# رضف (ر-ض-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B6%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ر - ض - ف
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الضاد والراء والفاء معهما
ض ف ر، ر ض ف، ف ر ض، ر ف ض مستعملات
ضفر:
الضَّفْرُ: حِقْفٌ من الرَّمْلِ طويلٌ عريضٌ، وقد يُثَقَّل، قال العجّاج: عَوانِكٌ من ضَفَرٍ مأطُورِ والضَّفْرُ: نَسْجُكَ الشَّعْرَ بعضه في بعضٍ.
والضَّفير: خُصْلةٌ من الشَّعْر منسُوجَةٌ على حِدُتِها، وضَفيرةٌ بالهاء.
رضف:
الرضْفُ: حِجارةٌ على وجهِ الأرض قد حَمِيَت.
وشِواءٌ مَرْضُوفٌ: يُشْوَى على تلك الحِجارة.
وحَمَلٌ مرضُوفٌ: تُلقَى تلك الحجارةُ المُسَخَّنة في جَوْفِه حتى ينشَوِيَ.
والرَّضْفَةُ: سِمَةٌ تُكْوَى برَضْفةٍ من حجارةٍ حيثُما كانت.
والرَّضْفُ، مجزوم، عِظامٌ في الرُّكْبَةِ، كالأصَابعِ المضمُومةِ قد أخَذَ بعضُها في بعض، الواحدة بالهاء، ومنهم من يُثَقِّل فيقول: رضفة.
فرض:
الفَرْضُ: جُنْدٌ يفترضون، ويُجمَعُ فُرُوضاً.
والفَرْضُ: ما أعطَيْتَ من غير قَرْض، قال:
ألا ليسَ فتَى الـفِـتْـيا		نِ بالرَّحْضِ ولا البَضِّ
ولكن مُبْتَنَى الـعُـرْفِ		بفَرْضٍ كانَ أو قَرْضِ
والفَرْضُ: التُّرْسُ.
والفَرْضُ: الإيجابُ، تَفرِضُ على نفسِكَ فَرْضاً، والفَريضةُ الاسمُ.
والفَرْضُ: الحَزُّ للفُرْضَة في سِيَةِ القَوْسِ والخَشبَة.
والفارِضُ في قوله تعالى: لا فارِضٌ ولا بِكْرٌ أي لا مُسِنَّة.
ولِحْيَةٌ فارضةٌ أي ضَخْمةٌ.
وفَرائضُ اللهِ: حدوده.
والفُرْضةُ: ما يشرب الماء من النَّهْر. ومَرْفَأ السفينة حيثُ يُرْكب، ويُجْمَع على فُرَضٍ وفِراضٍ.
رفض:
الرَّفْضُ: تَرْكُكَ الشيءَ والرَّفَضُ: الشيء المُتَحرِّك المُتَفَرِّقَ، ويجمع على أرفاضٍ كأرفاضِ القَوم في السَّفَر.
وارفاضُ الشيء حيث يجمعُه الرِّيحُ في مواضِعَ وتُفَرِّقُه.
وارْفَضَّ الدَّمْعُ: سالَ ارفِضاضاً.
والرَّوافِضُ: جُنْدٌ تَرَكوا قائدهم وانصَرَفوا، كُلُّ طائفةٍ منها رافِضة، وهم قوم أيضاً لهم رَأْيٌ وجِدال يُسَمَّوْنَ الرَّوافِضَ، والنِّسبة إِليهم رافضِيٌّ.
وتَرَفَّضَ في معنى ارفَضَّ. قال: حتى تَرَفَّضَ بالأكُفِّ خِطامُها ورَفَّضْتُه تَرفيضاً ومَرافِضُ الأرضِ: مَساقِطُها من نَواحي الجبال، واحدها مَرْفَض.
والرِّفاض: الطُّرُقُ المُتَفَرَّقةُ أخاديدُها، قال: بالعِيسِ فوقَ الشَّرَكِ الرِّفاض

##### Türkçe

باب **الضاد** و**الراء** و**الفاء** معهما
**ض ف ر**، **ر ض ف**، **ف ر ض**، **ر ف ض** مستعملات

**ضفر**:
**الضَّفْرُ**: kumdan uzun geniş bir kum tepesi; ve ağırlaştırılabilir. **العجّاج** dedi:
عَوانِكٌ من **ضَفَرٍ** مأطُورِ
ve **الضَّفْرُ**: saçın bir kısmını bir kısmına örmendir.
ve **الضَّفير**: saçtan, kendi başına örülmüş bir tutamdır; ve **ضَفيرةٌ** (ه ile).

**رضف**:
**الرضْفُ**: yerin yüzünde, kızdırılmış taşlardır.
ve **شِواءٌ مَرْضُوفٌ**: o taşların üzerinde kızartılır.
ve **وحَمَلٌ مرضُوفٌ**: o ısıtılmış taşlar onun karnının içine atılır; ta ki kızarıncaya kadar.
ve **والرَّضْفَةُ**: nerede olursa olsun, taşlardan bir **رَضْفةٍ** ile dağlanan bir damgadır.
ve **والرَّضْفُ** (cezimli): dizdeki kemiklerdir; birbirine bitişik parmaklar gibi, bir kısmı bir kısmının içine girmiştir; teki (ه ile)dir. Onlardan kimi de ağırlaştırır da “**رضفة**” der.

**فرض**:
**الفَرْضُ**: (kendilerine) pay ayrılan askerlerdir; ve **فُرُوضاً** olarak cem edilir.
ve **الفَرْضُ**: borç (قَرْض) olmaksızın verdiğin şeydir. Dedi ki:
ألا ليسَ فتَى الـفِـتْـيا		نِ بالرَّحْضِ ولا البَضِّ
ولكن مُبْتَنَى الـعُـرْفِ		ب**فَرْضٍ** كانَ أو **قَرْضِ**
ve **الفَرْضُ**: kalkandır.
ve **الفَرْضُ**: vacip kılmadır; kendine bir **فَرْضاً** farz kılarsın; ve **الفَريضةُ** isimdir.
ve **الفَرْضُ**: yay kabzasındaki ve ağaçtaki **الفُرْضَة** için yarma/çentiktir.
ve **والفارِضُ** onun (Allah’ın) sözü’nde: لا **فارِضٌ** ولا **بِكْرٌ** yani yaşlı değil.
ve **ولِحْيَةٌ فارضةٌ** yani iri.
ve **وفَرائضُ اللهِ**: O’nun sınırlarıdır.
ve **والفُرْضةُ**: nehirden su içen yer; ve geminin, binilen yeri olan limanı; ve **فُرَضٍ** ve **فِراضٍ** üzere cem edilir.

**رفض**:
**الرَّفْضُ**: senin bir şeyi terk etmendir; ve **الرَّفَضُ**: hareketli, dağınık şeydir; ve seferde kavmin döküntüleri gibi **أرفاضٍ** üzere cem edilir.
ve **وارفاضُ** şey: rüzgârın onu yerlerde topladığı ve onu dağıttığı yerdir.
ve **وارْفَضَّ الدَّمْعُ**: **ارفِضاضاً** akıp gitti.
ve **والرَّوافِضُ**: komutanlarını terk edip dönüp giden askerlerdir; her bir taifesi **رافِضة**dır. Ve onlar ayrıca bir görüş ve cedel sahibi bir kavimdir; **الرَّوافِضَ** diye adlandırılırlar; ve onlara nisbet **رافضِيٌّ**dir.
ve **وتَرَفَّضَ** **ارفَضَّ** manasındadır. Dedi ki:
حتى تَرَفَّضَ بالأكُفِّ خِطامُها
ve **ورَفَّضْتُه** onu **تَرفيضاً** (yaptım).
ve **ومَرافِضُ الأرضِ**: dağların yanlarından onun düşüş yerleridir; teki **مَرْفَض**.
ve **والرِّفاض**: hendekleri/yarıkları dağınık olan yollar; dedi ki:
بالعِيسِ فوقَ الشَّرَكِ **الرِّفاض**

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الرَضْفُ: الحجارةُ المحماةُ يُوغرُ بها اللبن، واحدتها رَضْفَةٌ وفي المثل: خُذْ مِنَ الرَضْفَةِ ما عليها. ورَضَفَهُ يَرْضِفُهُ بالكسر، أي كَواه بالرَضْفَةِ. والرَضيفُ: اللبنُ يُغْلى بالرَضْفَةِ. وشِواءٌ مَرْضوفٌ: يُشْوى على الرَضْفِ والمَرْضوفَةُ: القِدْرُ أُنْضِجَتْ بالرَضْفِ قال الكميت:
ومَرْضَوفَةٍ لم تُؤْنِ في الطبخِ طاهياًعَجِلْتُ إلى مُحْوَرِّها حين غَرْغَرا
لم تُؤْنِ، أي لم تَحْبِسْ ولم تبطئ.

##### Türkçe

**الرَضْفُ**: kızdırılmış taşlar; onunla süt kaynatılır. Onun bir tanesi **رَضْفَةٌ**’dir. Ve meselde: “**خُذْ مِنَ الرَضْفَةِ ما عليها**.” (denir). Ve **رَضَفَهُ يَرْضِفُهُ** kesre ile; yani onu **الرَضْفَةِ** ile dağladı. Ve **الرَضيفُ**: **الرَضْفَةِ** ile kaynatılan süt. Ve **شِواءٌ مَرْضوفٌ**: **الرَضْفِ** üzerinde kızartılır. Ve **المَرْضوفَةُ**: **القِدْرُ**; **الرَضْفِ** ile pişirilmiş (olandır). Kümeyt dedi ki:
ومَرْضَوفَةٍ لم تُؤْنِ في الطبخِ طاهياًعَجِلْتُ إلى مُحْوَرِّها حين غَرْغَرا
**لم تُؤْنِ**: yani hapsetmedi ve ağırdan almadı.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ض ر ف
ضفر ، ضرف ، فرض ، رفض ، رضف : مستعملة .
ضفر : قال الليثُ : الضفْرُ : حِقْفٌ من الرَّمْل عَرِيضٌ طويلٌ ؛ ومنهم من يُثَقِّل . وأنشد :
عَرَانِكٌ من ضَفَرٍ مأْطُورِ
أبو عُبيد عن أبي عَمرو : الضَّفْرة من الرمل : المنعقِّد بعضُه على بعض ؛ وجمعه ضَفِر .
وقال الأصمعي : أَفَر وضَفَر : إذا وَثَب في عَدْوِه ونحو ذلك .
قال أبو عمرو : وفي حديث عليّ : ( أن طَلْحَة بن عُبيد الله نازعه في ضَفِيرة وكان عليٌّ ضَفَرها في وادٍ ، وكانت إحدى عُدْوَتَي الوادي له ، والأُخرى لطلحة ؛ فقال طلحة : حَمَل علَى السُّيول وأَضَرَّ بي ) .
قال شَمِر : قال ابنُ الأعرابي : الضَّفِيرةُ مثل المُسَنّاة المستطيلة في الأرض ، فيها خَشَبٌ وحجارة ؛ ومنه الحديث : ( فقام على ضَفِير السُّدّة ) .
قلت : أُخِذت الضَّفيرةُ من الضَّفْر ، وهو نَسجٌ قَوِيُّ الشّعر وإدخالُ بعضه في بعض معترضاً ؛ ومنه قيل للبِطَان المُعَرَّض : ضَفْرٌ وضَفِير .
ويقال للذُّؤابة : ضَفِيرة : وكلُّ خصلةٍ من خُصَل الشّعرِ تُضْفَر قُواها فهي ضفيرة وجمعها ضفائر . وفي حديث أمّ سَلَمة أنها قالت للنبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) ( إني امرأة أشُدّ ضَفْرَ رأسي أفأنقضُه للغُسْل ؟ ) فقال : ( إنما يَكفيك ثلاثُ حَثَيَاتٍ من الماء ) .
قال الأصمعي : الضفائر والضمائر والجمائر ، وهي غدائر المرأة ، واحدتها ضَفيرة وضَميرة وجَميرة . وقال ابن بُزُرْج : يقال : تضافر القومُ على فلان ، وتظافروا عليه ، وتظاهروا بمعنًى واحد ، كلّه إذا تعاونوا وتجمّعوا عليه وتضابَرُوا عليه مثلُه .
قال أبو زيد : الضفيرتان للرجال دون النساء ، والغدائرُ للنساء .
ضرف : ثَعلب عن ابن الأعرابي : الضَّرِفُ : شجرُ التِّين ، ويقال لثمرة البَلَس ؛ الواحدةُ ضَرفة .
قلت : وهذا غريب .
رضف : قال اللّيث : الرَّضْفُ : حجارةٌ على وجه الأرض قد حَمِيَتْ . وشِواءٌ مَرضوفٌ : يُشْوَى على تلك الحجارة . والحَمَلُ المرضوفُ : تُلْقَى تلك الحجارةُ إذا احمرت في جوفه حتى ينشوي الحَمَل .
والرَّضْفَةُ : سِمَةٌ تُكْوَى برضفةٍ من حجارة حيثُما كانت .
والرَّضْفُ : جِرْمُ عظامٍ في الرُّكْبة ، كالأصابع المضمومة قد أخذَ بعضُها بعضاً ؛ والواحدة رَضْفَةٌ . ومنهم من يُثَقِّل فيقول : رَضَفة .
أبو عُبَيد عن أبي عُبيدة : جاء فلانٌ بمُطْفِئَة الرّضْف .
وقال الليث : مُطْفِئةُ الرَّضْف : شَحْمةٌ إذا أصابت الرَّضْفَة ذابت فأخْمَدَته .
قال : وأصلُها أنها داهيةٌ أنْسَتْنا التي قبلها فأطفأتْ حرّها .
قلت : والقولُ ما قال أبو عُبَيْدة .
وقال شَمِر : قال الأصْمَعِيّ : الرَّضْفُ : الحجارةُ المُحْماة بالنار أو الشمس ؛ واحدتُها رَضْفة . قال الكُمَيْت بن زيد :
أَجِيبُوا رُقَى الآسِي النَّطَّاسِيِّ واحذَرُوا
مُطَفِّئَةَ الرَّضْفِ التي لا شِويَ لها
قال : وهي الحيّةُ التي تمُرُّ على الرّضْف فيُطْفِىءُ سَمُّهُ نارَ الرّضف .
قال أبو عمرو : الرّضْفُ : حجارةٌ يُوقَد عليها حتى إذا صارت لَهَباً أُلْقِيَتْ في القِدْرِ مع اللحم فأنْضَجَتْه . وقال الكُمَيْت :
ومَرْضُوفةٍ لم تُؤْنِ في الطَّبْخ طاهياً
عَجِلتُ إلى مُحْوَرِّها حين غَرْغَرَا
وفي حديث حُذيفة أنه ذكر فِتَناً فقال : ( أتتكم الدُّهَيْماءُ تَرْمِي بالنَّشَف ، ثم التي تليها تَرْمي بالرَّضْف ) .
قلت : ورأيت الأعراب يأخذون الحجارةَ فيُوقدون عليها فإذا حَمِيَت رَضَفُوا بها اللّبن الحَقِين الذي قد بَرَد . ورُبّما رَضَفُوا الماءَ للخيل إذا بَرَد الزّمان .
قال النَّضرُ في كتاب ( الخيل ) : وأما رَضْفُ رُكبَتَيِ الفرسِ فما بين الكُراع والذّراع ، وهي أعظمٌ صغارٌ مجتمعةٌ في أعلى رأسِ الذراع .
وقال شَمِر : سمعت أعرابيّاً يصف الرضائف وقال : يُعمَد إلى الْجَدْيِ فيُلْبَأُ من لبن أمّه حتى يمتلىء ثم يذبح فيُزَقَّق من قِبل قفاه ، ثم يُعمَد إلى حجارة فتُحرق بالنار ، ثم توضع في بطنه حتى يَنْشويَ .
وأنشد بيت الكُميت الذي كتبناه .
فرض : قال الله عز وجلّ : ( سُورَةٌ أَنزَلْنَاهَا وَفَرَضْنَاهَا ) ( النور : 1 ) ، وقُرىء : ( وفَرَّضناها ) فمن خفّف أراد : ألزمناكم العملَ بما فُرِض فيها . ومن شدد فعلى وجهين : أحدهما على التكثير على معنى : إنّا فرَضنا فيها فُروضاً ؛ ويكون على معنى بيّنا وفصّلنا ما فيها من الحلال والحرام والحدود .
وقال جلّ وعزّ : ( رَّحِيمٌ قَدْ فَرَضَ اللَّهُ لَكُمْ تَحِلَّةَ أَيْمَانِكُمْ وَاللَّهُ مَوْلَاكُمْ وَهُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ ) ( التحريم : 2 ) ، أي : بيّنها .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الفَرْضُ : الحَزُّ في القِدْح وفي الزَّنْد وفي البُسْر وغيره . قال : ومنه فرضُ الصلاة وغيرها إنما هو لازمٌ للعبد كلزوم الحَزّ للقِدْح . قال : والفَرضُ ضربٌ من التمر ؛ وأنشد :
إذا أكلتُ سمكاً وفَرْضاً
قال : والفَرْض : الهِبَة . يقال : ما أعطاني قَرضاً ولا فَرْضاً .
قال : والفَرْضُ : القراءة . يقال : فرَضْتُ جُزئي ، أي : قرأتُه .
قال : والفَرضُ : السُّنة . فرَض رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) أي : سنّ .
وقال غيره : فرض رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) أي : أوجب وجوباً لازماً . وهذا هو الظاهر .
أبو عُبَيْد : الفَرضُ : التُّرسُ .
وأنشد :
أرِقْتُ له مِثلَ لَمْعِ البَشير
قَلَّبَ بالكَفِّ فَرضاً خَفيفَا
وقال الله جلّ وعزّ : ( فَمَن فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ ) ( البقرة : 197 ) ، أي : أوجبه على نفسه بإحرامه .
وقال الليث : الفَرْضُ : جُنْدٌ يَفترِضون .
وقال الأصمعي : يقال : فرض له في العطاء يَفرِض فَرضاً . قال : وأفرض له : إذا جعل له فريضة .
والفَرْضُ : مصدر كلِّ شيءٍ تَفْرِضه فتوجبه على إنسان بقدْرٍ معلوم ؛ والاسم الفريضة .
وقال الأصمعيّ : فَرَض مِسواكه فهو يَفرضُه فَرضاً : إذا قَرضه بأسنانه .
قال : والفارِضُ : الضَّخْمُ من كلّ شيء ؛ الذَّكَر والأنثى فيه سواء ، ولا يقال : فارضةٌ .
قال الله جلّ وعزّ : ( لاَّ فَارِضٌ وَلاَ بِكْرٌ عَوَانٌ ) ( البقرة : 68 ) .
قال الفرّاء : الفارِضُ : الهَرِمةُ ، والبِكر : الشَّابَّةُ .
ويقال من الفارض : فَرَضَتْ وفَرُضَت ، ولم يُسمع بِفَرَضَ .
وقال الكسائي : الفارض : الكبيرةُ العظيمة ؛ وقد فَرَضت تفرِض فُروضاً .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الفارض : الكبير .
وقال أبو الهيثم : الفارضُ : المُسِنّة .
وقال الأصمعي : الفُرْضةُ : المَشْرَعةُ ، وجمعُها فِراض . يقال : سقاها بالفِراض ؛ أي : من فُرْضَة النهر . والفُرْضةُ : هي الثُّلْمةُ التي تكون في النهر . وفُرضَةُ القوْس : الحَزُّ الذي يقع عليه الوَتر . وفرضةُ الزَّنْد : الحَزُّ الذي فيه .
وأخبرني المُنْذِرِيُّ عن أبي الهيْثم أنه قال : فرائضُ الإبل : التي تحت الثَّنِيِّ والرُّبُع .
يقال للقَلُوص التي تكون بنتَ سنةٍ وهي تؤخذ في خمس وعشرين : فريضةٌ . وللتي تؤخذ في ست وثلاثين وهي بنت لبون بنت سنتين : فريضةٌ . وللتي تؤخذ في سِتّ وأربعين وهي حِقّةٌ وهي بنتُ ثلاثِ سنين : فريضةٌ ، وللتي تُؤخذ في إحدى وستين : جَذَعَةٌ ، وهي فريضتُها ، وهي بنتُ أربع سنين ؛ فهذه فرائضُ الإبل .
وقال غيره : سُمِّيت فريضةً لأنها فُرِضَتْ ، أي : أُوجِبت في عددٍ معلوم من الإبل ، فهي مَفروضةٌ وفريضة ، وأُدخِلت الهاء فيها لأنها جُعلت اسماً لا نعتاً .
وقال الليثُ : لِحْيَةٌ فارضةٌ : إذا كانت ضخمةً .
ويقال : أضمر عَلَيَّ ضِفْناً فارضاً ، وضفينَةً فارضاً بغير هاءٍ ، أي : عظيماً كأنه ذو فَرْض ، أي : حَزّ . وقال الرّاجز :
يا رُبَّ ذي ضِفْن عليّ فارض
ورجالٌ فُرَّضٌ ضخام ، واحدُهم فارض .
أبو عُبَيد عن أبي زيد : الفَرْض : العَطِيَّة وقد أفرضتُه إفراضاً .
ابن السِّكِّيت : يقال : ما لهم إلا الفريضتان ، وهما الجَذَعةُ من الغنم ، والحِقّةُ من الإبل .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : يقال لذَكَر الخَنَافس : المُفَرَّض والحَوّازُ والكَبَرْتَلُ .
أبو عبَيد : يقال للرجل إذا لم يكن عليه ثوب : ما عليه فِرَاض . وقال أبو الهيثم : معناه : ما عليه سِتر .
رفض : قال الليث : الرَّفْضُ : تركُك الشيءَ ، تقول : رفَضَني فرفَضتُه . قال : والروافض : جنودٌ تركوا قائدَهم وانصرفوا ، فكلّ طائفة منهم رافضة . والنَّسَب إليهم رافِضِيّ .
وذكر عُمر بن شَبَّة عن الأصمعي أنه قال : سُمُّوا رافضةً لأنهم كانوا بايعوا زيدَ بنَ عليّ ثم قَالوا له : ابْرَأْ من الشَّيْخَيْن نُقاتلْ معك ، فأبى ، وقال : كانَا وزيرَيْ جَدِّي ، فلا أَبرَأُ منهما ، فرفَضوه وارْفَضُّوا عنه ، فسُمُّوا رافضة .
وقال ابنُ السكّيت : في القِرْبةِ رَفْضٌ من الماء ، وفي المَزادة رَفضٌ من الماء ، وهو الماءُ القليلُ ، هكذا رَفْض بسكون الفاء .
وأمّا أبو عُبَيد فإنه رَوَى عن أبي زيد أنه قال : في القِرْبة رَفَضٌ من ماء ومن لَبَن مثل الجُزْعة ، وقد رَفَّضْتُ فيها تَرْفيضاً .
قال : وقال الفرّاء : الرَّفَض : الماءُ القليل . وقال ابن السكّيت : يقال : رَفَضْتُ إبلي أَرْفِضُها رفضاً : إذا تركتَها وخلّيتَها وتركتَها تَبَدَّد في مَرعاها وتَرعَى حيث أحبّت ، ولا تَثْنِيها عن وجهٍ تريده ، وهي إبلٌ رافضة ، وإبلٌ رافِض وإرْفاض رَفَضتْ تَرفِض ، أي : ترعَى وحدَها والراعي يُبصِرها قريباً منها أو بعيداً لا تُتعِبُه ولا يَجمعها ، وقال الراجز :
سَقْياً بحيثُ يُهمَل المُعَرَّض
وحيثُ يَرْعَى وَرَعِي وأرفِضُ
وقال غيره : رُمحٌ رَفيض : إذا تقصَّد وتكسَّر . وأنشد :
ووَالَى ثلاثاً واثنتَيْن وأربعاً
وغادرَ أُخرى في قناةِ رَفِيضِ
وارفَضّ الدمعُ ارفِضَاضاً : إذا تتابَع سَيَلانُه وقَطَرانه ، ويقال : راعٍ وقُبَضَةٌ رُفَضَة ، فالقُبَضَة . التي يسوقُها ويجمَعُها ، فإذا صارت إلى الموضع الذي تحبه وتهواه تركَها ترعَى كيف شاءت ، فهي إبلٌ رَفَضٌ .
وسمعتُ أعرابياً يقول : القومُ رَفَضٌ في البيوت ، أراد أنهم تفرّقوا في بيوتِهم .
والناسُ أَرُّفاض في السَّفر ، أي : متفرِّقون ويقال : لشَرَك الطريق إذا تفرّقتْ . رِفَاضٌ . وقال رُؤْبة :
بالعِيسِ فوقَ الشَّرَك الرِّفَاض
وهي أخاديدُ الجادّة المتفرِّقة . ومَرافِض الأرض : مَساقِطُها من نواحي الجبال ونحوِها الواحد مَرْفَض . وترفَّض الشيءُ : إذا تكسَّر .
أبو عُبَيد عن الفرّاء : أَرفَض القومُ إبلَهم : إذا أرسلوها بلا رِعاء ، وقد رفَضَت الإبلُ إذا تفرّقتْ .

##### Türkçe

ض ر ف
**ضفر** ، **ضرف** ، **فرض** ، **رفض** ، **رضف** : kullanımdadır.

**ضفر** : Leys dedi ki: **الضفْرُ**: geniş, uzun bir kum sırtıdır; onlardan kimi de (harfi) ağırlaştırır. Şiir okudu:
مَعَانِكٌ من **ضَفَرٍ** مأْطُورِ

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: kumdan **الضَّفْرة**: bir kısmı bir kısmı üzerine düğümlenmiş olandır; çoğulu **ضَفِر**’dir.
Asmaî dedi ki: **أَفَر** ve **ضَفَر**: koşusunda ve bunun benzerinde sıçradığı zaman.
Ebû Amr dedi ki: Ali’nin hadisinde: (Talha b. Ubeydullah onunla bir **ضَفِيرة** hakkında çekişti; Ali onu bir vadide **ضَفَر** etmişti; vadinin iki yakasından biri onun, öteki Talha’nındı; Talha dedi ki: “Sellerin üzerine yüklenip bana zarar verdi.”).
Şemir dedi ki: İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الضَّفِيرةُ** yerde uzatılmış **المُسَنّاة** gibidir; içinde odun ve taş vardır; hadisten: (Suffenin **ضَفِير**’i üzerinde ayağa kalktı).
Dedim ki: **الضَّفيرةُ**, **الضَّفْر**’dan alınmıştır; o, saçın kuvvetlice örülmesi ve bir kısmının bir kısmına enlemesine sokulmasıdır; bundan, enlemesine olan kayışa: **ضَفْرٌ** ve **ضَفِير** denilmiştir.
Ve zülüfe: **ضَفِيرة** denir; saçın örülen her tutamı, kuvvetleri örülmüşse o bir **ضفيرة**’dir; çoğulu **ضفائر**’dir. Ümmü Seleme’nin hadisinde, Peygamber’e (sallallahu aleyhi ve sellem) dedi ki: (Ben başımın **ضَفْر**’ünü sıkıca bağlayan bir kadınım; gusül için onu çözeyim mi?) O dedi ki: (Sana ancak sudan üç avuç yeter).
Asmaî dedi ki: **الضفائر** ve **الضمائر** ve **الجمائر**; bunlar kadının örgüleridir; bir tanesi **ضَفيرة** ve **ضَميرة** ve **جَميرة**’dir. İbn Büzurc dedi ki: “Kavim falana karşı **تضافر** etti, ona karşı **تظافروا** ettiler ve aynı anlamla **تظاهروا** ettiler”; hepsi, ona karşı yardımlaştıkları, onun üzerine toplandıkları ve ona karşı **تضابَرُوا** ettikleri zaman; bunun benzeri.
Ebû Zeyd dedi ki: Erkekler için, kadınlar değil, iki **الضفيرتان** vardır; **الغدائرُ** ise kadınlar içindir.

**ضرف** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الضَّرِفُ**: incir ağacıdır; **البَلَس** meyvesine de denir; tekili **ضَرفة**’dir.
Dedim ki: Bu gariptir.

**رضف** : Leys dedi ki: **الرَّضْفُ**: yer yüzünde olup kızmış taşlardır. Ve **شِواءٌ مَرضوفٌ**: o taşlar üzerinde kızartılır. Ve **الحَمَلُ المرضوفُ**: o taşlar kızarınca karnının içine atılır da kuzu kızarır.
Ve **الرَّضْفَةُ**: nerede olursa olsun, taşlardan bir **رضفة** ile dağlanan bir damgadır.
Ve **الرَّضْفُ**: dizde, birbirini tutmuş bitişik parmaklar gibi, büyük bir kemik cismidir; tekili **رَضْفَةٌ**’dir. Onlardan kimi de ağırlaştırır da **رَضَفة** der.
Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den: “Falan, **مُطْفِئَة الرّضْف** ile geldi.”
Leys dedi ki: **مُطْفِئةُ الرَّضْف**: **الرَّضْفَة**’ye isabet edince eriyip onu söndüren bir iç yağıdır.
Dedi ki: Aslı, kendinden öncekini bize unutturan bir musibettir; böylece onun hararetini söndürdü.
Dedim ki: söz, Ebû Ubeyde’nin dediğidir.
Şemir dedi ki: Asmaî dedi ki: **الرَّضْفُ**: ateşle veya güneşle ısıtılmış taşlardır; tekili **رَضْفة**’dir. Kümeýt b. Zeyd dedi ki:
أَجِيبُوا رُقَى الآسِي النَّطَّاسِيِّ واحذَرُوا
مُطَفِّئَةَ الرَّضْفِ التي لا شِويَ لها
Dedi ki: O, **الرّضْف** üzerinden geçen yılandır; zehri **الرّضف**’ün ateşini söndürür.
Ebû Amr dedi ki: **الرّضْفُ**: üzerinde ateş yakılan taşlardır; alev olunca etle birlikte tencereye atılır da onu pişirir. Kümeýt dedi ki:
ومَرْضُوفةٍ لم تُؤْنِ في الطَّبْخ طاهياً
عَجِلتُ إلى مُحْوَرِّها حين غَرْغَرَا
Huzeyfe’nin hadisinde, fitneleri andı da dedi ki: (Size **الدُّهَيْماءُ** geldi; **النَّشَف** ile atar; sonra onu izleyen, **الرَّضْف** ile atar).
Dedim ki: Bedevîleri gördüm; taşları alırlar, üzerinde ateş yakarlar; ısınınca, soğumuş olan ekşi sütü onunla **رَضَفُوا** ederler. Bazen de zaman soğuyunca atlar için suyu **رَضَفُوا** ederler.
Nadr, (الخيل) kitabında dedi ki: Atın iki dizinin **رَضْفُ**’üne gelince: **الكُراع** ile **الذّراع** arasındadır; **الذّراع** başının üst tarafında toplanmış küçük büyük kemiklerdir.
Şemir dedi ki: Bir bedevîyi **الرضائف**’i vasfederken işittim; dedi ki: Oğlağa gidilir; annesinin sütünden, doluncaya kadar içirilir; sonra kesilir; sonra ensesi tarafından tulumlanır; sonra taşlara gidilir, ateşle yakılır; sonra karnına konur, ta ki kızarsın.
Ve yazdığımız Kümeýt beytini okudu.

**فرض** : Allah azze ve celle dedi ki: (**سُورَةٌ أَنزَلْنَاهَا وَفَرَضْنَاهَا**) (النور: 1); ve (**وفَرَّضناها**) diye okunmuştur. Kim hafifletirse muradı: onda farz kılınanla amel etmeyi size gerekli kıldık. Kim şeddeli okursa iki vecih üzeredir: birincisi, çoğaltma üzere, “onda farzlar farz kıldık” anlamında; ve onda helal, haram ve hadlerden olanı beyan ettik ve tafsil ettik anlamında olur.
Ve cellet ve azzet dedi ki: (**رَّحِيمٌ قَدْ فَرَضَ اللَّهُ لَكُمْ تَحِلَّةَ أَيْمَانِكُمْ وَاللَّهُ مَوْلَاكُمْ وَهُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ**) (التحريم: 2); yani: onu açıkladı.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi ki: **الفَرْضُ**: okta, çakmakta, hurma koruğunda ve başkasında yarıktır. Dedi ki: Bundan, namazın ve başkasının farzı, kula, okta yarığın lüzumu gibi lüzumludur. Dedi ki: **الفَرضُ** hurmanın bir türüdür; şiir okudu:
إذا أكلتُ سمكاً و**فَرْضاً**
Dedi ki: **الفَرْض**: hibedir. Denir ki: Bana ne **قَرضاً** ne **فَرْضاً** verdi.
Dedi ki: **الفَرْضُ**: okumadır. Denir ki: **فرَضْتُ جُزئي**; yani: onu okudum.
Dedi ki: **الفَرضُ**: sünnettir. “Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) **فرَض** etti” yani: sünnet koydu.
Başkası dedi ki: “Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) **فرض** etti” yani: bağlayıcı bir vücûb ile vacip kıldı. Bu, zahir olandır.
Ebû Ubeyd: **الفَرضُ**: kalkandır.
Şiir okudu:
أرِقْتُ له مِثلَ لَمْعِ البَشير
قَلَّبَ بالكَفِّ **فَرضاً** خَفيفَا
Ve Allah celle ve azze dedi ki: (**فَمَن فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ**) (البقرة: 197); yani: ihramıyla onu kendi üzerine vacip kıldı.
Leys dedi ki: **الفَرْضُ**: **يَفترِضون** olan bir askerdir.
Asmaî dedi ki: “Atıyede ona **فرض** etti; **يَفرِض** **فَرضاً**.” Dedi ki: Ve ona **أفرض** etti: ona bir **فريضة** yaptığı zaman.
Ve **الفَرْضُ**: bir insana bilinen bir miktar üzere zorunlu kıldığın her şeyin masdarıdır; isim **الفريضة**’dir.
Asmaî dedi ki: “Misvakını **فَرَض** etti; o da onu **يَفرضُه** **فَرضاً** eder”: dişleriyle kemirdiği zaman.
Dedi ki: **الفارِضُ**: her şeyin irisi; erkekte ve dişide eşittir; **فارضة** denmez.
Allah celle ve azze dedi ki: (**لاَّ فَارِضٌ وَلاَ بِكْرٌ عَوَانٌ**) (البقرة: 68).
Ferrâ dedi ki: **الفارِضُ**: yaşlı; **البِكر**: gençtir.
Ve **الفارض**’dan: **فَرَضَتْ** ve **فَرُضَت** denir; **بِفَرَضَ** işitilmemiştir.
Kisâî dedi ki: **الفارض**: büyük, iri; ve **فَرَضت** **تفرِض** **فُروضاً**.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الفارض**: büyük.
Ebû’l-Heysem dedi ki: **الفارضُ**: yaşlı.
Asmaî dedi ki: **الفُرْضةُ**: su alınan yer; çoğulu **فِراض**. Denir ki: Onu **بالفِراض** suladı; yani: nehrin **فُرْضَة**’sinden. Ve **الفُرْضةُ**: nehirde bulunan gediktir. Ve yayın **فُرضَةُ**’si: kirişin üzerine düştüğü yarıktır. Ve çakmağın **فرضةُ**’si: içindeki yarıktır.
Münzirî bana, Ebû’l-Heysem’den haber verdi ki dedi: Develerin **فرائضُ**’i: **الثَّنِيِّ**’nin ve **الرُّبُع**’un altındakilerdir.
Yirmi beşte alınan, bir yaşında olup dişi deve yavrusu olan **القَلُوص**’a: **فريضة** denir. Otuz altıda alınan, iki yaşında olup **بنت لبون** olanına: **فريضة** denir. Kırk altıda alınan, üç yaşında olup **حِقّة** olanına: **فريضة** denir. Altmış birde alınanına: **جَذَعَة**; ve o, onun **فريضتُها**’sıdır; o, dört yaşındadır; işte bunlar develerin **فرائضُ**’idir.
Başkası dedi ki: Bilinen bir deve sayısında farz kılındığı için **فريضة** diye adlandırıldı; yani: vacip kılındı; o, **مَفروضةٌ** ve **فريضة**’dir. Ve ona **الهاء** sokuldu; çünkü sıfat değil isim kılındı.
Leys dedi ki: **لِحْيَةٌ فارضةٌ**: iri olduğu zaman.
Ve denir ki: Bana karşı **ضِفْناً فارضاً** ve **ضفينَةً فارضاً** (هاء’sız); yani: büyük; sanki **فَرْض** sahibi, yani: yarık sahibi gibi. Râciz dedi ki:
يا رُبَّ ذي **ضِفْن** عليّ فارض
Ve **رجالٌ فُرَّضٌ** iridir; onların bir tanesi **فارض**’dır.
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **الفَرْض**: عطيةdir; ve onu **أفرضتُه** **إفراضاً** ettim.
İbnü’s-Sikkît: Denir ki: Onlarda ancak iki **الفريضتان** vardır; onlar, koyundan **الجَذَعةُ**, deveden **الحِقّةُ**’dir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الخَنَافس**’in erkeğine: **المُفَرَّض** ve **الحَوّازُ** ve **الكَبَرْتَلُ** denir.
Ebû Ubeyd: Üzerinde elbise olmayan adama: “Üzerinde **فِرَاض** yok” denir. Ebû’l-Heysem dedi ki: manası: üzerinde örtü yok.

**رفض** : Leys dedi ki: **الرَّفْضُ**: senin şeyi terk etmendir; “Beni **رفَضَ** etti, ben de onu **رفَضتُ** ettim” dersin. Dedi ki: **الروافض**: kumandanlarını terk edip dönen askerlerdir; onlardan her taife bir **رافضة**’dir. Onlara nisbet: **رافِضِيّ**’dir.
Ömer b. Şebbe, Asmaî’den zikretti ki dedi: Zeyd b. Ali’ye biat etmişlerdi; sonra ona dediler ki: “İki şeyhten beri ol, seninle savaşalım”; o da reddetti ve dedi ki: “İkisi dedemin iki veziriydi; onlardan beri olmam”; onu **رفَضوه** ettiler ve ondan **ارْفَضُّوا** ettiler; böylece **رافضة** diye adlandırıldılar.
İbnü’s-Sikkît dedi ki: Kırbada sudan bir **رَفْضٌ** vardır; ve **المَزادة**’de sudan bir **رَفضٌ** vardır; o, az sudur; işte böyle, fâ’sı sâkin **رَفْض**.
Ama Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den rivayet etti ki dedi: Kırbada sudan ve sütten, **الجُزْعة** gibi bir **رَفَضٌ** vardır; ve onda **رَفَّضْتُ** **تَرْفيضاً** ettim.
Dedi ki: Ferrâ dedi ki: **الرَّفَض**: az sudur. İbnü’s-Sikkît dedi ki: “Develerimi **رَفَضْتُ**; onları **أَرْفِضُها** **رفضاً**”: onları bırakıp saldığın, otlağında dağılıp dilediği yerde otladığı, istediği yoldan çevirmediğin zaman; onlar **إبلٌ رافضة** ve **إبلٌ رافِض**’dir. Ve **إرْفاض**: **رَفَضتْ** **تَرفِض**; yani: tek başına otlar; çoban onu yakınında veya uzağında görür; onu yormaz ve onu toplamaz. Râciz dedi ki:
سَقْياً بحيثُ يُهمَل المُعَرَّض
وحيثُ يَرْعَى وَرَعِي وأرفِضُ
Başkası dedi ki: **رُمحٌ رَفيض**: eğrilip kırıldığı zaman. Şiir okudu:
ووَالَى ثلاثاً واثنتَيْن وأربعاً
وغادرَ أُخرى في قناةِ رَفِيضِ
Ve gözyaşı **ارفَضّ** eder, **ارفِضَاضاً**: akması ve damlaması ardı ardına olduğu zaman. Ve denir ki: **راعٍ** ve **قُبَضَةٌ رُفَضَة**; **القُبَضَة**: onu sürüp toplar; sevdiği ve arzuladığı yere varınca onu bırakır, nasıl isterse öyle otlar; o da **إبلٌ رَفَضٌ**’dür.
Bir bedevîyi işittim, dedi ki: “Kavim evlerde **رَفَضٌ**”; onların evlerinde dağıldıklarını murad etti.
Ve insanlar seferde **أَرُّفاض**’dır; yani: dağınıktırlar. Ve yolun çatallanmasına, ayrıştığı zaman: **رِفَاضٌ** denir. Rü’be dedi ki:
بالعِيسِ فوقَ الشَّرَك الرِّفَاض
Ve o, yolun ayrışmış hendekleridir. Ve yerin **مَرافِض**’i: dağların yanlarından ve benzerlerinden olan düşüş yerleridir; tekili **مَرْفَض**. Ve şey **ترفَّض** etti: kırıldığı zaman.
Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: Kavim develerini **أَرفَض** etti: onları çobansız saldığı zaman; ve develer **رفَضَت**: dağıldığı zaman.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والضاد وما يثلثهما)
  (رضع)  الراء والضاد والعين أصلٌ واحد، وهو شُرْب اللَّبَن من الضّرْع أو الثّدي. تقول رَضِع المولودُ يرضَع. [ويقال: لئيمٌ راضعٌ؛ وكأنّه من لؤمه يرضع إبلَه لِئلاَّ([1])] يُسْمَع صوتُ حلْبه. ويقال امرأةٌ مُرضِع، إذا كان لها ولدٌ ترضِعُه. فإنْ وصفْتَها بإرضاعها الولدَ قلت مُرْضعةٌ. قال الله جل ثناؤه: ﴿يَوْمَ تَرَوْنَهَا تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمَّا أَرْضَعَتْ﴾ [الحج 2]. والرَّاضعتان: الثَّنيَّتانِ اللّتان يُشْرَب عليهما([2]). وذكر بعضُهم أنّ أهلَ نَجْدٍ يقولون: رَضَع يَرْضِع على وزن فعَل يَفْعِل. وأنشد:
وذَمُّوا لنا الدُّنيا وهم يَرْضِعُونَها *** أفاوِيقَ حتَّى ما يُدِرُّ لها الثُّعْلُ([3])  وهو أخُوه من الرَّضاعة، بفتح الراء. والرِّضاع: مصدرُ راضعتُه. وهو رَضِيعي؛ كالرَّسِيل، والأكيل، والرَّضُوعة: الشّاة التي تُرضِعُ.
  (رضف)  الراء والضاد والفاء أصلٌ واحد يدلُّ على إِطباق شيءٍ على شيء. فالرَّضْفَة: عظمٌ منطبقٌ على الرُّكبة. فأمّا الرَّضْف فحجارةٌ تُحمَى، يُوغَر بها اللَّبنُ، ولا يكون ذلك بحجرٍ واحد. وفي الحديث: "كان يُعجِّل القيامَ كأنَّه على الرَّضْف"([4]). والرَّضيف: اللَّبن يُحلب على الرَّضْف يؤكل. ويقال شِواءٌ مرضوف: يُشوَى على الرَّضْف. فأما قولُ الكميت:
ومَرْضُوفةٍ لَمْ تُؤْنِ في الطَّبْخ طاهياً *** عجِلْتُ عَلَى مُحْوَرِّها حِين غَرْغَرَا([5])  فإِنَّه يريد القِدْر التي أنضِجَت بالرَّضْف، وهي الحجارة التي مضى ذِكرها. ذكر ابنُ دريدٍ([6]): رضَفْتُ الوِسادةَ: ثنيتُها؛ في لغة اليمن.
  (رضم)  الراء والضاد والميم قريبٌ من الباب الذي [قبله]، كأنّه رميُ الحجارة بعضِها على بعض. فالرَّضِيم: البِناء بالصَّخر. والرِّضام: الصخور، واحدتُها رَضْمَةٌ. ورضَمَ فلانٌ بيتَه بالحِجارة. وبِرذَونٌ مَرضُوم العَصَب، إذا تشنَّجَ عصَبُه فصار بعضُه على بعض. ورَضَم البعيرُ بنَفْسِه إذا رمَى بنفسه.
   (رضن)  الراء والضاد والنون تشبه الباب([7]) الذي قبلها. فالمرضون من الحجارة: المَنْضود.
  (رضي)  الراء والضاد والحرف المعتلّ أصلٌ واحد يدلُّ على خلاف السُّخْط. تقول رضِي يرضَى رِضىً. وهو راضٍ، ومفعوله مرضِيٌّ عنه. ويقال إِنّ أصله الواو؛ لأنّه يقال منه رِضوَان. قال أبو عبيد: راضانِي فلانٌ فرَضَوْتُه. ورَضْوَى: جبلٌ، وإذا نُسِب إليه رَضَوِيّ.
  (رضب)  الراء والضاد والباء كلمةٌ واحدةٌ تدلُّ على ندىً قليل. فالرَّاضب من المطر: سَحٌّ منه. قال:
خُنَاعَةُ ضَبْعٌ دَمَّجَتْ في مَغارةٍ *** وأدركها فيها قِطارٌ ورَاضِبُ([8])  ومنه الرُّضَاب، وهو ما يرضُبه الإنسان مِن ريقه، كأنَّه يمتصُّه.
  (رضح) الراء والضاد والحاء كلمةٌ واحدة تدلُّ على كَسْر الشيء. والرَّضْح: كَسْر الشّيء، كدَقِّ النَّوَى وما أشبَهَه. وذلك الشّيء رَضِيحٌ. قال الأعشى:
بناها السَّوادِيُّ الرَّضِيحُ مع الخَلا *** وسَقْيي وإطْعامِي الشَّعيرَ بمحفَِدِ([9])  (رضخ)  الراء والضادِ والخاء كلمةٌ تدلُّ على كَسْرٍ. ويكون يسيراً ثم يشتقّ منه. فالرضْخ: الكسر؛ و* هو الأصل، ثم يقال رَضَخَ له، إذا أعطاه شيئاً ليس بالكثير، كأنّه كسَرَ له من ماله كِسْرةً. ومنه حديث مالك بن أوس، حين قال لـه عمر: "إنّه قد دَفَّتْ علينا دَافَّةٌ من قومِك، وإنِّي أمرت لهم بِرَضْخ([10])".
  ويقال تراضَخَ القَومُ: ترامَوْا، كأنّ كلَّ واحدٍ منهم يريد رَضْخ صاحبِه. والرَّضْخ من الخَبَر: الذي تسمعه ولا تستيقِنُ منه([11]). ويقال فلانٌ يَرْتَضِخُ لُكْنةً، إذا شابَ كلامُه بشيءٍ من كلام العجَمِ يسيرٍ.
---------------------------------------------------------------
([1]) التكملة من المجمل.
([2]) في اللسان: "يشرب عليهما اللبن".
([3]) البيت لعبد الله بن همام السلولي، يهجو به العلماء، كما في اللسان (9: 484/ 12: 193/ 13: 88). وانظر أمالي ثعلب 515. والرواية في جميعها: "ثعل"، وفي الأصل هنا: "الثقل"، تحريف.
([4]) في اللسان: "كان في التشهد الأول كأنه على الرضف".
([5]) البيت في اللسان  (رضف، أني، حور، غرر).
([6]) الجمهرة (2: 364).
([7]) في الأصل: "الباء".
([8]) البيت لحذيفة بن أنس، كما في اللسان (رضب) وشرح السكري للهذليين 225. وروي في المخصص (9: 116): "رواضب" على أنها صفة للقطار. والقطار: جمع قطر وهو المطر. وأنشد صدره في اللسان (دمح) محرفاً.
([9]) ديوان الأعشى 131 واللسان(حفد).
([10]) في الأصل: "إن ضخ"، صوابه من المجمل.
([11]) في الأصل: "عنه".
ـ

##### Türkçe

(راء, **الضاد** ve ikisini üçleyen(ler) babı)
  (**رضع**)  **الراء** ve **الضاد** ve **العين** tek bir asıldır; o da **الضّرْع** yahut **الثّدي**’den sütün içilmesidir. Dersin ki: doğan çocuk **رَضِع** eder, **يرضَع**. [Ve denilir: **لئيمٌ راضعٌ**; sanki onun alçaklığından dolayı develerini emzirir ki([1])] sağılmasının sesi işitilmesin. Ve denilir: **امرأةٌ مُرضِع**; eğer onun emzirdiği bir çocuğu varsa. Şayet onu çocuğu emzirmesiyle vasfedersen **مُرْضعةٌ** dersin. Allah, yüce övgüsü, dedi: ﴿يَوْمَ تَرَوْنَهَا تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمَّا أَرْضَعَتْ﴾ [الحج 2]. Ve **الرَّاضعتان**: üzerinde([2]) içilen iki **الثَّنيَّتانِ**’dır. Bazıları zikretti ki **أهلَ نَجْدٍ** derler: **رَضَع يَرْضِع**; **فعَل يَفْعِل** vezni üzere. Ve inşad etti:
وذَمُّوا لنا الدُّنيا وهم يَرْضِعُونَها *** أفاوِيقَ حتَّى ما يُدِرُّ لها الثُّعْلُ([3])
  Ve o, **الرَّضاعة**’dan kardeşidir; **الراء**’yı fetha ile. Ve **الرِّضاع**: **راضعتُه**’nun masdarıdır. Ve o benim **رَضِيعي**’mdir; **الرَّسِيل** ve **الأكيل** gibi. Ve **الرَّضُوعة**: emziren koyundur.
  (**رضف**)  **الراء** ve **الضاد** ve **الفاء** tek bir asıldır; bir şeyin bir şey üzerine kapanmasına delâlet eder. Artık **الرَّضْفَة**: diz üzerine kapanmış bir kemiktir. Amma **الرَّضْف** ise ısıtılan taşlardır; onunla süt kaynatılır, bu da tek bir taşla olmaz. Hadiste: “Kalkmayı acele ederdi; sanki **الرَّضْف** üzerindeymiş gibi”([4]). Ve **الرَّضيف**: **الرَّضْف** üzerine sağılan, yenilen süttür. Ve denilir: **شِواءٌ مرضوف**: **الرَّضْف** üzerinde kızartılır. Amma Kümeyt’in sözü:
ومَرْضُوفةٍ لَمْ تُؤْنِ في الطَّبْخ طاهياً *** عجِلْتُ عَلَى مُحْوَرِّها حِين غَرْغَرَا([5])
  Şüphesiz o, **الرَّضْف** ile pişirilmiş tencereyi kasteder; o da zikri geçen taşlardır. İbn Düreyd([6]) zikretti: **رضَفْتُ الوِسادةَ**: onu ikiye katladım; Yemen lügatinde.
  (**رضم**)  **الراء** ve **الضاد** ve **الميم** [önceki] bab’a yakındır; sanki taşların bazısını bazısı üzerine atmadır. Artık **الرَّضِيم**: kaya ile yapılan binadır. Ve **الرِّضام**: kayalardır; tekili **رَضْمَةٌ**’dır. Ve falan kimse evini taşlarla **رضَمَ** etti. Ve **بِرذَونٌ مَرضُوم العَصَب**: eğer siniri kasılıp da onun bir kısmı bir kısmı üzerine gelirse. Ve deve, kendisiyle **رَضَم** etti; eğer kendini attıysa.
   (**رضن**)  **الراء** ve **الضاد** ve **النون** ondan önceki bab’a([7]) benzer. Artık taşlardan **المرضون**: üst üste dizilmiş olandır.
  (**رضي**)  **الراء** ve **الضاد** ve illetli harf tek bir asıldır; **السُّخْط**’un zıddına delâlet eder. Dersin ki: **رضِي** eder, **يرضَى**; **رِضىً**. Ve o **راضٍ**’dır; mef’ûlü: **مرضِيٌّ عنه**. Ve denilir: aslı **الواو**’dur; çünkü ondan **رِضوَان** denilir. Ebû Ubeyd dedi: falan kimse bana **راضانِي** etti de ben onu **فرَضَوْتُه** ettim. Ve **رَضْوَى**: bir dağdır; ona nisbet edilince **رَضَوِيّ**.
  (**رضب**)  **الراء** ve **الضاد** ve **الباء** az bir çiye delâlet eden tek bir kelimedir. Artık yağmurdan **الرَّاضب**: ondan bir sağanaktır. Dedi:
خُنَاعَةُ ضَبْعٌ دَمَّجَتْ في مَغارةٍ *** وأدركها فيها قِطارٌ ورَاضِبُ([8])
  Ve ondandır **الرُّضَاب**; o da insanın tükürüğünden **يرضُبه** ettiği şeydir; sanki onu emer.
  (**رضح**) **الراء** ve **الضاد** ve **الحاء** bir tek kelimedir; bir şeyin kırılmasına delâlet eder. Ve **الرَّضْح**: bir şeyin kırılmasıdır; çekirdeği dövmek ve ona benzer şeyler gibi. Ve o şey **رَضِيحٌ**’tır. A‘şâ dedi:
بناها السَّوادِيُّ الرَّضِيحُ مع الخَلا *** وسَقْيي وإطْعامِي الشَّعيرَ بمحفَِدِ([9])
  (**رضخ**)  **الراء** ve **الضادِ** ve **الخاء** kırılmaya delâlet eden bir kelimedir. Ve az olur, sonra ondan türetilir. Artık **الرضْخ**: kırmadır; ve o asıldır; sonra denilir: ona **رَضَخَ** etti; eğer ona çok olmayan bir şey verdiyse; sanki malından ona bir parça kırıp vermiş gibidir. Ve ondandır Mâlik b. Evs hadisi; Ömer ona dediği vakit: “Şüphesiz kavminden bir topluluk üzerimize geldi; ve ben onlara **بِرَضْخ**([10]) emrettim.”
  Ve denilir: kavim **تراضَخَ** etti: birbirlerine taş attılar; sanki onların her biri arkadaşını **رَضْخ** etmek ister. Ve haberden **الرَّضْخ**: onu işitip de ondan kesin kanaat getirmediğin şeydir([11]). Ve denilir: falan kimse bir peltekliği **يَرْتَضِخُ** eder; eğer sözünü, acemlerin sözünden az bir şeyle karıştırdıysa.
---------------------------------------------------------------
([1]) Tekmile, el-Mücmel’dendir.
([2]) Lisân’da: “Üzerlerinde süt içilir”.
([3]) Beyit Abdullah b. Hemmâm es-Selûlî’nindir; onunla âlimleri hicveder; Lisân’da (9: 484/ 12: 193/ 13: 88) olduğu üzere. Ve bk. Emâlî Sa‘leb 515. Rivayet hepsinde: “**ثعل**”; burada asılda: “**الثقل**”, tahriftir.
([4]) Lisân’da: “İlk teşehhüdde sanki **الرَّضْف** üzerindeydi”.
([5]) Beyit Lisân’da ( **رضف** , **أني** , **حور** , **غرر** ).
([6]) el-Cemhere (2: 364).
([7]) Asılda: “**الباء**”.
([8]) Beyit Huzeyfe b. Enes’indir; Lisân’da (**رضب**) ve es-Sükkarî’nin el-Huzeliyyîn şerhinde 225. Ve el-Muhassas’ta (9: 116) “**رواضب**” diye rivayet edildi; **القطار**’ın sıfatı olmak üzere. Ve **القطار**: **قطر**’ın cem’idir; o da yağmurdur. Ve Lisân’da (**دمح**) baş tarafı tahrif edilmiş olarak inşad edildi.
([9]) Dîvânu’l-A‘şâ 131 ve Lisân(**حفد**).
([10]) Asılda: “**إن ضخ**”; doğrusu el-Mücmel’dendir.
([11]) Asılda: “**عنه**”.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر ض ف
لبن رضيف‏:‏ أوغر بالرضف وهو الحجارة المحماة‏.‏
قال المستوغر‏:‏ ينـش المـاء في الربلات منها نشيش الرضف في اللبن الوغير وشربت الرضيفة‏.‏
وجمل مرضوف‏:‏ يلقى الرضف في جوفه حتى ينشوي‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ هـو علـى الرضـف إذا كـان قلقـاً مشخوصـاً بـه أو مغتاظـاً‏.‏
ورضفتـه ترضيفـاً‏:‏ أغضبته حتى حمي كأني جعلته على الرضف‏.‏
وشاة مطفئة الرضف‏:‏ للسمينة‏.‏
وفلان ما يندّى الرضفة أي هو بخيل‏.‏
و ‏"‏ خذ من الرضفة ما عليها ‏"‏ مثل في اغتنام النزر من البخيل‏.‏

##### Türkçe

ر ض ف
**لبن رضيف**: **الرضف** ile **أوغر** edilmiştir; o, kızdırılmış taşlardır.
**قال المستوغر**: “Su, onlardan **الربلات** içinde, **اللبن الوغير** içindeki **الرضف**’in **نشيش**’i gibi **ينـش** eder.” Ve **شربت الرضيفة**.
Ve **جمل مرضوف**: **الرضف**, iç boşluğuna atılır; ta ki **ينشوي** oluncaya kadar.
Ve mecazdan: o, **على الرضف** üzerindedir; eğer onunla huzursuz, dikilmiş (gözleri açık) yahut öfkelenmiş ise.
Ve **رضفتـه ترضيفـاً**: onu öfkelendirdim; ta ki kızıştı; sanki onu **الرضف** üzerine koymuşum gibi.
Ve **شاة مطفئة الرضف**: semiz olan için.
Ve falan, **ما يندّى الرضفة**; yani o cimridir.
Ve “**خذ من الرضفة ما عليها**” cimriden azı ganimet bilmek hakkında bir meseldir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الرَّضْفُ: الحجارَةُ التي حَمِيَتْ بالشمس أَو النار، واحدتها رَضْفةٌ. غيره: الرَّضْفُ الحجارة المُحماةُ يُوغَرُ بها اللَّبَنُ، واحدتها رَضْفةٌ. وفي المثل: خذ من الرَّضْفةِ ما عليها. ورَضَفه يَرْضِفُه، بالكسر، أَي كَواه بالرَّضْفةِ. والرَّضِيفُ: اللبن يُغْلى بالرَّضْفةِ. وفي حديث الهِجْرة: فيَبِيتانِ في رِسْلِها ورَضِيفِها؛ الرَّضِيفُ اللبن المَرْضُوفُ، وهو الذي طَرِحَ فيه الحجارة المُحْماةُ لِيذْهب وخَمُه. وفي حديث وابصةَ، رضي اللّه عنه: مثل الذي يأَكُلُ القُسامةَ كمثل جَدْيٍ بطنُه مملوء رَضْفاً. وفي الحديث: كان في التشهد الأَول كأَنه على الرَّضْفِ؛ هي الحِجارة المُحْماة على النار. وفي الحديث: أَنه أُتِيَ برجل نُعِتَ له الكَيُّ فقال: اكْوُوه ثم ارْضِفُوه
(* قوله «ثم ارضفوه» كذا بالأصل،
والذي في النهاية أو ارضفوه.) أَي كَمِّدُوه بالرضْفِ. وحديث أَبي ذر، رضي اللّه عنه: بَشِّر الكَنَّازين برَضْفٍ يُحْمَى عليه في نار جهنم. وشَواء مَرْضوفٌ: مَشْوِيٌّ على الرضْفة. وفي الحديث: أَن هنداً بنت عُتْبَةَ لما أَسْلمت أَرْسَلَتْ إليه بَجَدْيَيْنِ مرضوفين. ولَبَنٌ رَضِيفٌ: مصْبُوبٌ على الرَّضْفِ. والرضَفة: سِمَةٌ تُكْوَى برضْفةٍ من حجارة حيثما كانت، وقد رَضَفَه يَرْضِفُه. الليث: الرَّضْفُ حجارة على وجه الأَرض قد حميت. وشِواء مَرْضُوفٌ: يُشْوَى على تلك الحجارة. والحَمَلُ المَرْضُوفُ: تُلْقَى تلك الحجارة إذا احمرَّت في جوفِه حتى ينشوي الحمل. قال شمر: سمعت أَعرابيّاً يصف الرَّضائف وقال: يُعْمَدُ إلى الجَدي فَيُلْبَأُ من لبن أُمه حتى يمتلئ، ثم يذبح فَيُزَقَّقُ من قِبَلِ قفاه، ثم يُعْمَدُ إلى حجارة فتحرق بالنار ثم تُوضع في بطنه حتى ينشوي؛ وأَنشد بيت الكميت: ومَرْضُوفَةٍ لم تُؤْنِ في الطَّبْخِ طاهِياً.
عَجِلْتُ إلى مُحْوَرِّها، حين غَرْغَرا
لم تُؤْن أَي لم تَحْبِسْ ولم تُبْطِئْ. الأَصمعي: الرضْفُ الحجارةُ المُحْماةُ في النار أَو الشمس، واحدتها رضْفةٌ؛ قال الكميت بن زيد: أَجِيبُوا رُقَى الآسِي النَِّطاسِيِّ، واحْذَروا
مُطَفّئةَ الرَّضْفِ التي لا شِوَى لها
قال: وهي الحَيّةُ التي تمرُّ على الرضْف فَيُطْفِئُ سمُّها نارَ الرضْف. وقال أَبو عمرو الرضف حجارة يُوقد عليها حتى إذا صارت لهَباً أُّلقِيَتْ في القِدْرِ مع اللحم فأَنْضَجَتْه. والمَرْضُوفةُ: القدر أُنْضِجت بالرضف. وفي حديث حذيفة أَنه ذكر فِتَناً فقال: أَتتكم الدُّهَيْماءُ تَرْمِي بالنَّشَفِ ثم التي تَلِيها ترمي بالرَّضْف أَي في شدّتها وحَرّها كأَنها ترمي بالرضف. قال أَبو منصور: رأَيت الأعراب يأْخذون الحجارة فيوقدون عليها، فإذا حَمِيَت رَضَفُوا بها اللَّبن البارِدَ الحَقِينَ لتَكْسِر من برده فيشربونه، وربما رضفوا الماء للخيل إذا بَرَد الزمان. وفي حديث أَبي بكر: فإذا قُرَيْصٌ من مَلَّةٍ فيه أَثَر الرَّضِيفِ؛ يريد قُرْصاً صغيراً قد خُبِزَ بالمَلّة وهي الرّماد الحارُّ. والرَّضِيفُ: ما يُشْوَى من اللحم على الرَّضْفِ أَي مَرْضُوفٌ، يريد أَثَر ما عَلِقَ على القُرْص من دَسَم اللحم المرضوف. أَبو عبيدة: جاء فلان بِمُطْفِئَة الرضف، قال: وأَصلها أَنها داهيةٌ أَنْسَتْنا التي قبلها فأَطفَأَت حَرّها. قال الليث: مُطْفِئة الرّضْفِ شَحْمَة إذا أَصابت الرَّضْفَ ذابت فأَخْمَدَته؛ قال أَبو منصور: والقول ما قال أَبو عبيدة.
وفي حديث معاذ في عذاب القبر: ضَرَبَه بِمرْضافةٍ وسَطَ رأْسِه أَي بآلةٍ من الرَّضفِ، ويروى بالصاد، وقد تقدّم.
والرضْف: جِرْمُ عِظامٍ في الرُّكْبَة كالأَصابع المضمومة قد أَخذ بعضها بعضاً، والواحدة رَضْفة، ومنهم من يثقل فيقول: رَضَفةٌ. ابن سيده: والرَّضْفةُ والرَّضَفةُ: عظم مُطْبِقٌ على رأَْس الساق ورأْسِ الفخذ. والرَّضْفةُ: طَبَقٌ يموجُ على الرُّكبة، وقيل: الرَّضَفَتان من الفرس عظمان مُسْتديران فيهما عِرَضٌ منقطعان من العظام كأَنهما طَبَقانِ للركبتين، وقيل: الرضفة الجلدة التي على الركبة. والرضفة: عظم بين الحَوْشَبِ والوَظِيفِ ومُلْتقى الجُبَّةِ في الرُّسْغِ، وقيل: هي عظمٌ مُنْقَطِعٌ في جوف الحافر. ورَضْفُ الركبة
(* قوله «ورضف الركبة» كذا بالأصل بدون هاء تأنيث،
وقوله «والرضف ركبتا» كذا فيه أيضاً.) ورُضافُها: التي تزول. وقيل: الرُّضاف ما كان تحت الدَّاغِصة. وقال النضر في كتاب الخيل: والرضف ركبتا الفرس فيما بين الكُراع والذِّراع، وهي أَعْظمُ صغار مجتمعة في رأْس أَعلى الذراع.
ورَضَفْتُ الوِسادَةَ: ثَنَيْتُها، يمانِيةٌ.

##### Türkçe

**الرَّضْفُ**: güneşle yahut ateşle ısınmış taş; onun bir tanesi **رَضْفةٌ**’dir. Başkası: **الرَّضْفُ** ısıtılmış taşlardır; onunla süt kaynatılır, onun bir tanesi **رَضْفةٌ**’dir. Meselde: “**الرَّضْفةِ**’den üzerindekini al.” Ve **رَضَفه يَرْضِفُه**; kesre ile, yani onu **الرَّضْفةِ** ile dağladı. Ve **الرَّضِيفُ**: **الرَّضْفةِ** ile kaynatılan süttür. Ve hicret hadîsinde: “İkisi onun **رِسْلِها**’sında ve **رَضِيفِها**’sında gecelediler”; **الرَّضِيفُ** **المَرْضُوفُ** süttür; o, içine ısıtılmış taşların atıldığıdır ki onun ağır kokusu gitsin. Ve Vâbısa hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “**القُسامةَ** yiyen kimsenin misali, karnı **رَضْفاً** ile dolu bir oğlağın misali gibidir.” Ve hadîste: “İlk teşehhütte sanki **الرَّضْفِ** üzerindeymiş gibi idi”; o, ateş üzerinde ısıtılmış taşlardır. Ve hadîste: “Ona, kendisi için dağlama vasfedilmiş bir adam getirildi de dedi ki: ‘Onu dağlayın, sonra **ارْضِفُوه**’”
(* “**ثم ارضفوه**” sözü asılda böyle; nihâyede ise “**او ارضفوه**”.) yani onu **الرَّضْفِ** ile kompres yapın. Ve Ebû Zer hadîsi, Allah ondan razı olsun: “Cehennem ateşinde üzerinde ısıtılacak bir **رَضْفٍ** ile **الكَنَّازين**’i müjdele.” Ve **شَواء مَرْضوفٌ**: **الرَّضْفةِ** üzerinde kızartılmıştır. Ve hadîste: Hind bint Utbe Müslüman olunca ona iki **بَجَدْيَيْنِ** **مرضوفين** gönderdi. Ve **لَبَنٌ رَضِيفٌ**: **الرَّضْفِ** üzerine dökülmüş. Ve **الرضَفة**: nerede olursa olsun taşlardan bir **رضْفةٍ** ile dağlanan bir damgadır; ve onu **رَضَفَه يَرْضِفُه**. Leys: **الرَّضْفُ** yer yüzünde olup ısınmış taşlardır. Ve **شِواء مَرْضُوفٌ**: o taşlar üzerinde kızartılır. Ve **الحَمَلُ المَرْضُوفُ**: o taşlar kızarınca onun karnının içine atılır, ta ki kuzu kızarsın. Şemmer dedi: **الرَّضائف**’i vasfeden bir bedevîyi işittim; dedi ki: oğlağa yönelinir, annesinin sütünden emzirilir ta ki dolsun; sonra kesilir, sonra ensesi tarafından tulumlanır; sonra taşlara yönelinir, ateşle yakılır; sonra karnına konur ta ki kızarsın; ve Kumeyt’in beytini okudu:
ومَرْضُوفَةٍ لم تُؤْنِ في الطَّبْخِ طاهِياً.
عَجِلْتُ إلى مُحْوَرِّها، حين غَرْغَرا
**لم تُؤْن** yani hapsetmedi ve geciktirmedi. Asmaî: **الرضْفُ** ateşte yahut güneşte ısıtılmış taşlardır; onun bir tanesi **رضْفةٌ**’dir; Kumeyt b. Zeyd dedi:
أَجِيبُوا رُقَى الآسِي النَِّطاسِيِّ، واحْذَروا
مُطَفّئةَ الرَّضْفِ التي لا شِوَى لها
Dedi ki: o, **الرَّضْفِ** üzerinden geçen yılandır; onun zehri **الرضْفِ** ateşini söndürür. Ebû Amr dedi: **الرضف** üzerinde ateş yakılan taşlardır; alev hâline gelince etle birlikte tencereye atılır da onu pişirir. Ve **المَرْضُوفةُ**: **الرضف** ile pişirilmiş tenceredir. Ve Huzeyfe hadîsinde, fitneleri zikretti de dedi ki: “Size **الدُّهَيْماءُ** geldi; **بالنَّشَفِ** atar; sonra onu izleyen, **بالرَّضْفِ** atar”; yani şiddetinde ve hararetinde sanki **بالرضف** atıyor gibidir. Ebû Mansûr dedi: Bedevîleri gördüm; taşları alırlar, üzerlerinde ateş yakarlar; ısınınca soğuk, taze sağılmış sütü onunla **رَضَفُوا** ederler ki soğukluğunu kırsın, sonra onu içerler; bazen zaman soğuyunca atlar için suyu da **رضفوا** ederler.

Ebû Bekir hadîsinde: “İçinde **أَثَر الرَّضِيفِ** bulunan **قُرَيْصٌ** bir **مَلَّةٍ**”; küçük bir ekmek parçasını kasteder; **المَلّة** ise sıcak küldür. Ve **الرَّضِيفُ**: **الرَّضْفِ** üzerinde etten kızartılan şeydir; yani **مَرْضُوفٌ**; ekmek parçasına yapışmış olan **دَسَم**’in izini kasteder; **اللحم المرضوف**’un yağıdır. Ebû Ubeyde: “Falan, **بِمُطْفِئَة الرضف** ile geldi”; dedi ki: onun aslı, önceki belâyı bize unutturan bir belâ olmasıdır; böylece onun hararetini söndürdü. Leys dedi: **مُطْفِئة الرّضْفِ** bir içyağı parçasıdır; **الرَّضْفَ**’a isabet edince erir de onu söndürür; Ebû Mansûr dedi: söz, Ebû Ubeyde’nin dediğidir.

Kabir azabı hakkında Muâz hadîsinde: “Onu, başının ortasına bir **بِمرْضافةٍ** ile vurdu”; yani **الرَّضفِ**’ten bir aletle; **بالصاد** ile de rivayet olunur; geçmişti.

Ve **الرضْف**: dizde, bitişik parmaklar gibi, bir kısmı bir kısmını tutmuş büyük bir cisimdir; bir tanesi **رَضْفة**’dir; onlardan kimi ağırlaştırır da **رَضَفةٌ** der. İbn Sîde: **والرَّضْفةُ** ve **الرَّضَفةُ**: kaval kemiği başı ve uyluk kemiği başı üzerine kapanan bir kemiktir. Ve **الرَّضْفةُ**: diz üzerinde dalgalanan bir tabakadır; ve denildi ki: attan **الرَّضَفَتان** iki yuvarlak kemiktir; onlarda enine bir genişlik vardır; kemiklerden kopuktur; sanki dizler için iki tabaka gibidirler. Ve denildi ki: **الرضفة** diz üzerindeki deridir. Ve **الرضفة**: **الحَوْشَبِ** ile **الوَظِيفِ** arasında ve bilekte **مُلْتقى الجُبَّةِ**’de bir kemiktir; ve denildi ki: o, toynağın içinde kopuk bir kemiktir. Ve **رَضْفُ الركبة**
(* “**ورضف الركبة**” sözü asılda dişilik **هاء**’sı olmaksızın böyle; “**والرضف ركبتا**” sözü de onda yine böyledir.) ve onun **رُضافُها**’sı: yerinden çıkan şeylerdir. Ve denildi ki: **الرُّضاف** **الدَّاغِصة**’nın altında olan şeydir. Nadr, atlar kitabında dedi: **والرضف** atın iki dizidir; **الكُراع** ile **الذِّراع** arasındadır; o, üst kolun başında toplanmış küçük kemiklerin en büyüğüdür.

Ve **رَضَفْتُ الوِسادَةَ**: onu ikiye katladım; Yemen lehçesidir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الرضف: الحجارة المحماة بالشمس، أو بالنار، نقله الأصمعي يوغر بها اللبن، كما في الصحاح، الواحدة: رضفة، قال المستوغر:
  ينش الماء في الربلات منـهـا                      نشيش الرضف في اللبن الوغير

  وقال الأزهري: رأيت الأعراب يأخذون الحجارة يوقدون عليها، فإذا حميت رضفوا بها اللبن البارد الحقين، لتكسر من برده، فيشربونه، وربما رضفوا الماء للخيل إذا برد الزمان، وفي الحديث: )كان في التشهد الأول كأنه على الرضف( كالمرضافة، نقله الصاغاني هكذا بمعنى الرضف، وفسره في اللسان بآلة من الرضف، وبه فسر حديث معاذ في عذاب القبر: )ضربه بمرضافة وسط رأسه( ويروى بالصاد، وقد تقدم ورضفه، يرضفه: كواه بها، أي بالحجارة المحماة، ومنه الحديث: (أنه أتى برجل نعت له الكي، فقال: )اكووه، ثم ارضفوه(، أي: كمدوه بالرضف. قال الليث: الرضف: عظام في الركبة كالأصابع المضمومة، قد أخذ بعضها بعضا. قال ابن شميل، في كتاب الخيل: الرضف من الفرس: ركبتاه فيما ما بين الكراع والذراع وهي أعظم صغار مجتمعة في رأس أعلى الذراع، واحدتها: رضفة بالفتح، ويحرك قاله الليث، وفي المحكم: الرضفة: والرضفة عظم مطبق على رأس الساق ورأس الفخذ، والرضفة: طبق يموج على الركبة. وقيل: الرضفتان من الفرس: عظمان مستديران فيهما عرض، منقطعان من العظام، كأنهما طبقان للركبتين. وقيل: الرضفة: جلدة على الركبة. وقيل: عظم بين الحوشب والوظيف وملتقى الجبة في الرسغ. وقيل: عظم منقطع في جوف الحافر. من المجاز: مطفئة الرضف: داهية تنسي التي قبلها فتطفئ حرها، ومنه المثل: جاء فلان بمطفئة الرضف، قاله أبو عبيدة، وبسطه الميداني في المجمع. قال الليث: مطفئة الرضف: شحمة إذا أصابت الرضفة ذابت فأحمدته، وفي الأساس: شاة مطفئة الرضف، للسمينة، وهو مجاز، قال الأزهري: والقول ما قاله أبو عبيدة. قيل: مطفئة الرضف، ويشدد: حية تمر على الرضف فيطفئ سمها ناره، ومنه قول الكميت:
  أجيبوا رقى الآسى النطاسى واحذروامطفئة الرضف التي لا شوى لها والرضيف، كأمير: اللبن يغلي بالرضفة، وهو الذي يطرح فيه الرضف ليذهب وخمه، ومنه قولهم: شربت الرضيف، وقيل: لبن رضيف: مصبوب على الرضف. والمرضوف: شواء يشوى عليها، أى على الرضفة، المرضوف أيضا: ما أنضج بها، يقال: حمل مرضوف: يلقى الرضف إذا أحمر في جوفه حتى ينضج الحمل، كما في اللسان، والأساس. ورضف بسلحه: رمى، عن ابن عباد. رضف الوسادة: ثناها، قال ابن دريد: يمانية. والمرضوفة في قول الكميت ابن زيد، أبى المستهل:
  ومرضوفة لم تؤن في الطبخ طاهياعجلت إلى محورها حين غرغرا

  القدر أنضجت بالرضف، ولم تؤن: أي لم تحبس، ولم تبطئ، هكذا فسره الجوهري وقال أبو عبيدة: المرضوفة في البيت: الكرش يغسل، وينظف، ويحمل في السفر، فإذا أرادوا أن يطبخوا، وليست معهم قدر قطعوا اللحم، وألقوه في الكرش، ثم عمدوا إلى حجارة، فأوقدوا عليها حتى تحمى، ثم يلقونها في الكرش، وهكذا فسره شمر أيضا. قال الليث: الرضفة، محركة: سمة تكوى بحجارة حيثما كانت، وقد رضفه، يرضفه، رضفا. ورضفات العرب أربعة، وهي قبائل: شيبان، وتغلب، وبهراء، وإياد، نقله الليث، قيل لهم رضفات، لشدتهم، كما قيل لغيرهم: جمرات، لاجتماعهم، وقد تقدم. ومما يستدرك عليه: رضف اللبن، يرضفه، رضفا: إذا غلاه بالرضاف، وكذا الماء. والرضيف: ما يشوى من اللحم على الرضف، ومنه حديث أبي بكر رضي الله عنه )وإذا قريص من ملة فيه أثر الرضيف( يريد: أثر ما علق على القرص من دسم اللحم المرضوف، والرضيفة: هي الكرش التي مر تفسيرها، قال شمر: سمعت أعرابيا يصف الرضائف، وقال: يعمد إلى الجدي فيلبأ من لبن أمه حتى يمتلئ، ثم يذبح فيزقق من قبل قفاه، ثم يعمد إلى حجارة فتحرق بالنار، ثم توضع في بطنه حتى ينشوى. والمرضوفة: القدر أنضجت بالرضف، نقله الجوهري في شرح قول الكميت السابق، وتركه المصنف، وهو غريب، فإنه معنى في حد ذاته صحيح، ولو لم يفسر به قول الكميت، فتأمل. ورضاف الركبة، كغراب: ما كان تحت الداغصة، في المثل خذ من الرضفة ما عليها، وهي إذا ألقيت في اللبن لزق بها منه شيء، فيقال: خذ ما عليها فإن تركك إياه لا ينفع، ويضرب في اغتنام الشيء يؤخذ من البخيل وإن كان نزرا، نقله الجوهري، والصاغاني، والزمخشري. ويقال: فلان ما يندى الرضفة، أي: بخيل، وهو مجاز. وشاة مطفئة الرضف أي: سمينة. ويقال: هو على الرضف: إذا كان قلقا مشخوصا به، أو مغتاظا. ورضفته ترضيفا: أغضبته حتى حمي، كأنه جعله على الرضف، وكل ذلك مجاز، كما في الأساس.

##### Türkçe

**الرضف**: güneşle yahut ateşle kızdırılmış taşlar; bunu الأصمعي nakletti: onunla sütü kaynatır; الصحاح’ta olduğu gibi. Tekili: **رضفة**. المستوغر dedi ki:
  “Ondan, **الربلات** içinde su kaynar;
  **اللبن الوغير** içinde **الرضف**’in kaynaması gibi.”

  الأزهري dedi ki: Bedevîleri gördüm: taşları alırlar, onların üzerinde ateş yakarlar; kızınca onunla soğuk, yeni sağılmış sütü **رضفوا** ederler; onun soğuğunu kırmak için; sonra onu içerler. Bazen de zaman soğuduğunda atlar için suyu **رضفوا** ederler. Hadiste: “(Birinci teşehhütte sanki **الرضف** üzerindeymiş gibi idi)” **كالمرضافة**; الصاغاني bunu böyle, **الرضف** manasında nakletti. Onu اللسان’da **الرضف**’ten bir âlet olarak tefsir etti. Bununla, kabir azabında Muâz hadisini tefsir etti: “(**مرضافة** ile başının ortasına vurdu)”; **بالصاد** ile de rivayet olunur; geçmişti. Ve **رضفه، يرضفه**: onu onunla dağladı; yani kızdırılmış taşlarla. Ondan hadistir: “(Dağlama ile nitelenmiş bir adam getirildi; dedi ki: ‘Onu dağlayın, sonra onu **ارضفوه** edin’)”; yani onu **بالرضف** ile kompresleyin. الليث dedi ki: **الرضف**: dizde, bitişik parmaklar gibi kemiklerdir; bazısı bazısını almıştır. ابن شميل, “Kitâbü’l-hayl”de dedi ki: attan **الرضف**: onun iki dizidir; **الكراع** ile **الذراع** arasındaki yerde; **الذراع**’ın üst başında toplanmış küçük kemiklerin en büyüğüdür. Tekili: **رضفة** (fetha ile); harekelenir de; bunu الليث söyledi. المحكم’de: **الرضفة**: ve **الرضفة** bacağın başı ile uyluğun başı üzerine kapanmış bir kemiktir. Ve **الرضفة**: diz üzerinde dalgalanan bir tabaktır. Denildi ki: attan iki **الرضفتان**: içinde enine olan iki yuvarlak kemiktir; kemiklerden kopuktur; sanki iki diz için iki tabaktır. Denildi ki: **الرضفة**: diz üzerinde bir deridir. Denildi ki: **الحوشب** ile **الوظيف** arasında ve bilekte **الجبة**’nin birleştiği yerde bir kemiktir. Denildi ki: toynağın iç boşluğunda kopuk bir kemiktir. Mecazdan: **مطفئة الرضف**: kendinden öncekini unutturan bir musibettir; böylece onun hararetini söndürür. Ondan mesel: “Falan, **مطفئة الرضف** ile geldi”; bunu Ebû Ubeyde söyledi; onu الميداني “المجمع”da genişletti. الليث dedi ki: **مطفئة الرضف**: **الرضفة**’ye isabet edince eriyen ve onu övülen kılan bir iç yağıdır. الأساس’ta: **شاة مطفئة الرضف**: semiz koyun için; bu mecazdır. الأزهري dedi ki: söz, Ebû Ubeyde’nin dediğidir. Denildi ki: **مطفئة الرضف**; şeddeli de yapılır: **الرضف** üzerinden geçen bir yılandır; zehri onun ateşini söndürür. Ondan, الكميت’in sözü:
  “**رقى الآسى النطاسى**’ye cevap verin ve sakının
  **مطفئة الرضف**’ten; onun **شوى**’su yoktur.”

Ve **الرضيف**, **كأمير**: **الرضفة** ile kaynayan süttür; o, içine **الرضف** atılan ve onun ağırlığı gitsin diye yapılan şeydir. Ondan sözleri: “**الرضيف** içtim.” Denildi ki: **لبن رضيف**: **الرضف** üzerine dökülmüş süttür. Ve **المرضوف**: onun üzerinde kızartılan kebaptır; yani **الرضفة** üzerinde. **المرضوف** ayrıca: onunla pişirilmiş şeydir. Denilir: **حمل مرضوف**: **الرضف** içi kızarınca kuzu onun içine atılır; kuzu pişinceye kadar; اللسان ve الأساس’ta olduğu gibi. Ve **رضف بسلحه**: attı; ابن عباد’dan. **رضف الوسادة**: yastığı ikiye katladı. ابن دريد dedi ki: Yemenîcedir. Ve الكميت’in, Zeyd b. Ebî’l-müstehil’in sözünde **المرضوفة**:
  “Ve **مرضوفة**; pişirmede onu bir aşçı bekletmedi;
  **غرغرا** edince, onun **محورها**’na acele etti.”

  Tencere **بالرضف** ile pişirildi. **لم تؤن**: yani alıkonulmadı ve gecikmedi. Bunu böyle الجوهري tefsir etti. Ebû Ubeyde dedi ki: beyitte **المرضوفة**: işkembedir; yıkanır, temizlenir ve yolculukta taşınır. Pişirmek istediklerinde ve yanlarında tencere yoksa eti parça parça keserler, onu işkembenin içine atarlar; sonra taşlara yönelirler; onların üzerinde ateş yakarlar, ta ki kızsın; sonra onları işkembenin içine atarlar. Şemmer de bunu böyle tefsir etti. الليث dedi ki: **الرضفة** (harekeli): nerede olursa olsun taşlarla dağlanan bir damgadır. Ve onu **رضفه، يرضفه، رضفا** etti. Ve Arapların **رضفات**’ı dörttür; onlar kabilelerdir: **شيبان** ve **تغلب** ve **بهراء** ve **إياد**; bunu الليث nakletti. Onlara **رضفات** denildi; şiddetlerinden dolayı; başkalarına da “**جمرات**” denildiği gibi; toplanmalarından dolayı; geçmişti. Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **رضف اللبن، يرضفه، رضفا**: **بالرضاف** ile onu kaynattığında; su da böyledir. Ve **الرضيف**: **الرضف** üzerinde etten kızartılan şeydir. Ondan Ebû Bekir رضى الله عنه hadisi: “(Ve **ملة** içinde bir **قريص**; onda **الرضيف**’in izi vardır)”; muradı: **اللحم المرضوف**’un yağından, **القرص** üzerine yapışmış olanın izi. Ve **الرضيفة**: tefsiri geçen işkembedir. Şemmer dedi ki: bir bedevîyi **الرضائف**’i vasfederken işittim; dedi ki: oğlağa yönelir; annesinin sütünden emzirilir, ta ki dolsun; sonra keser; ensesinin tarafından onu tulumlar; sonra taşlara yönelir; onları ateşle yakar; sonra karnına konur, ta ki kızarsın. Ve **المرضوفة**: **الرضف** ile pişirilmiş tenceredir; bunu الجوهري, yukarıdaki الكميت sözünün şerhinde nakletti; musannif onu bıraktı; bu gariptir; çünkü bu, kendi başına doğru bir manadır; ولو لم يفسر به قول الكميت, düşün. Ve **رضاف الركبة**, **كغراب**: **الداغصة**’nın altında olan şeydir. Meselde: “**خذ من الرضفة ما عليها**”; o, süte atıldığında ondan bir şey ona yapışır; denilir: “Üzerindekini al; çünkü onu sana bırakması fayda vermez.” Cimriden alınan şey az da olsa ganimet bilmede darb-ı mesel yapılır. Bunu الجوهري ve الصاغاني ve الزمخشري nakletti. Ve denilir: “Falan **ما يندى الرضفة**”; yani cimridir; bu mecazdır. Ve **شاة مطفئة الرضف**: yani semiz. Ve denilir: “O, **على الرضف** üzerindedir”: huzursuz, dikilmiş halde ise yahut öfkeli ise. Ve onu **رضفته ترضيفا**: onu kızdırdım, ta ki ısındı; sanki onu **على الرضف** kılmış gibi. Bunların hepsi mecazdır; الأساس’ta olduğu gibi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَضَفَهُ
1 رَضَفَهُ ذ , aor. رَضِفَ , (S, Msb, K,) inf. n. رَضْفٌ, (Msb,) He cauterized him, or it, (namely, a thing, Msb,) with a heated stone. (S, Msb, K.) ― -b2- And He roasted it (namely, flesh-meat,) upon heated stones. (Msb.) And Az says, رُبَّمَا رَضَفَتِ العَرَبُ المَآءِ بِالرَّضْفِ لِلْخَيْلِ [Sometimes, or often, the Arabs heated, or warmed, water with heated stones for the horses]. (O.) -A2- رَضَفَ بِسَلْحِهِ He ejected his excrement, or thin excrement. (Ibn- 'Abbلd, O, K.) -A3- رَضَفَ الوِسَادَةَ He folded the pillow. (IDrd, O, K.)

رَضْفٌ
رَضْفٌ ذ Heated stones (S, O, Mgh, Msb, K) with which milk is made hot, or is made to boil; (S, O, K;) [and with which one cauterizes; and upon which flesh-meat is roasted; as shown above;] as also ↓ مِرْضَافَةٌ: (O, K:) n. un. with ة. (S, O, Mgh, Msb.) It is said in a prov., خُذْ مِنَ الرَّضْفِةِ مَا عَلَيْهَا [Take thou from the heated stone what is upon it]: (S, O:) i. e. take thou what adheres, of the milk, to the heated stone when it is thrown, with others, therein, to make it hot, or to make it to boil: it is applied to the case of one's taking as spoil a thing from a niggard, though it be little, or paltry. (Meyd, O.) [Hence,] مُطْفِئَةُ الرَّضْفِ A piece of fat which, when it falls upon the heated stones, melts, and extinguishes their heat: and a serpent of which the poison, when it passes by the heated stones, extinguished their fire: (O, K:) and a lean sheep or goat, that puts out the fire and does not become thoroughly cooked: (M, L, K, all in art. حدس:) or a fat sheep or goat, that slakes the heated stones by its fat: (T and TA in that art.:) and (assumed tropical:) a calamity that makes one to forget that which was before it: (AO, O, K:) or simply (assumed tropical:) a calamity. (K in art. طفأ [q. v.].) ― -b2- Also Certain bones in the knee, like fingers put together, holding together one another; (O, K;) above which is the دَاغِصَة [or patella]: (TA in art. دغص:) in a horse, what are between the shank and the arm: (En-Nadr, O, K:) they are certain small bones, places together, at the head of the upper part of the ذراع [app. a mistranscription for كُرَاع, i. e. shank]: (En-Nadr, O:) one thereof is termed رَضْفَةٌ and ↓ رَضَفَةٌ. (O, K.)

رَضْفَةٌ
رَضْفَةٌ ذ n. un. of رَضْفٌ [q. v.]. (S, O, Mgh, Msb.) ― -b2- [Hence, app.,] رَضَفَاتُ العَرَبِ an appellation of four [tribes of the Arabs], Sheybلn and Teghlib and Bahrà and Iyلd. (O, K.)

رَضَفَةٌ
رَضَفَةٌ ذ A certain brand, or mark, made by burning the skin with [heated] stones. (Lth, O, K.) ― -b2- See also رَضْفٌ, last sentence.

رَضِيفٌ
رَضِيفٌ ذ Milk that is boiled by means of the heated stone [or stones]. (S, O, K.)

مَرْضُوفٌ
مَرْضُوفٌ ذ Roast meat roasted by means of heated stones: (S, O, K: *) and thoroughly cooked thereby. (K.)

مرْضَافَةٌ
مرْضَافَةٌ ذ : see رَضْفٌ, first sentence.

مَرْضُوفَةٌ
مَرْضُوفَةٌ ذ A cooking-pot [in which the food is] thoroughly cooked by means of heated stones: (S:) or the stomach, or maw, of a ruminant animal, which is washed and cleansed, and carried in a journey; and when the people desire to cook, and there is no cooking-pot, they cut up the flesh-meat, and put it into the stomach, or maw, then they betake themselves to some stones, and kindle a fire upon them so that they become heated, whereupon they put them into the stomach, or maw. (O, K.) It occurs in the saying of ElKumeyt,
وَمْرضُوفَةٍ لَمْ تُؤْنِ فِى الطَّبْخِ طَاهِيًا
عَجِلْتُ اـِلَى مُحْوَرِّهَا حِينَ غَرْغَرَا
(S, O, K,) i. e. [Many a cooking-pot &c, or many a stomach, or maw, &c., has there been,] that did not impede nor delay [in the cooking the cook, to the whiteness of the froth whereof I have hastened when it made a sound in boiling, or broiling]. (S.) [This art. is wanting in the copies of the L and TA to which I have had access.]

##### Türkçe

رَضَفَهُ
1 **رَضَفَهُ** ذ , muzâri‘ı **رَضِفَ** , (S, Msb, K,) mastar ismi **رَضْفٌ**, (Msb,) O, onu yahut onu (yani bir şeyi, Msb,) kızdırılmış bir taşla dağladı. (S, Msb, K.) ― -b2- Ve onu (yani et,) kızdırılmış taşlar üzerinde kızarttı. (Msb.) Ve Az der ki, **رُبَّمَا رَضَفَتِ العَرَبُ المَآءِ بِالرَّضْفِ لِلْخَيْلِ** [Bazen, yahut çoğu kez, Araplar atlar için suyu kızdırılmış taşlarla ısıttılar yahut ılıttılar]. (O.) -A2- **رَضَفَ بِسَلْحِهِ** Dışkısını, yahut sulu dışkısını çıkardı. (Ibn- 'Abbلd, O, K.) -A3- **رَضَفَ الوِسَادَةَ** Yastığı katladı. (IDrd, O, K.)

رَضْفٌ
**رَضْفٌ** ذ Sütü ısıtmak yahut kaynatmak için kullanılan kızdırılmış taşlar; (S, O, Mgh, Msb, K) (S, O, K;) [ve onunla dağlama yapılır; ve onun üzerinde et kızartılır; yukarıda gösterildiği üzere;] ve yine ↓ **مِرْضَافَةٌ**: (O, K:) tekil isim; ة ile. (S, O, Mgh, Msb.) Bir meselde şöyle denir, **خُذْ مِنَ الرَّضْفِةِ مَا عَلَيْهَا** [Kızdırılmış taştan, üzerinde olanı al]: (S, O:) yani, onu ısıtmak yahut kaynatmak için, başka taşlarla birlikte, içine atıldığında, kızdırılmış taşa yapışan sütten olanı al: bu, cimriden ganimet olarak bir şey almanın hâline uygulanır; az yahut değersiz olsa bile. (Meyd, O.) [Bundan dolayı,] **مُطْفِئَةُ الرَّضْفِ** Kızdırılmış taşların üzerine düştüğünde eriyen ve onların hararetini söndüren bir parça yağ: ve zehri, kızdırılmış taşların yanından geçtiğinde onların ateşini söndüren bir yılan: (O, K:) ve ateşi söndüren ve iyice pişmeyen zayıf bir koyun yahut keçi: (M, L, K, hepsi حدس maddesinde:) yahut yağıyla kızdırılmış taşları söndüren semiz bir koyun yahut keçi: (T ve TA o maddede:) ve (mecaz olduğu varsayılan:) kendinden önce olanı unutturan bir musibet: (AO, O, K:) yahut sadece (mecaz olduğu varsayılan:) bir musibet. (K, **طفأ** maddesinde [bkz.].) ― -b2- Ayrıca, dizde, bir araya getirilmiş parmaklar gibi, birbirini bir arada tutan birtakım kemikler; (O, K;) onların üstünde **دَاغِصَة** [yahut dizkapağı] vardır: (TA, **دغص** maddesinde:) atta, incik ile kol arasında olan şeyler: (En-Nadr, O, K:) onlar, **ذراع**ın [görünüşe göre **كُرَاع**, yani incik, için bir yanlış yazım] üst kısmının başında, bir araya konulmuş birtakım küçük kemiklerdir: (En-Nadr, O:) bunlardan birine **رَضْفَةٌ** ve ↓ **رَضَفَةٌ** denir. (O, K.)

رَضْفَةٌ
**رَضْفَةٌ** ذ **رَضْفٌ**’ün tekil ismidir [bkz.]. (S, O, Mgh, Msb.) ― -b2- [Bundan dolayı, görünüşe göre,] **رَضَفَاتُ العَرَبِ** dört [Arap kabilesinin] bir adıdır: Şeybân ve Teğlib ve Bahrà ve İyâd. (O, K.)

رَضَفَةٌ
**رَضَفَةٌ** ذ [kızdırılmış] taşlarla deriyi yakarak yapılan belirli bir dağ, yahut işaret. (Lth, O, K.) ― -b2- Ayrıca **رَضْفٌ**’e bak, son cümle.

رَضِيفٌ
**رَضِيفٌ** ذ Kızdırılmış taş (yahut taşlar) vasıtasıyla kaynatılan süt. (S, O, K.)

مَرْضُوفٌ
**مَرْضُوفٌ** ذ Kızdırılmış taşlar vasıtasıyla kızartılmış kızartma et: (S, O, K: *) ve bununla iyice pişirilmiş. (K.)

مرْضَافَةٌ
**مرْضَافَةٌ** ذ : **رَضْفٌ**’e bak, ilk cümle.

مَرْضُوفَةٌ
**مَرْضُوفَةٌ** ذ Kızdırılmış taşlar vasıtasıyla [içindeki yemek] iyice pişirilen bir tencere: (S:) yahut geviş getiren bir hayvanın, yıkanıp temizlenen ve yolculukta taşınan işkembesi yahut midesi; insanlar pişirmek istediklerinde ve tencere olmadığında, eti doğrarlar ve onu işkembenin yahut midenin içine koyarlar, sonra birtakım taşlara yönelirler ve onların üzerinde bir ateş yakarlar ki ısınsınlar; bunun üzerine onları işkembenin yahut midenin içine koyarlar. (O, K.) El-Kumeyt’in sözünde geçer,
وَمْرضُوفَةٍ لَمْ تُؤْنِ فِى الطَّبْخِ طَاهِيًا
عَجِلْتُ اـِلَى مُحْوَرِّهَا حِينَ غَرْغَرَا
(S, O, K,) yani, [Nice tencere vb., yahut nice işkembe yahut mide vb. olmuştur ki,] pişirmede aşçıyı engellemedi ve geciktirmedi; köpüğünün beyazlığına, kaynarken yahut kızarırken ses çıkardığı vakit, ben onun beyazlığına acele ettim. (S.) [Bu madde, erişebildiğim L ve TA nüshalarında yoktur.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَضَفَ
رَضَفَ I ( n. ac. رَضْف 1 ),
a.  Cooked over redhot stones.

رَضْف
رَضْف 1 ,  رَضْفَة 1t ,
a.  Heated stones.

مِرْضَاْفَة
مِرْضَاْفَة 45t ,
a.  see 1 .

##### Türkçe

رَضَفَ
**رَضَفَ** I (isim-fiil: **رَضْف** 1),
a. Kızgın taşlar üzerinde pişirildi.

رَضْف
**رَضْف** 1, **رَضْفَة** 1t,
a. Isıtılmış taşlar.

مِرْضَاْفَة
**مِرْضَاْفَة** 45t,
a. 1’e bak.
