# رطا (ر-ط-ا) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D8%A7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B7%D8%A7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ر - ط - ا
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 2 sözlük

## Sözlükler (2)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D8%A7/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الطاء والراء و و ا ي ء معهما
ط ر و، ط و ر، و ط ر، و ر ط، ط ي ر، ر ي ط، ط ر أ، أ ط ر، ر ط ا مستعملات
طرو:
الطَّراوة: مصدر الشّيء الطريّ طَرِيَ يَطْرَى طَراوةً وطَراءَةً. وقلّما يُستَعمل، لأنّه ليس بحادث. وأَطْرَى فلانٌ فلاناً: مَدَحَهُ باحسن ما يَقْدِر عليه.
والمُطَرّاةُ: ضَرْبٌ من الطِّيب ويقال: عُودٌ مُطَرّى.
والطَّرا: يُكَثَّرُ به العَدَد، يُقال: هم أكْثرُ من الطَّرا والثَّرى. ويقال: الطّرا في هذه الكلمة: كلّ شيء من الخَلْق لا يُحْصَى عدده وأصنافه. وفي أَحَد القَوْلَيْن: كلُّ شَيْءٍ على وَجْهِ الأَرْض، ممّا ليس من جِبِلَّة الأَرْض من التُّراب والحَصَى ونحوه فهو الطَّرا.
والأُطريةُ: طعامٌ يَتَّخِذُه أهلُ الشّام لَيْس له واحدٌ، وبَعْضُهم يكسِرُ الأَلِفَ فيقول: إِطْرية مثل زِبنِية.
طور:
الطُّورُ: جَبَلٌ مَعرُوفٌ. رجلٌ طُوريُّ وطُورانيّ.
والطَّوْر: التّارةُ، يقال طَوْراً بَعْدَ طَوْر، أي: تارةً بعد تارةٍ. والنّاسُ أطوارٌ، أي: أَصْنافٌ، على حالاتٍ شَتَّى، قال:
والمَرْءُ يُخْلَقُ طَوْراً بعد أَطْوارِ

والطَّوار: ما كان على حَذْو الشَّيء أو بحِذائه. يقال: هذه الدّارُ على طَوارِ هذه الدّار، أي: حائِطُها مُتَّصِل بحائطها على نَسَقٍ واحد. ونقول: معه حَبلٌ بطَوار هذا الحائط، أي: بطُوله. وطار فلان يَطُورُ طَوراً، أي: كَأَنَّه يَحُومُ حَوالَيه ويَدْنُو منه.
وطر:
الوَطَرُ: كلُّ حاجةٍ كان لصاحبها فيها همّة فهي وَطَرُهُ. ولم أسْمَعْ لها فِعْلا أكثر من قَوْلهم: قَضَيتُ وَطَري، أي: حاجتي، وجمعُ الوَطَرِ: أَوْطارٌ.
ورط:
الوِراطُ: الخديعةُ في الغَنَم، وهو أنْ يَجْمَعَ بين مُتَفَرِّقٍ أو يُفَرِّقَ بين مُجْتَمعٍ.
والوَرْطةُ: بليّةٌ يَقَعُ فيها الإنسانُ أَوْرَطُهُ يُورِطُهُ إيراطاً.
طير:
الطَّيْر: اسمٌ جامِعٌ مؤنث. الواحد: طائر، وقلّما يقال للأنثى: طائرة.
والطِّيَرةُ: مصدرُ قولك: اطَّيَّرْتُ، أي تَطَيَّرْتُ، والطِّيرةُ لغة، ولَمْ اسمع في مَصادِر افتعل على فِعله غير الطِّيرة والخِيرة، كقولك: اخْتَرْتُهُ خِيرةً، نادرتان.
ويجمع الطَّير على أطيار جمع الجمع.
وطائر الإنسانِ: عمله الذّي قُلِّده في قوله تعالى: "وكلُّ إنسانٍ أَلزَمْناهُ طائِرَهُ في عُنُقِهِ". والطّائر: من الزّجْر في التَّشؤُم والتّسَعُّد. وزجر فلانٌ الطَّير فقال: كذا وكذا، أو صنع كذا وكذا، جامع لكلّ ما يَسْنَحُ لك من الطّير وغيره.
والطَّيَرانُ: مصدر طار يَطيرُ.
والتَّطايُرُ: التَّفَرُّقُ والذَّهابُ، وقول الله تبارك اسْمُهُ: "قالوا:اطَّيَّرْنا بك وبمن معك"، أي: هرّبناهم وأنجيناهم.
والمُطَيَّرُ من البرود والثّياب: ما صُوِّر فيه صُوَر الطُّيُور نَسْجاً وغيره.
ويُقال: فَجْرٌ مُستطير، إذا انتشر ضوؤه في الأفق. وغبارٌ مُستَطار إذا انتشر في الهواء.
هذا كلامُ العَرَب، وقيل: يجوز: أَنْ يُقالَ: غبارٌ مُسْتَطير، يعني: منتصب، وفي الحديث: "إذا رأيتم الفَجْرَ المُستَطيل فكُلُوا ولا تُصَلُّوا، وإذا رأيتُمُ الفَجْرَ المُسْتَطِير فلا تَأْكُلُوا وصَلُّوا"، يعني بالمُسْتَطير: المعترض في الأفق. ويُقالُ: كَلبٌ مُسْتَطيرٌ، كا يقال للفَحل: هائج.
وفرسٌ مُسْتَطار، أي: حَديدُ الفُؤادِ، ماضٍ طيّار.
ريط:
الرَّيطةُ: مُلاءةٌ لَيْسَتْ بلِفْقَيْن: كلها نَسْجٌ واحدٌ، وجَمعُها: رِياط.
طرأ:
طرأ فُلانٌ علينا يَطْرَأُ طُرُوءاً، أي: خرج علينا مُفاجَأَة من مكانٍ بعيد، ومن اشْتُقَّ الطُّرْآنيُّ. وطَرَآنْ: جَبَلٌ فيه حَمامٌ كَثِيرٌ، إليه يُنْسَبُ الحَمامُ الطُّرْآنّي، والعامَّةُ تُسَمِّيها: الطُّورانيّة غَلَطاً.
أطر:
الأَطْرُ: عَوْجُكَ الشَّيْءَ تَقْبِضُ على أَحَد طَرَفَيْهِ ثمّ تأطِرُه فيتأطَّرُ، قال العجّاج:
نَضْرِبُ بالسَّيف إذا الرُّمحُ انأَطَرْ
وأَطَرْتُ الشَّيء: عَطَفْته، وكلُّ شيءٍ عَطَفته فقد أَطَرْته أَطْرأ.
والأُطْرَةُ: عَقَبةٌ تُلْوَى على ريش السَّهْم، وفي كلّ مَوْضع يُشَدُّ فهو: أُطرة، بعد ألاّ يكونَ جِلازاً.
والإطار إطارُ الدُّفِّ، وإطارُ المُنخُل، وإطارُ الفم وهو الحيد الشاخص ما بين مِقَصّ الشّارب وطَرَفِ الشَّفَة المحيط بالفم، وإطارُ البَيْت: كالمِنطَقة حَوْل البيت والإطار قُضبان الكَرْم، يَلْوَى للتّعريش، وكلّ شيء محيط بالشَّيء فهو إطار له، والتَّأطُّر: لزوم المرأة لبيتها حتى لاتبرح، قال:
تأطَّرْنَ حتّى قلتُ لَسْنَ بوارحـاً		وذُبْنَ كما ذابَ السَّديفُ المُسَرْهَدُ
رطا:
الأرطاة: شجرةٌ تُسمّيها العجم سنجد، والجميعُ: الأرطى.

##### Türkçe

باب **الطاء** ve **الراء** ve **و** ve **ا** ve **ي** ve **ء** onlarla birlikte

**ط ر و**، **ط و ر**، **و ط ر**، **و ر ط**، **ط ي ر**، **ر ي ط**، **ط ر أ**، **أ ط ر**، **ر ط ا** kullanımdadırlar.

**طرو**:
**الطَّراوة**: **الطريّ** şeyin masdarıdır; **طَرِيَ يَطْرَى طَراوةً وطَراءَةً**. Ve nadiren kullanılır; çünkü o, hâdis (sonradan olan) değildir. Ve **أَطْرَى** falan falanı: onu, gücünün yettiği en güzel şeyle övdü.

Ve **المُطَرّاةُ**: güzel kokudan bir türdür; ve denilir: **عُودٌ مُطَرّى**.

Ve **الطَّرا**: onunla sayı çoğaltılır; denilir: onlar **الطَّرا** ve **الثَّرى**’dan daha çokturlar. Ve denilir: bu kelimede **الطّرا**: yaratılıştan, sayısı ve sınıfları sayılıp dökülemeyen her şeydir. Ve iki sözden birinde: yeryüzünün yüzü üzerinde olan her şey; toprağın ve çakılın ve benzerinin yeryüzünün tabiatından olanından olmayan şeyler, işte o **الطَّرا**dır.

Ve **الأُطريةُ**: Şam ehlinin yaptığı bir yemektir; onun tekili yoktur. Ve onların bazısı **الألف**’i kesreler de **إِطْرية** der; **زِبنِية** gibi.

**طور**:
**الطُّورُ**: bilinen bir dağdır. **طُوريّ** ve **طُورانيّ** bir adam.

Ve **الطَّوْر**: defadır; denilir: **طَوْراً بَعْدَ طَوْر**; yani: defa ardından defa. Ve insanlar **أطوارٌ**dur; yani: türlü hâller üzere sınıflardır. Dedi ki:
والمَرْءُ يُخْلَقُ طَوْراً بعد أَطْوارِ

Ve **الطَّوار**: bir şeyin hizası üzere yahut onun yanında olan şeydir. Denilir: bu ev, bu evin **طَوارِ**ı üzeredir; yani: onun duvarı, tek bir düzen üzere onun duvarına bitişiktir. Ve deriz: onunla, bu duvarın **طَوار**ı ile bir ip vardır; yani: onun boyuyla. Ve falan **طار يَطُورُ طَوراً**; yani: sanki onun çevresinde dolaşıyor ve ona yaklaşıyor.

**وطر**:
**الوَطَرُ**: sahibinin onda bir himmeti bulunan her ihtiyaçtır; işte o onun **وَطَرُهُ**dur. Ve onun için, onların “**قَضَيتُ وَطَري**” sözünden daha çok bir fiil işitmedim; yani: ihtiyacımı. Ve **الوَطَر**’ın çoğulu: **أَوْطارٌ**.

**ورط**:
**الوِراطُ**: koyunda hiledir; o da, dağınık olanı bir araya toplaması yahut toplanmış olanı ayırmasıdır.

Ve **الوَرْطةُ**: insanın içine düştüğü bir belâdır; onu **أَوْرَطُهُ يُورِطُهُ إيراطاً**.

**طير**:
**الطَّيْر**: dişil, toplu bir isimdir. Tekili: **طائر**; ve dişiye **طائرة** denilmesi nadirdir.

Ve **الطِّيَرةُ**: “**اطَّيَّرْتُ**” sözünün masdarıdır; yani **تَطَيَّرْتُ**. Ve **الطِّيرةُ** bir lugattır. Ve **افتعل** babının masdarlarında, fiili üzerine **الطِّيرة** ve **الخِيرة**’dan başkasını işitmedim; senin “**اخْتَرْتُهُ خِيرةً**” demen gibi; ikisi de nadirdir.

Ve **الطَّير** **أطيار** üzerine, cem‘in cemi olarak toplanır.

Ve insanın **طائر**i: Yüce Allah’ın sözü olan “**وكلُّ إنسانٍ أَلزَمْناهُ طائِرَهُ في عُنُقِهِ**” kavlinde ona yüklendiği amelidir. Ve **الطّائر**: uğursuzluk ve uğur saymada kuş ürkütmedendir. Ve falan **الطَّير**i ürküttü de dedi ki: şöyle şöyle; yahut şöyle şöyle yaptı; kuştan ve başkasından sana uğrayan her şeyi toplayıcıdır.

Ve **الطَّيَرانُ**: **طار يَطيرُ**’in masdarıdır.

Ve **التَّطايُرُ**: dağılma ve gitmedir. Ve adı mübarek olan Allah’ın sözü: “**قالوا:اطَّيَّرْنا بك وبمن معك**”; yani: onları kaçırdık ve onları kurtardık.

Ve **المُطَيَّرُ** elbiselerden ve giysilerden: içinde kuş suretleri dokuma ve başkasıyla tasvir edilmiş olandır.

Ve denilir: **فَجْرٌ مُستطير**; onun ışığı ufukta yayıldığı zaman. Ve **غبارٌ مُستَطار**; havada yayıldığı zaman.

Bu, Arapların sözüdür. Ve denildi ki: caizdir: **غبارٌ مُسْتَطير** denilmesi; yani: dikilmiş. Ve hadiste: “**إذا رأيتم الفَجْرَ المُستَطيل فكُلُوا ولا تُصَلُّوا، وإذا رأيتُمُ الفَجْرَ المُسْتَطِير فلا تَأْكُلُوا وصَلُّوا**”; **المُسْتَطير** ile kastediyor: ufukta enlemesine olan. Ve denilir: **كَلبٌ مُسْتَطيرٌ**; aygıra denildiği gibi: azgın.

Ve **فرسٌ مُسْتَطار**: yani: yüreği sert, keskin, uçucu.

**ريط**:
**الرَّيطةُ**: iki parçalı olmayan bir örtüdür; tamamı tek bir dokumadır. Ve onun çoğulu: **رِياط**.

**طرأ**:
Falan bize **طرأ يَطْرَأُ طُرُوءاً**; yani: uzak bir yerden bize ansızın çıktı. Ve ondan **الطُّرْآنيُّ** türetilmiştir. Ve **طَرَآنْ**: içinde çok güvercin bulunan bir dağdır; güvercin **الطُّرْآنّي** ona nisbet edilir. Ve avam ona: **الطُّورانيّة** der; yanlıştır.

**أطر**:
**الأَطْرُ**: bir şeyi eğmendir; iki ucundan birine tutarsın, sonra onu **تأطِرُه** de o da **فيتأطَّرُ**. **العجّاج** dedi ki:
نَضْرِبُ بالسَّيف إذا الرُّمحُ انأَطَرْ

Ve **أَطَرْتُ** şeyi: onu büktüm. Ve her neyi büktüysen, onu **أَطَرْته أَطْرأ**.

Ve **الأُطْرَةُ**: okun tüyü üzerine bükülen bir bağdır. Ve her bağlanan yerde o: **أُطرة**dır; **جِلازاً** olmaması şartıyla.

Ve **الإطار**: def’in çerçevesidir; ve eleğin çerçevesidir; ve ağzın çerçevesidir: bıyığın makası ile ağzı kuşatan dudağın ucu arasında belirgin çıkıntı olan sırt. Ve evin çerçevesi: evin etrafındaki kuşak gibidir. Ve **الإطار**: asma çubuklarıdır; çardak yapmak için bükülür. Ve bir şeyi kuşatan her şey, onun için bir **إطار**dır. Ve **التَّأطُّر**: kadının evine bağlı kalmasıdır; ta ki ayrılmasın. Dedi ki:
تأطَّرْنَ حتّى قلتُ لَسْنَ بوارحـاً		وذُبْنَ كما ذابَ السَّديفُ المُسَرْهَدُ

**رطا**:
**الأرطاة**: Acemlerin **سنجد** diye adlandırdığı bir ağaçtır. Ve hepsi: **الأرطى**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D8%A7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الأَرْطَى: شجر من شجر الرَّمْل، وهو أَفْعَلُ من وجْهٍ وفَعْلى من وجْه لأَنهم يقولون أَديمٌ مأْروط إذا دُبِغَ بوَرَقِه، ويقولون أَديمٌ مَرْطِيٌّ، والواحدة أَرْطاة ولُحوقُ تاء التأْنيثِ فيه يدلُّ على أَن الأَلف فيه ليست للتأْنيث وإنما هي للإلحاق، أَو بُنِيَ الاسمُ عليها؛ وقال الشاعر يصف ذئباً:
لمَّا رأَى أَنْ لا دَعَهْ ولا شِبَعْ،
مالَ إلى أَرْطاةِ حِقْفٍ فاضْطَجَعْ
وأَرْطَتِ الأَرض: أَنْبَتَتِ الأَرْطى. والرَّواطي: رِمالٌ تُنْبِتُ الأَرْطى؛ قال رؤبة:
أَبْيَض مُنْهالاً منَ الرَّواطِي
وروي: مُنْهَلاًّ مِن الرَّواطي، وفُسِّرَ على هذه الرواية فقيل: الرَّواطي كُثْبانٌ حُمْر، والأَوَّلُ أَصحُّ. وأَديم مَرطِيٌّ: مدبوغ بالأَرْطى.
والرَّاطِيَة والرَّواطِي: موضع من شِقِّ بني سَعْدٍ، قيل: بني سَعْد البحرين؛ قال العجاج:
في دفِّ يَبْنِينَ مِن الرَّواطي
الجوهري: وراطيةُ اسمُ موضع، وكذلك أُراطٌ؛ وهو في شعر عمرو بن كُلْثوم: ونحنُ الحابِسونَ بذِي أُراطٍ،
تَسَفُّ الجلَّةُ الخُورُ الدَّرينا
(* رواية المعلقة: بذي أُراطى).
ورَطاها رَطْواً: نكَحَها، وقد تقدم في الهمز.
والرَّواطي: مواضع معروفة.

##### Türkçe

**الأَرْطَى**: kum ağacından bir ağaçtır; o, bir yönden **أَفْعَلُ** veznindendir ve bir yönden **فَعْلى** veznindendir; çünkü onlar, onun yaprağıyla tabaklanınca **أَديمٌ مأْروط** derler; ve **أَديمٌ مَرْطِيٌّ** derler; tekili **أَرْطاة**’dır. Onda dişillik **تاء**’sının bitişmesi, ondaki **الأَلف**’in dişillik için olmadığını, bilakis ilhâk için olduğunu gösterir; yahut isim onun üzerine bina edilmiştir. Şair bir kurdu vasfederek dedi ki:
لمَّا رأَى أَنْ لا دَعَهْ ولا شِبَعْ،
مالَ إلى **أَرْطاةِ** حِقْفٍ فاضْطَجَعْ

**وأَرْطَتِ الأَرض**: **الأَرْطى** bitirdi. **والرَّواطي**: **الأَرْطى** bitiren kumlardır; Rü’be dedi ki:
أَبْيَض مُنْهالاً منَ **الرَّواطِي**

Ve rivayet edildi: مُنْهَلاًّ مِن **الرَّواطي**; bu rivayet üzere tefsir edildi de şöyle denildi: **الرَّواطي** kızıl kum tepeleridir; birincisi daha sahihtir. **وأَديم مَرطِيٌّ**: **بالأَرْطى** ile tabaklanmış (deri).

**والرَّاطِيَة** ve **الرَّواطِي**: Benî Sa‘d’ın şıkkından bir yerdir; denildi ki: Bahreyn’in Benî Sa‘d’ı; ‘Accâc dedi ki:
في دفِّ يَبْنِينَ مِنَ **الرَّواطي**

Cevherî: **وراطيةُ** bir yer adıdır; aynı şekilde **أُراطٌ** da (yer adıdır); o, ‘Amr b. Kulthûm’un şiirindedir:
ونحنُ الحابِسونَ بذِي **أُراطٍ**،
تَسَفُّ الجلَّةُ الخُورُ الدَّرينا
(* Muallaka rivayeti: بذي **أُراطى**).

**ورَطاها رَطْواً**: onunla cinsel ilişkide bulundu; hemzede daha önce geçti.

**والرَّواطي**: bilinen yerlerdir.
