# رضف — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%81/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B6%D9%81/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رضف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%81.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: رضف

الرَّضْفُ: الحجارَةُ التي حَمِيَتْ بالشمس أَو النار، واحدتها رَضْفةٌ. غيره: الرَّضْفُ الحجارة المُحماةُ يُوغَرُ بها اللَّبَنُ، واحدتها رَضْفةٌ. وفي المثل: خذ من الرَّضْفةِ ما عليها. ورَضَفه يَرْضِفُه، بالكسر، أَي كَواه بالرَّضْفةِ. والرَّضِيفُ: اللبن يُغْلى بالرَّضْفةِ. وفي حديث الهِجْرة: فيَبِيتانِ في رِسْلِها ورَضِيفِها؛ الرَّضِيفُ اللبن المَرْضُوفُ، وهو الذي طَرِحَ فيه الحجارة المُحْماةُ لِيذْهب وخَمُه. وفي حديث وابصةَ، رضي اللّه عنه: مثل الذي يأَكُلُ القُسامةَ كمثل جَدْيٍ بطنُه مملوء رَضْفاً. وفي الحديث: كان في التشهد الأَول كأَنه على الرَّضْفِ؛ هي الحِجارة المُحْماة على النار. وفي الحديث: أَنه أُتِيَ برجل نُعِتَ له الكَيُّ فقال: اكْوُوه ثم ارْضِفُوه
(* قوله «ثم ارضفوه» كذا بالأصل،
والذي في النهاية أو ارضفوه.) أَي كَمِّدُوه بالرضْفِ. وحديث أَبي ذر، رضي اللّه عنه: بَشِّر الكَنَّازين برَضْفٍ يُحْمَى عليه في نار جهنم. وشَواء مَرْضوفٌ: مَشْوِيٌّ على الرضْفة. وفي الحديث: أَن هنداً بنت عُتْبَةَ لما أَسْلمت أَرْسَلَتْ إليه بَجَدْيَيْنِ مرضوفين. ولَبَنٌ رَضِيفٌ: مصْبُوبٌ على الرَّضْفِ. والرضَفة: سِمَةٌ تُكْوَى برضْفةٍ من حجارة حيثما كانت، وقد رَضَفَه يَرْضِفُه. الليث: الرَّضْفُ حجارة على وجه الأَرض قد حميت. وشِواء مَرْضُوفٌ: يُشْوَى على تلك الحجارة. والحَمَلُ المَرْضُوفُ: تُلْقَى تلك الحجارة إذا احمرَّت في جوفِه حتى ينشوي الحمل. قال شمر: سمعت أَعرابيّاً يصف الرَّضائف وقال: يُعْمَدُ إلى الجَدي فَيُلْبَأُ من لبن أُمه حتى يمتلئ، ثم يذبح فَيُزَقَّقُ من قِبَلِ قفاه، ثم يُعْمَدُ إلى حجارة فتحرق بالنار ثم تُوضع في بطنه حتى ينشوي؛ وأَنشد بيت الكميت: ومَرْضُوفَةٍ لم تُؤْنِ في الطَّبْخِ طاهِياً.
عَجِلْتُ إلى مُحْوَرِّها، حين غَرْغَرا
لم تُؤْن أَي لم تَحْبِسْ ولم تُبْطِئْ. الأَصمعي: الرضْفُ الحجارةُ المُحْماةُ في النار أَو الشمس، واحدتها رضْفةٌ؛ قال الكميت بن زيد: أَجِيبُوا رُقَى الآسِي النَِّطاسِيِّ، واحْذَروا
مُطَفّئةَ الرَّضْفِ التي لا شِوَى لها
قال: وهي الحَيّةُ التي تمرُّ على الرضْف فَيُطْفِئُ سمُّها نارَ الرضْف. وقال أَبو عمرو الرضف حجارة يُوقد عليها حتى إذا صارت لهَباً أُّلقِيَتْ في القِدْرِ مع اللحم فأَنْضَجَتْه. والمَرْضُوفةُ: القدر أُنْضِجت بالرضف. وفي حديث حذيفة أَنه ذكر فِتَناً فقال: أَتتكم الدُّهَيْماءُ تَرْمِي بالنَّشَفِ ثم التي تَلِيها ترمي بالرَّضْف أَي في شدّتها وحَرّها كأَنها ترمي بالرضف. قال أَبو منصور: رأَيت الأعراب يأْخذون الحجارة فيوقدون عليها، فإذا حَمِيَت رَضَفُوا بها اللَّبن البارِدَ الحَقِينَ لتَكْسِر من برده فيشربونه، وربما رضفوا الماء للخيل إذا بَرَد الزمان. وفي حديث أَبي بكر: فإذا قُرَيْصٌ من مَلَّةٍ فيه أَثَر الرَّضِيفِ؛ يريد قُرْصاً صغيراً قد خُبِزَ بالمَلّة وهي الرّماد الحارُّ. والرَّضِيفُ: ما يُشْوَى من اللحم على الرَّضْفِ أَي مَرْضُوفٌ، يريد أَثَر ما عَلِقَ على القُرْص من دَسَم اللحم المرضوف. أَبو عبيدة: جاء فلان بِمُطْفِئَة الرضف، قال: وأَصلها أَنها داهيةٌ أَنْسَتْنا التي قبلها فأَطفَأَت حَرّها. قال الليث: مُطْفِئة الرّضْفِ شَحْمَة إذا أَصابت الرَّضْفَ ذابت فأَخْمَدَته؛ قال أَبو منصور: والقول ما قال أَبو عبيدة.
وفي حديث معاذ في عذاب القبر: ضَرَبَه بِمرْضافةٍ وسَطَ رأْسِه أَي بآلةٍ من الرَّضفِ، ويروى بالصاد، وقد تقدّم.
والرضْف: جِرْمُ عِظامٍ في الرُّكْبَة كالأَصابع المضمومة قد أَخذ بعضها بعضاً، والواحدة رَضْفة، ومنهم من يثقل فيقول: رَضَفةٌ. ابن سيده: والرَّضْفةُ والرَّضَفةُ: عظم مُطْبِقٌ على رأَْس الساق ورأْسِ الفخذ. والرَّضْفةُ: طَبَقٌ يموجُ على الرُّكبة، وقيل: الرَّضَفَتان من الفرس عظمان مُسْتديران فيهما عِرَضٌ منقطعان من العظام كأَنهما طَبَقانِ للركبتين، وقيل: الرضفة الجلدة التي على الركبة. والرضفة: عظم بين الحَوْشَبِ والوَظِيفِ ومُلْتقى الجُبَّةِ في الرُّسْغِ، وقيل: هي عظمٌ مُنْقَطِعٌ في جوف الحافر. ورَضْفُ الركبة
(* قوله «ورضف الركبة» كذا بالأصل بدون هاء تأنيث،
وقوله «والرضف ركبتا» كذا فيه أيضاً.) ورُضافُها: التي تزول. وقيل: الرُّضاف ما كان تحت الدَّاغِصة. وقال النضر في كتاب الخيل: والرضف ركبتا الفرس فيما بين الكُراع والذِّراع، وهي أَعْظمُ صغار مجتمعة في رأْس أَعلى الذراع.
ورَضَفْتُ الوِسادَةَ: ثَنَيْتُها، يمانِيةٌ.

### Türkçe

**الرَّضْفُ**: güneşle yahut ateşle ısınmış taş; onun bir tanesi **رَضْفةٌ**’dir. Başkası: **الرَّضْفُ** ısıtılmış taşlardır; onunla süt kaynatılır, onun bir tanesi **رَضْفةٌ**’dir. Meselde: “**الرَّضْفةِ**’den üzerindekini al.” Ve **رَضَفه يَرْضِفُه**; kesre ile, yani onu **الرَّضْفةِ** ile dağladı. Ve **الرَّضِيفُ**: **الرَّضْفةِ** ile kaynatılan süttür. Ve hicret hadîsinde: “İkisi onun **رِسْلِها**’sında ve **رَضِيفِها**’sında gecelediler”; **الرَّضِيفُ** **المَرْضُوفُ** süttür; o, içine ısıtılmış taşların atıldığıdır ki onun ağır kokusu gitsin. Ve Vâbısa hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “**القُسامةَ** yiyen kimsenin misali, karnı **رَضْفاً** ile dolu bir oğlağın misali gibidir.” Ve hadîste: “İlk teşehhütte sanki **الرَّضْفِ** üzerindeymiş gibi idi”; o, ateş üzerinde ısıtılmış taşlardır. Ve hadîste: “Ona, kendisi için dağlama vasfedilmiş bir adam getirildi de dedi ki: ‘Onu dağlayın, sonra **ارْضِفُوه**’”
(* “**ثم ارضفوه**” sözü asılda böyle; nihâyede ise “**او ارضفوه**”.) yani onu **الرَّضْفِ** ile kompres yapın. Ve Ebû Zer hadîsi, Allah ondan razı olsun: “Cehennem ateşinde üzerinde ısıtılacak bir **رَضْفٍ** ile **الكَنَّازين**’i müjdele.” Ve **شَواء مَرْضوفٌ**: **الرَّضْفةِ** üzerinde kızartılmıştır. Ve hadîste: Hind bint Utbe Müslüman olunca ona iki **بَجَدْيَيْنِ** **مرضوفين** gönderdi. Ve **لَبَنٌ رَضِيفٌ**: **الرَّضْفِ** üzerine dökülmüş. Ve **الرضَفة**: nerede olursa olsun taşlardan bir **رضْفةٍ** ile dağlanan bir damgadır; ve onu **رَضَفَه يَرْضِفُه**. Leys: **الرَّضْفُ** yer yüzünde olup ısınmış taşlardır. Ve **شِواء مَرْضُوفٌ**: o taşlar üzerinde kızartılır. Ve **الحَمَلُ المَرْضُوفُ**: o taşlar kızarınca onun karnının içine atılır, ta ki kuzu kızarsın. Şemmer dedi: **الرَّضائف**’i vasfeden bir bedevîyi işittim; dedi ki: oğlağa yönelinir, annesinin sütünden emzirilir ta ki dolsun; sonra kesilir, sonra ensesi tarafından tulumlanır; sonra taşlara yönelinir, ateşle yakılır; sonra karnına konur ta ki kızarsın; ve Kumeyt’in beytini okudu:
ومَرْضُوفَةٍ لم تُؤْنِ في الطَّبْخِ طاهِياً.
عَجِلْتُ إلى مُحْوَرِّها، حين غَرْغَرا
**لم تُؤْن** yani hapsetmedi ve geciktirmedi. Asmaî: **الرضْفُ** ateşte yahut güneşte ısıtılmış taşlardır; onun bir tanesi **رضْفةٌ**’dir; Kumeyt b. Zeyd dedi:
أَجِيبُوا رُقَى الآسِي النَِّطاسِيِّ، واحْذَروا
مُطَفّئةَ الرَّضْفِ التي لا شِوَى لها
Dedi ki: o, **الرَّضْفِ** üzerinden geçen yılandır; onun zehri **الرضْفِ** ateşini söndürür. Ebû Amr dedi: **الرضف** üzerinde ateş yakılan taşlardır; alev hâline gelince etle birlikte tencereye atılır da onu pişirir. Ve **المَرْضُوفةُ**: **الرضف** ile pişirilmiş tenceredir. Ve Huzeyfe hadîsinde, fitneleri zikretti de dedi ki: “Size **الدُّهَيْماءُ** geldi; **بالنَّشَفِ** atar; sonra onu izleyen, **بالرَّضْفِ** atar”; yani şiddetinde ve hararetinde sanki **بالرضف** atıyor gibidir. Ebû Mansûr dedi: Bedevîleri gördüm; taşları alırlar, üzerlerinde ateş yakarlar; ısınınca soğuk, taze sağılmış sütü onunla **رَضَفُوا** ederler ki soğukluğunu kırsın, sonra onu içerler; bazen zaman soğuyunca atlar için suyu da **رضفوا** ederler.

Ebû Bekir hadîsinde: “İçinde **أَثَر الرَّضِيفِ** bulunan **قُرَيْصٌ** bir **مَلَّةٍ**”; küçük bir ekmek parçasını kasteder; **المَلّة** ise sıcak küldür. Ve **الرَّضِيفُ**: **الرَّضْفِ** üzerinde etten kızartılan şeydir; yani **مَرْضُوفٌ**; ekmek parçasına yapışmış olan **دَسَم**’in izini kasteder; **اللحم المرضوف**’un yağıdır. Ebû Ubeyde: “Falan, **بِمُطْفِئَة الرضف** ile geldi”; dedi ki: onun aslı, önceki belâyı bize unutturan bir belâ olmasıdır; böylece onun hararetini söndürdü. Leys dedi: **مُطْفِئة الرّضْفِ** bir içyağı parçasıdır; **الرَّضْفَ**’a isabet edince erir de onu söndürür; Ebû Mansûr dedi: söz, Ebû Ubeyde’nin dediğidir.

Kabir azabı hakkında Muâz hadîsinde: “Onu, başının ortasına bir **بِمرْضافةٍ** ile vurdu”; yani **الرَّضفِ**’ten bir aletle; **بالصاد** ile de rivayet olunur; geçmişti.

Ve **الرضْف**: dizde, bitişik parmaklar gibi, bir kısmı bir kısmını tutmuş büyük bir cisimdir; bir tanesi **رَضْفة**’dir; onlardan kimi ağırlaştırır da **رَضَفةٌ** der. İbn Sîde: **والرَّضْفةُ** ve **الرَّضَفةُ**: kaval kemiği başı ve uyluk kemiği başı üzerine kapanan bir kemiktir. Ve **الرَّضْفةُ**: diz üzerinde dalgalanan bir tabakadır; ve denildi ki: attan **الرَّضَفَتان** iki yuvarlak kemiktir; onlarda enine bir genişlik vardır; kemiklerden kopuktur; sanki dizler için iki tabaka gibidirler. Ve denildi ki: **الرضفة** diz üzerindeki deridir. Ve **الرضفة**: **الحَوْشَبِ** ile **الوَظِيفِ** arasında ve bilekte **مُلْتقى الجُبَّةِ**’de bir kemiktir; ve denildi ki: o, toynağın içinde kopuk bir kemiktir. Ve **رَضْفُ الركبة**
(* “**ورضف الركبة**” sözü asılda dişilik **هاء**’sı olmaksızın böyle; “**والرضف ركبتا**” sözü de onda yine böyledir.) ve onun **رُضافُها**’sı: yerinden çıkan şeylerdir. Ve denildi ki: **الرُّضاف** **الدَّاغِصة**’nın altında olan şeydir. Nadr, atlar kitabında dedi: **والرضف** atın iki dizidir; **الكُراع** ile **الذِّراع** arasındadır; o, üst kolun başında toplanmış küçük kemiklerin en büyüğüdür.

Ve **رَضَفْتُ الوِسادَةَ**: onu ikiye katladım; Yemen lehçesidir.
