مُطفِل : ذات طفل ، بلا هاء ، لأنك لا تَصِفُها بفعلٍ منها واقعٍ أو لازم ، فإذا وصفتَها بفعلٍ هي تفعله قلت مُفْعِلة ، كقول الله تعالى : ( تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمَّآ أَرْضَعَتْ ) ( الحَجّ : 2 ) وصفَها بالفعل فأدخل الهاء في نعتها . ولو وصفَها بأنَّ معها رضيعاً قال مُرضِع .
وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنّه قال : ( انظرنَ ما إخْوانكنّ ، فإنّما الرضاعة من المَجَاعة ) ، وتفسيره أن الرَّضاعَ الذي يحرِّم رِضَاعُ الصبي ؛ لأنه يُشْبِعه ويَغذوه ويسكِّن جَوعتَه ، فأمّا الكبير فرضاعُه لا يحرّم ؛ لأنه لا ينفعُه من جوعٍ ولا يُغنيه من طعام ، ولا يَغْذوه اللبن كما يغذو الصغيرَ الذي حياتُه به .
وقال الليث : تقول رضُع الرجل يرضُع رضاعة فهو رضيع راضع ، أي لئيم ، والجميع الراضعون . والعرب تقول : لئيم راضع . ويقال نُعِتَ به لأنّه يرضَع ناقتَه من
لؤمه لئلاَّ يُسمَع صوتُ الشَّخب فيطلب لبنه .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الراضع والرَّضِع : الخسيس من الأعراب ، الذي إذا نزل به الضيف رضِع شاتَه بفمه لئلاَّ يسمعه الضَّيف . يقال منه رَضِع يرضَع رَضْعاً وقال بعضهم : لو عيَّرتُ رجلاً بالرضع لخَشِيتُ أن يَحُور بي داؤه . قال : والرَّضَع : صِغار النخل ، واحدهُ رَضَعة . وامرأة مُرضِع : معها رضيع . وامرأة مرضِعةٌ : ثَديُها في فم ولدِها .
الليث : الراضعتان من السن : اللتان شرِب عليهما اللبن .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : رضَع الصبيُّ يَرضِع ، ورضِعَ يرضَع . قال : وأخبرني عيسى بن عمر أنه سمع العربَ تُنشِد :
وذمُّوا لنا الدُّنيا وهم يَرضِعونها
أفاويقَ حتّى ما يُدرُّ لها ثُعْلُ
قال : وقال الأمويّ : الرَّضوعة من الغنم : التي تُرضِع . قال : ويقال رَضاعٌ ورِضاع ، ورَضاعة ورِضاعة .
وقال الله تعالى : ( وَالْوَالِدَاتُ يُرْضِعْنَ أَوْلَادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ ) ( البَقَرَة : 233 ) اللفظ لفظ الخبر والمعنى معنى الأمر ، كما تقول حسبُك درهمٌ ، فاللفظ لفظ الخبر والمعنى معنى الأمر ، معناه اكتفِ بدرهم . وكذلك معنى الآية : لرتضعِ الوالداتُ . وقوله : ( وَإِنْ أَرَدتُّمْ أَن تَسْتَرْضِعُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ أَوْلَادَكُمْ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْكُمْ ) ( البَقَرَة : 233 ) أي تطلبوا مُرضِعةً لأولادكم .

_Türkçe çeviri henüz yok_

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والضاد وما يثلثهما)
  (رضع)  الراء والضاد والعين أصلٌ واحد، وهو شُرْب اللَّبَن من الضّرْع أو الثّدي. تقول رَضِع المولودُ يرضَع. [ويقال: لئيمٌ راضعٌ؛ وكأنّه من لؤمه يرضع إبلَه لِئلاَّ([1])] يُسْمَع صوتُ حلْبه. ويقال امرأةٌ مُرضِع، إذا كان لها ولدٌ ترضِعُه. فإنْ وصفْتَها بإرضاعها الولدَ قلت مُرْضعةٌ. قال الله جل ثناؤه: ﴿يَوْمَ تَرَوْنَهَا تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمَّا أَرْضَعَتْ﴾ [الحج 2]. والرَّاضعتان: الثَّنيَّتانِ اللّتان يُشْرَب عليهما([2]). وذكر بعضُهم أنّ أهلَ نَجْدٍ يقولون: رَضَع يَرْضِع على وزن فعَل يَفْعِل. وأنشد:
وذَمُّوا لنا الدُّنيا وهم يَرْضِعُونَها *** أفاوِيقَ حتَّى ما يُدِرُّ لها الثُّعْلُ([3])  وهو أخُوه من الرَّضاعة، بفتح الراء. والرِّضاع: مصدرُ راضعتُه. وهو رَضِيعي؛ كالرَّسِيل، والأكيل، والرَّضُوعة: الشّاة التي تُرضِعُ.
  (رضف)  الراء والضاد والفاء أصلٌ واحد يدلُّ على إِطباق شيءٍ على شيء. فالرَّضْفَة: عظمٌ منطبقٌ على الرُّكبة. فأمّا الرَّضْف فحجارةٌ تُحمَى، يُوغَر بها اللَّبنُ، ولا يكون ذلك بحجرٍ واحد. وفي الحديث: "كان يُعجِّل القيامَ كأنَّه على الرَّضْف"([4]). والرَّضيف: اللَّبن يُحلب على الرَّضْف يؤكل. ويقال شِواءٌ مرضوف: يُشوَى على الرَّضْف. فأما قولُ الكميت:
ومَرْضُوفةٍ لَمْ تُؤْنِ في الطَّبْخ طاهياً *** عجِلْتُ عَلَى مُحْوَرِّها حِين غَرْغَرَا([5])  فإِنَّه يريد القِدْر التي أنضِجَت بالرَّضْف، وهي الحجارة التي مضى ذِكرها. ذكر ابنُ دريدٍ([6]): رضَفْتُ الوِسادةَ: ثنيتُها؛ في لغة اليمن.
  (رضم)  الراء والضاد والميم قريبٌ من الباب الذي [قبله]، كأنّه رميُ الحجارة بعضِها على بعض. فالرَّضِيم: البِناء بالصَّخر. والرِّضام: الصخور، واحدتُها رَضْمَةٌ. ورضَمَ فلانٌ بيتَه بالحِجارة. وبِرذَونٌ مَرضُوم العَصَب، إذا تشنَّجَ عصَبُه فصار بعضُه على بعض. ورَضَم البعيرُ بنَفْسِه إذا رمَى بنفسه.
   (رضن)  الراء والضاد والنون تشبه الباب([7]) الذي قبلها. فالمرضون من الحجارة: المَنْضود.
  (رضي)  الراء والضاد والحرف المعتلّ أصلٌ واحد يدلُّ على خلاف السُّخْط. تقول رضِي يرضَى رِضىً. وهو راضٍ، ومفعوله مرضِيٌّ عنه. ويقال إِنّ أصله الواو؛ لأنّه يقال منه رِضوَان. قال أبو عبيد: راضانِي فلانٌ فرَضَوْتُه. ورَضْوَى: جبلٌ، وإذا نُسِب إليه رَضَوِيّ.
  (رضب)  الراء والضاد والباء كلمةٌ واحدةٌ تدلُّ على ندىً قليل. فالرَّاضب من المطر: سَحٌّ منه. قال:
خُنَاعَةُ ضَبْعٌ دَمَّجَتْ في مَغارةٍ *** وأدركها فيها قِطارٌ ورَاضِبُ([8])  ومنه الرُّضَاب، وهو ما يرضُبه الإنسان مِن ريقه، كأنَّه يمتصُّه.
  (رضح) الراء والضاد والحاء كلمةٌ واحدة تدلُّ على كَسْر الشيء. والرَّضْح: كَسْر الشّيء، كدَقِّ النَّوَى وما أشبَهَه. وذلك الشّيء رَضِيحٌ. قال الأعشى:
بناها السَّوادِيُّ الرَّضِيحُ مع الخَلا *** وسَقْيي وإطْعامِي الشَّعيرَ بمحفَِدِ([9])  (رضخ)  الراء والضادِ والخاء كلمةٌ تدلُّ على كَسْرٍ. ويكون يسيراً ثم يشتقّ منه. فالرضْخ: الكسر؛ و* هو الأصل، ثم يقال رَضَخَ له، إذا أعطاه شيئاً ليس بالكثير، كأنّه كسَرَ له من ماله كِسْرةً. ومنه حديث مالك بن أوس، حين قال لـه عمر: "إنّه قد دَفَّتْ علينا دَافَّةٌ من قومِك، وإنِّي أمرت لهم بِرَضْخ([10])".
  ويقال تراضَخَ القَومُ: ترامَوْا، كأنّ كلَّ واحدٍ منهم يريد رَضْخ صاحبِه. والرَّضْخ من الخَبَر: الذي تسمعه ولا تستيقِنُ منه([11]). ويقال فلانٌ يَرْتَضِخُ لُكْنةً، إذا شابَ كلامُه بشيءٍ من كلام العجَمِ يسيرٍ.
---------------------------------------------------------------
([1]) التكملة من المجمل.
([2]) في اللسان: "يشرب عليهما اللبن".
([3]) البيت لعبد الله بن همام السلولي، يهجو به العلماء، كما في اللسان (9: 484/ 12: 193/ 13: 88). وانظر أمالي ثعلب 515. والرواية في جميعها: "ثعل"، وفي الأصل هنا: "الثقل"، تحريف.
([4]) في اللسان: "كان في التشهد الأول كأنه على الرضف".
([5]) البيت في اللسان  (رضف، أني، حور، غرر).
([6]) الجمهرة (2: 364).
([7]) في الأصل: "الباء".
([8]) البيت لحذيفة بن أنس، كما في اللسان (رضب) وشرح السكري للهذليين 225. وروي في المخصص (9: 116): "رواضب" على أنها صفة للقطار. والقطار: جمع قطر وهو المطر. وأنشد صدره في اللسان (دمح) محرفاً.
([9]) ديوان الأعشى 131 واللسان(حفد).
([10]) في الأصل: "إن ضخ"، صوابه من المجمل.
([11]) في الأصل: "عنه".
ـ

##### Türkçe

(راء, ضاد ve ikisini üçleyenler bâbı)
  (**رضع**)  **الراء** ve **الضاد** ve **العين** tek bir asıldır; o da memeden yahut göğüsten sütün içilmesidir. Dersin ki: yeni doğan **رَضِع**; **يَرضَع**. [Ve denilir: **لئيمٌ راضعٌ**; sanki onun alçaklığından dolayı develerini emer; ta ki([1]) sağımının sesi işitilmesin.] Ve denilir: **امرأةٌ مُرضِع**; eğer onun emzirdiği bir çocuğu varsa. Şayet onu çocuğu emzirmesiyle vasfedersen **مُرْضعةٌ** dersin. Allah, övgüsü yüce olan, dedi: ﴿يَوْمَ تَرَوْنَهَا تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمَّا أَرْضَعَتْ﴾ [Hac 2]. Ve **الرَّاضعتان**: üzerinde([2]) içilen iki **الثَّنيَّتانِ**dır. Bazıları zikretti ki Necd ehli derler: **رَضَع يَرْضِع**; **فعَل يَفْعِل** vezni üzere. Ve inşad etti:
وذَمُّوا لنا الدُّنيا وهم يَرْضِعُونَها *** أفاوِيقَ حتَّى ما يُدِرُّ لها الثُّعْلُ([3])
  Ve o, **الرَّضاعة**dan kardeşidir; **الراء**’ın fethiyle. Ve **الرِّضاع**: **راضعتُه**’nun masdarıdır. Ve o benim **رَضِيعي**mdir; **الرَّسِيل** ve **الأكيل** gibi. Ve **الرَّضُوعة**: emziren koyundur.
  (**رضف**)  **الراء** ve **الضاد** ve **الفاء** tek bir asıldır; bir şeyin bir şey üzerine kapanmasına delâlet eder. Artık **الرَّضْفَة**: diz üzerine kapanmış bir kemiktir. Amma **الرَّضْف** ise ısıtılan taşlardır; süt onunla koyulaştırılır; bu da tek bir taşla olmaz. Hadiste: "Kalkmayı çabuklaştırırdı; sanki **الرَّضْف** üzerindeymiş gibi"([4]). Ve **الرَّضيف**: **الرَّضْف** üzerine sağılan, yenilen süttür. Ve denilir: **شِواءٌ مرضوف**: **الرَّضْف** üzerinde kızartılır. Amma Kümeyt’in sözü:
ومَرْضُوفةٍ لَمْ تُؤْنِ في الطَّبْخ طاهياً *** عجِلْتُ عَلَى مُحْوَرِّها حِين غَرْغَرَا([5])
  Şüphesiz o, **الرَّضْف** ile pişirilmiş tencereyi kasteder; o da zikri geçen taşlardır. İbn Düreyd([6]) zikretti: **رضَفْتُ الوِسادةَ**: onu ikiye katladım; Yemen lügatinde.
  (**رضم**)  **الراء** ve **الضاد** ve **الميم** [ondan] önceki bâba yakındır; sanki taşların bir kısmını bir kısmı üzerine atmak gibidir. Artık **الرَّضِيم**: kaya ile yapılan binadır. Ve **الرِّضام**: kayalardır; onun teki **رَضْمَةٌ**dır. Ve falan kimse evini taşlarla **رضَمَ** etti. Ve **بِرذَونٌ مَرضُوم العَصَب**: eğer siniri kasılıp da bir kısmı bir kısmı üzerine olursa. Ve deve, kendisiyle **رَضَم** etti; yani kendini attı.
   (**رضن**)  **الراء** ve **الضاد** ve **النون** ondan önceki bâba([7]) benzer. Artık taşlardan **المرضون**: üst üste dizilmiş olandır.
  (**رضي**)  **الراء** ve **الضاد** ve illetli harf tek bir asıldır; **السُّخْط**’un zıddına delâlet eder. Dersin ki: **رضِي يرضَى رِضىً**. Ve o **راضٍ**dır; mef’ûlü **مرضِيٌّ عنه**dur. Ve denilir: aslı **الواو**dur; çünkü ondan **رِضوَان** denilir. Ebû Ubeyd dedi: Falan kimse bana **راضانِي** etti; ben de onu **فرَضَوْتُه**. Ve **رَضْوَى**: bir dağdır; ona nisbet edilince **رَضَوِيّ**.
  (**رضب**)  **الراء** ve **الضاد** ve **الباء** az bir çiye delâlet eden tek bir kelimedir. Artık yağmurdan **الرَّاضب**: ondan bir sağanaktır. Dedi:
خُنَاعَةُ ضَبْعٌ دَمَّجَتْ في مَغارةٍ *** وأدركها فيها قِطارٌ ورَاضِبُ([8])
  Ve ondan **الرُّضَاب**; o, insanın tükürüğünden **يرضُبه** ettiği şeydir; sanki onu emer.
  (**رضح**) **الراء** ve **الضاد** ve **الحاء** bir şeyi kırmaya delâlet eden tek bir kelimedir. Ve **الرَّضْح**: bir şeyi kırmaktır; çekirdeği dövmek ve benzeri gibi. Ve o şey **رَضِيحٌ**dur. A‘şâ dedi:
بناها السَّوادِيُّ الرَّضِيحُ مع الخَلا *** وسَقْيي وإطْعامِي الشَّعيرَ بمحفَِدِ([9])
  (**رضخ**)  **الراء** ve **الضاد** ve **الخاء** kırmaya delâlet eden bir kelimedir. Ve az olur; sonra ondan türetilir. Artık **الرضْخ**: kırmadır; ve o asıldır; sonra denilir: ona **رَضَخَ** etti; eğer ona çok olmayan bir şey verdiyse; sanki malından ona bir parça kırmış gibidir. Ve ondan Mâlik b. Evs hadisi; Ömer ona dediği vakit: "Şüphesiz kavminden bir topluluk üzerimize geldi; ve ben onlara **بِرَضْخ**([10]) emrettim."
  Ve denilir: kavim **تراضَخَ** etti: birbirlerine taş attılar; sanki onların her biri arkadaşını **رَضْخ** etmek ister. Ve haberden **الرَّضْخ**: onu işitip de ondan yakîn etmediğin şeydir([11]). Ve denilir: falan kimse bir **لُكْنةً**yi **يَرْتَضِخُ** eder; eğer sözünü, acemlerin sözünden az bir şeyle karıştırırsa.
---------------------------------------------------------------
([1]) Tekmile, el-Mücmel’dendir.
([2]) Lisân’da: "Üzerlerinde süt içilir".
([3]) Beyit Abdullah b. Hemmâm es-Selûlî’nindir; onunla âlimleri hicveder; Lisân’da (9: 484/ 12: 193/ 13: 88) olduğu gibi. Ve bk. Emâlî Sa‘leb 515. Rivayet hepsinde: "ثعل"dır; buradaki asılda: "الثقل"dır; tahriftir.
([4]) Lisân’da: "İlk teşehhüdde sanki الرضف üzerindeydi".
([5]) Beyit Lisân’da (رضف، أني، حور، غرر).
([6]) el-Cemhere (2: 364).
([7]) Asılda: "الباء".
([8]) Beyit Huzeyfe b. Enes’indir; Lisân’da (رضب) ve es-Sukkerî’nin Huzelîler şerhi 225’te olduğu gibi. el-Muhassas’ta (9: 116) "رواضب" rivayet edildi; **القطار**’a sıfat olmak üzere. Ve **القطار**: **قطر**’ın cem‘idir; o da yağmurdur. Ve Lisân’da (دمح) sadrını tahrif edilmiş olarak inşad etti.
([9]) Dîvânu’l-A‘şâ 131 ve Lisân (حفد).
([10]) Asılda: "إن ضخ"dır; doğrusu el-Mücmel’dendir.
([11]) Asılda: "عنه".

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- يقال: رضع المولود يرضع (انظر: الأفعال 3/91)، ورضع يرضع رضاعا ورضاعة، وعنه استعير: لئيم راضع: لمن تناهى لؤمه، وإن كان في الأصل لمن يرضع غنمه ليلا؛ لئلا يسمع صوت شخبه (الشخب: صوت اللبن عند الحلب)، فلما تعورف في ذلك قيل: رضع فلان، نحو: لؤم، وسمي الثنيتان من الأسنان الراضعتين؛ لاستعانة الصبي بهما في الرضع، قال تعالى: ﴿والوالدات يرضعن أولادهن حولين كاملين لمن أراد أن يتم الرضاعة﴾ [البقرة/233]، ﴿فإن أرضعن لكم فآتوهن أجورهن﴾ [الطلاق/6]، ويقال: فلان أخو فلان من الرضاعة، وقال صلى الله عليه وسلم: (يحرم من الرضاع ما يحرم من النسب) (الحديث أخرجه بن ماجه 1/623 عن عائشة، وأخرجه مالك في الموطأ عنها أيضا أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال: يحرم من الرضاعة ما يحرم من الولادة. انظر: تنوير الحوالك 2/117؛ وشرح الزرقاني 3/247.
وأخرجه الترمذي ولفظه: (إن الله حرم من الرضاعة ما حرم من الولادة).
وقال: هذا حديث حسن صحيح، والعمل على هذا عند أهل العلم من أصحاب النبي وغيرهم، لا نعلم بينهم في ذلك اختلافا. انظر: عارضة الأحوذي 5/88)، وقال تعالى: ﴿وإن أردتم أن تسترضعوا أولادكم﴾ [البقرة/ 233]، أي: تسومونهن إرضاع أولادكم.

##### Türkçe

- Denilir: **رضع** yeni doğan **يرضع** (bak: fiiller 3/91); ve **رضع** **يرضع** **رضاعا** ve **رضاعة** (diye); ve ondan ödünç alındı: **لئيم راضع**: alçaklığı nihayete varmış kimse için; aslında ise, geceleri koyunlarını emen kimse içindir; sağımının sesini işitmesin diye (**الشخب**: sağım esnasında sütün sesi); bu hususta örfleşince “falanca **رضع** etti” denildi; “alçaklık” gibi; dişlerden iki kesiciye de **الراضعتين** adı verildi; çocuğun emmede onlarla yardım alması sebebiyle. Yüce Allah dedi ki: ﴿Ve anneler, emzirmeyi tamamlamak isteyen kimse için, çocuklarını iki tam yıl emzirirler﴾ [Bakara/233]; ﴿Eğer sizin için emzirirlerse, onlara ücretlerini verin﴾ [Talak/6]. Ve denilir: falanca, falancanın **الرضاعة** bakımından kardeşidir. Ve sallallahu aleyhi ve sellem dedi ki: (Süt emmeden haram olan, nesebden haram olan gibidir) (hadisi İbn Mâce 1/623’te Âişe’den çıkarmıştır; Mâlik de Muvatta’da ondan yine çıkarmıştır ki Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle dedi: **الرضاعة**dan haram olan, doğumdan haram olan gibidir. Bak: Tenvirü’l-havâlik 2/117; ve Şerhu’z-Zurkânî 3/247.
Ve Tirmizî de çıkarmış olup lafzı: (Şüphesiz Allah, **الرضاعة**dan, doğumdan haram kıldığı şeyi haram kıldı).
Ve dedi: Bu hadis hasen sahih bir hadistir; amel, bunu, ilim ehli nezdinde, Nebî’nin ashabından ve başkalarından olanlar katındadır; bu hususta aralarında bir ihtilaf bilmiyoruz. Bak: Âridatü’l-ahvezî 5/88). Ve Yüce Allah dedi ki: ﴿Ve eğer çocuklarınızı emzirtmek isterseniz﴾ [Bakara/233]; yani: onlara, çocuklarınızı emzirmeyi teklif edersiniz.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر ض ع
رضع الصبي الثدي وارتضعه رضعاً ورضعـاً كخنـقٍ وسـرقٍ ورضاعـاً ورضاعـة‏.‏
وصبـيّ راضـع وصبيـان رضـع وأرضعتـه أمـه وهـي مرضـع ومرضعـة وهنّ مراضع ‏"‏ حرمنا عليه المراضـع ‏"‏ وهـو رضيعـي وراضعته وتراضعنا‏.‏
وراضع ولده رضاعاً‏:‏ دفعه إلى الظئر واسترضـع ولـده‏:‏ طلـب إرضاعـه ‏"‏ وإن أردتـم أن تسترضعـوا أولادكم ‏"‏ وارتضعت العنز‏:‏ رضعت نفسها‏.‏
قال‏:‏ إني وجدت بني أعيا وحاملهم كالعنز تعطف روقيها فترتضع وذمّوا لنا الدنيا وهم يرضعونها أفاويق حتى ما يدرّ لها ثعل وفلان رضيع اللؤم وهم رضعاء اللؤم‏.‏
وبينهما رضاع الكأس‏.‏
وقال الأعشى‏:‏ تشب لمقرورين يصطليانها وبات على النار الندى والمحلق رضيعي لبان ثـدي أم تقاسمـا بأسحـم داجٍ عوض لا نتفرق ولئيم راضع ورضاع‏:‏ مبالغ في اللؤم وأصله أن يرضع شاته لئلا يسمع صوت حلبه‏.‏
قالت لبابة الأسدية‏:‏ هجمة رضاع لئيم المنزدق لا يطعم الضيـف إذا لـم يفـرق ولمـا نقلـوه إلـى معنـى المبالغـة فـي اللـؤم بنـوا فعلـه علـى فعـل فقالـوا‏:‏ رضـع رضاعة فهو رضيع‏.‏
ويقال للشحاذ‏:‏ الراضع لأنه يرضع الناس بسؤاله‏.‏
قال جرير‏:‏ ويرضع من لاقى وإن يلق مقعدا يقود بأعمـى فالفـرزدق سائلـه وما حمله على ذلك إلا اللؤم والرضاعة وإلا اللؤم والرضع‏.‏
وتقول‏:‏ استعذ من الرضاعة كمـا تستعيذ من الضراعة‏:‏ من الذل‏.‏
وهبت الرضاعة وهي ريح بين الدبور والجنوب تسمـى‏:‏ المصيرية لأنه يغرز عنها المال كأنها ترضع ألبانها فتذهب بها‏.‏

##### Türkçe

ر ض ع
**رضع** çocuk memeyi emdi; ve onu emdi; **رضعاً** ve **رضعـاً** ( **خنـقٍ** ve **سـرقٍ** gibi) ve **رضاعـاً** ve **رضاعـة**.
Ve emen çocuk; ve çocuklar emenler; ve annesi onu emzirdi; ve o emziren ve emziren kadındır; ve onlar emzirenlerdir: “Ona emzirenleri haram kıldık.” Ve o benim emdiğimdir; ve onu emziren kadındır; ve biz karşılıklı emdik.

Ve çocuğunu emziren (kimse), **رضاعاً**: onu sütanneye verdi. Ve çocuğu için emzirme istedi: onun emzirilmesini talep etti: “Eğer çocuklarınızı emzirtmek isterseniz.” Ve keçi **ارتضعت**: kendisini emdi.

Dedi ki: Ben Benî A‘yâ’yı buldum; ve onların taşıyıcısı, boynuzlarını eğip de emen keçi gibidir; ve bize dünyayı yerdi(ler), hâlbuki onu sağım araları hâlinde emiyorlar; öyle ki ona bir damla bile akıtmaz. Ve falan, alçaklığın emdiğidir; ve onlar alçaklığın emenleridir.

İkisi arasında kadehin emmesi vardır.

A‘şâ dedi ki:
İki üşüyene tutuşturur, onu ısıtırlar;
Ve geceyi ateş üzerinde geçirdi cömertlik ve miğferli;
İki kardeş, bir annenin memesinin sütünü emdiğim;
Kara, zifiri bir gecede paylaştılar; bedel olarak, ayrılmayız.
Ve alçak emen ve **رضاع**: alçaklıkta aşırı olan; aslı, sağımının sesini işitmesin diye koyununu emmesidir.

Lubâbe el-Esediyye dedi ki:
Alçaklığın emmesi, alçak **المنزدق**’ın baskınıdır;
Ayırmadıkça misafiri doyurmaz.
Ve onu alçaklıkta aşırılık mânasına naklettiklerinde, fiilini **فعل** üzerine bina ettiler; şöyle dediler: **رضـع** **رضاعة**; o hâlde o **رضيع**’dir.

Ve dilenciye denir: **الراضع**; çünkü sorusuyla insanları emer.

Cerîr dedi ki:
Karşılaştığını emer; eğer oturana rastlarsa,
Kör birini sürer; o hâlde Ferazdak onun dilencisidir.
Onu buna sevk eden ancak alçaklık ve **الرضاعة**’dır; ve ancak alçaklık ve **الرضع**’dır.

Ve dersin ki: **الرضاعة**’dan sığın; **الضراعة**’dan sığındığın gibi: zillet(ten).

Ve **الرضاعة** esti; o, **الدبور** ile **الجنوب** arasında bir rüzgârdır; ona **المصيرية** denir; çünkü malı ondan dolayı toprağa gömer; sanki o, sütlerini emiyor da onları götürüyor gibidir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

رَضَع الصبيُّ وغيره يَرْضِع مثال ضرب يضْرِب، لغة نجدية، ورَضِعَ مثال سَمِع يَرْضَع رَضْعاً ورَضَعاً ورَضِعاً ورَضاعاً ورِضاعاً ورَضاعةً ورِضاعة، فهو راضِعٌ، والجمع رُضَّع، وجمع السلامة في الأَخيرة أَكثر على ما ذهب إِليه سيبويه في هذا البناء من الصفة؛ قال الأَصمعي: أَخبرني عيسى بن عمر أَنه سمع العرب تنشد هذا البيت لابن همام السَّلُولي على هذه اللغة
(*قوله «على هذه اللغة» يعني النجدية كما يفيده الصحاح.): وذَمُّوا لنا الدُّنيا، وهم يَرْضِعُونها
أَفاوِيقَ حتّى ما يَدِرُّ لَها ثُعْلُ
وارتَضَع: كَرضِع؛ قال ابن أَحمر:
إِني رَأَيْتُ بَني سَهْمٍ وعِزَّهُمُ،
كالعَنْزِ تَعْطِفُ رَوْقَيها فَتَرْتَضِعُ
يريد تَرْضَع نفسها؛ يصِفهم باللُّؤْم والعنز تَفعل ذلك. تقول منه: ارتضعتِ العنزُ أَي شربتْ لبن نفْسها. وفي التنزيل: والوالِداتُ يُرْضِعْن أَولادهن حولين كاملين؛ اللفظ لفظ الخبر والمعنى معنى الأَمر كما تقول: حسبُك درهم، ولفظه الخبر ومعناه معنى الأَمر كما تقول: اكْتفِ بدرهم، وكذلك معنى الآية: لتُرْضِع الوالداتُ. وقوله: ولا جُناح عليكم أَن تسترضِعُوا أَولادكم، أَي تطلبوا مُرْضِعة لأَولادكم. وفي الحديث حين ذكر الإِمارة فقال: نِعمت الـمُرْضِعة وبِئست الفاطِمةُ، ضرب الـمُرْضعة مثلاً للإِمارة وما تُوَصِّله إِلى صاحبها من الأَجْلاب يعني المنافع، والفاطمةَ مثلاً للموت الذي يَهْدِم عليه لَذَّاتِه ويقطع مَنافِعها، قال ابن بري: وتقول استرْضَعْتُ المرأَةَ ولدي أَي طلبت منها أَن تُرْضِعه؛ قال الله تعالى: أَن تسترضِعُوا أَولادكم، والمفعول الثاني محذوف أَن تَسْتَرْضِعُوا أَولادَكم مَراضِعَ، والمحذوف على الحقيقة المفعول الأَول لأَن الـمرضعة هي الفاعلة بالولد، ومنه: فلان المُسْتَرْضِعُ في بني تميم، وحكى الحوفي في البرهان في أَحد القولين أَنه متعد إِلى مفعولين، والقول الآخر أَن يكون على حذف اللام أَي لأَولادكم. وفي حديث سويد بن غَفَلَةَ: فإِذا في عَهْد رسول الله، صلى الله عليه وسلم، أَن لا يأْخذ من راضِعِ لبنٍ، أَراد بالراضع ذاتَ الدَّرِّ واللبنِ، وفي الكلام مضاف محذوف تقديره ذات راضع، فأَمّا من غير حذف فالراضع الصغير الذي هو بعدُ يَرْتَضِع، ونَهْيُه عن أَخذها لأَنها خِيار المال، ومن زائدة كما تقول لا تأْكل من الحرام، وقيل: هو أَن يكون عند الرجل الشاة الواحدة أَو اللِّقْحة قد اتخذها للدَّرِّ فلا يؤْخذ منها شيء.
وتقول: هذا أَخي من الرَّضاعة، بالفتح، وهذا رَضِيعي كما تقول هذا أَكِيلي ورَسِيلي. وفي الحديث: أَنّ النبي، صلى الله عليه وسلم، قال: انظرن ما إِخوانكن فإِنما الرضاعة من المَجاعَةِ؛ الرضاعة، بالفتح والكسر: الاسم من الإِرْضاع، فأَمّا من الرَّضاعة اللُّؤْم، فالفتح لا غير؛ وتفسير الحديث أَن الرَّضاع الذي يحرِّم النكاح إِنما هو في الصِّغَر عند جُوع الطِّفْل، فأَما في حال الكِبَر فلا يريد أَنّ رَضاع الكبير لا يُحرِّم. قال الأَزهري: الرَّضاع الذي يحرِّم رَضاعُ الصبي لأَنه يُشْبعه ويَغْذُوه ويُسكن جَوْعَتَه، فأَما الكبير فرَضاعه لا يُحَرِّمُ لأَنه لا ينفعه من جُوع ولا يُغنيه من طعام ولا يَغْذوه اللبنُ كما يَغذُو الصغير الذي حياته به.
قال الأَزهري: وقرأْت بخط شمر رُبّ غُلام يُراضَع، قال: والمُراضَعةُ أَن يَرضع الطفل أُمه وفي بطنها ولد. قال: ويقال لذلك الولد الذي في بطنها مُراضَع ويجيء نَحِيلاً ضاوياً سَيِّء الغِذاء. وراضَع فلان ابنه أَي دَفَعه إِلى الظِّئر؛ قال رؤبة:
إِنَّ تَمِيماً لم يُراضَعْ مُسْبَعا،
ولم تَلِدْهُ أُمُّه مُقَنَّعا
أَي ولدته مَكْشُوف الأَمر ليس عليه غِطاء، وأَرضعته أُمه. والرَّضِيعُ: الـمُرْضَع. وراضَعه مُراضَعة ورِضاعاً: رَضَع معه. والرَّضِيعُ: المُراضِع، والجمع رُضَعاء. وامرأَة مُرْضِع: ذاتُ رَضِيع أَو لبنِ رَضاعٍ؛ قال امرؤ القيس:
فَمِثْلِكِ حُبْلَى، قد طَرَقْتُ، ومُرْضِعٍ،
فأَلْهَيْتُها عَنْ ذِي تَمَائِمَ مُغْيِلِ
والجمع مَراضِيع على ما ذهب إِليه سيبويه في هذا النحو. وقال ثعلب: الـمُرْضِعة التي تُرْضِع، وإِن لم يكن لها ولد أَو كان لها ولد. والـمُرْضِع: التي ليس معها ولد وقد يكون معها ولد. وقال مرة: إِذا أَدخل الهاء أَراد الفعل وجعله نعتاً، وإِذا لم يدخل الهاء أَراد الاسم؛ واستعار أَبو ذؤَيب المَراضيع للنحل فقال:
تَظَلُّ على الثَّمْراء منها جَوارِسٌ،
مَراضِيعُ صُهْبُ الرِّيشِ، زُغْبٌ رِقابُها
والرَّضَعُ: صِغارُ النحل، واحدتها رَضَعة. وفي التنزيل: يوم تَرَوْنها تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعةٍ عما أَرْضَعَت؛ اختلف النحويون في دخول الهاء في الـمُرْضِعة فقال الفراء: الـمُرْضِعة والـمُرْضِعُ التي معها صبيٌّ تُرْضِعه، قال: ولو قيل في الأُم مُرْضِع لأَن الرَّضاع لا يكون إِلا من الإِناث كما قالوا امرأَة حائض وطامث كان وجهاً، قال: ولو قيل في التي معها صبي مُرضعة كان صواباً؛ وقال الأَخفش: أَدخل الهاء في الـمُرْضِعة لأَنه أَراد، والله أَعلم، الفِعْل ولو أَراد الصفة لقال مرضع؛ وقال أَبو زيد: المرضعة التي تُرْضِع وثَدْيُها في ولدها، وعليه قوله: تذهل كلّ مرضعة، قال: وكلُّ مرضعة كلُّ أُم. قال: والـمرضع التي دنا لها أَن تُرْضِع ولم تُرْضِع بعد. والـمُرْضِع: التي معها الصبي الرضيع. وقال الخليل: امرأَة مُرْضِعٌ ذات رَضِيع كما يقال امرأَة مُطْفِلٌ ذات طِفْل، بلا هاء، لأَنك تصفها بفعل منها واقع أَو لازم، فإِذا وصفتها بفعل هي تفعله قلت مُفْعِلة كقوله تعالى: تذهل كل مرضعة عما أَرضعت، وصفها بالفعل فأَدخل الهاء في نَعْتِها، ولو وصفها بأَن معها رضيعاً قال: كل مُرْضِع. قال ابن بري: أَما مرضِع فهو على النسب أَي ذات رَضِيع كما تقول ظَبْيَةٌ مُشْدِنٌ أَي ذات شادِن؛ وعليه قول امرئ القيس:
فمثْلِكِ حُبْلى، قد طَرَقْتُ، ومُرْضِعٍ
فهذا على النسب وليس جارياً على الفعل كما تقول: رجل دَارِعٌ وتارِسٌ، معه دِرْع وتُرْسٌ، ولا يقال منه دَرِعٌ ولا تَرِسٌ، فلذلك يقدر في مرضع أَنه ليس بجار على الفعل وإِن كان قد استعمل منه الفعل، وقد يجيءُ مُرْضِع على معنى ذات إِرضاع أَي لها لبن وإِن لم يكن لها رَضِيع، وجمع الـمُرْضِع مَراضِعُ؛ قال سبحانه: وحرَّمْنا عليه المَراضِعَ من قَبْلُ؛ وقال الهذلي:
ويأْوي إِلى نِسْوةٍ عُطُلٍ،
وشُعْثٍ مَراضيعَ مِثلِ السَّعالي
والرَّضُوعةُ: التي تُرْضِع ولدها، وخصّ أَبو عبيد به الشاة. ورضُعَ الرجل يَرْضُع رَضاعة، فهو رَضِيعٌ راضع أَي لئيم، والجمع الرّاضِعون. ولئيمٌ راضع: يَرْضع الإِبل والغنم من ضروعها بغير إِناء من لؤْمه إِذا نزل به ضيف، لئلا يسمع صوت الشُّخْب فيطلب اللبن، وقيل: هو الذي رَضَع اللُّؤْم من ثَدْي أُمه، يريد أَنه وُلد في اللؤْم، وقيل: هو الذي يأْكل خُلالته شَرَهاً من لؤْمه حتى لا يفوته شيء. ابن الأَعرابي: الراضع والرَّضيع الخَسيس من الأَعراب الذي إِذا نزل به الضيف رَضَع بفيه شاته لئلا يسمعه الضيف، يقال منه: رَضُع يَرْضُع رَضاعةً، وقيل ذلك لكل لئيم إِذا أَرادوا توكيد لؤْمه والمبالغة في ذمِّه كأَنه كالشيء يُطْبَع عليه، والاسم الرَّضَع والرضِعُ، وقيل: الراضع الذي يَرْضَع الشاة أَو الناقة قبل أَن يَحْلُبَها من جَشَعِه، وقيل: الراضع الذي لا يُمْسِك معه مِحْلَباً، فإِذا سُئل اللبنَ اعتلَّ بأَنه لا مِحْلب له، وإِذا أَراد الشرب رضع حَلوبته. وفي حديث أَبي مَيْسَرةَ، رضي الله عنه: لو رأَيت رجلاً يَرْضَع فَسَخِرت منه خَشِيت أَن أَكون مثله، أَي يَرْضَع الغنم من ضُروعها ولا يَحْلُب اللبن في الإِناء لِلُؤْمه أَي لو عَيَّرْتُه بهذا لخشيت أَن أُبْتَلَى به. وفي حديث ثَقِيف: أَسْلَمها الرُّضّاع وتركوا المِصاع؛ قال ابن الأَثير: الرُّضّاع جمع راضع وهو اللئيم، سمي به لأَنه للؤْمه يَرْضَع إِبله أَو غنَمه لئلا يُسْمع صوتُ حَلبه، وقيل: لأَنه يَرْضَع الناسَ أَي يسأَلهم. والمِصاعُ: المُضاربة بالسيف؛ ومنه حديث سلَمة، رضي الله عنه: خُذْها، وأَنا ابنُ الأَكْوع،
واليَومُ يَوْمُ الرُّضَّع
جمع راضع كشاهد وشُهَّد، أَي خذ الرَّمْيةَ مني واليومُ يومُ هَلاك اللِّئام؛ ومنه رجز يروى لفاطمة، رضي الله عنها:
ما بيَ من لُؤْمٍ ولا رَضاعه
والفعل منه رَضُع، بالضم، وأَما الذي في حديث قُسٍّ: رَضيع أَيْهُقانٍ، قال ابن الأَثير: فَعِيل بمعنى مفعول، يعني أَن النعام في ذلك المكان تَرْتَع هذا النبت وتَمَصُّه بمنزلة اللبن لشدة نعومته وكثرة مائه، ويروى بالصاد المهملة وقد تقدم.
والراضِعتان: الثَّنِيَّتان المتقدمتان اللتان يُشرب عليهما اللبن، وقيل: الرَّواضِعُ ما نبت من أَسنان الصبي ثم سقط في عهد الرضاع، يقال منه: سقطت رواضعه، وقيل: الرواضع ست من أَعلى الفم وست من أَسفله. والراضعةُ: كلُّ سِنٍّ تُثْغَر.
والرَّضُوعةُ من الغنم: التي تُرضِع؛ وقول جرير:
ويَرْضَعُ مَن لاقَى، وإِن يَرَ مُقْعَداً
يَقُود بأَعْمَى، فالفَرَزْدَقُ سائِلُهْ
(* رواية ديوان جرير: وإِن يلقَ مقعداً.)
فسره ابن الأَعرابي أَن معناه يَسْتَعْطِيه ويطلبُ منه أَي لو رأَى هذا لَسَأَلَهُ، وهذا لا يكون لأَن المُقعد لا يقدر أَن يقوم فيَقودَ الأَعمى.والرَّضَعُ: سِفاد الطائر؛ عن كراع، والمعروف بالصاد المهملة.

##### Türkçe

**رَضَع** çocuk ve başkası **يَرْضِع** ( **ضرب يضْرِب** misali), Necdî bir lügat; ve **رَضِعَ** ( **سَمِع يَرْضَع** misali) **رَضْعاً** ve **رَضَعاً** ve **رَضِعاً** ve **رَضاعاً** ve **رِضاعاً** ve **رَضاعةً** ve **رِضاعة** (diye gelir); o hâlde o **راضِعٌ**’dır; cem‘i **رُضَّع**’dır; ve sonuncudaki سالم cem‘i daha çoktur; bu, Sîbeveyh’in bu binâda sıfat hakkında gittiği görüşe göredir. **الأَصمعي** dedi: Bana **عيسى بن عمر** haber verdi ki, Arapların bu beyti **ابن همام السَّلُولي**’ye nispetle bu lügat üzere inşâd ettiklerini işitmiş:

(*Onun “bu lügat üzere” sözü, صحاح’ın fayda verdiği üzere Necdî olanı kasteder.*):
وذَمُّوا لنا الدُّنيا، وهم يَرْضِعُونها
أَفاوِيقَ حتّى ما يَدِرُّ لَها ثُعْلُ

Ve **ارتَضَع**: **رَضِع** gibi; **ابن أَحمر** dedi:
إِني رَأَيْتُ بَني سَهْمٍ وعِزَّهُمُ،
كالعَنْزِ تَعْطِفُ رَوْقَيها فَتَرْتَضِعُ

Kasteder: kendi kendini **تَرْضَع**; onları alçaklıkla vasfeder; ve keçi bunu yapar. Ondan şöyle dersin: **ارتضعتِ العنزُ** yani kendi sütünu içti. Ve tenzîlde: “Ve anneler, çocuklarını iki tam yıl **يُرْضِعْن**”; lafız haber lafzıdır, mânâ emir mânâsıdır; nitekim “**حسبُك درهم**” dersin: lafzı haber, mânâsı emir mânâsıdır; “bir dirhemle yetin” demen gibi; âyetin mânâsı da böyledir: anneler **لتُرْضِع** (emrolunmuşçasına) emzirsin. Ve onun sözü: “Çocuklarınızı **أَن تسترضِعُوا** hususunda size günah yoktur”; yani çocuklarınız için bir **مُرْضِعة** talep edesiniz. Ve hadiste, emirlik zikredilince şöyle dedi: “Ne güzel **الـمُرْضِعة** ve ne kötü **الفاطِمةُ**”; **الـمُرْضِعة**’yi emirliğe ve onun sahibine ulaştırdığı **الأَجْلاب**a (yani menfaatlere) misal yaptı; **الفاطِمة**’yi de, onun lezzetlerini yıkan ve menfaatlerini kesen ölüme misal yaptı. **ابن بري** dedi: Ve “**استرْضَعْتُ المرأَةَ ولدي**” dersin; yani ondan onu emzirmesini istedim; Allah Teâlâ dedi: “**أَن تسترضِعُوا أَولادكم**”; ikinci mef‘ûl hazfedilmiştir: “çocuklarınızı **مَراضِعَ** (sütannelere) **أَن تَسْتَرْضِعُوا**”; hakikatte hazfedilen birinci mef‘ûldür; çünkü **الـمرضعة** çocukla fiili yapan fâildir. Ondandır: “Falanca, Benî Temîm içinde **المُسْتَرْضِعُ**’dır.” **الحوفي** البرهان’da iki kavilden birinde, onun iki mef‘ûle taaddî ettiğini nakletti; diğer kavl: lâmın hazfi üzere olmasıdır; yani “çocuklarınız için”. **سويد بن غَفَلَةَ** hadîsinde: “Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, ahdinde, süt **راضِعِ**’inden almamak (vardı)”; **الراضع** ile süt ve sağım sahibi olanı kastetti; sözde muzâf hazfedilmiştir; takdiri: “ذات **راضع**”. Hazifsiz olursa, **الراضع** henüz **يَرْتَضِع** eden küçük çocuktur. Ondan alınmasını yasaklaması, onun malın hayırlısı olmasındandır. **من** zâiddir; “haramdan yeme” dediğin gibi. Ve denildi: O, adamın yanında bir tek koyun yahut bir tek sütlü deve bulunması ve onu sağım için edinmiş olmasıdır; ondan hiçbir şey alınmaz.

Ve dersin: “Bu, sütkardeşimdir: **الرَّضاعة** (fetha ile)”; ve “Bu, benim **رَضِيعي**’mdir”; “Bu benim **أَكِيلي** ve **رَسِيلي**’mdir” dediğin gibi. Ve hadiste: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi: “Kardeşlerinizin kim olduğuna bakın; çünkü süt emme ancak **المَجاعَةِ**’dendir.” **الرضاعة** fetha ve kesra ile: **الإِرْضاع**’dan isimdir. Amma alçaklık olan **الرَّضاعة**’dan ise, yalnız fetha iledir. Hadisin tefsiri: Nikâhı haram kılan **الرَّضاع** ancak küçüklükte, çocuğun açlığı sırasında olandır; büyüklük hâlinde ise, “büyüğün emmesi haram kılmaz” demek istemez. **الأَزهري** dedi: Nikâhı haram kılan **الرَّضاع**, çocuğun **رَضاعُ**’ıdır; çünkü onu doyurur, besler ve açlığını giderir. Amma büyük için, onun emmesi haram kılmaz; çünkü ona açlıktan bir fayda vermez, onu yemekten müstağni kılmaz; süt onu, hayatı onunla olan küçük çocuğu beslediği gibi beslemez.

**الأَزهري** dedi: Şemmer’in hattıyla okudum: “Nice oğlan vardır ki **يُراضَع**.” Dedi: **المُراضَعةُ**, çocuğun annesini emmesi ve onun karnında bir çocuk bulunmasıdır. Dedi: Onun karnındaki o çocuğa **مُراضَع** denir; zayıf, cılız, kötü beslenmiş olarak gelir. Ve “Falanca, oğlunu **راضَع** etti” yani onu sütanneye sevk etti; **رؤبة** dedi:
إِنَّ تَمِيماً لم يُراضَعْ مُسْبَعا،
ولم تَلِدْهُ أُمُّه مُقَنَّعا

Yani onu, işi örtülü olmayan, üzerinde örtü bulunmayan (açık) olarak doğurdu; ve annesi onu emzirdi. Ve **الرَّضِيعُ**: **الـمُرْضَع**. Ve “Onunla **راضَعه**” **مُراضَعة** ve **رِضاعاً**: onunla birlikte emdi. Ve **الرَّضِيعُ**: **المُراضِع**; cem‘i **رُضَعاء**. Ve “**مُرْضِع** kadın”: **رَضِيع** sahibi yahut emzirme sütü sahibi; **امرؤ القيس** dedi:
فَمِثْلِكِ حُبْلَى، قد طَرَقْتُ، ومُرْضِعٍ،
فأَلْهَيْتُها عَنْ ذِي تَمَائِمَ مُغْيِلِ

Ve cem‘i **مَراضِيع**; Sîbeveyh’in bu nahivde gittiği görüşe göredir. **ثعلب** dedi: **الـمُرْضِعة**, emziren (kadın)dır; ister onun çocuğu olmasın, ister çocuğu olsun. Ve **الـمُرْضِع**: yanında çocuk olmayan (kadın)dır; yanında çocuk da bulunabilir. Bir defa da dedi: Hâ’yı dâhil ederse fiili kasteder ve onu sıfat yapar; hâ’yı dâhil etmezse ismi kasteder. **أَبو ذؤَيب**, arılar için **المَراضيع**’i istiâre etti; şöyle dedi:
تَظَلُّ على الثَّمْراء منها جَوارِسٌ،
مَراضِيعُ صُهْبُ الرِّيشِ، زُغْبٌ رِقابُها

Ve **الرَّضَعُ**: arının küçükleri; bir tanesi **رَضَعة**. Ve tenzîlde: “Onu gördüğünüz gün, her **مُرْضِعةٍ** emzirdiğinden şaşar”; nahivciler **الـمُرْضِعة**’de hâ’nın girişinde ihtilâf ettiler. **الفراء** dedi: **الـمُرْضِعة** ve **الـمُرْضِع** yanında onu emzirdiği bir çocuk bulunan (kadın)dır. Dedi: Anne hakkında **مُرْضِع** denilseydi, çünkü emzirme ancak dişilerden olur; “**امرأَة حائض** ve **طامث**” dedikleri gibi, bir vecih olurdu. Dedi: Yanında çocuk bulunan için **مُرضعة** denilseydi doğru olurdu. **الأَخفش** dedi: **الـمُرْضِعة**’ye hâ’yı dâhil etti; çünkü o, Allah daha iyi bilir, fiili kastetti; sıfatı kastetseydi **مرضع** derdi. **أَبو زيد** dedi: **المرضعة**, memesi çocuğunun ağzında iken emziren (kadın)dır; “her **مرضعة** şaşar” sözü bunun üzerinedir. Dedi: Ve her **مرضعة**, her annedir. Dedi: **الـمرضع**, emzirmesi yaklaşmış olup henüz emzirmemiş olandır. Ve **الـمُرْضِع**: yanında **الرضيع** çocuk bulunan (kadın)dır. **الخليل** dedi: “**مُرْضِعٌ** kadın”: **رَضِيع** sahibi (kadın)dır; “**مُطْفِلٌ** kadın” denildiği gibi: **طِفْل** sahibi; hâ’sız. Çünkü sen onu, ondan vâki‘ yahut lâzım bir fiille vasfedersin. Onu yaptığı bir fiille vasfettiğinde **مُفْعِلة** dersin; Allah Teâlâ’nın sözü gibi: “her **مرضعة** emzirdiğinden şaşar”; onu fiille vasfetti, bu yüzden sıfatına hâ’yı dâhil etti. Onu yanında **رضيع** bulunmasıyla vasfetseydi: “her **مُرْضِع**” derdi. **ابن بري** dedi: Amma **مرضِع** nisbet üzerinedir; yani **رَضِيع** sahibi; “**ظَبْيَةٌ مُشْدِنٌ**” (yani **شادِن** sahibi) dediğin gibi. Bunun üzerinedir **امرئ القيس**’in sözü:
فمثْلِكِ حُبْلَى، قد طَرَقْتُ، ومُرْضِعٍ

Bu, nisbet üzerinedir; fiil üzere cârî değildir; “**رجل دَارِعٌ** ve **تارِسٌ**” dediğin gibi: yanında zırh ve kalkan vardır; ondan **دَرِعٌ** ve **تَرِسٌ** denmez. Bu sebeple **مرضع**’da, fiil üzere cârî olmadığı takdir edilir; her ne kadar ondan fiil kullanılmış olsa da. Ve **مُرْضِع** “**ذات إِرضاع**” mânâsında da gelebilir; yani onun sütü vardır, ister **رَضِيع**’i olmasın. **الـمُرْضِع**’in cem‘i **مَراضِعُ**’dir; Yüce Allah dedi: “Ona daha önce **المَراضِعَ**’ı haram kıldık.” Ve **الهذلي** dedi:
ويأْوي إِلى نِسْوةٍ عُطُلٍ،
وشُعْثٍ مَراضيعَ مِثلِ السَّعالي

Ve **الرَّضُوعةُ**: çocuğunu emziren (dişi); **أَبو عبيد** bunu koyuna tahsis etti.

Ve adam **رضُعَ** eder: **يَرْضُع** **رَضاعة**; o hâlde o **رَضِيعٌ راضع**’dır; yani alçaktır; cem‘i **الرّاضِعون**. “Alçak **راضع**”: misafir indiğinde, alçaklığından dolayı, kabı olmaksızın develeri ve koyunları memelerinden emer; sağım sesini işitmesin de süt istemesin diye. Ve denildi: O, annesinin memesinden alçaklığı emmiş olandır; yani alçaklık içinde doğdu. Ve denildi: O, alçaklığından dolayı, arta kalanını şehvetle yer; hiçbir şey kaçırmasın diye. **ابن الأَعرابي**: **الراضع** ve **الرَّضيع**, Arap bedevilerinden aşağı olan kimsedir; misafir indiğinde, misafir işitmesin diye koyununu ağzıyla emer. Ondan denir: **رَضُع يَرْضُع رَضاعةً**. Ve denildi: Alçaklığını pekiştirmek ve yermede mübalağa etmek istediklerinde her alçağa bu söylenir; sanki üzerine tabiat vurulmuş şey gibidir. İsim: **الرَّضَع** ve **الرضِعُ**. Ve denildi: **الراضع**, açgözlülüğünden dolayı, koyunu yahut deveyi sağmadan önce emendir. Ve denildi: **الراضع**, yanında **مِحْلَب** tutmayan kimsedir; kendisinden süt istenince “bende **مِحْلب** yok” diye özür beyan eder; içmek istediğinde sağmalını emer. **أَبي مَيْسَرةَ** hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Bir adamı **يَرْضَع** ederken görseydim de onunla alay etseydim, onun gibi olmaktan korkardım”; yani alçaklığından dolayı koyunu memelerinden emer ve sütü kaba sağmaz; yani onu bununla ayıplasaydım, bununla imtihan edilmekten korkardım. **ثَقِيف** hadîsinde: “Onu **الرُّضّاع** teslim etti ve **المِصاع**’ı terk ettiler.” **ابن الأَثير** dedi: **الرُّضّاع**, alçak olan **راضع**’ın cem‘idir; alçaklığından dolayı devesini yahut koyununu emer; sağım sesinin işitilmemesi için. Ve denildi: Çünkü o, insanları **يَرْضَع** eder; yani onlardan ister. Ve **المِصاعُ**: kılıçla vuruşmadır. Ondandır, **سلَمة** hadîsi, Allah ondan razı olsun:
خُذْها، وأَنا ابنُ الأَكْوع،
واليَومُ يَوْمُ الرُّضَّع

**راضع**’ın cem‘i; **شاهد** ve **شُهَّد** gibi; yani “benden bu atışı al; bugün alçakların helâk günüdür.” Ondandır, Fâtıma’ya nispetle rivayet edilen recez:
ما بيَ من لُؤْمٍ ولا رَضاعه

Ondan fiil: **رَضُع** (damme ile). Amma **قُسٍّ** hadîsinde olan: “**رَضيع أَيْهُقانٍ**”; **ابن الأَثير** dedi: **فَعِيل** mânâca **مفعول**dür; yani o yerde devekuşları bu bitkiyi otlar ve onu, şiddetli yumuşaklığı ve suyunun çokluğu sebebiyle süt menzilesinde emer. Ve **بالصاد** (noktasız) ile de rivayet edilir; daha önce geçti.

Ve **الراضِعتان**: sütün onların üzerine içildiği iki öndeki **الثَّنِيَّتان**. Ve denildi: **الرَّواضِعُ**, çocuğun dişlerinden bitip sonra emzirme devrinde düşenlerdir; ondan denir: “**سقطت رواضعه**”. Ve denildi: **الرواضع** üst çeneden altı ve alt çeneden altıdır. Ve **الراضعةُ**: **تُثْغَر** olan her diş.

Ve koyundan **الرَّضُوعةُ**: emziren (dişi). Ve Cerîr’in sözü:
ويَرْضَعُ مَن لاقَى، وإِن يَرَ مُقْعَداً
يَقُود بأَعْمَى، فالفَرَزْدَقُ سائِلُهْ
(*Cerîr divanı rivayeti: **وإِن يلقَ مقعداً**.*)

**ابن الأَعرابي** onu şöyle tefsir etti: mânâsı, ondan ister ve talep eder; yani bunu görseydi mutlaka ondan isterdi. Bu ise olmaz; çünkü **المُقعد** kalkmaya güç yetiremez ki körü götürsün. Ve **الرَّضَعُ**: kuşun çiftleşmesi; **كراع**’dan. Bilinen ise **بالصاد** (noktasız) iledir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر ض ع * * رَضِعَ * الصبي أمه بالكسر * رَضَاعاً * بالفتح ولغة أهل نجد من باب ضرب و * أَرْضَعَتْهُ * أمه وامرأة * مُرْضِعٌ * أي لها ولد ترضعه فإن وصفتها * بإرْضَاع * الولد قلت * مُرضِعَةٌ * وهو أخي من * الرَّضَاعَةِ * بالفتح و * ارْتَضَعَتِ * العنز أي شربت لبن نفسها قال الفراء * المُرْضِعَةُ * الأم و * المُرْضِعُ * التي معها صبي ترضعه ولو قيل في الأم بغير هاء لاختصاصه بالإناث كحائض وطامث جاز ولو قيل لغير الأم مرضعة جاز أيضا قال الخليل * المُرْضِعةُ * الفاعلة للإرضاع و * المُرْضِعُ * ذات * الرَّضِيع

##### Türkçe

* ر ض ع * **رَضِعَ** çocuk annesini kesre ile; **رَضَاعاً** fetha ile; Necd ehlinin dili ise “darabe” babındandır. Ve annesi onu **أَرْضَعَتْهُ**; ve (bir) kadın **مُرْضِعٌ**: yani emzirdiği bir çocuğu vardır. Şayet onu çocuğu **بإرْضَاع** ile vasfedersen **مُرضِعَةٌ** dersin. Ve o, fetha ile **الرَّضَاعَةِ**’den benim kardeşimdir. Ve keçi **ارْتَضَعَتِ**: yani kendi sütünü içti. Ferrâ dedi ki: **المُرْضِعَةُ** annedir; **المُرْضِعُ** ise yanında emzirdiği bir çocuk bulunan (kadın)dır. Eğer annede ه olmaksızın (söylenmiş) olsaydı, onu dişilere tahsis etmesi sebebiyle—**حائض** ve **طامث** gibi—caiz olurdu. Ve eğer anne olmayan için “**مرضعة**” denilse, bu da caiz olur. Halîl dedi ki: **المُرْضِعةُ** emzirmeye fail olandır; **المُرْضِعُ** ise **الرَّضِيع** sahibi olandır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

رضع الصبي أمه، كسمع وضرب، الثانية لغة نجد، والأولى لغة تهامة، كما في الصحاح والعباب واللسان. وفي المصباح بعكس ذلك، قال الجوهري: قال الأصمعي: أخبرني عيسى بن عمر أنه سمع العرب تنشد هذا البيت - لابن همام السلولي - على هذه اللغة:
  وذموا لنا الدنيا وهم يرضعونها                      أفاويق حتى ما يدر لها ثعـل وفي العباب: هو قول عبد الله بن همام يخاطب النعمان بن بشير - رضي الله عنهما -:
  فقبلك ما كانت تـلـينـا أئمة                      يهمهم تقويمنا وهم عـضـل
  يذمون دنياهم، وهم يرضعونها                      أفاويق حتى ما يدر لها ثعل هكذا بكسر الضاد، رضعا، بالفتح، مصدر رضع كضرب، ويحرك، مصدر رضع كسمع ورضاعا ورضاعة بفتحهما، أما الأول فمصدر رضع رضاعا، كسمع سماعا، ونقله الجوهري ويكسران قال الله تعالى:  أن يتم الرضاعة  بفتح الراء، وقرأ أبو حيوة، وأبو رجاء، والجارود، وابن أبي عبلة:  أن يتم الرضاعة  بكسر الراء، ورضعا، ككتف، فهو راضع، ج: رضع، كركع، وهو رضع، ككتف، ج: رضع، كعنق: امتص ثديها. وفي الحديث:  انظرن ما إخوانكن، فإنما الرضاعة من المجاعة  ، قال ابن الأثير: الرضاعة بالفتح والكسر: الاسم من الإرضاع، فأما من الرضاعة: اللؤم فالفتح فقط. وتفسير الحديث: أن الرضاع الذي يحرم النكاح إنما هو في الصغر عند جوع الطفل، فأما في حال الكبر فلا. والرضوعة التي ترضع ولدها، وخص أبو عبيدة به الشاة ترضع. والراضعتان: ثنيتا الصبي المتقدمتان اللتان يشرب عليهما اللبن. ج: رواضع، وقيل: الرواضع: ما نبت من أسنان الصبي ثم سقط في عهد الرضاع، يقال منه: سقطت رواضعه، ويقال: الرواضع: ست من أعلى الفم، وست من أسفله. من المجاز: رضع الرجل، ككرم، نقله الجوهري والزمخشري، وقال ابن عباد: رضع الرجل أيضا مثل منع رضاعة، بالفتح لا غير. ومنه رجز يروى لفاطمة - رضي الله عنها -:
  ما بي من لؤم ولا رضاعه قال الجوهري: قالوا: رضع الرجل بالضم، كأنه كالشيء يطبع عليه، وقال الزمخشري: ولما نقل إلى معنى المبالغة في اللؤم بنوا فعله على فعل، فقالوا: رضع رضاعة، فهو راضع ورضع ورضاع، كشداد، من قوم رضع ورضاع، كركع وكفار، أي لؤم، أي صار لئيما، ومنه قول سلمة بن الأكوع رضي الله عنه:
  واليوم يوم الرضع

  أي: اليوم يوم هلاك اللئام. وفي حديث ثقيف: قالت عجوز منهم: أسلمها الرضاع، وتركوا المصاع. أي اللئام، والمصاع: المضاربة بالسيف والاسم: الرضع، محركة، وككتف. قال اليمامي: الراضع: اللئيم الذي رضع اللؤم من ثدي أمه، يريد أنه ولد في اللؤم. وهو مجاز. قيل: الراضع: الراعي الذي لا يمسك معه محلبا، فإذا سئل اللبن اعتل بذلك، أي بأنه لا محلب له، وإذا أراد الشرب رضع حلوبته. قيل: اللئيم الراضع: من يأكل الخلالة من بين أسنانه لؤما لئلا يفوته شيء. قال ابن عباد: اللئيم الراضع: من يرضع الناس، أي يسألهم. قلت: وبه فسر ابن الأعرابي قول جرير:
  ويرضع من لاقى وإن ير مقعدا                      يقود بأعمى فالفرزدق سائلـه قال: أي يستعطيه ويطلب منه، أي لو رأى هذا لسأله. وهذا لا يكون؛ لأن المقعد لا يقدر أن يقوم فيقود الأعمى. وفي الأساس، وتقول: استعذ بالله من الرضاعة، كما تستعيذ به من الضراعة. ونقل ابن الأثير أيضا مثل ذلك. وفي الصحاح: قولهم: لئيم راضع، أصله زعموا أن رجلا كان يرضع إبله ولا يحتلبها لئلا يسمع صوت حلبه فيطلب منه. وقال ابن دريد: كان هذا في الحديث في العمالقة، فكثر حتى صار كل لئيم راضعا فقل ذلك الفعل أو لم يفعل. قال وأصل الحديث أن رجلا من العماليق طرقه ضيف ليلا فمض ضرع شاته، لئلا يسمع الضيف صوت الشخب. قال: والرضاعة: كسحابة: اسم الدبور، أو ريح بينها وبين الجنوب، وذلك لأنها إذا هبت على اللقاح رضعت ألبانها، أي قلت، وهو مجاز. قال: والرضع، بالكسر: شجر ترعاه الإبل كما في العباب. تقول: هذا رضيعك، أي أخوك من الرضاعة، بالفتح، كما في الصحاح، كما تقول: أكيلك، قال الأعشى:
  رضيعي لبان ثدي أم تقاسما                      بأسحم داج عوض لا نتفرق قال ابن الأعرابي: الرضع محركة: صغار النحل، واحدتها رضعة كالرصع، بالصاد، وقد تقدم عن الأزهري أنه بالصاد المهملة تصحيف. وأرضعت المرأة، فهي مرضع أي لها ولد ترضعه ومنه قول امرئ القيس:
  فمثلك حبلى قد طرقت ومرضع                      فألهيتها عن ذي تمائم محـول

  ويروى مرضعا ويروى مغيل أي ذات رضيع فإن وصفتها بإرضاع الولد ألحقت الهاء. وقلت: مرضعة، كما في الصحاح والعباب، ومنه قوله تعالى:  يوم تذهل كل مرضعة عما أرضعت  وفي الحديث حين ذكر الإمارة فقال:  نعمت المرضعة، وبئست الفاطمة  ضرب المرضعة مثلا للإمارة، وما توصله إلى صاحبها من الأحلاب، يعني المنافع، والفاطمة مثلا للموت الذي يهدم عليه لذاته، ويقطع منافعها. قال ثعلب: المرضعة: التي ترضع وإن لم يكن لها ولد، أو كان لها ولد، والمرضع: التي ليس معها ولد وقد يكون معها ولد. وقال مرة: إذا أدخل الهاء أراد الفعل، وجعله نعتا، وإذا لم يدخل الهاء أراد الاسم. وقال الفراء: المرضع والمرضعة: التي معها صبي ترضعه، قال: ولو قيل في الأم: مرضع - لأن الرضاع لا يكون إلا من الإناث كما قالوا: امرأة حائض وطامث - كان وجها. قال: ولو قيل في التي معها صبي: مرضعة كان صوابا. وقال الأخفش: أدخل الهاء في المرضعة لأنه أراد - والله أعلم - الفعل، ولو أراد الصفة لقال: مرضع. وقال أبو زيد: المرضعة: التي ترضع وثديها في فم ولدها، وعليه قوله تعالى:  تذهل كل مرضعة  قال: والمرضع: التي دنا لها أن ترضع ولم ترضع بعد، والمرضع: التي معها الصبي الرضيع. وقال الخليل: امرأة مرضع: ذات رضيع، كما يقال: امرأة مطفل: ذات طفل، بلا هاء، لأنك تصفها بفعل منها واقع أو لازم، فإذا وصفتها بفعل هي تفعله قلت: مفعلة، كقوله تعالى:  تذهل كل مرضعة عما أرضعت  وصفها بالفعل فأدخل الهاء في نعتها، ولو وصفها بأن معها رضيعا قال: كل مرضع. وقال ابن بري: أما مرضع فعلى النسب، أي ذات رضيع، كما تقول: ظبية مشدن، أي ذات شادن، وعليه قول امرئ القيس:
  فمثلك... الخ فهذا على النسب، وليس جاريا على الفعل، كما تقول: رجل دارع تارس، أي معه درع وترس، ولا يقال منه: درع ولا ترس، فلذلك يقدر في مرضع أنه ليس بجار على الفعل، وإن كان قد استعمل منه الفعل. وقد يجيء مرضع على معنى ذات إرضاع، أي لها لبن وإن لم يكن لها رضيع، هذا خلاصة ما قاله النحويون. وراضع فلان ابنه، أي دفعه إلى الظئر. نقله الجوهري، وأنشد لرؤبة:
  إن تميما لم يراضع مسبعا                      ولم تلده أمه مقـنـعـا أي ولدته أمه مكشوف الأمر، ليس عليه غطاء. قال الجوهري: ارتضعت العنز، أي شربت لبن نفسها، وأنشد للشاعر، وهو عمرو بن أحمر الباهلي:
  إني وجدت بني أعيا وجاهلهـم                      كالعنز تعطف روقيها فترتضع

  هكذا هو في الصحاح، ويروى: بني سهم وجاملهم، ويروى وعزهم يريد ترضع نفسها، يصفهم باللؤم، والعنز تفعل ذلك. واسترضع: طلب مرضعة، ومنه قوله تعالى:  وإن أردتم أن تسترضعوا أولادكم فلا جناح عليكم  ، أي: تطلبوا مرضعة لأولادكم. قال ابن بري: وتقول: استرضعت المرأة ولدي، أي طلبت منها أن ترضعه، قال الله تعالى:  أن تسترضعوا أولادكم  والمفعول الثاني محذوف، أي أن تسترضعوا أولادكم مراضع، والمحذوف في الحقيقة المفعول الأول؛ لأن المرضعة هي الفاعلة بالولد، ومنه فلان المسترضع في بني تميم، وحكى الحوفي في البرهان في أحد القولين: أنه متعد إلى مفعولين، والقول الآخر: أن يكون على حذف اللام، أي لأولادكم. قال الأزهري: قرأت بخط شمر: رب غلام يراضع. قال: والمراضعة: أن يرضع الطفل أمه وفي بطنها ولد، قال: ويقال لذلك الولد الذي في بطنها: مراضع، ويجيء مختلا ضاويا سيئ الغذاء، ونقله الصاغاني عن النضر. المراضعة: أن يرضع معه آخر، كالرضاع، بالكسر، يقال: راضعه مراضعة ورضاعا. ومما يستدرك عليه: رضع الصبي ثدي أمه كمنع، لغة حكاها صاحب المصباح وابن القطاع، واستدركه شيخنا. وارتضع كرضع. والراضع: ذات الدر واللبن، على النسب. وتراضعا: رضع كل منهما مع الآخر. والرضيع: المراضع، والجمع رضعاء. وجمع المرضع: المراضع، قال الله تعالى:  وحرمنا عليه المراضع  . والمراضيع، على ما ذهب إليه سيبويه في هذا النحو، قال الهذلي:
  ويأوي إلى نـسـوة عـطـل                      وشعث مراضيع مثل السعالي واستعار أبو ذؤيب المراضيع للنحل، فقال:
  تظل على الثمراء منـهـا جـوارس                      مراضيع صهب الريش زغب رقابها والراضعون: اللئام. وهو يرضع الدنيا ويذمها، وهو مجاز. ويقال: بينهما رضاع الكأس، وهو مجاز أيضا. وفي حديث قس: رضيع أيهقان. قال ابن الأثير: فعيل بمعنى المفعول، يعني أن النعام في ذلك المكان يرتع هذا النبت ويمصه بمنزلة اللبن؛ لشدة نعومته وكثرة مائه. ويروى بالصاد المهملة، وقد تقدم. والراضع: الشحاذ، لأنه يرضع الناس بسؤاله، وهو مجاز. والرضع، محركة: سفاد الطائر، عن كراع، والمعروف بالصاد المهملة.

##### Türkçe

**رضع** çocuk annesini emdi; **سمع** ve **ضرب** gibi; ikincisi Necd lehçesidir, birincisi Tihâme lehçesidir; **الصحاح** ve **العباب** ve **اللسان**’da olduğu gibi. **المصباح**’da bunun tersinedir. **الجوهري** dedi: **الأصمعي** dedi: Bana **عيسى بن عمر** haber verdi ki Arapların bu beyti — **لابن همام السلولي**’ye ait — bu lehçe üzere inşad ettiklerini işitti:
  “Ve bize dünyayı yerdi(ler), hâlbuki onu emiyorlar;                      sağım araları (kadar) (emişlerle) ta ki ona bir **ثعل** süt salmaz oldu.” Ve **العباب**’da: Bu, **عبد الله بن همام**’ın, **النعمان بن بشير**’e — Allah ikisinden de razı olsun — hitap sözüdür:
  “Senden önce, bize yumuşak davranan imamlar yoktu;                      bizi doğrultmayı önemserlerdi, hâlbuki onlar (kendileri) sert(ler)di.
  Dünyalarını yererler, hâlbuki onu emiyorlar;                      sağım araları (kadar) (emişlerle) ta ki ona bir **ثعل** süt salmaz oldu.” Bu şekilde **الضاد**’ın kesresiyle; **رضعا** fetha ile, **رضع**’ın masdarıdır, **ضرب** gibi; ve harekelenir; **رضع**’ın masdarıdır, **سمع** gibi; ve **رضاعا** ve **رضاعة** ikisinin fethasıyla. Ama birincisi, **رضع**’ın masdarıdır: **رضاعا**; **سمع**’ın **سماعا** olması gibi; **الجوهري** bunu nakletti; ve ikisi de kesrelenir. Allah Teâlâ dedi ki: **أن يتم الرضاعة**; **الراء**’ın fethasıyla. Ve **أبو حيوة** ve **أبو رجاء** ve **الجارود** ve **ابن أبي عبلة** okudu: **أن يتم الرضاعة**; **الراء**’ın kesresiyle. Ve **رضعا**; **كتف** gibi; o hâlde o **راضع**’dır; çoğulu: **رضع**; **ركع** gibi. Ve o **رضع**’dır; **كتف** gibi; çoğulu: **رضع**; **عنق** gibi: onun memesini emdi. Hadiste: **انظرن ما إخوانكن، فإنما الرضاعة من المجاعة**; **ابن الأثير** dedi: **الرضاعة** fetha ve kesre ile: **الإرضاع**’dan isimdir; ama **الرضاعة**’dan (yani) alçaklık: yalnız fetha iledir. Hadisin tefsiri: Nikâhı haram kılan emzirme ancak küçüklükte, çocuğun açlığı sırasında olandır; büyüklük hâlinde ise değildir. Ve **الرضوعة**: çocuğunu emziren (kadın). **أبو عبيدة** bunu, emziren koyuna tahsis etti. Ve **الراضعتان**: çocuğun önde bulunan iki süt dişi; onların üzerinde süt içer. Çoğulu: **رواضع**. Ve denildi ki: **الرواضع**: çocuğun dişlerinden biten, sonra emzirme devrinde düşen şey; ondan denir: **سقطت رواضعه**. Ve denilir: **الرواضع**: ağzın üstünden altı, altından altı. Mecazdan: adam **رضع** etti; **كرم** gibi; **الجوهري** ve **الزمخشري** nakletti. **ابن عباد** dedi: adam **رضع** etti ayrıca, **منع** gibi; **رضاعة** (masdarı) fetha ile, yalnız o (şekil). Ondan, **فاطمة**’ye — Allah ondan razı olsun — rivayet edilen bir recez:
  “Bende ne alçaklık var ne de **رضاعه**.” **الجوهري** dedi: Dediler ki: adam **رضع** etti, damme ile; sanki o, üzerine tabiat vurulan şey gibidir. **الزمخشري** dedi: Alçaklıkta mübalağa manasına nakledilince fiilini **فعل** üzerine bina ettiler; dediler: **رضع رضاعة**; o hâlde o **راضع** ve **رضع** ve **رضاع**’dır; **شداد** gibi; **رضع** ve **رضاع** kavminden; **ركع** ve **كفار** gibi; yani alçaklık; yani alçak oldu. Ondan, **سلمة بن الأكوع**’un — Allah ondan razı olsun — sözü:
  “Ve bugün **الرضع** günüdür.”

  Yani: bugün alçakların helâk günüdür. **ثقيف** hadîsinde: Onlardan bir kocakarı dedi: **أسلمها الرضاع، وتركوا المصاع**. Yani alçaklar; ve **المصاع**: kılıçla vuruşma; ve isim: **الرضع**; harekeli; ve **كتف** gibi. **اليمامي** dedi: **الراضع**: alçak kimsedir; alçaklığı annesinin memesinden emmiştir; onun alçaklık içinde doğduğunu kasteder. Bu mecazdır. Denildi: **الراضع**: yanında sağım kabı tutmayan çobandır; kendisinden süt istenince bununla mazeret ileri sürer; yani sağım kabı olmadığıyla; içmek istediğinde sağmalını emer. Denildi: alçak **الراضع**: alçaklıkla, dişlerinin arasından kırıntıyı yiyen kimsedir; kendisinden bir şey kaçmasın diye. **ابن عباد** dedi: alçak **الراضع**: insanları emen, yani onlardan isteyen kimsedir. Dedim: **ابن الأعرابي**, **جرير**’in sözünü bununla tefsir etti:
  “Karşılaştığını emer; ve eğer bir kötürüm görse,                      bir körü güderek (ona) götürür; o hâlde **الفرزدق** onun dilencisidir.” Dedi: yani ondan sadaka ister ve ondan talep eder; yani bunu görseydi ondan isterdi. Bu olmaz; çünkü kötürüm kalkıp körü güdecek güçte değildir. Ve **الأساس**’ta: ve dersin: **استعذ بالله من الرضاعة**; **الضراعة**’dan O’na sığındığın gibi. **ابن الأثير** de bunun benzerini nakletti. **الصحاح**’ta: onların “alçak **راضع**” sözleri; aslı: zannettiler ki bir adam develerini emiyor, sağmıyordu; sağma sesini işitip kendisinden istenmesin diye. **ابن دريد** dedi: Bu, hadiste **العمالقة** hakkında idi; çoğaldı, ta ki her alçak **راضعا** oldu; o fiili az yapsın yahut yapmasın. Dedi: hadisin aslı, **العماليق**’ten bir adamı geceleyin bir misafir yokladı; o da koyunun memesini sıktı; misafir sağma sesini işitmesin diye. Dedi: ve **الرضاعة**: **سحابة** gibi: eşekarısının adıdır; yahut onunla güney arasında bir rüzgâr; çünkü o, döl tutmuş develerin üzerine estiğinde sütlerini emdi; yani azaldı; bu mecazdır. Dedi: ve **الرضع** kesre ile: develerin otladığı ağaç; **العباب**’da olduğu gibi. Dersin: bu senin **رضيعك**’ındır; yani **الرضاعة**’dan (süt) kardeşindir; fetha ile; **الصحاح**’ta olduğu gibi; tıpkı “bu senin **أكيلك**’ındır” dediğin gibi. **الأعشى** dedi:
  “Bir annenin memesinin sütünü paylaşan sütkardeşim;                      kapkara, koyu (gece) içinde; ayrılık karşılığı; ayrılmayız.” **ابن الأعرابي** dedi: **الرضع** harekeli: küçük arılar; bir tanesi **رضعة**’dır; **الرصع** gibi, **الصاد** ile; daha önce **الأزهري**’den, bunun **الصاد** ile (gelmesinin) tashif olduğu geçti. Ve kadın **أرضعت**; o hâlde o **مرضع**’dır; yani emzirdiği bir çocuğu vardır. Ondan **امرؤ القيس**’in sözü:
  “Senin gibisi: hamile ki geceleyin uğradım; ve emziren;                      onu, muskalı bir (çocuk)dan oyaladım, bir yaşını doldurmuş.”

  Ve **مرضعا** diye rivayet edilir; ve **مغيل** diye rivayet edilir; yani **رضيع** sahibi. Eğer onu çocuğu emzirmekle vasfedersen **الهاء**’yı ilhak edersin; ve dersin: **مرضعة**; **الصحاح** ve **العباب**’da olduğu gibi. Ondan, O’nun sözü (Teâlâ): **يوم تذهل كل مرضعة عما أرضعت**. Ve hadiste, emirliği zikrettiği vakit dedi ki: **نعمت المرضعة، وبئست الفاطمة**. Emirliği **المرضعة** ile misal vurdu; ve onu sahibine ulaştırdığı **الأحلاب** (sütler) ile; yani menfaatler. Ve **الفاطمة**’yı, onun lezzetlerini yıkan ve menfaatlerini kesen ölüm ile misal (vurdu). **ثعلب** dedi: **المرضعة**: emziren (kadın)dır; ister çocuğu olmasın, ister çocuğu olsun. Ve **المرضع**: yanında çocuğu olmayan (kadın)dır; yanında çocuğu da olabilir. Ve bir kere dedi: **الهاء**’yı sokarsa fiili kasteder ve onu sıfat yapar; **الهاء**’yı sokmazsa ismi kasteder. **الفراء** dedi: **المرضع** ve **المرضعة**: yanında emzirdiği bir çocuk bulunan (kadın)dır. Dedi: eğer anne hakkında “**مرضع**” denilse — çünkü emzirme ancak dişilerden olur; “**امرأة حائض**” ve “**طامث**” dedikleri gibi — bir vech olurdu. Dedi: yanında çocuk bulunan (kadın) hakkında “**مرضعة**” denilse doğru olurdu. **الأخفش** dedi: **المرضعة**’ya **الهاء**’yı soktu; çünkü — Allah daha iyi bilir — fiili kastetti; eğer sıfatı kastetseydi “**مرضع**” derdi. **أبو زيد** dedi: **المرضعة**: emziren (kadın)dır; ve memesi çocuğunun ağzındadır; ve O’nun sözü (Teâlâ) bunun üzerinedir: **تذهل كل مرضعة**. Dedi: ve **المرضع**: emzirmesi yaklaşmış olup henüz emzirmemiş olandır. Ve **المرضع**: yanında emzikli çocuk bulunan (kadın)dır. **الخليل** dedi: **امرأة مرضع**: **رضيع** sahibi; “**امرأة مطفل**: **طفل** sahibi” denildiği gibi; **الهاء**sız; çünkü onu, ondan vuku bulan yahut lâzım olan bir fiille vasfedersin; onu, yaptığı bir fiille vasfedince **مفعلة** dersin; O’nun sözü gibi (Teâlâ): **تذهل كل مرضعة عما أرضعت**; onu fiille vasfetti, bu yüzden sıfatına **الهاء**’yı soktu. Eğer onu yanında **رضيع** bulunmasıyla vasfetseydi: “her **مرضع**” derdi. **ابن بري** dedi: **مرضع** ise nisbet üzerinedir; yani **رضيع** sahibi; “**ظبية مشدن**” dediğin gibi; yani **شادن** sahibi. Ve **امرؤ القيس**’in sözü bunun üzerinedir:
  “Senin gibisi... (vb.)” Bu, nisbet üzerinedir; fiil üzere cereyan eden değildir; “**رجل دارع تارس**” dediğin gibi; yani yanında zırh ve kalkan vardır; ve ondan “**درع**” da “**ترس**” de denilmez; bu yüzden **مرضع**’da, fiil üzere cereyan eden olmadığı takdir edilir; her ne kadar ondan fiil kullanılmış olsa da. Ve **مرضع** “**إرضاع** sahibi” manasına da gelebilir; yani sütü vardır, **رضيع**i olmasa bile. Bu, nahivcilerin söylediklerinin hulâsasıdır. Ve falan, oğlunu **راضع** etti; yani onu sütanneye verdi. **الجوهري** nakletti. Ve **رؤبة**’den inşad etti:
  “Şüphesiz **تميم**, yırtıcıyı emziren (birini) emzirmedi;                      ve annesi onu **مقنعا** doğurmadı.” Yani annesi onu işi açık olarak doğurdu; üzerinde örtü yoktur. **الجوهري** dedi: keçi **ارتضعت**; yani kendi sütünü içti. Ve şaire inşad etti; o, **عمرو بن أحمر الباهلي**’dir:
  “Şüphesiz ben **بني أعيا**’yı ve cahillerini buldum;                      boynuzlarını (kendine) çevirip de emen keçi gibi.”

Hâl böylece **الصحاح**’tadır; ve rivayet olunur: **بني سهم وجاملهم**; ve rivayet olunur: **وعزهم**; “kendi kendini emzirir”i kasteder; onları alçaklıkla vasfeder; ve keçi bunu yapar. Ve **استرضع**: sütanne istedi; ve ondan Yüce Allah’ın sözü: **وإن أردتم أن تسترضعوا أولادكم فلا جناح عليكم**; yani: çocuklarınız için sütanne istersiniz. İbn Berrî dedi: Ve dersin: **استرضعت المرأة ولدي**; yani ondan onu emzirmesini istedim. Yüce Allah dedi: **أن تسترضعوا أولادكم**; ve ikinci mef‘ûl hazfedilmiştir; yani: çocuklarınız için sütanneler istersiniz; ve hakikatte hazfedilen birinci mef‘ûldür; çünkü sütanne çocuk üzerinde fâildir. Ve ondan: Temîm oğulları içinde falan kimse **المسترضع**’dır. Ve el-Hûfî **البرهان**’da iki görüşten birinde nakletti: onun iki mef‘ûle müteaddî olduğudur; diğer görüş: **اللام**’ın hazfi üzere olmasıdır; yani “çocuklarınız için”. Ezherî dedi: Şemr’in hattıyla okudum: “Nice oğlan vardır ki **يراضع**.” Dedi: Ve **المراضعة**: çocuğun annesini emmesidir; hâlbuki onun karnında bir çocuk vardır. Dedi: Ve onun karnındaki o çocuğa denilir: **مراضع**; ve zayıf, cılız, kötü beslenmiş olarak gelir. Sâgânî onu Nadr’dan nakletti. **المراضعة**: onunla birlikte bir başkasının emmesidir; **الرضاع** gibi, kesre ile; denilir: **راضعه مراضعة ورضاعا**.

Ve ona ilâve olarak istidrâk olunanlardandır: **رضع الصبي ثدي أمه** “**منع**” gibi; **المصباح** sahibinin ve İbnü’l-Kattâ‘ın hikâye ettiği bir lügat; ve şeyhimiz onu istidrâk etti. Ve **ارتضع** “**رضع**” gibi. Ve **الراضع**: süt ve sütlü (sağılır) olan (dişi), nisbet üzere. Ve **تراضعا**: her biri ötekiyle birlikte emdi. Ve **الرضيع**: **المراضع**; cem‘i **رضعاء**. Ve **المرضع**’ın cem‘i: **المراضع**; Yüce Allah dedi: **وحرمنا عليه المراضع**. Ve **المراضيع**; Sîbeveyh’in bu nev‘de gittiği üzere. Hüzelî dedi:
  “Ve sığınır, ziynetsiz kadınlara;
  ve dağınık saçlı **مراضيع**’e, **السعالي** gibi.”

Ebû Züeyb **المراضيع**’i arılar için istiâre etti; şöyle dedi:
  “Üzerinde gölgelenir, ondan, meyveli ağacın üzerinde, yiyiciler;
  **مراضيع**; kızıl tüylü; boyunları ince tüylü.”

Ve **الراضعون**: alçak kimselerdir. Ve o, dünyayı **يرضع** ve onu yerer; bu mecazdır. Ve denilir: aralarında **رضاع الكأس** vardır; bu da mecazdır. Ve Kuss hadîsinde: **رضيع أيهقان**. İbnü’l-Esîr dedi: “**فعيل**” mef‘ûl mânâsınadır; yani devekuşları o yerde bu bitkiyi otlar ve onu süt menzilesinde emer; yumuşaklığının şiddetinden ve suyunun çokluğundan dolayı. Ve **الصاد**’ı mu‘ceme olmayan ile rivayet olunur; ve daha önce geçti. Ve **الراضع**: dilencidir; çünkü o, istemesiyle insanları **يرضع**; bu mecazdır. Ve **الرضع**, harekeli: kuşun çiftleşmesi; Kurâ‘dan; ma‘rûf olan **الصاد**’ı mu‘ceme olmayan iledir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَضِعَ أُمَّهُ
1 رَضِعَ أُمَّهُ ذ , aor. رَضَعَ ; and رَضَعَ, aor. رَضِعَ ; (S, Msb, * K;) the former of the dial. of Tihلmeh; (O, L;) the latter of the dial. of Nejd; (S, O, L;) or the former of the dial. of Nejd; and the latter of the dial. of Tihلmeh, and used by the people of Mekkeh; (Msb;) and رَضَعَ, (Msb,) i. e. رَضَعَ ثَدْىَ أُمِّهِ, (IKtt, TA,) aor. رَضَعَ ; (IKtt, Msb;) inf. n. رَضَاعٌ, (S, Msb, K,) of the first, (S, TA,) or of the third, (Msb,) and رِضَاعٌ, (K,) [which is also an inf. n. of 3,] and رَضَعٌ, (Msb, K,) of the first, (Msb, TA,) and رَضْعٌ, (S, Msb, K,) of the second, (S, Msb,) and رَضِعٌ, (Msb, K,) said by some to be the original form of the inf. n. of the second, (Msb,) and رَضَاعَةٌ, (Msb, K,) of the third, (Msb,) and رِضَاعَةٌ; (K;) or the last two are simple substs. form رَضَاعٌ; (IAth;) said of a child; (S, Msb;) He sucked the breast of his mother; (K;) and ↓ ارتضع signifies the same. (Msb, TA.) You say, هٰذَا أَخِى مِنَ الرَّضَاعَةِ [This is my foster-brother]; and هٰذَا رَضِيعِى. (S, K. *) The saying, in a trad., الرَّضَاعَةُ مِنَ المَجَاعَةِ, and الرِّضَاعَةُ, means The sucking which occasions interdiction of marriage [with the woman whose milk is sucked and certain of her relations] is that of an infant when hungry; not of a child that is grown up: (IAth:) or that consequent upon hunger which is stopped by the milk in the time of infancy of the child; not when the child's hunger is only to be stopped by solid food. (Mgh in art. جوع.) You also say, of a man, يَرْضَعُ اـِبِلَهُ (S, K) and غَنَمَهُ (S) [He sucks the teats of his camels and of his ewes or she-goats, by reason of his sordidness: see رَاضِعٌ]. ― -b2- رَضِعَ اللُّؤْمَ مِنْ ثَدْىِ أُمِّهِ (tropical:) [He sucked meanness, sordidness, or ignobleness, from the breast of his mother]; (K;) i. e. he was born in meanness, sordidness, or ignobleness. (TA.) ― -b3- يَرْضَعُ النَّاسَ (assumed tropical:) He begs of men; (K, TA;) asks gifts of them. (TA.) So, accord. to IAar, in the saying of Jereer,
وَيَرْضَعُ مَنْ لَا قَى وَاـِنْ يَرَ مُقْعَدًا
يَقُودُ بِأَعْمَى فَالْفَرَزْدَقُ سَائلُهْ
[And he begs of him whom he meets; and if he see a cripple leading a blind person, El-Farezdak asks of him]: but [properly speaking] the مُقعَد is one who cannot stand, so as to lead the blind. (TA.) ― -b4- هُوَ يَرْضَعُ الدُّنْيَا وَيَذُمُّهَا (tropical:) [He sucks the sweets of the present world, and dispraises it]. (TA.) -A2- رَضُعَ, (S, Z, K,) with damm, as though what the verb denotes were natural to the person of whom it is said, (S, TA,) or the verb has this form because it is changed in meaning so as to be intensive, (Z, TA,) aor. رَضُعَ ; and رَضَعَ, aor. رَضِعَ ; (Ibn- 'Abbلd, K;) inf. n., (Z, K,) of the former verb, (Z, TA,) رَضَاعَةً, (Z, K,) with fet- h only; (IAth, TA;) (tropical:) He (a man, S) was, or became, mean, sordid, or ignoble: (S, * K, TA:) or he was, or became, very mean, &c.: (Z, TA:) [see رَاضَعٌ:] or one says, لَؤُمَ وَرَضُعَ, for the sake of mutual resemblance; and the meaning is, [he was, or became, mean, sordid, or ignoble, and] he sucked from the teat of the she-camel, fearing lest, if he milked, any one should know of his doing so, and demand of him somewhat. (Msb.) -A3- رَضَعَتْ أَلْبَانُهَا (tropical:) Their milk became little in quantity; said in reference to milch-camels abounding with milk. (TA. [But the context in the TA suggests that this is a mistake; that the phrase is said of the wind called رَضَاعَةٌ; and that the right reading is رَضَعَتْ أَلْبَانَهَا; and the meaning, (assumed tropical:) It rendered their milk little in quantity.])

راضعهُ
3 راضعهُ ذ , (Msb, TA,) inf. n. مُرَاضَعَةٌ and رِضَاعٌ (Msb, K, TA) and also رِضَاعَةٌ, (Msb,) [but this last is anomalous, and, if correct, is probably a simple subst.,] He sucked with him; or had him sucking with him; (Msb, * K, * TA;) he had him as his رَضِيع [or foster-brother]. (Msb.) ― -b2- [Hence,] بَيْنَهُمَا رِضَاعُ الكَأْسِ (tropical:) [Between them two is the sipping of the wine-cup, or cup of wine]. (TA.) ― -b3- مُرَاضَعَةٌ also signifies An infant's sucking the breast of his mother while she has a child in her belly. (K.) -A2- راضع ابْنَهُ He gave, or delivered, his son to the woman who should suckle him. (S, K.) [See also 4.]

أَرْضَعَتْ
4 أَرْضَعَتْ ذ She (a woman) had a child which she suckled. (K.) ― -b2- ذَاتُ اـِرْضَاعٍ, also, signifies (assumed tropical:) Having milk, though not having a child that is suckled. (IB.) -A2- أَرْضْعَتْهُ أُمُّهُ His mother suckled him. (S, Msb, K. *) ― -b2- You say also, أَرْضَعَ الوَلَدَ [app. meaning He caused the child to be suckled: or, perhaps, he suckled the child, by means of his wife or a female slave; because his semen genitale is considered as the source of the milk of a woman who has borne him a child; accord. to a saying of Lth, cited in an explanation of a usage of the word لَقَاحٌ or لِقَاحٌ]. (K voce مَلَحَ, q. v.) [See also 3.]

تراضعا
6 تراضعا ذ They both sucked the breast of a woman together; each with the other. (TA.)

ارتضع
8 ارتضع ذ : see 1; first sentence. ― -b2- ارتضعت العَنْزُ The she-goat drank [or sucked] her own milk [from her udder]. (S, K.) ― -b3- Hence اِرْتِضَاعُ الكَأْسِ (assumed tropical:) The drinking [of the cup] of wine. (Har p. 284: [See also 3.])

استرضع
10 استرضع ذ He sought, or demanded, a wetnurse. (K.) It is said in the Kur [ii. 233], وَاـِنْ أَرَدْتُمْ أَنْ تَسْتَرْضِعُوا أَوْلَادَكُمْ And if ye desire to seek, or demand, wet-nurses for your children; i. e., ان تسترضعوا اولادكم مَرَاضِعَ; the second objective complement [accord. to this order of the words], but the first in reality because the wetnurse is the agent with respect to the child, being suppressed; for you say, اِسْتَرْضَعْتُ المَرْأَةَ وَلَدِى, meaning I sought, or demanded, of the woman that she should suckle my child: (IB:) accord. to some, the verb is doubly trans.: accord. to others, the prep. لِ is suppressed in the Kur; the meaning being لِأَوْلَادِكُمْ. (El-Howfee, in the “ Burhلn fee tefseer-el-Kur-لn. ”)

رِضْعٌ
رِضْعٌ ذ A kind of trees upon which camels feed. (O, K.)

رَضَعٌ
رَضَعٌ ذ The young ones [or suckers] of palmtrees; (IAar, K;) as also رَصَعٌ, (K,) accord. to Lth and IDrd and the S; (TA in art. رصع;) or the latter, accord. to Az, is a mistranscription: (K * and TA in that art.:) n. un. with ة. (TA.) -A2- (tropical:) Meanness, sordidness, or ignobleness; a subst. from رَضُعَ; as also ↓ رَضِعٌ. (K.)

رَضِعٌ
رَضِعٌ ذ : see رَاضِعٌ, in two places: -A2- : and see رَضَعٌ.

رَضِيعٌ
رَضِيعٌ ذ A foster-brother; syn. ↓ مُرَاضَعٌ: pl. رُضَعَآءُ (TA.) You say, هٰذَا رَضِيعِى, (S, Msb, * K, *) i. e. هٰذَا أَخِى مِنَ الرَّضَاعَةِ [This is my foster-brother]. (S, K. *) ― -b2- [A child while it is a suckling;] a child before it is termed فَطِيمٌ [i. e. weaned]. (IAar, TA in art. طبخ. [See also رَاضَعٌ.]) [In explanations of the words وَطْبٌ and شَكْوَةٌ in the S, it is applied as an epithet to a kid, evidently as meaning Sucking; or a suckling; like رَاضِعٌ, q. v., and رَضِعٌ.] ― -b3- See two other significations, voce رَاضَغٌ, in two places.

رَضَاعَةٌ
رَضَاعَةٌ ذ , said in the K to be an inf. n. of 1 in the first of the senses explained in this art., is, accord. to IAth, a simple subst. (TA.) ― -b2- [It is a regular inf. n. of رَضُعَ, q. v.] -A2- الرَّضَاعَةُ also signifies (tropical:) The [west wind, or westerly wind, called] دَبُور: or a wind between that and the [south wind, or southerly wind, called] جَنُوب: (IDrd, K, TA:) because, when it blows upon the milch-camels abounding with milk, their milk becomes little in quantity. (IDrd, TA.)

رِضَاعَةٌ
رِضَاعَةٌ ذ , said in the K to be an inf. n. of 1 in the first of the senses expl. in this art., is, accord. to IAth, a simple subst. (TA.) ― -b2- [It is also said, in the Msb, to be an inf. n. of رَاضَعَهُ, q. v.]

رَضُوعَةٌ
رَضُوعَةٌ ذ A female that suckles her young: (TA:) or a ewe or she-goat that suckles, or that has a young one which she suckles. (AO, S, K.)

رَضَّاعٌ
رَضَّاعٌ ذ : see the next paragraph.

رَاضَعٌ
رَاضَعٌ ذ Sucking the breast of his mother; a suckling; as also ↓ رَضِعٌ: pl. of the former رُضَّعٌ; and of the latter; رُضُعٌ. (K. [See also رَضِيعٌ, which signifies the same; as is shown below, voce مُرْضِعٌ; and by Bd in xxii. 2; &c.]) ― -b2- One who sucks from the teat of the she-camel, fearing lest, if he milked, any one should know of his doing so, and demand of him somewhat: (Msb:) or a pastor who does not take with him a milkingvessel, and, when he is asked for milk, excuses himself on that ground, (K, TA,) and, when he desires to drink, sucks the teat of his milchbeast: (TA:) pl. رُضَّعٌ. (Msb.) The phrase لَئِيمٌ رَاضِعٌ [i. e. Mean, sordid, or ignoble; who sucks the teats of his she-camels, &c.,] originated, (S, K,) as they assert, (S,) from a certain man's sucking the teats of his she-camels (S, K) or ewes or she-goats, and not milking them, (S,) lest the sound of his milking should be heard and somewhat should be demanded of him: (S, K:) or the origin was the coming of a guest by night to a certain man of the Amalekites, whereupon the latter sucked the udder of his ewe, lest the guest should hear the sound of the streaming of the milk from the teat. (IDrd.) But when a single epithet is used, one says ↓ رَضِيعٌ. (Msb. [See, however, what follows.]) ― -b3- [Hence,] (tropical:) Mean, sordid, or ignoble; (K, TA;) as also ↓ رَضِيعٌ and ↓ رَضَّاعٌ: pl. رُضَّعٌ and رُضَّاعٌ: (K:) and رَضِعُونَ, as a pl., [i. e. pl. of ↓ رَضِعٌ,] has the same signification, of mean, &c. (TA.) It is said in a trad. of Selemeh Ibn-El-Akwa', اليُوْمَ يُوْمُ الرُّضَّعِ, meaning (tropical:) To-day is the day of the destruction of the mean, &c. (TA.) ― -b4- Also (tropical:) Mean, sordid, or ignoble, who has sucked meanness, sordidness, or ignobleness, from the breast of his mother; (ElYemلmee, K, TA;) i. e. born in meanness, sordidness, or ignobleness. (TA.) ― -b5- (tropical:) A beggar: (TA:) one who begs of men: (K:) thus Ibn-'Abbلd explains لَئِيمٌ رَاضِعٌ. (TA.) ― -b6- (assumed tropical:) One who eats the particles of food remaining between his teeth, lest anything [thereof] should escape him: (K:) or such is termed لَئِيمٌ رَاضِعٌ. (TA.) -A2- A possessor of milk: after the usual manner of a possessive epithet [like لَابِنٌ]. (TA.)

رَاضِعَةٌ
رَاضِعَةٌ ذ A central incisor when it falls out: (Msb:) or the رَاضِعَتَانِ are the two central incisors (S, Msb, K, TA) of a child, (S K, TA,) over which the milk is drunk [or sucked]: (Msb, TA:) pl. رَوَاضَعُ: (S, Msb, K:) or the رَوَاضِع are the teeth of a child that grow and then fall out in the period of sucking; (Msb, * TA;) and they are said to be six in the upper part of the mouth and six in its lower part: (TA:) [the pl. is applied to all the milk-teeth of a child, and of a horse &c.; it applies to the teeth called رَبَاعِيَات that fall out, as well as to the ثَنَايَا, or central incisors, accord. to AO, in a passage relating to a colt, in his كتاب الخيل quoted in the TA in art. حفر; and to the teeth called قَوَارِح that fall out, accord. to a passage in the S, voce أَحْفَرَ, q. v., as well as the extract from the work of AO mentioned above, and in this case likewise relating to a colt.]

مَرْضَعٌ
مَرْضَعٌ ذ The breast, as being the place of sucking: pl. مَرَاضِعُ. (Ksh and Bd in xxviii. 11.) ― -b2- And [as an inf. n.] The act of sucking the breast: pi. as above. (Ksh and Bd ibid.)

مُرْضَعٌ
مُرْضَعٌ ذ Suckled: pl. مَرَاضَعُ; which is opposed to فُطُمٌ, pl. of فَطِيمٌ. (Mgh.)

مُرْضِعٌ
مُرْضِعٌ ذ and مُرْضَعَةٌ A mother [or other woman] suckling: (Msb:) or one having with her a child which she suckles: the former epithet may with reason be applied to the mother because suckling is performed only by females, like as the epithets حَائِضٌ and طَامِثٌ are applied to a woman; and if مُرْضَعَةٌ were applied to her who has with her a child, it would be correct: (Fr, TA:) [but see another saying ascribed to Fr in what follows:] or the former, a woman having a child which she suckles; (Kh, S, IB, K;) after the manner of a possessive epithet; (IB;) i. e. having a رَضِيع; (Kh, IB;) like اِمْرَأَةٌ مُطْفِلٌ “ a woman having a طِفْل; ” (Kh;) or ظَبْيَةٌ مُشْدِنٌ “ a doe-gazelle having a شَادِن; ” though مُرْضِعٌ has a verb bearing a signification agreeing with this; and it sometimes occurs as meaning having milk, though not having a child that is suckled: (IB:) but the latter is used in describing a woman as performing an action; (Kh;) signifying suckling a child: (S, K:) the former is used when the [abstract] quality is meant: the latter, when the action is meant: but God knows: (Akh:) or the former signifies one who is near to suckling, but has not yet suckled: and one having with her the child that is suckled [by her] (الصَّبِىُّ الرَّضِيعُ): and the latter, [in the TA the former, but this is a mistranscription, as is shown by what follows,] one who is suckling, her teat being in the mouth of her child; and in this sense it is used in the Kur, in a passage which see below: (AZ in the TA:) Th says, the latter signifies one who suckles, though she have not a child, or if she have a child: and the former, one who has not a child with her, and sometimes having with her a child: and in one place he says, when the action is meant, the latter is used, and it is made an epithet: and when the ة is not added, it is meant as a subst: (TA:) Fr and some others say that it is without ة when the proper signification of suckling is meant: and with ة when the tropical signification of a subject of the attribute of suckling in time past or future is meant: (Msb:) the pl. [of both, though said in the Mgh and TA to be that of the former,] is مَرَاضِعُ (Mgh, Msb, TA) and مَرَاضِيعُ. (Msb, TA.) The saying in the Kur [xxii. 2], يَوْمَ تَرَوْنَهَا تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمَّا أَرْضَعَتْ means [On the day when ye shall see it,] every woman that is suckling;, (AZ, Kh,) in the act of doing so, (Kh,) with her teat in the mouth of her child; (AZ,) [shall neglect, or become heedless of or diverted from, that which she shall have been suckling:] or مرضعة here has the last signification explained in the preceding sentence [so that the meaning is every woman who shall have been suckling or shall be going to suckle]. (Msb.) ― -b2- It is said in a trad., نِعْمَتِ المُرْضِعَةُ وَبِئْسَتِ الفَاطِمَةُ, meaning (assumed tropical:) Excellent in the office of commander, or governor, and the profit, or advantage, which it brings to its possessor; and very evil is death, which destroys his delights, or pleasures, and stops the profits, or advantages, of that office. (TA.) ― -b3- The pl. مَرَاضِيعُ is metaphorically applied as an epithet to bees (جَوَارِس, i. e. نَحْل). (TA.)

مُرَاضَعٌ
مُرَاضَعٌ ذ : see رَضِيعٌ. ― -b2- Also An unborn child of a woman who is suckling another child: such a child proves to be meagre in body, slender in the bones, and ill nourished. (En-Nadr, Sgh.)

مُسْتَرْضَعٌ
مُسْتَرْضَعٌ ذ [for مُسْتَرْضَعٌ لَهُ, agreeably with an opinion mentioned by El-Howfee, (see 10,) One for whom a wet-nurse has been sought, or demanded]. You say, فُلَانٌ المُسْتَرْضَعُ فِى بَنِى تَمِيمٍ [Such a one is he for whom a wet-nurse has been sought, or demanded, among the Benoo-Temeem]. (TA.)

##### Türkçe

**رَضِعَ أُمَّهُ**
1 **رَضِعَ أُمَّهُ** ذ , muzâri‘i **رَضَعَ** ; ve **رَضَعَ**, muzâri‘i **رَضِعَ** ; (S, Msb, * K;) birincisi Tihâme lehçesindendir; (O, L;) ikincisi Necd lehçesindendir; (S, O, L;) yahut birincisi Necd lehçesinden; ikincisi Tihâme lehçesinden olup Mekke halkı tarafından kullanılır; (Msb;) ve **رَضَعَ**, (Msb,) yani **رَضَعَ ثَدْىَ أُمِّهِ**, (IKtt, TA,) muzâri‘i **رَضَعَ** ; (IKtt, Msb;) mastarı **رَضَاعٌ**, (S, Msb, K,) birincinin (S, TA) yahut üçüncünün (Msb) [mastarı]; ve **رِضَاعٌ**, (K,) [ki bu da 3’ün mastarıdır,] ve **رَضَعٌ**, (Msb, K,) birincinin (Msb, TA) [mastarı]; ve **رَضْعٌ**, (S, Msb, K,) ikincinin (S, Msb) [mastarı]; ve **رَضِعٌ**, (Msb, K,) bazılarınca ikincinin mastarının aslî şekli olduğu söylenir; (Msb;) ve **رَضَاعَةٌ**, (Msb, K,) üçüncünün (Msb) [mastarı]; ve **رِضَاعَةٌ**; (K;) yahut son iki tanesi **رَضَاعٌ**’dan basit isimlerdir; (IAth;) çocuk hakkında söylenir; (S, Msb;) Annesinin memesini emdi; (K;) ve ↓ **ارتضع** aynı mânaya gelir. (Msb, TA.) Şöyle dersin: **هٰذَا أَخِى مِنَ الرَّضَاعَةِ** [Bu benim süt kardeşimdir]; ve **هٰذَا رَضِيعِى**. (S, K. *) Bir hadisteki söz: **الرَّضَاعَةُ مِنَ المَجَاعَةِ**, ve **الرِّضَاعَةُ**, şu mânaya gelir: Nikâhı haram kılan emme [sütü emilen kadın ve onun bazı akrabalarıyla evlenme yasağını doğuran emme], aç olan süt çocuğunun emmesidir; büyümüş çocuğun emmesi değildir: (IAth:) yahut çocuğun süt emme çağında, sütle giderilen açlıktan doğan [emme]dir; çocuğun açlığının ancak katı yiyecekle giderileceği zamanda değildir. (Mgh, **جوع** maddesinde.) Ayrıca bir adam hakkında şöyle dersin: **يَرْضَعُ اـِبِلَهُ** (S, K) ve **غَنَمَهُ** (S) [Cimriliğinden dolayı develerinin ve koyunlarının/keçilerinin memelerini emer: bk. **رَاضِعٌ**]. ― -b2- **رَضِعَ اللُّؤْمَ مِنْ ثَدْىِ أُمِّهِ** (mecaz:) [Annesinin memesinden alçaklığı/cimriliği/soysuzluğu emdi]; (K;) yani alçaklıkta, cimrilikte veya soysuzlukta doğdu. (TA.) ― -b3- **يَرْضَعُ النَّاسَ** (varsayılan mecaz:) İnsanlardan dilenir; (K, TA;) onlardan bağış ister. (TA.) Böylece, IAar’a göre, Cerîr’in şu sözünde:
وَيَرْضَعُ مَنْ لَا قَى وَاـِنْ يَرَ مُقْعَدًا
يَقُودُ بِأَعْمَى فَالْفَرَزْدَقُ سَائلُهْ
[Karşılaştığı kimseden dilenir; ve eğer bir âmâyı sevk eden bir kötürüm görse, el-Ferezdak ondan ister]: fakat [aslında] **مُقعَد** ayakta duramayan kimsedir; böylece âmâyı sevk etmesi mümkün olmaz. (TA.) ― -b4- **هُوَ يَرْضَعُ الدُّنْيَا وَيَذُمُّهَا** (mecaz:) [Dünyanın tatlılıklarını emer ve onu yerer]. (TA.)

-A2- **رَضُعَ**, (S, Z, K,) damme ile; sanki fiilin delâlet ettiği şey, hakkında söylendiği kimsenin tabiatıymış gibi; (S, TA,) yahut fiil, mânada değişip mübalağalı olmak üzere bu şekli almıştır; (Z, TA,) muzâri‘i **رَضُعَ** ; ve **رَضَعَ**, muzâri‘i **رَضِعَ** ; (Ibn- 'Abbâd, K;) mastarı, (Z, K,) birinci fiilin (Z, TA) [mastarı], yalnız fetha ile **رَضَاعَةً**; (Z, K;) (IAth, TA;) (mecaz:) O (bir adam, S) alçak, cimri veya soysuz idi yahut oldu: (S, * K, TA:) yahut çok alçak vb. idi yahut oldu: (Z, TA:) [bk. **رَاضَعٌ**:] yahut karşılıklı benzerlik için **لَؤُمَ وَرَضُعَ** denir; mânası: [alçak, cimri veya soysuz oldu ve] deve memesinden emdi; çünkü sağarsa birinin bunu bilip kendisinden bir şey istemesinden korktu. (Msb.)

-A3- **رَضَعَتْ أَلْبَانُهَا** (mecaz:) Sütleri miktarca azaldı; sütü bol sağmal develer hakkında söylenir. (TA. [Fakat TA’daki bağlam bunun bir hata olduğunu; ibarenin **رَضَاعَةٌ** denilen rüzgâr hakkında söylendiğini; doğru okunuşun **رَضَعَتْ أَلْبَانَهَا** olduğunu; mânanın da (varsayılan mecaz:) onların sütünü miktarca azalttığını gösterir.])

**راضعهُ**
3 **راضعهُ** ذ , (Msb, TA,) mastarı **مُرَاضَعَةٌ** ve **رِضَاعٌ** (Msb, K, TA) ve ayrıca **رِضَاعَةٌ**, (Msb,) [fakat bu sonuncusu şâzdır; doğruysa muhtemelen basit isimdir,] Onunla birlikte emdi; yahut onu kendisiyle birlikte emen kıldı; (Msb, * K, * TA;) onu kendi **رَضِيع**’i [yahut süt kardeşi] edindi. (Msb.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **بَيْنَهُمَا رِضَاعُ الكَأْسِ** (mecaz:) [İkisi arasında kadehin yudumlanması vardır]. (TA.) ― -b3- **مُرَاضَعَةٌ** ayrıca, annenin karnında çocuk varken, süt çocuğunun annesinin memesini emmesi mânasına gelir. (K.)

-A2- **راضع ابْنَهُ** Oğlunu onu emzirecek kadına verdi/teslim etti. (S, K.) [Bk. ayrıca 4.]

**أَرْضَعَتْ**
4 **أَرْضَعَتْ** ذ O (bir kadın) emzirdiği bir çocuğa sahip oldu. (K.) ― -b2- **ذَاتُ اـِرْضَاعٍ**, ayrıca, (varsayılan mecaz:) Emzirdiği bir çocuk bulunmasa da süt sahibi olan (kadın) mânasına gelir. (IB.)

-A2- **أَرْضْعَتْهُ أُمُّهُ** Annesi onu emzirdi. (S, Msb, K. *) ― -b2- Ayrıca şöyle dersin: **أَرْضَعَ الوَلَدَ** [görünüşe göre mânası: Çocuğun emzirilmesini sağladı; yahut belki: karısı veya câriyesi vasıtasıyla çocuğu emzirdi; çünkü bir kadının, kendisinden çocuk doğurduğu erkeğin menîsinin, sütün kaynağı sayıldığına göre; Lth’nin **لَقَاحٌ** yahut **لِقَاحٌ** kelimesinin bir kullanımını açıklarken nakledilen sözüne göre]. (K, **مَلَحَ** maddesinde, bk.) [Bk. ayrıca 3.]

**تراضعا**
6 **تراضعا** ذ İkisi bir kadının memesini birlikte emdi; her biri diğeriyle birlikte. (TA.)

**ارتضع**
8 **ارتضع** ذ : bk. 1; ilk cümle. ― -b2- **ارتضعت العَنْزُ** Dişi keçi kendi sütünü [meme/sağrısından] içti [yahut emdi]. (S, K.) ― -b3- Bundan dolayı **اِرْتِضَاعُ الكَأْسِ** (varsayılan mecaz:) Şarap kadehini içme. (Har s. 284: [bk. ayrıca 3.])

**استرضع**
10 **استرضع** ذ Sütanne aradı yahut talep etti. (K.) Kur’ân’da [ii. 233] şöyle denmiştir: **وَاـِنْ أَرَدْتُمْ أَنْ تَسْتَرْضِعُوا أَوْلَادَكُمْ** Ve eğer çocuklarınız için sütanneler aramak yahut talep etmek isterseniz; yani, **ان تسترضعوا اولادكم مَرَاضِعَ**; ikinci mef‘ûl (bu kelime dizilişine göre), fakat gerçekte birincidir; çünkü sütanne, çocuk bakımından fâildir ve hazfedilmiştir; zira şöyle dersin: **اِسْتَرْضَعْتُ المَرْأَةَ وَلَدِى**, mânası: Kadından çocuğumu emzirmesini istedim: (IB:) bazılarına göre fiil iki mef‘ûle geçer; başkalarına göre Kur’ân’da **لِ** harf-i cerri hazfedilmiştir; mânası **لِأَوْلَادِكُمْ**’dur. (El-Howfî, “Burhân fî tefsîr el-Kur’ân”da.)

**رِضْعٌ**
**رِضْعٌ** ذ Develerin otladığı ağaçlardan bir tür. (O, K.)

**رَضَعٌ**
**رَضَعٌ** ذ Hurma ağaçlarının yavruları [yahut emicileri]; (IAar, K;) bunun gibi **رَصَعٌ** da (K,) Lth ve IDrd ve S’ye göre; (TA, **رصع** maddesinde;) yahut Az’a göre ikincisi tashîf (yanlış yazım)dır: (K * ve TA o maddede:) tekili ة iledir. (TA.)

-A2- (mecaz:) Alçaklık, cimrilik veya soysuzluk; **رَضُعَ**’dan bir isim; bunun gibi ↓ **رَضِعٌ** da. (K.)

**رَضِعٌ**
**رَضِعٌ** ذ : bk. **رَاضِعٌ**, iki yerde: -A2- : ve bk. **رَضَعٌ**.

**رَضِيعٌ**
**رَضِيعٌ** ذ Süt kardeş; eşanlamlısı ↓ **مُرَاضَعٌ**: çoğulu **رُضَعَآءُ** (TA.) Şöyle dersin: **هٰذَا رَضِيعِى**, (S, Msb, * K, *) yani **هٰذَا أَخِى مِنَ الرَّضَاعَةِ** [Bu benim süt kardeşimdir]. (S, K. *) ― -b2- [Emzikli olduğu sürece çocuk;] **فَطِيمٌ** diye adlandırılmadan önceki çocuk [yani sütten kesilmemiş]. (IAar, TA, **طبخ** maddesinde. [Bk. ayrıca **رَاضَعٌ**.]) [S’de **وَطْبٌ** ve **شَكْوَةٌ** kelimelerinin açıklamalarında, bir oğlağa sıfat olarak uygulanır; açıkça “emen; emzikli” mânasında; **رَاضِعٌ** gibi, bk.] ― -b3- İki başka mânaya bk. **رَاضَغٌ** maddesinde, iki yerde.

**رَضَاعَةٌ**
**رَضَاعَةٌ** ذ , K’da bu maddede açıklanan mânaların birincisinde 1’in mastarı olduğu söylenmiştir; IAth’ye göre ise basit isimdir. (TA.) ― -b2- [Ayrıca **رَضُعَ**’ın düzenli mastarıdır, bk.]

-A2- **الرَّضَاعَةُ** ayrıca (mecaz:) **دَبُور** denilen [batı rüzgârı] yahut onunla **جَنُوب** denilen [güney rüzgârı] arasındaki bir rüzgâr mânasına gelir: (IDrd, K, TA:) çünkü sütü bol sağmal develere estiğinde, onların sütü miktarca azalır. (IDrd, TA.)

**رِضَاعَةٌ**
**رِضَاعَةٌ** ذ , K’da bu maddede açıklanan mânaların birincisinde 1’in mastarı olduğu söylenmiştir; IAth’ye göre ise basit isimdir. (TA.) ― -b2- [Msb’de, **رَاضَعَهُ**’nun mastarı olduğu da söylenir, bk.]

**رَضُوعَةٌ**
**رَضُوعَةٌ** ذ Yavrusunu emziren dişi: (TA:) yahut emziren, yahut emzirdiği bir yavrusu bulunan koyun veya keçi. (AO, S, K.)

**رَضَّاعٌ**
**رَضَّاعٌ** ذ : bk. sonraki paragraf.

**رَاضَعٌ**
**رَاضَعٌ** ذ Annesinin memesini emen; emzikli; bunun gibi ↓ **رَضِعٌ** de: birincinin çoğulu **رُضَّعٌ**; ikincinin de çoğulu **رُضُعٌ**. (K. [Bk. ayrıca **رَضِيعٌ**, aşağıda **مُرْضِعٌ** maddesinde gösterildiği üzere aynı mânaya gelir; ve Bd’de xxii. 2’de vb.]) ― -b2- Deve memesinden emen kimse; sağarsa birinin bunu bilip kendisinden bir şey istemesinden korkar: (Msb:) yahut yanında sağım kabı taşımayan bir çoban; kendisinden süt istendiğinde bunu gerekçe gösterip özür beyan eder, (K, TA,) içmek istediğinde de sağmal hayvanının memesini emer: (TA:) çoğulu **رُضَّعٌ**. (Msb.) **لَئِيمٌ رَاضِعٌ** [yani: alçak, cimri veya soysuz; dişi develerinin vb. memelerini emen] tabiri, (S, K,) onların iddiasına göre, (S,) bir adamın dişi develerinin (S, K) yahut koyunlarının/keçilerinin memelerini emmesinden ve onları sağmamasından doğmuştur; (S,) çünkü sağma sesinin duyulup kendisinden bir şey istenmesinden korkmuştur: (S, K:) yahut aslı, Amalekîlerden bir adamın yanına geceleyin bir misafirin gelmesi; bunun üzerine ev sahibinin, misafirin memeden sütün akış sesini duymasın diye koyununun memesini emmesidir. (IDrd.) Fakat tek bir sıfat kullanıldığında ↓ **رَضِيعٌ** denir. (Msb. [Bununla birlikte aşağıdakine bak.]) ― -b3- [Bundan dolayı,] (mecaz:) Alçak, cimri veya soysuz; (K, TA;) bunun gibi ↓ **رَضِيعٌ** ve ↓ **رَضَّاعٌ** da: çoğulu **رُضَّعٌ** ve **رُضَّاعٌ**: (K:) ve **رَضِعُونَ** bir çoğul olarak, [yani ↓ **رَضِعٌ**’in çoğulu,] alçak vb. mânasında aynı kullanıma sahiptir. (TA.) Seleme b. el-Ekva‘ hakkında bir rivayette şöyle denmiştir: **اليُوْمَ يُوْمُ الرُّضَّعِ**, mânası (mecaz:) Bugün alçakların vb. helâk günüdür. (TA.) ― -b4- Ayrıca (mecaz:) Annesinin memesinden alçaklığı, cimriliği veya soysuzluğu emmiş alçak, cimri veya soysuz: (ElYemâmî, K, TA;) yani alçaklıkta, cimrilikte veya soysuzlukta doğmuş. (TA.) ― -b5- (mecaz:) Dilenci: (TA:) insanlardan dilenen kimse: (K:) İbn-‘Abbâd **لَئِيمٌ رَاضِعٌ**’ı böyle açıklar. (TA.) ― -b6- (varsayılan mecaz:) Dişleri arasında kalan yemek kırıntılarını, kendisinden bir şey kaçmasın diye yiyen kimse: (K:) yahut böyle kimseye **لَئِيمٌ رَاضِعٌ** denir. (TA.)

-A2- Süt sahibi: sahiplik sıfatı üslubunca [**لَابِنٌ** gibi]. (TA.)

**رَاضِعَةٌ**
**رَاضِعَةٌ** ذ Orta kesici diş, düştüğünde: (Msb:) yahut **رَاضِعَتَانِ**, bir çocuğun (S K, TA) süt içilen [yahut emilen] iki orta kesici dişidir; (Msb, TA:) çoğulu **رَوَاضَعُ**: (S, Msb, K:) yahut **رَوَاضِع**, emme döneminde çıkan sonra düşen çocuğun dişleridir; (Msb, * TA;) ve ağız üst kısmında altı, alt kısmında altı olduğu söylenir: (TA:) [çoğul, bir çocuğun ve bir atın vb. bütün süt dişlerine mecazen sıfat olarak uygulanır; AO’ya göre, TA’da **حفر** maddesinde nakledilen “Kitâbü’l-hayl” pasajında bir tay hakkında, düşen **رَبَاعِيَات** denilen dişlere de uygulanır; **ثَنَايَا**ya (orta kesicilere) olduğu gibi; ve S’de **أَحْفَرَ** maddesinde, ayrıca yukarıda anılan AO alıntısında, yine bir tay hakkında, düşen **قَوَارِح** denilen dişlere de uygulanır.]

**مَرْضَعٌ**
**مَرْضَعٌ** ذ Meme; emmenin yeri olması bakımından: çoğulu **مَرَاضِعُ**. (Ksh ve Bd, xxviii. 11.) ― -b2- Ve [mastar olarak] memeyi emme fiili: çoğulu yukarıdaki gibidir. (Ksh ve Bd, aynı yer.)

**مُرْضَعٌ**
**مُرْضَعٌ** ذ Emzirilmiş: çoğulu **مَرَاضَعُ**; bu, **فَطُمٌ**’a ( **فَطِيمٌ**’in çoğulu) karşıttır. (Mgh.)

**مُرْضِعٌ**
**مُرْضِعٌ** ذ ve **مُرْضَعَةٌ** Emziren anne [yahut başka kadın]: (Msb:) yahut yanında emzirdiği bir çocuk bulunan: birinci sıfatın anneye uygulanması makuldür; çünkü emzirme yalnız dişilerce yapılır; tıpkı **حَائِضٌ** ve **طَامِثٌ** sıfatlarının kadına uygulanması gibi; ve **مُرْضَعَةٌ** onun yanında çocuk bulunan kimseye uygulanırsa doğru olur: (Fr, TA:) [fakat aşağıda Fr’ye nispet edilen başka bir söze bak:] yahut birincisi, emzirdiği bir çocuğu bulunan kadın; (Kh, S, IB, K;) sahiplik sıfatı üslubunca; (IB;) yani bir **رَضِيع** sahibi; (Kh, IB;) **اِمْرَأَةٌ مُطْفِلٌ** “bir **طِفْل** sahibi kadın” gibi; (Kh;) yahut **ظَبْيَةٌ مُشْدِنٌ** “bir **شَادِن** sahibi ceylan dişisi” gibi; her ne kadar **مُرْضِعٌ** bu mânaya uygun bir fiile sahip olsa da; ve bazen emzirdiği çocuk bulunmasa da süt sahibi mânasında da gelir: (IB:) fakat ikincisi, bir kadını bir fiili yapar halde nitelemek için kullanılır; (Kh;) çocuğu emziren mânasındadır: (S, K:) birincisi, [soyut] vasıf kastedildiğinde; ikincisi, fiil kastedildiğinde kullanılır: fakat Allah daha iyi bilir: (Akh:) yahut birincisi, emzirmeye yakın olup henüz emzirmemiş olan; ve yanında emzirilen çocuk bulunan ( **الصَّبِىُّ الرَّضِيعُ** ) kimse; ikincisi ise, [TA’da birincisi denmiştir; fakat bu, aşağıdakinin gösterdiği üzere tashîftir,] emziren; memesinin ucu çocuğunun ağzında olan; ve bu mânada Kur’ân’da aşağıda görülecek bir yerde kullanılmıştır: (AZ, TA’da:) Th der ki: ikincisi, çocuğu olmasa da, yahut çocuğu olsa da emziren mânasındadır; birincisi ise yanında çocuk bulunmayan, bazen de yanında çocuk bulunan mânasındadır; ve bir yerde der ki: fiil kastedildiğinde ikincisi kullanılır ve sıfat yapılır; ة eklenmediğinde ise isim kastedilir: (TA:) Fr ve bazı başkaları der ki: emzirmenin hakikî mânası kastedildiğinde ة’siz gelir; mecazî mânada, geçmişte yahut gelecekte emzirme vasfının konusu olan kastedildiğinde ة ile gelir: (Msb:) ikisinin de çoğulu, [Mgh ve TA’da birincinin çoğulu olduğu söylense de,] **مَرَاضِعُ** (Mgh, Msb, TA) ve **مَرَاضِيعُ**’dur. (Msb, TA.) Kur’ân’daki söz [xxii. 2], **يَوْمَ تَرَوْنَهَا تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمَّا أَرْضَعَتْ** şu mânaya gelir: [Onu göreceğiniz gün,] emziren her kadın; (AZ, Kh,) bunu yapma hâlinde, (Kh,) memesinin ucu çocuğunun ağzında iken; (AZ,) [emzirmekte olduğu şeyden gaflete düşer/ondan uzaklaşır]: yahut burada **مرضعة**, bir önceki cümlede açıklanan son mânadadır [böylece mânası: emzirmiş olan yahut emzirecek olan her kadın]. (Msb.) ― -b2- Bir rivayette şöyle denmiştir: **نِعْمَتِ المُرْضِعَةُ وَبِئْسَتِ الفَاطِمَةُ**, mânası (varsayılan mecaz:) Kumandanlık yahut valilik görevinde ve onun sahibine getirdiği kazanç/menfaatte ne güzel; ve onun lezzetlerini yok eden, o görevin kazanç/menfaatlerini kesen ölüm ne kötüdür. (TA.) ― -b3- Çoğul **مَرَاضِيعُ**, arılara ( **جَوَارِس**, yani **نَحْل** ) mecazen sıfat olarak uygulanır. (TA.)

**مُرَاضَعٌ**
**مُرَاضَعٌ** ذ : bk. **رَضِيعٌ**. ― -b2- Ayrıca, başka bir çocuğu emziren bir kadının karnındaki doğmamış çocuk: böyle çocuk bedence zayıf, kemikçe ince ve kötü beslenmiş olur. (En-Nadr, Sgh.)

**مُسْتَرْضَعٌ**
**مُسْتَرْضَعٌ** ذ [El-Howfî’nin zikrettiği bir görüşe göre (bk. 10) **مُسْتَرْضَعٌ لَهُ** yerine, kendisi için sütanne aranmış yahut talep edilmiş kimse]. Şöyle dersin: **فُلَانٌ المُسْتَرْضَعُ فِى بَنِى تَمِيمٍ** [Falanca, Benî Temîm içinde kendisi için sütanne aranmış yahut talep edilmiş kimsedir]. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَضَعَ
رَضَعَ I رَضِعَ A ( n. ac. رَضَع 4 ,  رَضَاْع 22 ,  رَضَاْعَة 22t ),
a.  Sucked ( infant ).

رَاْضَعَ
رَاْضَعَ III ,
a.  Put out to nurse.

b.  Sucked together with; was the fosterbrother of.

أَرْضَعَ
أَرْضَعَ IV ,
a.  Suckled.

اِرْتَضَعَ
اِرْتَضَعَ VIII ,
a.  Sucked its own teats ( goat ).

اِسْتَرْضَعَ
اِسْتَرْضَعَ X ,
a.  Required, sought a wetnurse.

رَضِع
رَضِع 5 , ( pl. رُضُع 10 ),
a.  Suckling.

مَرْضَع
مَرْضَع 17 , ( pl. مَرَاْضِعُ 44 ),
a.  Breast.

رَاْضِع
رَاْضِع 21 , ( pl. رُضَّع 11 ),
a.  see 5 .

رَاْضِعَة
رَاْضِعَة 21t , ( pl. رَوَاْضِعُ 41 ),
a.  Milk-tooth.

رَضِيْع
رَضِيْع 25 , ( pl. رُضَعَآءُ 43 ),
a.  Suckling.

b.  Foster-brother.

رَضَّاْع
رَضَّاْع 28 ,
a.  Mean, sordid.

مُرْضِع
مُرْضِع ,  مُرْضِعَة ( pl. مَرَاْضِعُ 44 ,  مَرَاْضِيْعُ 65 ),
a.  Wet-nurse; foster-mother.

##### Türkçe

**رَضَعَ**
**رَضَعَ** I **رَضِعَ** A (mastar: **رَضَع** 4, **رَضَاْع** 22, **رَضَاْعَة** 22t),
a. (bebek) emdi.

**رَاْضَعَ**
**رَاْضَعَ** III,
a. Emzirmeye verdi.

b. İle birlikte emdi; onun sütkardeşi oldu.

**أَرْضَعَ**
**أَرْضَعَ** IV,
a. Emzirdi.

**اِرْتَضَعَ**
**اِرْتَضَعَ** VIII,
a. (keçi) kendi memelerini emdi.

**اِسْتَرْضَعَ**
**اِسْتَرْضَعَ** X,
a. Bir sütanne istedi, aradı.

**رَضِع**
**رَضِع** 5, (çoğulu: **رُضُع** 10),
a. Emzirilen; süt emen.

**مَرْضَع**
**مَرْضَع** 17, (çoğulu: **مَرَاْضِعُ** 44),
a. Meme.

**رَاْضِع**
**رَاْضِع** 21, (çoğulu: **رُضَّع** 11),
a. bk. 5.

**رَاْضِعَة**
**رَاْضِعَة** 21t, (çoğulu: **رَوَاْضِعُ** 41),
a. Süt dişi.

**رَضِيْع**
**رَضِيْع** 25, (çoğulu: **رُضَعَآءُ** 43),
a. Süt emen; emzirilen.

b. Sütkardeş.

**رَضَّاْع**
**رَضَّاْع** 28,
a. Alçak, bayağı.

**مُرْضِع**
**مُرْضِع**, **مُرْضِعَة** (çoğulu: **مَرَاْضِعُ** 44, **مَرَاْضِيْعُ** 65),
a. Sütanne; sütanne (kadın); sütanne-anne.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

رضع
رَضَعَ - يَرْضِعُ (رَضِعَ - يَرْضَعُ) - رَضَاعَة - أَرْضَعَت - تُرْضِعُ - مُرْضِعَة - مَرَاضِع - اسْتَرْضَعَ - يَسْتَرْضِعُ
رَضَعَ - يَرْضِعُ (رَضِعَ - يَرْضَعُ) + الوليدُ: يمص لبن الأنثى (الحليب) من الثدي ويبلعه
رَضَاعَة: على وزن " فـَعالة" اسم فعل مبالغة من " رَضَعَ - يَرْضِعُ ": نوع خاص من الرضع: مص وبلع حليب امرأة مرادة  مدة محددة
أَرْضَعَت - تُرْضِعُ: على وزن " أفعل " من " رَضَعَ - يَرْضِعُ ": جعلته " يَرْضِعُ ": جعلت الأنثى الوليدَ يمص ويبلع الحليب من الثدي (من ثديها أو من ثدي القارورة)
مُرْضِعَة: اسم فاعلة من " أرْضَعَت - تُرْضِعُ "
مَرَاضِع: جمع " مُرْضِعة "
اسْتَرْضَعَ - يَسْتَرْضِعُ: على وزن " استفعل" من " رَضَعَ - يَرْضِعُ ": يطلب ويتمنى أن يجعل مولوداً يرضع من إمرأة غير أمه: يجعل إمرأة غير الأم ترضع ابنه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الفعل الحركي الهادف إلى إدخال شيء في جوف آخر كحركات الأكل والشرب وغيرها "، وهي:
لَقِمَ - يَلْقَمُ، زّقَمَ - يَزْقُمُ، رَضَعَ - يَرْضِعُ (رَضِعَ - يَرْضَعُ)، عَضَّ - يَعَضُّ، مضَغ - يَمْضَغُ، بَلِعَ - يَبْلَعُ
أرضع - أرضعت
	﴿يوم ترونها تذهل كل مرضعة عما أرضعت وتضع كل ذات حمل حملها وترى الناس سكارى وما هم بسكارى ولكن عذاب الله شديد(2)﴾ الحج ﴿أسكنوهن من حيث سكنتم من وجدكم ولا تضاروهن لتضيقوا عليهن وإن كن أولات حمل فأنفقوا عليهن حتى يضعن حملهن فإن أرضعن لكم فآتوهن أجورهن وأتمروا بينكم بمعروف وإن تعاسرتم فسترضع له أخرى(6)﴾ الطلاق
	﴿والوالدات يرضعن أولادهن حولين كاملين لمن أراد أن يتم الرضاعة وعلى المولود له رزقهن وكسوتهن بالمعروف لا تكلف نفس إلا وسعها لا تضار والدة بولدها ولا مولود له بولده وعلى الوارث مثل ذلك فإن أرادا فصالا عن تراض منهما وتشاور فلا جناح عليهما وإن أردتم أن تسترضعوا أولادكم فلا جناح عليكم إذا سلمتم ما آتيتم بالمعروف واتقوا الله واعلموا أن الله بما تعملون بصير(233)﴾البقرة ﴿حرمت عليكم أمهاتكم وبناتكم وأخواتكم وعماتكم وخالاتكم وبنات الأخ وبنات الأخت وأمهاتكم اللاتي أرضعنكم وأخواتكم من الرضاعة وأمهات نسائكم وربائبكم اللاتي في حجوركم من نسائكم اللاتي دخلتم بهن فإن لم تكونوا دخلتم بهن فلا جناح عليكم وحلائل أبنائكم الذين من أصلابكم وأن تجمعوا بين الأختين إلا ما قد سلف إن الله كان غفورا رحيما(23)﴾ النساء ﴿وأوحينا إلى أم موسى أن أرضعيه فإذا خفت عليه فألقيه في اليم ولا تخافي ولا تحزني إنا رادوه إليك وجاعلوه من المرسلين(7)﴾ القصص
الرضاعة
﴿وَالْوَالِدَاتُ يُرْضِعْنَ أَوْلَادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ لِمَنْ أَرَادَ أَنْ يُتِمَّ الرَّضَاعَةَ وعلى المولود له رزقهن وكسوتهن بالمعروف لا تكلف نفس إلا وسعها لا تضار والدة بولدها ولا مولود له بولده وعلى الوارث مثل ذلك فإن أرادا فصالا عن تراض منهما وتشاور فلا جناح عليهما وإن أردتم أن تسترضعوا أولادكم فلا جناح عليكم إذا سلمتم ما آتيتم بالمعروف واتقوا الله واعلموا أن الله بما تعملون بصير(233)﴾البقرة ﴿حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهَاتُكُمْ وَبَنَاتُكُمْ وَأَخَوَاتُكُمْ وَعَمَّاتُكُمْ وَخَالَاتُكُمْ وَبَنَاتُ الْأَخِ وَبَنَاتُ الْأُخْتِ وَأُمَّهَاتُكُمْ اللَّاتِي أَرْضَعْنَكُمْ وَأَخَوَاتُكُمْ مِنْ الرَّضَاعَةِ وأمهات نسائكم وربائبكم اللاتي في حجوركم من نسائكم اللاتي دخلتم بهن فإن لم تكونوا دخلتم بهن فلا جناح عليكم وحلائل أبنائكم الذين من أصلابكم وأن تجمعوا بين الأختين إلا ما قد سلف إن الله كان غفورا رحيما(23)﴾ النساء
مرضعة - المراضع
﴿يوم ترونها تذهل كل مرضعة عما أرضعت وتضع كل ذات حمل حملها وترى الناس سكارى وما هم بسكارى ولكن عذاب الله شديد(2)﴾ الحج
 	﴿وحرمنا عليه المراضع من قبل فقالت هل أدلكم على أهل بيت يكفلونه لكم وهم له ناصحون(12)﴾ القصص
تسترضعوا
﴿والوالدات يرضعن أولادهن حولين كاملين لمن أراد أن يتم الرضاعة وعلى المولود له رزقهن وكسوتهن بالمعروف لا تكلف نفس إلا وسعها لا تضار والدة بولدها ولا مولود له بولده وعلى الوارث مثل ذلك فإن أرادا فصالا عن تراض منهما وتشاور فلا جناح عليهما وإن أردتم أن تسترضعوا أولادكم فلا جناح عليكم إذا سلمتم ما آتيتم بالمعروف واتقوا الله واعلموا أن الله بما تعملون بصير(233)﴾البقرة
مختار الصحاح
● [رضع] ر ض ع: رَضِعَ الصبي أمه بالكسر رَضَاعاً بالفتح ولغة أهل نجد من باب ضرب و أَرْضَعَتْهُ أمه وامرأة مُرْضِعٌ أي لها ولد ترضعه فإن وصفتها بإرْضَاع الولد قلت مُرضِعَةٌ وهو أخي من الرَّضَاعَةِ بالفتح و ارْتَضَعَتِ العنز أي شربت لبن نفسها قال الفراء المُرْضِعَةُ الأم و المُرْضِعُ التي معها صبي ترضعه ولو قيل في الأم بغير هاء لاختصاصه بالإناث كحائض وطامث جاز ولو قيل لغير الأم مرضعة جاز أيضا قال الخليل المُرْضِعةُ الفاعلة للإرضاع و المُرْضِعُ ذات الرَّضِيع
الراغب
رضع
- يقال: رضع المولود يرضع (انظر: الأفعال 3/91)، ورضع يرضع رضاعا ورضاعة، وعنه استعير: لئيم راضع: لمن تناهى لؤمه، وإن كان في الأصل لمن يرضع غنمه ليلا؛ لئلا يسمع صوت شخبه (الشخب: صوت اللبن عند الحلب)، فلما تعورف في ذلك قيل: رضع فلان، نحو: لؤم، وسمي الثنيتان من الأسنان الراضعتين؛ لاستعانة الصبي بهما في الرضع، قال تعالى: }والوالدات يرضعن أولادهن حولين كاملين لمن أراد أن يتم الرضاعة﴿[البقرة/233]،﴾فإن أرضعن لكم فآتوهن أجورهن{ [الطلاق/6]، ويقال: فلان أخو فلان من الرضاعة، وقال صلى الله عليه وسلم: (يحرم من الرضاع ما يحرم من النسب) (الحديث أخرجه بن ماجه 1/623 عن عائشة، وأخرجه مالك في الموطأ عنها أيضا أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال: يحرم من الرضاعة ما يحرم من الولادة. انظر: تنوير الحوالك 2/117؛ وشرح الزرقاني 3/247.
وأخرجه الترمذي ولفظه: (إن الله حرم من الرضاعة ما حرم من الولادة).
وقال: هذا حديث حسن صحيح، والعمل على هذا عند أهل العلم من أصحاب النبي وغيرهم، لا نعلم بينهم في ذلك اختلافا. انظر: عارضة الأحوذي 5/88)، وقال تعالى: }وإن أردتم أن تسترضعوا أولادكم{ [البقرة/ 233]، أي: تسومونهن إرضاع أولادكم.
ملخص اللسان
1.    رَضَع الصبيُّ وغيره يَرْضِع مثال ضرب يضْرِب، لغة نجدية، ورَضِعَ مثال سَمِع يَرْضَع رَضْعاً ورَضَعاً ورَضِعاً ورَضاعاً ورِضاعاً  ورَضاعةً ورِضاعة، فهو راضِعٌ، والجمع رُضَّع
2.     استرْضَعْتُ المرأَةَ ولدي أَي طلبت منها أَن تُرْضِعه
3.     الرضاعة، بالفتح والكسر: الاسم  من الإِرْضاع، فأَمّا من الرَّضاعة اللُّؤْم، فالفتح لا غير
4.     والرَّضِيعُ:  المُرْضَع. وراضَعه مُراضَعة ورِضاعاً: رَضَع معه. والرَّضِيعُ:  المُراضِع، والجمع رُضَعاء. وامرأَة مُرْضِع: ذاتُ رَضِيع أَو لبنِ رَضاعٍ؛
5.     المُرْضِعة التي تُرْضِع، وإِن لم يكن لها ولد أَو كان لها ولد. والمُرْضِع:  التي ليس معها ولد وقد يكون معها ولد.
6.    ورضُعَ الرجل يَرْضُع رَضاعة، فهو رَضِيعٌ راضع أَي لئيم، والجمع  الرّاضِعون. ولئيمٌ راضع: يَرْضع الإِبل والغنم من ضروعها بغير إِناء من لؤْمه  إِذا نزل به ضيف، لئلا يسمع صوت الشُّخْب فيطلب اللبن،
لسان العرب
● - رضع: رَضَع الصبيُّ وغيره يَرْضِع مثال ضرب يضْرِب، لغة نجدية، ورَضِعَ  مثال سَمِع يَرْضَع رَضْعاً ورَضَعاً ورَضِعاً ورَضاعاً ورِضاعاً  ورَضاعةً ورِضاعة، فهو راضِعٌ، والجمع رُضَّع، وجمع السلامة في الأَخيرة أَكثر  على ما ذهب إِليه سيبويه في هذا البناء من الصفة؛ قال الأَصمعي: أَخبرني  عيسى بن عمر أَنه سمع العرب تنشد هذا البيت لابن همام السَّلُولي على هذه  اللغة  (*قوله «على هذه اللغة» يعني النجدية كما يفيده الصحاح.):  وذَمُّوا لنا الدُّنيا، وهم يَرْضِعُونها  أَفاوِيقَ حتّى ما يَدِرُّ لَها ثُعْلُ  وارتَضَع: كَرضِع؛ قال ابن أَحمر:  إِني رَأَيْتُ بَني سَهْمٍ وعِزَّهُمُ،  كالعَنْزِ تَعْطِفُ رَوْقَيها فَتَرْتَضِعُ  يريد تَرْضَع نفسها؛ يصِفهم باللُّؤْم والعنز تَفعل ذلك. تقول منه:  ارتضعتِ العنزُ أَي شربتْ لبن نفْسها. وفي التنزيل: والوالِداتُ يُرْضِعْن  أَولادهن حولين كاملين؛ اللفظ لفظ الخبر والمعنى معنى الأَمر كما تقول:  حسبُك درهم، ولفظه الخبر ومعناه معنى الأَمر كما تقول: اكْتفِ بدرهم، وكذلك  معنى الآية: لتُرْضِع الوالداتُ. وقوله: ولا جُناح عليكم أَن تسترضِعُوا  أَولادكم، أَي تطلبوا مُرْضِعة لأَولادكم. وفي الحديث حين ذكر الإِمارة  فقال: نِعمت المُرْضِعة وبِئست الفاطِمةُ، ضرب المُرْضعة مثلاً للإِمارة  وما تُوَصِّله إِلى صاحبها من الأَجْلاب يعني المنافع، والفاطمةَ مثلاً  للموت الذي يَهْدِم عليه لَذَّاتِه ويقطع مَنافِعها، قال ابن بري: وتقول  استرْضَعْتُ المرأَةَ ولدي أَي طلبت منها أَن تُرْضِعه؛ قال الله تعالى:  أَن تسترضِعُوا أَولادكم، والمفعول الثاني محذوف أَن تَسْتَرْضِعُوا  أَولادَكم مَراضِعَ، والمحذوف على الحقيقة المفعول الأَول لأَن المرضعة هي  الفاعلة بالولد، ومنه: فلان المُسْتَرْضِعُ في بني تميم، وحكى الحوفي في  البرهان في أَحد القولين أَنه متعد إِلى مفعولين، والقول الآخر أَن يكون على  حذف اللام أَي لأَولادكم. وفي حديث سويد بن غَفَلَةَ: فإِذا في عَهْد  رسول الله، صلى الله عليه وسلم، أَن لا يأْخذ من راضِعِ لبنٍ، أَراد بالراضع  ذاتَ الدَّرِّ واللبنِ، وفي الكلام مضاف محذوف تقديره ذات راضع، فأَمّا  من غير حذف فالراضع الصغير الذي هو بعدُ يَرْتَضِع، ونَهْيُه عن أَخذها  لأَنها خِيار المال، ومن زائدة كما تقول لا تأْكل من الحرام، وقيل: هو أَن  يكون عند الرجل الشاة الواحدة أَو اللِّقْحة قد اتخذها للدَّرِّ فلا  يؤْخذ منها شيء.  وتقول: هذا أَخي من الرَّضاعة، بالفتح، وهذا رَضِيعي كما تقول هذا  أَكِيلي ورَسِيلي. وفي الحديث: أَنّ النبي، صلى الله عليه وسلم، قال: انظرن ما  إِخوانكن فإِنما الرضاعة من المَجاعَةِ؛ الرضاعة، بالفتح والكسر: الاسم  من الإِرْضاع، فأَمّا من الرَّضاعة اللُّؤْم، فالفتح لا غير؛ وتفسير  الحديث أَن الرَّضاع الذي يحرِّم النكاح إِنما هو في الصِّغَر عند جُوع  الطِّفْل، فأَما في حال الكِبَر فلا يريد أَنّ رَضاع الكبير لا يُحرِّم. قال  الأَزهري: الرَّضاع الذي يحرِّم رَضاعُ الصبي لأَنه يُشْبعه ويَغْذُوه  ويُسكن جَوْعَتَه، فأَما الكبير فرَضاعه لا يُحَرِّمُ لأَنه لا ينفعه من  جُوع ولا يُغنيه من طعام ولا يَغْذوه اللبنُ كما يَغذُو الصغير الذي حياته  به.  قال الأَزهري: وقرأْت بخط شمر رُبّ غُلام يُراضَع، قال: والمُراضَعةُ  أَن يَرضع الطفل أُمه وفي بطنها ولد. قال: ويقال لذلك الولد الذي في بطنها  مُراضَع ويجيء نَحِيلاً ضاوياً سَيِّء الغِذاء. وراضَع فلان ابنه أَي  دَفَعه إِلى الظِّئر؛ قال رؤبة:  إِنَّ تَمِيماً لم يُراضَعْ مُسْبَعا،  ولم تَلِدْهُ أُمُّه مُقَنَّعا  أَي ولدته مَكْشُوف الأَمر ليس عليه غِطاء، وأَرضعته أُمه. والرَّضِيعُ:  المُرْضَع. وراضَعه مُراضَعة ورِضاعاً: رَضَع معه. والرَّضِيعُ:  المُراضِع، والجمع رُضَعاء. وامرأَة مُرْضِع: ذاتُ رَضِيع أَو لبنِ رَضاعٍ؛ قال  امرؤ القيس:  فَمِثْلِكِ حُبْلَى، قد طَرَقْتُ، ومُرْضِعٍ،  فأَلْهَيْتُها عَنْ ذِي تَمَائِمَ مُغْيِلِ  والجمع مَراضِيع على ما ذهب إِليه سيبويه في هذا النحو. وقال ثعلب:  المُرْضِعة التي تُرْضِع، وإِن لم يكن لها ولد أَو كان لها ولد. والمُرْضِع:  التي ليس معها ولد وقد يكون معها ولد. وقال مرة: إِذا أَدخل الهاء أَراد  الفعل وجعله نعتاً، وإِذا لم يدخل الهاء أَراد الاسم؛ واستعار أَبو ذؤَيب  المَراضيع للنحل فقال:  تَظَلُّ على الثَّمْراء منها جَوارِسٌ،  مَراضِيعُ صُهْبُ الرِّيشِ، زُغْبٌ رِقابُها  والرَّضَعُ: صِغارُ النحل، واحدتها رَضَعة. وفي التنزيل: يوم تَرَوْنها  تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعةٍ عما أَرْضَعَت؛ اختلف النحويون في دخول الهاء  في المُرْضِعة فقال الفراء: المُرْضِعة والمُرْضِعُ التي معها صبيٌّ  تُرْضِعه، قال: ولو قيل في الأُم مُرْضِع لأَن الرَّضاع لا يكون إِلا من  الإِناث كما قالوا امرأَة حائض وطامث كان وجهاً، قال: ولو قيل في التي معها  صبي مُرضعة كان صواباً؛ وقال الأَخفش: أَدخل الهاء في المُرْضِعة لأَنه  أَراد، والله أَعلم، الفِعْل ولو أَراد الصفة لقال مرضع؛ وقال أَبو زيد:  المرضعة التي تُرْضِع وثَدْيُها في ولدها، وعليه قوله: تذهل كلّ مرضعة، قال:  وكلُّ مرضعة كلُّ أُم. قال: والمرضع التي دنا لها أَن تُرْضِع ولم  تُرْضِع بعد. والمُرْضِع: التي معها الصبي الرضيع. وقال الخليل: امرأَة  مُرْضِعٌ ذات رَضِيع كما يقال امرأَة مُطْفِلٌ ذات طِفْل، بلا هاء، لأَنك تصفها  بفعل منها واقع أَو لازم، فإِذا وصفتها بفعل هي تفعله قلت مُفْعِلة  كقوله تعالى: تذهل كل مرضعة عما أَرضعت، وصفها بالفعل فأَدخل الهاء في  نَعْتِها، ولو وصفها بأَن معها رضيعاً قال: كل مُرْضِع. قال ابن بري: أَما  مرضِع فهو على النسب أَي ذات رَضِيع كما تقول ظَبْيَةٌ مُشْدِنٌ أَي ذات  شادِن؛ وعليه قول امرئ القيس:  فمثْلِكِ حُبْلى، قد طَرَقْتُ، ومُرْضِعٍ  فهذا على النسب وليس جارياً على الفعل كما تقول: رجل دَارِعٌ وتارِسٌ،  معه دِرْع وتُرْسٌ، ولا يقال منه دَرِعٌ ولا تَرِسٌ، فلذلك يقدر في مرضع  أَنه ليس بجار على الفعل وإِن كان قد استعمل منه الفعل، وقد يجيءُ مُرْضِع  على معنى ذات إِرضاع أَي لها لبن وإِن لم يكن لها رَضِيع، وجمع  المُرْضِع مَراضِعُ؛ قال سبحانه: وحرَّمْنا عليه المَراضِعَ من قَبْلُ؛ وقال  الهذلي:  ويأْوي إِلى نِسْوةٍ عُطُلٍ،  وشُعْثٍ مَراضيعَ مِثلِ السَّعالي  والرَّضُوعةُ: التي تُرْضِع ولدها، وخصّ أَبو عبيد به الشاة.  ورضُعَ الرجل يَرْضُع رَضاعة، فهو رَضِيعٌ راضع أَي لئيم، والجمع  الرّاضِعون. ولئيمٌ راضع: يَرْضع الإِبل والغنم من ضروعها بغير إِناء من لؤْمه  إِذا نزل به ضيف، لئلا يسمع صوت الشُّخْب فيطلب اللبن، وقيل: هو الذي  رَضَع اللُّؤْم من ثَدْي أُمه، يريد أَنه وُلد في اللؤْم، وقيل: هو الذي  يأْكل خُلالته شَرَهاً من لؤْمه حتى لا يفوته شيء. ابن الأَعرابي: الراضع  والرَّضيع الخَسيس من الأَعراب الذي إِذا نزل به الضيف رَضَع بفيه شاته  لئلا يسمعه الضيف، يقال منه: رَضُع يَرْضُع رَضاعةً، وقيل ذلك لكل لئيم إِذا  أَرادوا توكيد لؤْمه والمبالغة في ذمِّه كأَنه كالشيء يُطْبَع عليه،  والاسم الرَّضَع والرضِعُ، وقيل: الراضع الذي يَرْضَع الشاة أَو الناقة قبل  أَن يَحْلُبَها من جَشَعِه، وقيل: الراضع الذي لا يُمْسِك معه مِحْلَباً،  فإِذا سُئل اللبنَ اعتلَّ بأَنه لا مِحْلب له، وإِذا أَراد الشرب رضع  حَلوبته. وفي حديث أَبي مَيْسَرةَ، رضي الله عنه: لو رأَيت رجلاً يَرْضَع  فَسَخِرت منه خَشِيت أَن أَكون مثله، أَي يَرْضَع الغنم من ضُروعها ولا  يَحْلُب اللبن في الإِناء لِلُؤْمه أَي لو عَيَّرْتُه بهذا لخشيت أَن  أُبْتَلَى به. وفي حديث ثَقِيف: أَسْلَمها الرُّضّاع وتركوا المِصاع؛ قال ابن  الأَثير: الرُّضّاع جمع راضع وهو اللئيم، سمي به لأَنه للؤْمه يَرْضَع  إِبله أَو غنَمه لئلا يُسْمع صوتُ حَلبه، وقيل: لأَنه يَرْضَع الناسَ أَي  يسأَلهم. والمِصاعُ: المُضاربة بالسيف؛ ومنه حديث سلَمة، رضي الله عنه:  خُذْها، وأَنا ابنُ الأَكْوع،  واليَومُ يَوْمُ الرُّضَّع  جمع راضع كشاهد وشُهَّد، أَي خذ الرَّمْيةَ مني واليومُ يومُ هَلاك  اللِّئام؛ ومنه رجز يروى لفاطمة، رضي الله عنها:  ما بيَ من لُؤْمٍ ولا رَضاعه  والفعل منه رَضُع، بالضم، وأَما الذي في حديث قُسٍّ: رَضيع أَيْهُقانٍ،  قال ابن الأَثير: فَعِيل بمعنى مفعول، يعني أَن النعام في ذلك المكان  تَرْتَع هذا النبت وتَمَصُّه بمنزلة اللبن لشدة نعومته وكثرة مائه، ويروى  بالصاد المهملة وقد تقدم.  والراضِعتان: الثَّنِيَّتان المتقدمتان اللتان يُشرب عليهما اللبن،  وقيل: الرَّواضِعُ ما نبت من أَسنان الصبي ثم سقط في عهد الرضاع، يقال منه:  سقطت رواضعه، وقيل: الرواضع ست من أَعلى الفم وست من أَسفله. والراضعةُ:  كلُّ سِنٍّ تُثْغَر.  والرَّضُوعةُ من الغنم: التي تُرضِع؛ وقول جرير:  ويَرْضَعُ مَن لاقَى، وإِن يَرَ مُقْعَداً  يَقُود بأَعْمَى، فالفَرَزْدَقُ سائِلُهْ  (* رواية ديوان جرير: وإِن يلقَ مقعداً.)  فسره ابن الأَعرابي أَن معناه يَسْتَعْطِيه ويطلبُ منه أَي لو رأَى هذا  لَسَأَلَهُ، وهذا لا يكون لأَن المُقعد لا يقدر أَن يقوم فيَقودَ  الأَعمى.والرَّضَعُ: سِفاد الطائر؛ عن كراع، والمعروف بالصاد المهملة.
مقاييس اللغة:
(رضع)  الراء والضاد والعين أصلٌ واحد، وهو شُرْب اللَّبَن من الضّرْع أو الثّدي. تقول رَضِع المولودُ يرضَع. [ويقال: لئيمٌ راضعٌ؛ وكأنّه من لؤمه يرضع إبلَه لِئلاَّ([1])] يُسْمَع صوتُ حلْبه. ويقال امرأةٌ مُرضِع، إذا كان لها ولدٌ ترضِعُه. فإنْ وصفْتَها بإرضاعها الولدَ قلت مُرْضعةٌ. قال الله جل ثناؤه: ﴿يَوْمَ تَرَوْنَهَا تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمَّا أَرْضَعَتْ﴾ [الحج 2]. والرَّاضعتان: الثَّنيَّتانِ اللّتان يُشْرَب عليهما([2]). وذكر بعضُهم أنّ أهلَ نَجْدٍ يقولون: رَضَع يَرْضِع على وزن فعَل يَفْعِل. وأنشد:
وذَمُّوا لنا الدُّنيا وهم يَرْضِعُونَها *** أفاوِيقَ حتَّى ما يُدِرُّ لها الثُّعْلُ([3])
وهو أخُوه من الرَّضاعة، بفتح الراء. والرِّضاع: مصدرُ راضعتُه. وهو رَضِيعي؛ كالرَّسِيل، والأكيل، والرَّضُوعة: الشّاة التي تُرضِعُ.
القاموس المحيط:
رَضَِعَ أُمَّه، كسَمِع وضَرَب، رَضْعًا، ويُحَرَّكُ، ورَضاعاً ورَضاعةً، ويُكْسَرانِ، ورَضِعاً، ككتفٍ، فهو راضِعٌ، ج كرُكَّعٍ، ورَضِعٌ ككتِفٍ، ج كعُنُقٍ امْتَصَّ ثَدْيَها. والرَّضوعةُ الشاةُ تُرْضِعُ. والرَّاضِعَتَانِ ثَنيَّتا الصبيِّ، ج رَواضِعُ. ورَضُعَ، ككَرُمَ ومنَع، رَضاعةً، فهو راضِعٌ ورَضيعٌ، ورَضَّاعٌ، كشَدَّادٍ من رُضَّعٍ، كرُكَّعٍ وكُفَّارٍ لَؤُمَ، والاسْمُ الرَّضَعُ محرَّكةً، وككتِفٍ،
أو الراضعُ: اللئيم الذي رضَعَ اللُّؤْمَ من ثَدْيِ أمِّه، والراعي لا يُمْسِكُ معه مِحْلَباً، فإذا سُئِلَ اللَّبَنَ اعْتَلَّ بذلك، ومَن يأكلُ الخُلالَةَ من بينِ أسنانِهِ لئلاَّ يَفُوتَه شيءٌ، ومَنْ يَرْضَعُ الناسَ، أي: يَسْألُهُم.
وقَوْلُهُم لَئِيمٌ راضِعٌ: أصْلُهُ أنّ رَجُلاً كان يَرْضَعُ إبِلَهُ، لئلاَّ يُسْمَعَ صوتُ حَلْبِهِ فَيُطْلَبَ منه.
والرَّضاعةُ، كسحابةٍ: الدَّبُورُ، أو ريحٌ بينَها وبين الجَنوبِ. والرِّضْعُ، بالكسر: شجرٌ تَرْعاهُ الإِبِلُ. ورَضِيعُكَ: أخوكَ من الرَّضاعةِ. والرَّضَعُ، محرَّكةً: صِغارُ النحلِ، كالرَّصَعِ.
وأرْضَعَتِ المرأةُ فهي مُرْضِعٌ: لها وَلَدٌ تُرْضِعُهُ، فإن وصَفْتَها بإرْضاعِ الولَدِ قُلْتَ: مرْضِعَةٌ.
وراضَعَ ابْنَه: دَفَعَهُ إلى الظِّئْرِ. وارْتَضَعَتِ العَنْزُ: شَرِبَتْ لَبَنَ نَفْسِها. واسْتَرْضَعَ: طَلَبَ مُرْضِعَةً.
والمُراضَعَةُ: أنْ يَرْضَعَ الطِّفْلُ أمَّهُ وفي بَطْنِها ولَدٌ، وأنْ يَرْضَعَ معه آخرُ، كالرِّضاعِ.
تاج العروس:
رضع
رَضَعَ الصبيُّ أمَّهُ كسَمِعَ وضَرَبَ الثانيةُ لغةُ نَجدٍ والأُولى لغةُ تِهامَة كما في الصحاحِ والعُبابِ واللِّسان . وفي المِصباحِ بعَكسِ ذلك قال الجَوْهَرِيّ : قال الأَصْمَعِيّ : أَخْبَرَني عيسى بنُ عمرَ أنّه سَمِعَ العربَ تُنشِدُ هذا البيتَ - لابنِ هَمّام السَّلُوليِّ - على هذه اللُّغَة :
وذَمُّوا لنا الدُّنيا وهمْ يَرْضِعونَها ... أفاويقَ حتى ما يَدِرُّ لها ثُعْلُ وفي العُباب : هو قَوْلُ عَبْد الله بنِ هَمّامٍ يُخاطبُ النعمانَ بنَ بشيرٍ - رَضِيَ اللهُ عنهما - :
فَقَبْلَكَ ما كانتْ تَلينا أَئِمَّةٌ ... يُهِمُّهُمُ تَقْوِيمُنا وهمُ عُضْلُ
يَذُمُّونَ دُنْياهمْ وهمْ يَرْضِعونَها ... أفاويقَ حتى ما يَدِرُّ لها ثُعْلُ هكذا بكسرِ الضاد رَضْعَاً بالفَتْح مصدر رَضَعَ كَضَرَبَ ويُحرَّك مصدر رَضِعَ كسَمِع ورَضاعاً ورَضاعَةً بفَتحِهما أمّا الأوّلُ فمصدر رَضِعَ رَضاعاً كسَمِع سَماعاً ونقله الجوهري ويكسران قال اللهُ تعالى : " أنْ يُتِمَّ الرَّضاعَةَ " بفَتحِ الراء وقرأَ أبو حَيْوَةَ وأبو رَجاء والجارودُ وابنُ أبي عَبْلَةَ : " أن يُتِمَّ الرِّضاعَةَ " بكسرِ الراء ورَضِعاً ككَتِفٍ فهو راضِعٌ ج : رُضَّعٌ كرُكَّعٍ وهو رَضِعٌ ككَتِفٍ ج : رُضُعٌ كعُنُق : امْتصَّ ثَدْيَها . وفي الحديث : " انْظُرْنَ ما إخوانِكُنَّ فإنّما الرَّضاعةُ من المَجاعة " قال ابنُ الأثير : الرَّضاعةُ بالفَتْح والكَسرِ : الاسمُ من الإرضاع فأما من الرَّضاعة : اللُّؤْمِ فالفَتح فقط . وتفسيرُ الحديث : أنَّ الرَّضاعَ الذي يُحَرِّمُ النِّكاحَ إنّما هو في الصِّغَرِ عند جُوعِ الطِّفل فأمّا في حالِ الكِبَرِ فلا . والرُّضوعة التي تُرْضِعُ وَلَدَها وخَصَّ أبو عُبَيْدةَ به الشاة تُرْضِع . والرّاضِعَتان : ثَنِيَّتا الصبيِّ المُتَقدِّمَتانِ اللتانِ يَشْرَبُ عليهما اللبَنَ . ج : رَواضِع وقيل : الرَّواضِعُ : ما نَبَتَ من أسنانِ الصبيِّ ثمّ سَقَطَ في عَهْدِ الرَّضاع يقال منه : سَقَطَت رَواضِعُه ويقال : الرَّواضِعُ : سِتٌّ من أَعْلَى الفَمِ وسِتٌّ من أَسْفَلِه . منَ المَجاز : رَضُعَ الرجلُ ككَرُمَ نَقَلَه الجَوْهَرِيّ والزَّمَخْشَرِيّ وقال ابنُ عَبّادٍ : رَضَعَ الرجلُ أيضاً مثل مَنَعَ رَضاعَةً بالفَتْح لا غيرُ . ومنه رَجَزٌ يُروى لفاطمةَ - رَضِيَ اللهُ عنها - :
" ما بي مِن لُؤْمٍ ولا رَضاعَهْ قال الجَوْهَرِيّ : قالوا : رَضُعَ الرجلُ بالضَّمّ كأنّه كالشيءِ يُطبَع عليه وقال الزَّمَخْشَرِيّ : ولمّا نُقِلَ إلى معنى المُبالَغةِ في اللُّؤْمِ بَنَوْا فِعلَه على فَعُلَ فقالوا : رَضُعَ رَضاعَةً فهو راضِعٌ ورَضِعٌ ورَضّاعٌ كشَدَّادٍ مِن قومٍ رُضَّعٍ ورُضَّاعٍ كرُكَّعٍ وكُفَّارٍ أي لَؤُمَ أي صارَ لَئيماً ومنه قَوْلُ سَلَمَةَ بنِ الأَكْوَع رضي الله عنه :
" واليومُ يَوْمُ الرُّضَّعِ
أي : اليومُ يَوْمُ هَلاكِ اللِّئامِ . وفي حديثِ ثَقيفٍ : قالتْ عجوزٌ منهم : أَسْلَمَها الرُّضَّاعَ وتركوا المِصَاعَ . أي اللِّئام والمِصَاع : المُضارَبَةُ بالسيفِ والاسمُ : الرَّضَع مُحرّكةً وككَتِفٍ . قال اليَماميُّ : الرَّاضِع : اللئيمُ الذي رَضَعَ اللؤْمَ من ثَدْيِ أمِّه يريدُ أنّه وُلِدَ في اللؤْم . وهو مَجاز . قيل : الرّاضِع : الرّاعي الذي لا يُمسِكُ معه مِحْلَباً فإذا سُئِلَ اللبَنَ اعتلَّ بذلك أي بأنّه لا مِحلَبَ له وإذا أرادَ الشُّربَ رَضَعَ حَلُوبَتَه . قيل : اللئيمُ الرّاضِع : مَن يأكلُ الخُلاَلَةَ من بَيْنِ أَسْنَانِه لُؤْماً لئلاّ يَفوتَهُ شيءٌ . قال ابنُ عَبّادٍ : اللئيمُ الرّاضِع : مَن يَرْضَعُ الناسَ أي يَسْأَلُهم . قلتُ : وبه فَسَّرَ ابْن الأَعْرابِيّ قَوْلَ جَريرٍ :
ويَرْضَعُ مَن لاقى وإنْ يَرَ مُقْعَداً ... يَقودُ بأَعْمى فالفَرَزْدَقُ سائِلُهْ قال : أي يَسْتَعْطيه ويطلبُ منه أي لو رأى هذا لَسَأَلَه . وهذا لا يكون ؛ لأنّ المُقعَدَ لا يَقْدِرُ أن يقومَ فيقودَ الأعمى . وفي الأساس وتَقُولُ : استعِذُ باللهِ مِنَ الرَّضاعةَ كما تَستعيذُ به مِنَ الضَّراعَة . ونَقَل ابن الأثيرِ أيضاً مثل ذلك . وفي الصِّحاح : قَوْلَهَم : لئيمٌ راضعٌ أَصلهُ زعموا أنَّ رجلاً كانَ يَرْضَعُ إبلَهُ ولا يَحْتلُبُها لئلا يُسمعَ صَوْتُ حَلْبهِ فَيُطْلَبَ منه . وقالَ ابنُ دُرَيدْ : كان هذا في الحدِيثِ في العمالِقَةِ فَكَثُرَ حتَّى صارَ كُلُ لئيم رَاضِعاً فَقلَ ذلك الفِعْلَ أو لمْ يَفْعَلْ . قالَ وأَصْلُ الحديثِ أنَّ رَجُلاً مِنَ العَمالِيقِ طَرَقَهُ ضَيِفٌ لَيلاً فَمضَّ ضِرْعَ شَاتِه لئلا يَسْمَعَ الضَّيفُ صَوْتَ الشَّخَبِ . قال : والرَّضاعَة : كَسَحَابةٍ : اسمُ الدَّبُور أو رِيحٌ بَيْنَها وبَيْنَ الجَنوبِ وذلك لأنّها إذا هَبَّتْ على اللِّقاحِ رَضَعَتْ أَلْبَانُها أي قَلَّت وهو مَجاز . قال : والرِّضْع بالكَسْر : شجَرٌ تَرْعَاهُ الإبلُ كما في العُباب . تقول : هذا رَضيعُكَ أي أخوكَ من الرَّضاعةِ بالفَتْح كما في الصحاح كما تقول : أَكيلُكَ قال الأعْشى :
رَضيعَيْ لِبَانٍ ثَدْيَ أمٍّ تَقاسَما ... بأَسْحَمَ داجٍ عَوْضُ لا نَتَفَرَّقُ قال ابْن الأَعْرابِيّ : الرَّضَع مُحرّكةً : صِغارُ النَّحْل واحدِتُها رَضَعَة كالرَّصَع بالصاد وقد تقدّم عن الأَزْهَرِيّ أنّه بالصادِ المهملة تَصحيفٌ . وأَرْضَعَتِ المرأةُ فهي مُرْضِعٌ أي لها ولَدٌ تُرضِعُه ومنه قولُ امرئِ القَيسِ :
فمِثلِكِ حُبْلى قد طَرَقْتُ ومُرْضِعٍ ... فَأَلْهَيْتُها عن ذي تَمائمَ مُحْوِلِ
ويُروى مُرْضِعاً ويُروى مُغْيلٍ أي ذاتِ رَضيعٍ فإن وَصَفْتَها بإرضاعِ الولَدِ أَلْحَقْتَ الهاءَ . وقلتَ : مُرْضِعَة كما في الصحاحِ والعُباب ومنه قَوْله تَعالى : " يَوْمَ تَذْهَلُ كلُّ مُرْضِعَةٍ عمّا أَرْضَعَتْ " وفي الحديثِ حين ذكر الإمارةَ فقال : " نِعْمَتِ المُرْضِعَةُ وبِئْسَتِ الفاطِمَةُ " ضَرَبَ المُرضِعَةَ مَثَلاً للإمارةِ وما تُوَصِّلُه إلى صاحبِها من الأَحْلاب يعني المَنافع والفاطِمَةَ مثلاً للمَوتِ الذي يَهْدِمُ عليه لَذّاتِه ويقطعُ مَنافِعَها . قال ثعلبٌ : المُرْضِعَة : التي تُرْضِعُ وإنْ لم يكن لها ولَدٌ أو كان لها ولَدٌ والمُرْضِع : التي ليس مَعَهَا ولَدٌ وقد يكون معها ولَدٌ . وقال مَرّةً : إذا أدخلَ الهاءَ أرادَ الفِعلَ وجَعَلَه نَعْتَاً وإذا لم يُدخِل الهاءَ أرادَ الاسمَ . وقال الفَرّاء : المُرْضِعُ والمُرْضِعَة : التي معها صبيٌّ تُرْضِعُه قال : ولو قيلَ في الأمِّ : مُرْضِعٌ - لأنّ الرَّضاعَ لا يكونُ إلاّ من الإناثِ كما قالوا : امرأةٌ حائِضٌ وطامِثٌ - كان وَجْهَاً . قال : ولو قيلَ في التي معها صَبيٌّ : مُرْضِعَةٌ كان صَواباً . وقال الأخفَشُ : أَدْخَلَ الهاءَ في المَرْضِعَةِ لأنّه أرادَ - واللهُ أَعْلَم - الفِعلَ ولو أرادَ الصِّفةَ لقال : مُرْضِعٌ . وقال أبو زَيْدٍ : المُرْضِعة : التي تُرْضِعُ وثَدْيُها في فَمِ ولَدِها وعليه قَوْله تَعالى : " تَذْهَلُ كلُّ مُرْضِعَةٍ " قال : والمُرضِع : التي دنا لها أن تُرْضِعَ ولم تُرْضِع بعد والمُرْضِع : التي معها الصبيُّ الرَّضيع . وقال الخليل : امرأةٌ مُرضِعٌ : ذاتُ رَضيع كما يقال : امرأةٌ مُطْفِلٌ : ذاتُ طِفلٍ بلا هاءٍ لأنّك تَصِفُها بفِعلٍ منها واقِعٍ أو لازمٍ فإذا وَصَفْتَها بفِعلٍ هي تَفْعَلُه قلتَ : مُفْعِلَةٌ كقولِه تعالى : " تَذْهَلُ كلُّ مُرْضِعَةٍ عمّا أَرْضَعَتْ " وَصَفَها بالفِعلِ فأدخلَ الهاءَ في نَعْتِها ولو وَصَفَها بأنّ مَعَهَا رَضيعاً قال : كلُّ مُرضِعٍ . وقال ابنُ بَرّي : أمّا مُرضِعٌ فَعَلَى النَّسَبِ أي ذاتُ رَضيعٍ كما تقول : ظَبْيَةٌ مُشْدِنٌ أي ذاتُ شادِنٍ وعليه قولُ امرئِ القَيسِ :
" فمِثلِكِ... الخ فهذا على النَسَب وليس جارِياً على الفِعلِ كما تقول : رجلٌ دارِعٌ تارِسٌ أي معه دِرعٌ وتُرْسٌ ولا يقال منه : دَرِعٌ ولا تَرِسٌ فلذلك يُقَدَّرُ في مُرْضِعٍ أنّه ليس بجارٍ على الفِعلِ وإن كان قد استُعمِلَ منه الفعلُ . وقد يَجيءُ مُرضِعٌ على معنى ذاتِ إرْضاعٍ أي لها لبَنٌ وإن لم يكن لها رَضيع هذا خُلاصَةُ ما قاله النَّحَوِيُّون . وراضَعَ فلانٌ ابْنَه أي دَفَعَه إلى الظِّئْرِ . نَقَلَه الجَوْهَرِيّ وأنشد لرُؤْبَة :
إنَّ تَميماً لم يُراضَعْ مُسْبَعا ... وَلَمْ تَلِدْهُ أمُّهُ مُقَنَّعا أي وَلَدَتْه أمُّه مكشوفَ الأمرِ ليس عليه غِطاءٌ . قال الجَوْهَرِيّ : ارْتَضَعَتِ العَنزُ أي شَرِبَتْ لَبَنَ نَفْسِها وأنشدَ للشاعر وهو عَمْرُو بنُ أَحْمَرَ الباهِليُّ :
إنِّي وَجَدْتُ بَني أَعْيَا وجاهِلَهُم ... كالعَنْزِ تَعْطِفُ رَوْقَيْها فَتَرْتَضِعُ
هكذا هو في الصحاح ويُروى : بَني سَهمٍ وجامِلَهم ويُروى وعِزَّهُم يريدُ تَرْضَعُ نَفْسَها يصِفُهم باللُّؤْم والعَنزُ تفعلُ ذلك . واسْتَرضَعَ : طَلَبَ مُرضِعَةً ومنه قَوْله تَعالى : " وإن أردتُم أنْ تَسْتَرْضِعوا أولادَكم فلا جُناحَ عليكم " أي : تَطْلُبوا مُرضِعةً لأولادِكم . قال ابنُ بَرّيّ : وتقول : اسْتَرْضَعْتُ المرأةَ ولَدي أي طَلَبْتُ منها أن تُرضِعَه قال اللهُ تعالى : " أن تَسْتَرْضِعوا أولادَكم " والمَفعولُ الثاني محذوفٌ أي أن تَسْتَرْضِعوا أولادَكم مَراضِع والمحذوفُ في الحقيقةِ المفعولُ الأوّل ؛ لأنّ المُرضِعةَ هي الفاعِلَةُ بالولَدِ ومنه فلانٌ المُسْتَرْضِع في بَني تَميم وحكى الحوفِيُّ في البُرهانِ في أحَدِ القولَيْن : أنّه مُتَعَدٍّ إلى مفعولَيْن والقولُ الآخَر : أن يكونَ على حَذْفِ اللام أي لأولادِكُم . قال الأَزْهَرِيّ : قَرَأْتُ بخطِّ شَمِرٍ : رُبَّ غلامٍ يُراضَع . قال : والمُراضَعَة : أن يَرْضَعَ الطفلُ أمَّه وفي بَطْنِها ولَدٌ قال : ويقال لذلك الولَدِ الذي في بَطْنِها : مُراضَعٌ ويجيءُ مُخْتَلاًّ ضاوِيَّاً سَيِّئَ الغِذاء ونقله الصَّاغانِيّ عن النَّضْر . المُراضَعَة : أن يَرْضَعَ معه آخَرُ كالرِّضاع بالكَسْر يقال : راضَعَه مُراضَعَةً ورِضاعاً . ومِمّا يُسْتَدْرَك عليه : رَضَعَ الصبيُّ ثَدْيَ أمِّه كَمَنَعَ لغةٌ حكاها صاحبُ المِصباحِ وابنُ القَطّاع واستَدْركَه شَيْخُنا . وارْتَضعَ كَرَضَعَ . والرَّاضِع : ذاتُ الدَّرِّ واللبَن على النَّسَب . وتَراضَعا : رَضَعَ كلٌّ منهما مع الآخَر . والرَّضيع : المُراضِع والجمعُ رُضَعاء . وجَمعُ المُرْضِع : المَراضِع قال اللهُ تعالى : " وحَرَّمْنا عليه المَراضِع " . والمَراضيع على ما ذهب إليه سيبويهِ في هذا النحوِ قال الهُذَليُّ :
ويَأْوي إلى نِسْوَةٍ عُطَّلٍ ... وشُعْثٍ مَراضيعَ مِثلِ السَّعالي واستعارَ أبو ذُؤَيْبٍ المَراضيعَ للنَّحْلِ فقال :
تَظَلُّ على الثَّمْراءِ منها جَوارِسٌ ... مَراضيعُ صُهْبُ الرِّيشِ زُغْبٌ رِقابُها والرَّاضِعون : اللِّئام . وهو يَرْضَعُ الدنيا ويَذُمُّها وهو مَجاز . ويقال : بينهما رِضاعُ الكَأْسِ وهو مَجاز أيضاً . وفي حديثِ قُسٍّ : رَضيعُ أَيْهُقان . قال ابنُ الأَثير : فَعيلٌ بمعنى المَفعولِ يعني أنَّ النَّعَامَ في ذلك المكانِ يَرْتَع هذا النَّبتَ ويمصُّه بمَنزِلَةِ اللبَن ؛ لشِدَّةِ نُعومَتِه وكَثرَةِ مائِه . ويُروى بالصادِ المُهمَلة وقد تقدّم . والراضِع : الشَّحَّاذ لأنّه يَرْضَعُ الناسَ بسؤالِه وهو مَجاز . والرَّضَع مُحرّكةً : سِفادُ الطائرِ عن كُراعٍ والمعروفُ بالصادِ المُهمَلة

##### Türkçe

**رضع**
**رَضَعَ - يَرْضِعُ** (**رَضِعَ - يَرْضَعُ**) - **رَضَاعَة** - **أَرْضَعَت** - **تُرْضِعُ** - **مُرْضِعَة** - **مَرَاضِع** - **اسْتَرْضَعَ** - **يَسْتَرْضِعُ**
**رَضَعَ - يَرْضِعُ** (**رَضِعَ - يَرْضَعُ**) + yeni doğan: dişinin sütünü (süt) memeden emer ve yutar
**رَضَاعَة**: “**فـَعالة**” vezni üzere, **رَضَعَ - يَرْضِعُ**’den mübalağa isim-fiil: emmenin özel bir türü: belirli bir süre boyunca kastedilen bir kadının sütünü emip yutma
**أَرْضَعَت - تُرْضِعُ**: **رَضَعَ - يَرْضِعُ**’den “**أفعل**” vezni üzere: onu “**يَرْضِعُ**” kıldı: dişi, yeni doğanı memeden (kendi memesinden veya biberon memesinden) sütü emip yutmaya sevk etti
**مُرْضِعَة**: **أرْضَعَت - تُرْضِعُ**’den ism-i fâile
**مَرَاضِع**: **مُرْضِعة**’nin çoğulu
**اسْتَرْضَعَ - يَسْتَرْضِعُ**: **رَضَعَ - يَرْضِعُ**’den “**استفعل**” vezni üzere: annesi olmayan bir kadından bir doğanı emzirme işini istemek ve temenni etmek: anne olmayan bir kadına oğlunu emzirtmek

Ve lafız, “başka bir şeyin içine bir şeyi sokmaya yönelik hareket fiili; yeme, içme ve başkalarının hareketleri gibi” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**لَقِمَ - يَلْقَمُ**، **زّقَمَ - يَزْقُمُ**، **رَضَعَ - يَرْضِعُ** (**رَضِعَ - يَرْضَعُ**)، **عَضَّ - يَعَضُّ**، **مضَغ - يَمْضَغُ**، **بَلِعَ - يَبْلَعُ**

**أرضع - أرضعت**
	﴿Onu gördüğünüz gün, her **مُرْضِعَة** emzirdiğinden şaşkına döner; her hamile olan yükünü bırakır; insanları sarhoşlar görürsün, hâlbuki sarhoş değillerdir; fakat Allah’ın azabı şiddetlidir (2)﴾ **الحج** ﴿Onları, gücünüzün yettiği yerden, oturduğunuz yerden oturtun; onları sıkıştırmak için kendilerine zarar vermeyin; eğer hamile iseler, yüklerini bırakıncaya kadar onlara harcayın; eğer sizin için emzirirlerse, ücretlerini onlara verin; aranızda örfe uygun olarak danışın; eğer güçlük çıkarırsanız, onun için başka biri emzirir (6)﴾ **الطلاق**
	﴿Anneler, emzirmeyi tamamlamak isteyen kimse için, çocuklarını iki tam yıl emzirirler; çocuk kendisine ait olanın, onların rızıkları ve giyimleri örfe uygun olarak üzerinedir; hiçbir nefse gücünün yettiğinden başkası yüklenmez; ne anne çocuğu sebebiyle zarara uğratılır ne de çocuk kendisine ait olan çocuğu sebebiyle; vâris üzerine de bunun benzeri vardır; eğer ikisi, aralarında rıza ve danışma ile sütten kesmek isterlerse, ikisine de günah yoktur; eğer çocuklarınızı emzirtmek isterseniz, örfe uygun olarak verdiğinizi teslim ettiğiniz takdirde size günah yoktur; Allah’tan sakının ve bilin ki Allah yaptıklarınızı görendir (233)﴾**البقرة** ﴿Size anneleriniz, kızlarınız, kız kardeşleriniz, halalarınız, teyzeleriniz, erkek kardeşin kızları, kız kardeşin kızları, sizi emziren anneleriniz, süt kardeşleriniz, kadınlarınızın anneleri, kendileriyle gerdeğe girdiğiniz kadınlarınızdan olup evlerinizde bulunan üvey kızlarınız—eğer onlarla gerdeğe girmemişseniz size günah yoktur—, sulbünüzden olan oğullarınızın eşleri ve iki kız kardeşi bir arada nikâhlamanız—geçmiş olan müstesna—haram kılındı; şüphesiz Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir (23)﴾ **النساء** ﴿Musa’nın annesine: “Onu emzir; ona dair korktuğun zaman onu denize bırak; korkma ve üzülme; biz onu sana geri döndüreceğiz ve onu gönderilenlerden kılacağız” diye vahyettik (7)﴾ **القصص**

**الرضاعة**
﴿Anneler, emzirmeyi tamamlamak isteyen kimse için, çocuklarını iki tam yıl emzirirler; çocuk kendisine ait olanın, onların rızıkları ve giyimleri örfe uygun olarak üzerinedir; hiçbir nefse gücünün yettiğinden başkası yüklenmez; ne anne çocuğu sebebiyle zarara uğratılır ne de çocuk kendisine ait olan çocuğu sebebiyle; vâris üzerine de bunun benzeri vardır; eğer ikisi, aralarında rıza ve danışma ile sütten kesmek isterlerse, ikisine de günah yoktur; eğer çocuklarınızı emzirtmek isterseniz, örfe uygun olarak verdiğinizi teslim ettiğiniz takdirde size günah yoktur; Allah’tan sakının ve bilin ki Allah yaptıklarınızı görendir (233)﴾**البقرة** ﴿Size anneleriniz, kızlarınız, kız kardeşleriniz, halalarınız, teyzeleriniz, erkek kardeşin kızları, kız kardeşin kızları, sizi emziren anneleriniz, süt kardeşleriniz ve kadınlarınızın anneleri… (23)﴾ **النساء**

**مرضعة - المراضع**
﴿Onu gördüğünüz gün, her **مُرْضِعَة** emzirdiğinden şaşkına döner… (2)﴾ **الحج**
 	﴿Daha önce ona **المَراضِع**’ı haram kıldık; bunun üzerine (kız kardeşi) dedi ki: “Onu sizin için himaye edecek ve ona nasihatçi olacak bir ev halkını size göstereyim mi?” (12)﴾ **القصص**

**تسترضعوا**
﴿… ve eğer çocuklarınızı **تسترضعوا** isterseniz… (233)﴾**البقرة**

**مختار الصحاح**
● [**رضع**] ر ض ع: **رَضِعَ** çocuk annesini, kesre ile; **رَضَاعاً** fetha ile; Necd ehlinin dili ve “**ضرب**” babındandır. Ve annesi onu **أَرْضَعَتْهُ**. Ve **مُرْضِعٌ** kadın: yani emzirdiği bir çocuğu vardır. Şayet onu çocuğu emzirmesiyle vasıflarsan **مُرضِعَةٌ** dersin. Ve o, fetha ile **الرَّضَاعَةِ**’den benim kardeşimdir. Ve **ارْتَضَعَتِ** keçi: yani kendi sütünü içti. Fera dedi: **المُرْضِعَةُ** annedir; **المُرْضِعُ** ise yanında emzirdiği bir çocuk bulunan kadındır. Eğer annede **هاء** olmaksızın söylenseydi, yalnız dişilere mahsus oluşu sebebiyle—**حائض** ve **طامث** gibi—caiz olurdu. Ve eğer anne olmayan için **مرضعة** denilseydi bu da caiz olurdu. Halil dedi: **المُرْضِعةُ** emzirmeyi yapan (fail)dir; **المُرْضِعُ** ise **الرَّضِيع** sahibi olandır.

**الراغب**
**رضع**
- Denilir ki: **رضع** doğan **يرضع** (bak: **الأفعال** 3/91); ve **رضع يرضع رضاعا ورضاعة**. Ondan ödünçlenmiştir: **لئيم راضع**: alçaklığı son haddine varan kimse için; aslında ise geceleyin koyunlarını emen kimse içindir; **شخبه**’nin sesini işitmesin diye ( **الشخب**: sağım sırasında sütün sesi). Bu hususta örfleşince “falanca **رضع**” denildi; “**لؤم**” gibi. Ve dişlerden iki **الثنيتان** “**الراضعتين**” diye adlandırıldı; çocuğun emmede onlarla yardım alması sebebiyle. Yüce Allah dedi: ﴿…﴾ [**البقرة**/233], ﴿…﴾ [**الطلاق**/6]. Ve denilir ki: falanca, falancanın **الرضاعة**’den kardeşidir. Ve Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi: ( **يحرم من الرضاع ما يحرم من النسب** ) … Ve Yüce Allah dedi: ﴿**وإن أردتم أن تسترضعوا أولادكم**﴾ [**البقرة**/233], yani: onların çocuklarınızı emzirmesini onlara teklif edersiniz.

**ملخص اللسان**
1.	**رَضَع** çocuk ve başkası **يَرْضِع**; “**ضرب يضْرِب**” misali; Necd dili. Ve **رَضِعَ** “**سَمِع يَرْضَع**” misali; **رَضْعاً** ve **رَضَعاً** ve **رَضِعاً** ve **رَضاعاً** ve **رِضاعاً** ve **رَضاعةً** ve **رِضاعة**; o halde o **راضِعٌ**’dır; çoğulu **رُضَّع**.
2.	**استرْضَعْتُ** kadını çocuğuma: yani ondan onu **تُرْضِعه**’yi istedim.
3.	**الرضاعة** fetha ve kesre ile: **الإِرْضاع**’dan isimdir; fakat **الرَّضاعة** (alçaklık)dan ise yalnız fetha vardır.
4.	**الرَّضِيعُ**: **المُرْضَع**. Ve onu **راضَعه**: **مُراضَعة** ve **رِضاعاً**: onunla birlikte **رَضَع**. Ve **الرَّضِيعُ**: **المُراضِع**; çoğulu **رُضَعاء**. Ve **مُرْضِع** kadın: **رَضِيع** sahibi yahut **لبنِ رَضاعٍ** sahibi.
5.	**المُرْضِعة**: emziren; kendisinin çocuğu olmasa da yahut çocuğu olsa da. Ve **المُرْضِع**: yanında çocuk olmayan; yanında çocuk da olabilir.
6.	Ve **رضُعَ** adam **يَرْضُع** **رَضاعة**: o halde o **رَضِيعٌ راضع**’dır; yani alçak. Çoğulu **الرّاضِعون**. Ve **لئيمٌ راضع**: misafir indiğinde alçaklığından, kap olmaksızın memelerinden develeri ve koyunları emer; **الشُّخْب**’in sesini işitmesin diye, böylece süt istemesin.

**لسان العرب**
● - **رضع**: **رَضَع** çocuk ve başkası **يَرْضِع**; “**ضرب يضْرِب**” misali; Necd dili. Ve **رَضِعَ** “**سَمِع يَرْضَع**” misali; **رَضْعاً** ve **رَضَعاً** ve **رَضِعاً** ve **رَضاعاً** ve **رِضاعاً** ve **رَضاعةً** ve **رِضاعة**; o halde o **راضِعٌ**’dır; çoğulu **رُضَّع**. Sonuncuda salim çoğul, Sîbeveyh’in bu yapıda sıfat oluşuna gittiği görüşe göre daha çoktur. Asmaî dedi: İsa b. Ömer’in, Arapların bu beyti—İbn Hemmâm es-Selûlî’ye—bu dil üzere inşad ettiklerini işittiğini bana haber verdi:
وذَمُّوا لنا الدُّنيا، وهم يَرْضِعُونها
أَفاوِيقَ حتّى ما يَدِرُّ لَها ثُعْلُ

Ve **ارتَضَع**: **كَرَضِع** gibidir. İbn Ahmer dedi:
إِني رَأَيْتُ بَني سَهْمٍ وعِزَّهُمُ،
كالعَنْزِ تَعْطِفُ رَوْقَيها فَتَرْتَضِعُ
Kendi kendini **تَرْضَع**’ı kasteder; onları alçaklıkla niteler; keçi bunu yapar. Ondan denilir: **ارتضعتِ العنزُ**: yani kendi sütünü içti.

Ve tenzilde: **والوالِداتُ يُرْضِعْن أَولادهن حولين كاملين**; lafız haber lafzıdır, mana emir manasıdır; “**حسبُك درهم**” dediğin gibi: lafzı haber, manası emir; “bir dirhemle yetin” dediğin gibi. Ayetin manası da böyledir: anneler emzirsin.

Ve sözü: **ولا جُناح عليكم أَن تسترضِعُوا أَولادكم**: yani çocuklarınız için bir **مُرْضِعة** istemeniz.

Ve hadiste, emirliği zikrettiğinde dedi ki: **نِعمت المُرْضِعة وبِئست الفاطِمةُ**; emirliği, sahibine ulaştırdığı **الأَجْلاب** yani menfaatler sebebiyle **المُرْضِعة** ile; ölümü de onun lezzetlerini yıkan ve menfaatlerini kesen **الفاطِمة** ile misal verdi.

İbn Berrî dedi: Ve dersin: **استرْضَعْتُ المرأَةَ ولدي**: yani ondan onu emzirmesini istedim. Yüce Allah dedi: **أَن تسترضِعُوا أَولادكم**; ikinci mef’ul hazfedilmiştir: “çocuklarınız için **مَراضِع** istemeniz”; hazfedilen gerçekte birinci mef’uldür; çünkü **المرضعة** çocuk üzerinde fiili yapan faildir. Ondandır: Temîm oğulları içinde falanca **المُسْتَرْضِعُ**. Hûfî, **البرهان**’da iki görüşten birinde onun iki mef’ule müteaddi olduğunu nakletti; diğer görüş: lâmın hazfi üzere olmasıdır; yani “çocuklarınız için”.

Ve Süveyd b. Gafele hadîsinde: “Resûlullah’ın ahdinde, **راضِعِ لبنٍ**’den almamak” dedi; **الراضع** ile **ذاتَ الدَّرِّ واللبنِ**’i kastetti. Sözde hazfedilmiş bir muzaf vardır; takdiri: “**ذات راضع**”. Hazif olmaksızın ise **الراضع** henüz **يَرْتَضِع** olan küçük çocuktur. Ondan almayı yasaklaması, onun malın hayırlısı oluşundandır. “**من**” ziyadedir; “haramdan yeme” dediğin gibi. Ve denildi ki: adamın yanında sağım için edindiği tek bir koyun yahut tek bir deve varsa ondan bir şey alınmamasıdır.

Ve dersin: “Bu, fetha ile **الرَّضاعة**’den kardeşimdir”; ve “bu benim **رَضِيعي**’mdir”; “bu benim **أَكِيلي**’m ve **رَسِيلي**’m” dediğin gibi.

Ve hadiste: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi ki: “Kardeşlerinizin kim olduğuna bakın; çünkü **الرضاعة** ancak **المَجاعَةِ**’dendir.” **الرضاعة**, fetha ve kesre ile: **الإِرْضاع**’dan isimdir; fakat alçaklık olan **الرَّضاعة**’dan ise yalnız fetha vardır. Hadisin tefsiri: nikâhı haram kılan emzirme, ancak çocuğun açlığı zamanında küçüklükte olandır; büyüklük hâlinde ise, büyük emzirmenin haram kılmadığını kastetmez. Ezherî dedi: Nikâhı haram kılan **الرَّضاع**, çocuğun emmesidir; çünkü onu doyurur, besler ve açlığını giderir; büyük ise, emmesi haram kılmaz; çünkü açlıktan ona fayda vermez, yiyecekten onu müstağni kılmaz; süt, hayatı onunla olan küçük gibi onu beslemez.

Ezherî dedi: Şemir’in hattıyla okudum: “**رُبّ غُلام يُراضَع**”. Dedi: **المُراضَعةُ**, çocuğun annesini emmesidir; annesinin karnında çocuk varken. Dedi: Karnındaki o çocuğa **مُراضَع** denilir; zayıf, cılız, kötü beslenmiş gelir.

Ve “Falanca oğlunu **راضَع** etti”: yani onu sütanneye verdi. Ru’be dedi:
إِنَّ تَمِيماً لم يُراضَعْ مُسْبَعا،
ولم تَلِدْهُ أُمُّه مُقَنَّعا
Yani annesi onu, işi örtülü olmayan, üzerinde örtü bulunmayan olarak doğurdu; ve annesi onu emzirdi.

Ve **الرَّضِيعُ**: **المُرْضَع**. Ve onu **راضَعه**: **مُراضَعة** ve **رِضاعاً**: onunla birlikte emdi. Ve **الرَّضِيعُ**: **المُراضِع**; çoğulu **رُضَعاء**. Ve **مُرْضِع** kadın: **رَضِيع** sahibi yahut **لبنِ رَضاعٍ** sahibi. İmru’ul-Kays dedi:
فَمِثْلِكِ حُبْلَى، قد طَرَقْتُ، ومُرْضِعٍ،
فأَلْهَيْتُها عَنْ ذِي تَمَائِمَ مُغْيِلِ
Çoğulu **مَراضِيع**; Sîbeveyh’in bu tarzda gittiği görüşe göre.

Sa’leb dedi: **المُرْضِعة** emzirendir; çocuğu olmasa da yahut çocuğu olsa da. **المُرْضِع** ise yanında çocuk olmayan; yanında çocuk da olabilir. Bir defa da dedi ki: **هاء**’yı soktuğunda fiili kasteder ve onu sıfat yapar; **هاء**’yı sokmadığında ismi kasteder.

Ebû Züeyb, arılar için **المَراضيع**’i istiâre etti; dedi ki:
تَظَلُّ على الثَّمْراء منها جَوارِسٌ،
مَراضِيعُ صُهْبُ الرِّيشِ، زُغْبٌ رِقابُها
Ve **الرَّضَعُ**: arıların küçükleri; bir tanesi **رَضَعة**’dır.

Ve tenzilde: **يوم تَرَوْنها تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعةٍ عما أَرْضَعَت**; nahivciler, **المُرْضِعة**’de **هاء**’nın girişinde ihtilaf ettiler. Ferrâ dedi: **المُرْضِعة** ve **المُرْضِع** yanında emzirdiği çocuk bulunan kadındır. Dedi: Eğer annede **مُرْضِع** denilseydi—çünkü emzirme ancak dişilerden olur; **امرأَة حائض** ve **طامث** dedikleri gibi—bir vecih olurdu. Dedi: Ve yanında çocuk bulunan için **مُرضعة** denilseydi doğru olurdu. Ahfeş dedi: **المُرْضِعة**’ye **هاء**’yı soktu; çünkü—Allah daha iyi bilir—fiili kastetti; sıfatı kastetseydi **مرضع** derdi. Ebû Zeyd dedi: **المرضعة** emziren ve memesi çocuğunun ağzında olandır; buna göre “**تذهل كلّ مرضعة**” sözü. Dedi: Ve her **مرضعة**, her annedir. Dedi: **المرضع**, emzirmeye yaklaşmış olup henüz emzirmemiş olandır. Ve **المُرْضِع**, yanında emen çocuk bulunan kadındır. Halil dedi: **مُرْضِع** kadın: **رَضِيع** sahibi; **مُطْفِل** kadın: **طِفْل** sahibi denildiği gibi; **هاء** olmaksızın. Çünkü onu, ondan vuku bulan yahut lâzım bir fiille vasıflarsın. Onu yaptığı bir fiille vasıflarsan **مُفْعِلة** dersin; Yüce Allah’ın sözü gibi: **تذهل كل مرضعة عما أَرضعت**; onu fiille vasıfladı, bu yüzden niteleyişine **هاء**’yı soktu. Eğer onu yanında emen çocuk bulunmasıyla vasıflasaydı: “her **مُرْضِع**” derdi.

… (metin burada devam eder)
