# رضع — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B6%D8%B9/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: رضع

باب العين والضاد والراء معهما
ض ر ع، ر ض ع، ع ر ض، ع ض ر مستعملات، ر ع ض، ض ع ر مهملات ضرع: ضَرِعَ الرجل يَضْرَعُ فهو ضَرَعٌ، أي: غمر ضعيف. قال طرفة بن العبد:
..........		فما أنا بالواني ولا الضَّرَعِ الغمر
والضَّرَعُ أيضاً: النحيف الدقيق. يقال: جسدك ضارع، وأنت ضارع، وجنبك ضارع.
قال الأحوص:
كفرت الذي أسدَوْا إليك ووسّدوا		من الحسن إنعاماً وجنبك ضارع
وتقول: أضرعته: أي: ذللته. وضَرِعَ، أي: ضعف، وقوم ضَرِع. قال:
تعدو غواة على جيرانكم سفهاً		وأنتم لا أشابات ولا ضـرع
والضَّرَعُ والتّضَرُّعُ: التّذلل. ضَرَعَ يَضْرَعُ، أي: خضع للمسألة. وتضّرع: تذلل، وكذلك التضرّع إلى الله: التخشُّع. وقوم ضَرَعَةٌ، أي: متخشِّعُون من الضعف.
والضَّرع للشاء والبقر ونحوهما، والخلف للناقة، ومنهم من يجعله كلّه ضرعاً من الواب.
ويقال: ما له زرع ولا ضرع، أي: لا أرض تزرع ولا ماشية تحلب. وأضْرَعَتِ الناقة فهي مُضْرع لقرب النتاج عند نزول اللبن.
والمضارع: الذي يضارع الشيء كأنّه مثلُهُ وشِبْهُه.
والضَّريع في كتاب الله، يبيس الشبرق. قال زائدة: هو يبيس كل شجرة.
رضع: رَضِعَ الصبي رِضَاعاً ورَضَاعة، أي: مصَّ الثدي وشرب. وأرضعته أمّه، أي: سقته، فهي مرضعة بفعلها. ومُرْضِعٌ، أي: ذات رضيع، ويُجمعُ الرضيعُ على رُضُع، وراضع على رُضَّع. قال النبي عليه السلام: " لولا بهائم رُتَّع، وأطفال رُضَّع، ومشايخ ركَّع لصبَّ عليكم العذاب صبّا " .
ويقال: رضيع وراضع.
ويقال: الرضاعة من المجاعة، أي: إذا جاع أشبعه اللّبن لا الطعم.
ورَضُعَ الرجل يَرْضُعُ رَضاعة فهو رضيع راضع: لئيم، وقوم راضعون ورَضَعَة. يقال: لأنه يرضع لبن ناقته من لؤمه.
والراضعتان من السنّ اللّتان شرب عليهما اللّبن، وهما الثنّيتان المتقدمتا الأسنان كلّها، والرواضع: الأسنان التي تطلع في فم المولود في وقت رَضاعه.
عرض: عَرُضَ الشيء يعرُضُ، فهو عريض. والعَرْضُ مجزوماً: خلاف الطول. وفلان يَعْرِضُ علينا المتاع عَرْضاً للبيع والهبة ونحوهما.
وعرَّضته تعريضاً، وأعرضْتُهُ إعراضاً، أي: جعلته عريضاً.
وعَرَضْتُ الجند عرض العين، أي: أمررتهم علي لأنظًرَ ما حالهم، ومن غاب منهم، واعترضت: وعَرَضْتُ القوم على السيف عرضاً، أي: قتلاً، أو على السوط: ضرباً.
وعرضت الكتاب والقرآن عرضاً.
وعَرَض الفرس في عدوه إذا مر عارضا على جنب واحد، يَعْرِضُ عَرْضاً.
قال:
يَعْرِضُ حتى ينصب الخيشوما
وعارض فلان بسلعته، أي: أعطى واحدة وأخذ أخرى. قال:
هل لك والعارض منك عائضُ
في مائة يسئر منها القابض
أي: هل لكِ فيمن يعارضك فيأخذ منك شيئاً، ويعطيك شيئاً يعتاض منك.
قوله: في مائة، أي في مائة من الإبل يسئر منها الذي يقبضها. ومعنى يسئر منها: يبقي منها بعضها، لأنه لا يقدر أن يسوقها لكثرتها، ويقال: هذا رجل خطب امرأة، فبذل لها مائة من الإبل.
وعارضته في البيع فعرضته عرضاً، أي: غبنته وصار الفضل في يدي.
وعَرَضْتُ أعواداً بعضها على بعض. قال:
ترى الرّيش في جوفه طامياً		كعَرْضِكَ فوق نصالٍ نصالا
يصف البئر أو الماء، يقول: إن الريش بعضه على بعض معترضاً، كما عرضت أنت نصلاً فوق نصل كالصليب.
وأعرضت كذا، وأعرضت بوجهي عنه، أي: صددت وحدت، وأعْرَضَ الشيء من بعيد، أي ظهر وبرز، تقول: النهر مُعْرِض لك، أي: موجود ظاهر لا يُمْنَعُ منه، ومُعْرض خطأ. قال عمرو بن كلثوم:
وأعرضتِ اليمامةُ واشمخرّت		كأسياف بأيدي مُصْلـتـينـا
أي: بدت.. وعارضته في المسير، أي: سرت حياله، قال:
فعارضتها رهواً على متتابع		نبيل منيل خارجيّ مجنّ?ب
وعارضته بمثل ما صنع، إذا أتيت إليه بمثل ما أتي إليك، ومنه اشتُقَّتِ المعارضة.
واعترضت عُرْضَ فلان، أي: نحوت نحوه، واعترضتُ عُرْضَ هذا الشيء، أي: تكلفتُهُ، وأدخلتُ نفسي فيه.
واعترض فلان عِرْضي، إذا قابله وساواه في الحسب.
وعارضت فلاناً، أي: أخذ في طريق وأخذت في طريق غيره، ثمّ لقيته.
ونظرت إليه معارَضةً، إذا نظرت إليه من عُرْض، أي: ناحية.
وعارضت فلاناً بمتاع، أو شيء معارضة.
وعارضته بالكتاب إذا عارضت كتابك بكتابه.
واعترض الشيء، أي: صار عارضاً كالخشبة المعترضة في النهر.
واعترض عِرْضي، إذا وقع فيه، وانتقصه، ونحو ذلك.
واعترض له بسهم، أي: أقبل قِبَلَه فرماه من غير أن يستعدّ له فقتله.
واعترض الفرس في رسَنِه إذا لم يستقم لقائده.
والاعتراض: الشغْب. قال:
وأراني المليك رشدي وقد كُنْ		تُ أخا عُنْجُهيّة واعتـراض
واعترضت الناس: عرضتهم واحداً واحداً.
واعترضت المتاع ونحوه. عرضته.
وتعرض لمعروفي يطلبه، وهو واحد.
وتعرَّض الشيء دخل فيه فساد. وكذلك تعرَّض الحب. قال لبيد:
فاقطع لُبانَةَ من تعرّض وصله		.........
أي: تشاجر واختلف.
ويقال: الحموضة عرض في العسل، أي: عرض له شيء مما يحدث.
وعَرَّضْتَ لفلان وبفلان: إذا قلت قولاً وأنت تعيبه بذلك.
ومنه المعاريض بالكلام، كما أن الرجل يقول: هل رأيت فلاناً فيكره أن يكذب. فيقول: إن فلاناً لَيُرَى.
وقال عبد الله بن عباس: " ما أُحِبُّ بمعاريضِ الكلام حُمْرَ النَّعَم " .
ورجل عِرِّيض يتعرّض للناس بالشر، ونِفيح ونتّيج ينتتح له أي: يتعرض. قال طريف بن زياد السلمي:
ومنتاحة من قومكم لا تـرى لـكـم		حريماً ولا تَرْضَى لذي عذركم عذرا
ويقال: استعرضت أعطي من أقبل وأدبر، واستعرضت فلاناً: سألته عرض ما عنده علي. جامع في كل شيء.
وعِرْض الرجل: حَسَبه، ويقال لا تعرض عرض فلان، أي: لا تذكره بسوء.
وسحاب عارض. والعارض من كل شيء ما استقبلك كالسحاب العارض ونحوه والعَرْضُ: السحاب. قال:
........		كما خالف العَرْضُ عَرْضاً مُخيلا
وربما أدخلت العرب النون في مثل هذه زائدة، وليست من أصل البناء، نحو قولهم: يعدو العِرَضْنى والعِرَضْنَة وهو الذي يشتق في عدوه، أي: يعترض في شق. قال:
تعدو العِرَضْنَى خيلهم حواملا
أي: يعترض في شق، ويروى: حراجلاً: وأظنه عراجلاً، أي: جماعات.
وامرأة عِرَضْنة، أي: ذهبت عَرْضَاً من سِمَنِها وضِخَمِها.
والعريض: الجدي إذا بلغ، ويروى: كاد ينزو، وجمعه عِرْضان. قال أبو الغريف الغنوي يصف ذئباً:
ويأكل المرجل من طُليانه
ومن عنوق المعز أو عِرضانه
والعَروض عَروض الشعر، لأن الشعر يعرض عليه، ويجمع أعاريض، وهو فواصل الأنصاف. والعروض تؤنث. والتذكير جائز.
والعَروض طريق في عُرْض الجبل، وهو ما اعترض في عُرْض الجبل في مضيق، ويجمع على عُرُض.
والعُرْض عُرْض الحائط وهو وسطه. وعُرْضُ النهر وسَطُهُ. قال لبيد: ?فتوسّطا عرض السّريِّز...=........
أي وسط النهر. ومن روى: عَرْضَ السرِي يريد سعة الأرض، الذي هو خلاف الطوّل.
يقال جرى في عُرض الحديث، ودخل في عُرْض الناس، أي: وسطهم، وكلّما رأيت في الشعر: عن عُرْض فاعلم أنّه عن جانب، لأنّ العرب تقول: نظرت إليه عن عُرْض، أي ناحية.
واعَرَضُ من أحداث الدّهر نحو الموت والمرض وشبهه.
وعَرَضَتْ له الغولُ، أي: تغّولته وبدت له. وعَرَضَ له خير أو شرّ، أي: بدا.
وفلان عُرْضة للناس لا يزالون يقعون فيه. وأصاب من الدنيا عَرَضاً قليلاً أو كثيراً.
قال:
من كان يرجو بقاءً لا نفاذ لـه		فلا يكن عَرَضُ الدنيا له شجَنا
وفي فلان على أعدائه عُرْضيّة، أي: صعوبة.
والمَعِرض: المكانُ الذي يُعْرَضُ فيه الشيء.
وثوب مِعْرَضٌ، أي تُعْرَضُ فيه الجارية.
وعارضةُ الباب: الخشبة التي هي مِساكُ العِضادتين من فوق.
وفلان شديد العارضة، أي: ذو جَلَد وصرامة.
وعارِض وجهك ما يبدو منه عند الضحك. قال زائدة: أقول: عارض الفم لا غيرُ.
ورجل خفيف العارضين، أي: عارضي لحيته.
وتجيء العوارض في الشعر يريد به أسنان الجارية. قال:
....بـــقـــســــيمةٍْ		سبقت عَوارضها إليك من الفم
والعوارض: سقائف المحمل العِراض التي أطرافها في العارضتين، وذلك أجمع سقائف المحمل العراض، وهي خُشُبه، وكذلك العورض من الخشب فوق البيت المسقف إذا وضعت عرضاً.
والعوارض: الثنايا. قال:
تجلو عوارض ذي ظَلْم إذا ابتسمت		كأنّه مُنْهَلٌ بالـرّاح مـعـلـول
الظَّلْمُ: ماء الأسنان كأنه يقطر منها. وقال أبو ليلى: الظَّلْمُ صفاء الأسنان وشدة ضوئها. قال:
إذا ما رنا الرائي إليها بطرفِهِ		غُروبَ ثناياها أضاء وأظلما
يعني من ظَلْم الأسنان. وقيل: العوارض: الضواحك، لمكانها في عُرْض الوجه، وهي تلي الأنياب.
عضر: العَضْرُ: لم يستعمل في العربية، ولكنه حيّ من اليمن. ويقال: بل هو اسم موضوع لموضع. قال زائدة: عَضَرَ بكلمة، أي باح بها. وهل سمعت بعدنا عَضْرَةً، أي: خبرَا.

### Türkçe

**باب العين والضاد والراء معهما**
**ض ر ع**، **ر ض ع**، **ع ر ض**، **ع ض ر** kullanımdadır; **ر ع ض**، **ض ع ر** ihmaldir.

**ضرع**: **ضَرِعَ** adam **يَضْرَعُ**; o **ضَرَعٌ**dur; yani: büsbütün zayıf. Tarafe b. el-‘Abd dedi ki:
..........		Ben ne gevşekim ne de büsbütün zayıf olan

Ve **الضَّرَعُ** ayrıca: ince, narin olandır. Denir ki: bedenin **ضارع**; ve sen **ضارع**sın; ve böğrün **ضارع**tır.
el-Ahvas dedi ki:
Sana yaptıkları iyiliği inkâr ettin ve (sana) döşediler		güzellikten bir ihsan; hâlbuki böğrün **ضارع**

Ve dersin: **أضرعته**: yani: onu zelil kıldım. Ve **ضَرِعَ**: yani: zayıfladı; ve **ضَرِع** bir kavim. Dedi ki:
Sefihçe komşularınıza azgınlar koşar		hâlbuki siz ne yaşlı kadınlarsınız ne de **ضـرع**

Ve **الضَّرَعُ** ve **التّضَرُّعُ**: alçalma. **ضَرَعَ يَضْرَعُ**: yani: isteme için boyun eğdi. Ve **تضّرع**: alçaldı; ve bunun gibi Allah’a **التضرّع**: huşû. Ve **ضَرَعَةٌ** bir kavim: yani: zayıflıktan huşû edenler.

Ve **الضَّرع** koyun ve sığır ve benzerleri içindir; ve **الخلف** dişi deve içindir; ve onlardan kimi onu bütünüyle, dört ayaklılardan, **ضرع** kılar.

Ve denir ki: onun ne ekini vardır ne de **ضرع**ı; yani: ekilen bir arazi yoktur ve sağılan bir hayvan yoktur. Ve dişi deve **أضْرَعَتِ**; o **مُضْرع**dır: doğumun yaklaşması sebebiyle sütün inmesi sırasında.

Ve **المضارع**: şeye benzerlik gösteren; sanki o, onun misli ve benzeridir.

Ve **الضَّريع** Allah’ın kitabında: şebrakın kurusudur. Zâide dedi ki: o, her ağacın kurusudur.

**رضع**: çocuk **رَضِعَ**; **رِضَاعاً** ve **رَضَاعة** (olarak); yani: memeyi emdi ve içti. Ve annesi onu **أرضعته**: yani: ona içirdi; o, fiiliyle **مرضعة**dır. Ve **مُرْضِعٌ**: yani: emzirilen çocuğu olan (kadın). Ve **الرضيع** **رُضُع** üzerine cem‘ olunur; ve **راضع** **رُضَّع** üzerine. Peygamber (aleyhisselâm) dedi ki: “Eğer otlayan hayvanlar, emen çocuklar ve rükû eden ihtiyarlar olmasaydı, üzerinize azabı döke döke dökerdi.”

Ve denir ki: **رضيع** ve **راضع**.

Ve denir ki: **الرضاعة من المجاعة**; yani: acıkınca onu süt doyurur, yemek değil.

Ve adam **رَضُعَ**; **يَرْضُعُ**; **رَضاعة** (olarak); o **رضيع راضع**dır: alçak (kimse). Ve **راضعون** ve **رَضَعَة** bir kavim. Denir ki: çünkü alçaklığından dişi devesinin sütünü emer.

Ve dişten **الراضعتان**: üzerlerine süt içilmiş olan iki diştir; ve onlar, bütün dişlerin önünde bulunan iki **الثنّيتان**dır. Ve **الرواضع**: emme vaktinde yeni doğanın ağzında çıkan dişlerdir.

**عرض**: şey **عَرُضَ**; **يعرُضُ**; o **عريض**tir. Ve **العَرْضُ** (cezmli olarak): uzunluğun zıddıdır. Ve falan, malı bize satış ve hibe ve benzerleri için **عَرْضاً** arz eder.

Ve onu **عرَّضته**; **تعريضاً**; ve ben onu **أعرضْتُهُ**; **إعراضاً**; yani: onu geniş kıldım.

Ve askeri **عرض العين** ile **عَرَضْتُ**; yani: hâllerinin ne olduğunu ve onlardan kimin kaybolduğunu göreyim diye onları bana geçirdim. Ve **اعترضت**: ve kavmi kılıca **عرضاً** üzere **عَرَضْتُ**; yani: öldürme olarak; yahut kırbaca: dövme olarak.

Ve kitabı ve Kur’an’ı **عرضاً** üzere arz ettim.

Ve at, koşusunda **عَرَض** eder: bir yan üzerine yanlamasına geçip gittiğinde; **يَعْرِضُ عَرْضاً**.
Dedi ki:
Yanlamasına gider, ta ki burun deliklerini dikip kaldırıncaya kadar

Ve falan, malıyla **عارض** etti; yani: birini verdi ve bir başkasını aldı. Dedi ki:
Senin için var mı; ve senden **العارض** bir **عائضُ** (var mı)
Yüz içinde; ondan, alan kimse artığını bırakır

Yani: senden bir şey alıp sana bir şey veren, seninle değiş tokuş eden kimse hakkında senin için var mı?
Sözü: “yüz içinde”; yani: develerden yüz içinde. Onu alan kimse ondan artığını bırakır. “يسئر منها”nın manası: ondan bir kısmını bırakır; çünkü çokluğundan dolayı onu süremez. Ve denir ki: bu, bir kadına talip olan bir adamdır; ona develerden yüz (tane) verdi.

Ve satışta onunla **عارضت**; sonra onu **عرضاً** üzere **فعرضته**; yani: onu aldattım ve fazlalık benim elimde oldu.

Ve bazı çubukları bazısı üzerine **عَرَضْتُ**. Dedi ki:
Onun iç boşluğunda tüyü kabarmış görürsün		senin bir ağız üstüne bir ağız koyuşun gibi

Kuyuyu yahut suyu vasfeder; der ki: tüy, birbirinin üstüne yanlamasına (gelmiş)tir; senin bir ağızı bir ağız üstüne haç gibi koyuşun gibi.

Ve şunu **أعرضت**; ve yüzümle ondan **أعرضت**; yani: yüz çevirdim ve saptım. Ve şey uzaktan **أعْرَضَ**; yani: göründü ve belirdi. Dersin ki: nehir sana **مُعْرِض**tir; yani: mevcut, görünürdür; ondan men olunmaz. Ve **مُعْرض** hatadır. Amr b. Külsûm dedi ki:
Yemâme göründü ve dikleşti		kılıçlar gibi, bizim kınından sıyrılmışlarımızın ellerinde

Yani: belirdi. Ve yürüyüşte onunla **عارضته**; yani: onun hizasında yürüdüm. Dedi ki:
Onunla, peş peşe gelen bir (at) üzerinde yavaşça hizalaştım		soylu, akıcı, haricî, yanlara çekilmiş

Ve onun yaptığı gibi bir şeyle ona **عارضته**: sana gelene benzer bir şeyle ona geldiğinde; buradan **المعارضة** türetildi.

Ve falanın **عُرْضَ**ına **اعترضت**; yani: onun yöneldiği yöne yöneldim. Ve bu şeyin **عُرْضَ**ına **اعترضتُ**; yani: onu üstlendim ve kendimi onun içine soktum.

Ve falan benim **عِرْضي**me **اعترض** etti: onu karşıladı ve soylulukta ona denk oldu.

Ve falanla **عارضت**: yani: o bir yola girdi, ben başka bir yola girdim; sonra ona rastladım.

Ve ona **معارَضةً** baktım: ona **عُرْض**dan, yani bir yandan baktığında.

Ve falanla bir mal ile yahut bir şey ile **معارضة** ettim.

Ve kitapla ona **عارضته**: kitabını onun kitabıyla karşılaştırdığında.

Ve şey **اعترض** etti: yani: nehirde enlemesine duran kütük gibi, enlemesine duran (bir şey) oldu.

Ve **عِرْضي**me **اعترض** etti: içine düştüğünde ve onu eksilttiğinde ve benzeri.

Ve ona bir ok ile **اعترض** etti: yani: ona doğru yöneldi; ona hazırlanmaksızın onu attı da onu öldürdü.

Ve at, yularında **اعترض** eder: onu sürene doğrulmadığında.

Ve **الاعتراض**: kargaşa/fitne. Dedi ki:
Kral bana doğru yolumu gösterdi; hâlbuki ben		**عُنْجُهيّة** ve **اعتـراض** sahibi biriydim

Ve insanları **اعترضت**: onları birer birer arz ettim.

Ve malı ve benzerini **اعترضت**. Onu arz ettim.

Ve iyiliğime **تعرض** etti: onu ister; ve o tektir.

Ve şey **تعرَّض** etti: içine bozulma girdi. Ve aynı şekilde tane **تعرَّض** etti. Lebîd dedi ki:
Onun bağının **تعرّض**undan bir ihtiyacı kes		.........

Yani: çekişti ve ihtilaf etti.

Ve denir ki: ekşilik balda bir **عرض**tır; yani: ona, meydana gelen şeylerden bir şey arız oldu.

Ve falana ve falanla **عَرَّضْتَ**: onu bununla ayıplarken bir söz söylediğinde.

Ve ondan, sözde **المعاريض** (kinayeli sözler) (vardır); nitekim adam der ki: falanı gördün mü? ve yalan söylemekten hoşlanmaz; der ki: falan mutlaka görülür.

Abdullah b. Abbas dedi ki: “Sözün **معاريض**iyle kızıl develeri sevmem.”

Ve **عِرِّيض** bir adam: insanlara kötülükle musallat olur. Ve **نِفيح** ve **نتّيج**: ona **ينتتح** eder; yani: musallat olur. Tarîf b. Ziyâd es-Sülemî dedi ki:
Sizin kavminizden bir **منتاحة** (vardır ki) sizin için görmez		ne bir harem, ne de özür sahibinize bir özrü razı olur

Ve denir ki: **استعرضت**: gelene de gidene de veririm. Ve falanı **استعرضت**: onda olanı bana arz etmesi tarzında ondan istedim; her şeyde toplayıcı.

Ve adamın **عِرْض**ı: onun soyluluğudur. Ve denir ki: falanın **عرض**ına ilişme; yani: onu kötüyle anma.

Ve **عارض** bir bulut. Ve her şeyden **العارض**: seni karşılayan şeydir; **السحاب العارض** ve benzeri gibi. Ve **العَرْضُ**: buluttur. Dedi ki:
........		**العَرْضُ** bir **عَرْضاً** (bulutu) hayal ettirerek karşı çıktığı gibi

Ve bazen Araplar bu gibi (kelimeler)de **النون**u زائد olarak soktular; bina aslından değildir; onların “**العِرَضْنى** ve **العِرَضْنَة** koşar” sözleri gibi; o, koşusunda yanlamasına yarıp geçen (attır); yani: bir yarıkta enlemesine gider. Dedi ki:
Onların atları **العِرَضْنَى** koşar, yüklü olarak

Yani: bir yarıkta enlemesine gider. Ve “**حراجلاً**” diye rivayet edilir; ve ben onu “**عراجلاً**” sanıyorum; yani: topluluklar.

Ve **عِرَضْنة** bir kadın: yani: semizliği ve iriliği sebebiyle enlemesine (genişçe) gitmiştir.

Ve **العريض**: erginliğe ulaştığında oğlaktır; ve “neredeyse sıçrayacak” diye rivayet edilir. Çoğulu **عِرْضان**dır. Ebû’l-Ğarîf el-Ğanevî bir kurdu vasfederek dedi ki:
Kuzularından **المرجل**i yer
Ve keçinin dişisinden yahut onun **عِرضانه**sinden

Ve **العَروض**: şiirin **عَروض**udur; çünkü şiir ona arz olunur. Çoğulu **أعاريض**tir; ve o, yarımların fasılalarıdır. Ve **العروض** müennestir; müzekker kılmak caizdir.

Ve **العَروض**: dağın eninde bir yoldur; dağın eninde bir darlıkta enlemesine çıkan şeydir. **عُرُض** üzerine cem‘ olunur.

Ve **العُرْض**: duvarın **عُرْض**udur; o, onun ortasıdır. Ve nehrin **عُرْضُ**u: onun ortasıdır. Lebîd dedi ki: ?Nehirin **عرض**ına ortalandılar...=........
Yani: nehrin ortası. “**عَرْضَ** السرِي” diye rivayet eden, uzunluğun zıddı olan yer genişliğini kasteder.

Denir ki: sözün **عُرض**ünde aktı; ve insanların **عُرْض**üne girdi; yani: onların ortasına. Ve şiirde ne zaman “**عن عُرْض**” görürsen bil ki o “bir yandan” demektir; çünkü Araplar “ona **عن عُرْض** baktım” der; yani: bir taraftan.

Ve zamanın olaylarından **اعَرَضُ**: ölüm ve hastalık ve benzeri gibi.

Ve gûl ona **عَرَضَتْ**: yani: ona gûllaştı ve ona göründü. Ve ona bir hayır yahut şer **عَرَضَ** etti: yani: göründü.

Ve falan, insanlar için bir **عُرْضة**dır; durmadan ona düşerler. Ve dünyadan az yahut çok bir **عَرَضاً** elde etti.
Dedi ki:
Sonsuz bir kalıcılık uman kimse		dünyanın **عَرَضُ**u ona bir keder olmasın

Ve falanda düşmanlarına karşı bir **عُرْضيّة** vardır; yani: zorluk.

Ve **المَعِرض**: şeyin arz olunduğu yerdir.

Ve **مِعْرَضٌ** bir elbise: yani: cariye onun içinde arz olunur.

Ve kapının **عارضةُ**si: iki sövenin üstten tutacağı olan tahtadır.

Ve falan, **شديد العارضة**dır: yani: dayanıklılık ve sertlik sahibidir.

Ve yüzünün **عارِض**ini (göster): gülme sırasında ondan görünen (kısım). Zâide dedi ki: derim ki: yalnızca ağzın **عارض**i.

Ve **خفيف العارضين** bir adam: yani: sakalının iki yan tarafı.

Ve şiirde **العوارض** gelir; onunla cariyenin dişleri kastedilir. Dedi ki:
....**بـــقـــســــيمةٍْ**		ağzından **عَوارض**ı sana doğru öne geçti

Ve **العوارض**: mahmilin geniş tavan tahtalarıdır; uçları iki **العارضتين**dedir; bu, mahmilin geniş tavan tahtalarının tümüdür; ve onlar onun tahtalarıdır. Ve aynı şekilde, üstü örtülü evin üstünde, enlemesine konulduğunda, tahtadan **العورض**.

Ve **العوارض**: ön iki diştir (**الثنايا**). Dedi ki:
Gülümsediğinde **ذي ظَلْم**in **عوارض**ını parlatır		sanki o, şarapla sulanmış bir pınardır

**الظَّلْمُ**: dişlerin suyu; sanki onlardan damlar. Ebû Leylâ dedi ki: **الظَّلْمُ** dişlerin berraklığı ve ışığının şiddetidir. Dedi ki:
Bakan, ona bakışıyla baktığında		onun ön dişlerinin batışı aydınlatır ve karartır

Yani: dişlerin **ظَلْم**ından. Ve denildi ki: **العوارض**: azımsılar (**الضواحك**)dır; yüzün **عُرْض**ünde bulunmaları sebebiyle; ve onlar köpek dişlerini takip eder.

**عضر**: **العَضْرُ**: Arapçada kullanılmamıştır; fakat Yemen’den bir kabiledir. Ve denir ki: bilakis o, bir yer için konulmuş bir addır. Zâide dedi ki: **عَضَرَ** bir sözle; yani: onu açığa vurdu. Ve bizden sonra bir **عَضْرَةً** işittin mi; yani: bir haber.
