# رطب (ر-ط-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B7%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Olgunlaşmış yaş hurma demektir

- Harfler: ر - ط - ب
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 2 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [رَطْبٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D8%A8/siga/%D8%B1%D9%8E%D8%B7%D9%92%D8%A8%D9%8D.md) | فَعْلٍ | Yaş | 1 | 1 | [6:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D8%A8/ayet/6:59.md) |
| [رُطَبًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D8%A8/siga/%D8%B1%D9%8F%D8%B7%D9%8E%D8%A8%D9%8B%D8%A7.md) | فُعَلًا | Yaş hurmalar | 1 | 1 | [19:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D8%A8/ayet/19:25.md) |

## Mücavir kökler — 18 mücavir (26 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [سقط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7.md) — 2 ortak ayet · G² 27 · Sikat(sin,kaf,tı): olgunlaşmadan düşen ham meyvedir
2. [جني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Cena toplanmış meyve demektir
3. [جذع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Cezea kütük demektir
4. [ورق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Yaprak
5. [يبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%A8%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Kurular
6. [هزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Kımıldadı
7. [نخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AE%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Hurma ağacıdır
8. [برر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Berr kara, burr buğday demektir
9. [فتح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Feth, kapının açılması demektir
10. [بحر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AD%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Bahr deniz demektir
11. [غيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi…
12. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
13. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
14. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
15. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Zalimler
16. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
17. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Beyn topraktaki yarık demektir
18. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Dağın sivri noktası demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رطب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [طري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D9%8A.md), [بلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%84.md), [ندى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D9%8A.md) |
| Zıt Kök | [يبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%A8%D8%B3.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bünyesinde su ve canlılık sıvısı barındıran, kurumamış, yumuşak, taze ve gevşek olma hali |
| Çekirdek Özet 2 | Kâinattaki tüm canlı ve akışkan süreçlerin ontolojik kaydı ile beşerî bedenin zayıflık anındaki taze ve besleyici rızkı |
| Çekirdek Özet 3 | Varlıkta hayatın, besinin ve esnekliğin korunması; sertleşme ve katılaşmaya karşı üretken canlılığın devamı |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel bir hurma meyvesine veya basit bir nemliliğe indirgeyerek Kur'an'ın varlık ve hayat diyalektiğindeki ilkesel yerini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رط | Su, yumuşaklık veya esneklik barındırma, gevşeme ve akışkan bir yapı sergileme | ب | İçeride tutulan öz ve barınma boyutu eklenerek suyun ve yumuşaklığın nesnenin kendi bünyesinde hapsolması, böylece dokunun olgunlaşıp taze, sulu ve yumuşak bir forma kavuşması anlamı sabitlenmiştir |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Varlığın tepe noktası, görünür tazeliği ve hayatiyetinin en belirgin öncül başlangıcı |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Nem ve suyun nesnenin bünyesinde tutulması, kuşatıcı bir kıvam ve esneklik oluşturması |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Sıvının ve yumuşaklığın içselleşmesi, dokunun kendi yuvasında beslenip korunması |
| رطب | Başta ve dışta beliren cevherin kuşatılarak bünye içinde taze, sulu ve esnek biçimde tutulması | Suyun ve tazeliğin nesnenin derinliğine nüfuz ederek onu sertlikten koruması, çiğnenebilir, yumuşak ve olgun bir canlılık kazandırması hareketi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kuruluk ve sertliğin karşıtı; bünyesinde doğal nemini, suyunu ve yumuşaklığını koruyan her türlü taze bitki, filiz ve olgunlaşarak yumuşamış yaş hurma |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Zü’r-Rumme, çölün şiddetli yaz sıcağında suyun ve taze yeşilliklerin buharlaşıp kurumasını şu mısrasında bu kökle anmıştır: حَتى إِذا مَعْمَعَانُ الصَّيْفِ هَبَّ لَهُ، / بأَجـَّةٍ، نَشَّ عَنْها الـمَاءُ والرُّطْبُ |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinin genelinde ortak bir morfo-semantik mirasa sahip olan رطب kökü, temel olarak nemli, sulu, taze ve esnek olmayı ifade eder. Batı Sami grubunda İbranice רטב biçimiyle bitkinin ve insan bedeninin suyla beslenmiş, taze ve ıslak durumunu anlatmakta; kökten türeyen isimler nemli veya taze sürgün anlamına gelmektedir. Süryanice ve Aramice çevrede de ܪܛܒ kökü doğrudan nemlenmek, yumuşamak ve ıslanmak semantiğini korur. Doğu Sami kolunda ve geniş Afro-Asyatik katmanda sertliğin kırılması, can suyunun dokuda kalması ve etli meyvelerin olgunlaşması bu kökle birleşir. Arapçada kök bir yandan genel fiziksel nemi ve yeşil otlakları ifade ederken, diğer yandan çöl ekolojisinde hayatın merkezi olan hurmanın en lezzetli, taze ve yumuşak evresini niteleyen özel bir isim haline gelmiştir.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رطب kökünden türeyen isim ve fiiller | Katılığın ve kuruluğun karşıtı olarak suyla doymuşluk, esneklik, çiğnenebilir yumuşaklık ve yaş hurma | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice רטב, Süryanice ܪܛܒ | Nemlilik, ıslaklık, yeşil ve taze kalma gibi ortak semantik çekirdek birebir korunmuştur | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Güney Arapça ve çevre Afro-Asyatik izler | Bitki özsuyu, tazelik ve olgunlaşma dinamiklerini niteleyen kök yapısıyla uyumludur | Muhtemel |

Kaynak: David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, HALOT, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رطب | Anlamlı | Yaşlık, tazelik, nemlilik | Sertliğin zıddı olarak bünyede su tutulması, taze hurma ve yeşil ot | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [ربط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B7.md) | Anlamlı | Bağlamak, sabitlemek | Bir şeyi çözülmeyecek şekilde tutturmak, kalbi pekiştirmek | Anlamlı kök; Kur'an'da geçer |
| [طرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%A8.md) | Anlamlı | Duygulanmak, sarsılmak | Şiddetli sevinç veya kederle içsel dengenin harekete geçmesi | Anlamlı kök; Kur'an'da geçmez |
| [طبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D8%B1.md) | Anlamlı | Atlamak, saklanmak | Bir engelin üzerinden aşmak veya yere sinip gizlenmek | Anlamlı kök; Kur'an'da geçmez |
| [برط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B7.md) | Anlamlı | Baltalamak, rüşvet vermek | Kesici aletle yarmak veya işi kolaylaştırmak için gizlice mal vermek | Anlamlı kök; Kur'an'da geçmez |
| [بطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B1.md) | Anlamlı | Şımarmak, haddi aşmak | Nimete karşı nankörlük etmek, küstahça sevinmek ve hakkı inkâr etmek | Anlamlı kök; Kur'an'da geçer |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رطب | Merkez | Yaşlık, tazelik, bünyevi nem | Maddenin kendi öz suyunu koruyarak yumuşak ve esnek kalması | Su veya nem nesnenin kendi iç dokusuna aittir ve olgunluk taşır |
| [طري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D9%8A.md) | Komşu | Tazelik, yenilik | Zaman aşımına uğramamış, henüz bozulmamış ve yeni olma hali | Suyundan ziyade zamanın yıpratıcılığından uzaklığı vurgular |
| [بلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%84.md) | Komşu | Islaklık, nem | Bir nesnenin yüzeyine veya içine harici bir suyun temas etmesi | Kendi doğal özsuyu değil, dışarıdan gelen ıslanma halidir |
| [ندى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D9%8A.md) | Komşu | Çiy, hafif rutubet | Havadaki nemin ince damlacıklar halinde yüzeye çökmesi | Dokunun tamamını değil, yüzeydeki hafif ıslaklığı anlatır |
| [يبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%A8%D8%B3.md) | Zıt | Kuruluk, katılık | Suyun ve nemin tamamen çekilmesi, dokunun sertleşip kırılganlaşması | Canlılık ve esneklik içeren yaşlığın doğrudan ontolojik karşıtıdır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رطب | Yaş, nemli, taze hurma | Bünyesinde su barındıran, yumuşak, gevşek ve yenmeye hazır taze yapı | Kesin |
| Latince | humidus, madidus, recens | Nemli, ıslak, taze | Fiziksel yaşlığı ve kuruluğun zıddını karşılar; olgun hurma nüansını taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | moist, humid, fresh dates | Nemli, rutubetli, taze hurma | Fiziksel nem ve tazeliği verir; hurma kültürü terimsel bir tamlamayla aktarılır | Güçlü |
| Almanca | feucht, frisch, frische Datteln | Nemli, taze, olgun taze hurma | Suyun dokudaki varlığını karşılar; kültürel ve meyveye özgü zenginliği tam içermez | Güçlü |
| Fransızca | humide, moite, dattes fraîches | Nemli, taze, yaş hurma | Fiziksel ıslaklık ve tazelik durumunu kapsar; Kur'ani ontolojik derinliği dışarıda bırakır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رَطْبٍ | Canlılık, nem ve varoluşsal akışkanlık taşıyan her türlü yaratılış unsuru | İlahi ilmin kâinattaki tüm mikro ve makro varlıkları kuşatması bağlamı (En'âm [6:59](https://lisan.digital/tr/ayet/6:59.md)) |
| رُطَبًا | Doğum sancısı çeken anneye güç veren taze, besleyici ve olgunlaşmış yaş hurma | Zayıflık anında ilahi yardım ve mucizevi rızık bağlamı (Meryem [19:25](https://lisan.digital/tr/ayet/19:25.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi ilmin kuşatıcılığı | Yaş ve kurunun ilahi bilgi ve kader kitabında yazılı olması | Varlık kategorilerinin zıt kutuplar üzerinden bütüncül temsili |
| Fıkıh | Zekât ve gıda satımı (müzâbene) | Taze hurmanın kuru hurma karşılığında değer farkıyla mübadelesi | Nem ve kuruluk farkının oluşturduğu ölçü ve adalet dengesi |
| Tefsir | Kevnî ayetler ve Hz. Meryem kıssası | Varlıktaki zıtlıkların dengesi ve taze hurmanın lohusalık şifası | Hayatiyetin korunması ve bedensel gücün taze rızıkla ihyası |
| Hadis | Kur'an tilaveti ve oruç açma | Kur'an'ı taze ve pürüzsüz okumak ile iftarı yaş hurmayla açma sünneti | Yumuşaklık, doğallık ve fıtrata uygun hızlı beslenme |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve teslimiyet | Hayatın ilahi kaydı | Esneklik ve canlılık | İnsanın ilahi bilgi karşısında canlı ve diri kalması, kuruluğa karşı teslimiyet esnekliği | Kesin |
| İlmi | Fizik ve biyoloji | Biyokimyasal nem dengesi | Metabolik devamlılık | Su ve nemin organik hayatın vazgeçilmez temel bileşeni olarak korunması | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal yönetim | Barışçıl ve esnek tavır | Katılığı ve şiddeti önleme | Yönetimde bürokratik kuruluğun yerine merhamet ve toplumsal yumuşaklığın ikamesi | Muhtemel |
| İktisadi | Üretim ve tüketim | Taze ve çabuk tüketilen değer | Hızlı devir ve besin arzı | Taze ürünlerin süratle dolaşıma girerek toplumsal ihtiyacı karşılaması | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termodinamik akışkanlık ve hücre hidrasyonu | Bir sistemin entropiye karşı koyabilmesi için bünyesindeki su moleküllerini ve viskozite dengesini koruması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal ve psikolojik esneklik (rezilyans) | Bireyin veya toplumun kriz dönemlerinde sertleşip kırılmak yerine şartlara uyum sağlayan canlı bir esneklik göstermesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün anlamını sadece fiziksel bir yaş hurma meyvesine ya da basit bir ıslaklık düzeyine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Canlılığın, suyun, üretkenliğin ve ilahi ilmin kapsadığı tüm esnek ve hareketli varlık süreçlerinin ortak sembolü olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | En'âm 59'daki yaş-kuru ikiliğini zihinsel bir metafordan ibaret sayarak kâinattaki organik ve inorganik madde diyalektiğini ve Meryem 25'teki bedensel rehabilitasyon hikmetini kavrayamamak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kök, kâinattaki tüm dinamik, canlı ve besleyici unsurları sertleşmiş ve ölmüş unsurların karşısına koyarak hayatın kaynağını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İlahi ilmin kapsamını anlatan kevnî ayetlerde ve peygamber/veli şahsiyetlerin beşerî zayıflıklarında lütfedilen rızık anlatımlarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tabiatı mekanik, kuru ve donuk bir yığın olarak gören maddeciliği düzeltir; her taze ve diri hareketin ilahi ilim dairesinde bir kaydı olduğunu bildirir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bünyesinde doğal özsuyunu barındıran, henüz kurumamış, yumuşak, gevşek, taze bitki ve olgunlaşmış yaş hurma.
- Soyut anlam: Hayatiyetin, üretkenliğin, esnekliğin, biyolojik ve manevi beslenmenin katılık ve ölüme karşı korunma hali.
- Sistematik karşılık: Bir sistemin parçalanmaya ve yok oluşa karşı canlılığını muhafaza edebilmesi için gereken içsel akışkanlık ve uyum kapasitesi.
- LaTeX modeli: $$V = \{R, Y\}, \quad R \cap Y = \emptyset, \quad \forall x \in R: \frac{\partial x}{\partial t} \neq 0, \quad K(R) \subset K(V)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde evren $V$, yaş olan $R$ ile kuru olan $Y$ alt kümelerinden oluşur ve bu iki küme birbirine zıttır. Yaş kümesindeki her $x$ elemanı zamana bağlı bir değişim ve hayatiyet taşır. Kâinatın ilahi bilgi kütüğü olan $K$, tüm canlı ve taze süreçleri eksiksiz biçimde kuşatır.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B7%D8%A8/occurrences?meal=IK

### [En'am 6:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D8%A8/ayet/6:59.md) — رَطْبٍ

وَعِنْدَهُ مَفَاتِحُ الْغَيْبِ لَا يَعْلَمُهَا إِلَّا هُوَ وَيَعْلَمُ مَا فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَمَا تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلَّا يَعْلَمُهَا وَلَا حَبَّةٍ فِي ظُلُمَاتِ الْأَرْضِ وَلَا رَطْبٍ وَلَا يَابِسٍ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُبِينٍ

Meal (IK): Gaybın anahtarları O’nun katındadır. O’ndan başka kimse bilmez. Karada ve denizde olanı da O bilir. Bir yaprak düşmez ki; onu bilmesin. Yerin karanlıkları içindeki tek bir tane, yaş ve kuru müstesna olmamak üzere her şey apaçık bir kitabtadır.

### [Meryem 19:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D8%A8/ayet/19:25.md) — رُطَبًا

وَهُزِّي إِلَيْكِ بِجِذْعِ النَّخْلَةِ تُسَاقِطْ عَلَيْكِ رُطَبًا جَنِيًّا

Meal (IK): Hurma dalını kendine doğru silkele; üstüne taze hurma dökülsün.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Olgunlaşmış yaş hurma demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الطاء والراء والباء ومعهما
ط ر ب، ر ط ب، ب ط ر، ر ب ط مستعملات
طرب:
الطَّرَب: الشَّوْق. والطَّرَب: ذَهابُ الحُزن، وحُلولُ الفَرَح طَرِب يَطْربُ طَرَباً فهو طَرِبٌ.
وطَرَّب في غِنائه تطريباً، إذا رَجَّع صَوْتَه، وأَطْرَبَني هذا الشَّيءُ.
والأَطْرابُ: نُقاوةُ الرَّياحينِ، وأذكاؤها.
واستعمل الطّربُ في الإبل في قوله: كالإبل الطِّراب أي: طَرِبَتْ للحُداء.
واسْتَطْرَبَ القَوْمُ، أي: طَرِبوا للَّهوِ طَرَباً شَديداً.
رطب:
الرُّطَبُ، والواحدةُ: رُطْبَةٌ: النَّضيجُ من البُسر قبل إتمارِهِ. وقد أَرْطبتِ النَّخلةُ، وأطرب البُسْرُ: صار رُطَباً، وأرطب القَوْمُ: أرطب نَخْلُهم.
ورَطَّبْتُ القوم ترطيباً: أطعمتهم رُطَباً.
والرُّطْبُ: الرِّعي الأَخضر من البُقول والشَّجَر، اسمٌ جامع لا يُفْرَدُ.
وأرضٌ مُرْطبة، مُعْشِبة: ذاتُ رُطَبٍ وعُشب.
والرُّطْبُ: النّاعمُ. وجاريةٌ رَطْبةٌ: رَخصة. والرَّطْبُ: الشّيء المبتلّ بالماء، والشّيء الرَّخْص في المِمضَغة. والرَّطْبةُ: روضةُ الفِسْفِسة ما دامتْ خضراء، والجميعُ: الرِّطاب.
والرَّطابةُ: مصدرُ الرَّطب، وقد رَطُبَ يَرْطُبُ رَطابة، وقد يقال للغُلام الذي فيه لِينٌ: إنّه لَرَطبٌ.
بطر:
البَطَرُ، في معنىً، كالحَيرة والدَّهَش، يُقالُ: لا يُبْطِرنّ جهلُ فلان حِلْمك، أي: لا يُدْهِشك. وفي معنىً: كالأَشَر وغَمْط النّعمة، يقال: بَطَر فلانٌ نِعْمةَ الله، أي: كأنّه مَرِح حتّى جاوز الشُّكْرَ فتركه وراءه.
والبَيطَرةُ: مُعالجةُ البَيْطار الدّوابّ من الدّاء، قال:
شكَّ الفَرِيصةَ بالمِدْرَى فأَنْفذهـا		شَكَّ المُبَيطِرِ إذ يَشْفي من العَضَدِ
وقال الطِّرمّاح:
يَساقِطَها تَتْـرَى بـكـلّ خـمـيلةٍ		كبَزْغِ البِيطَرِ الثَّقْفِ رَهْصَ الكَوادِنِ
وهو يُبَيطِرُ الدَّوابَّ، أي: يُعالجها.
ورجلٌ بِطْريرٌ، وامرأة بِطْرِيرةٌ، وأكثرُ ما يُقالُ للمرأة. قال أبو الدُّقَيش: هي التّي قد بَطِرت حتى تمادت في الغَيّ.
ربط:
ربط يربِطُ رَبطاً.
والرِّباط: هو الشَّيءُ الذّي يُرْبَطُ به، وجَمْعُه: رُبُط.
والرِّباط: ملازمة ثغر العدو، والرَّجُلُ مُرابِط.
والمرابطات: الخيول التي رابطت، وفي الدّعاء: "اللّهمّ انْصُرْ جيوشَ المسلمين، وسَراياهُم ومرابطاتهم"، يريد: خيلهم المرابطة، وقوله جلّ وعزّ: "اصبروا ورابطوا"، يريد: رباط الجهاد، ويقال: هو المواظبة على الصّلواتِ الخَمس في مَواقيتها. والرِّباطُ: المُداومةُ على الشّيء.
ورجلٌ رابط الجأش، ورَبَطَ جَأْشُه، أي: اشتدّ قلبُه وحَزُم فلا يَفِرُّ عندَ الرَّوْع، كما قال لبيد:
رابِطُ الجأش على فَرْجِهِـمُ		أَعْطِفُ الجَوْنَ بمَرْبُوعٍ مِتَلّ
وارتبطتُ فرساً، أي: اتّخذته للرِّباط.
ويقال: ربط الله بالصبر على قلبه.

##### Türkçe

باب **الطاء** ve**الراء** ve**الباء** ve onlarla birlikte

**ط ر ب**، **ر ط ب**، **ب ط ر**، **ر ب ط** kullanımdadırlar.

**طرب**:
**الطَّرَب**: özlem. Ve **الطَّرَب**: hüznün gitmesi ve sevincin yerleşmesi; **طَرِب** **يَطْربُ** **طَرَباً**; o hâlde o **طَرِب**’dir.
Ve **طَرَّب** şarkısında **تطريباً**; sesi geri çevirdiği (tekrarlayıp döndürdüğü) zaman. Ve “Bu şey beni **أَطْرَبَ** etti.”
Ve **الأَطْراب**: reyhanların saflığı ve en güzel kokuluları.
Ve **الطّرب** develerde şu sözünde kullanıldı: “**كالإبل الطِّراب**” yani: **طَرِبَتْ** hudâ (deve sürme ezgisi) için.
Ve **اسْتَطْرَبَ** kavim; yani: eğlence için şiddetli bir **طَرَباً** ile **طَرِبوا**.

**رطب**:
**الرُّطَبُ**, ve bir tanesi: **رُطْبَةٌ**: **البُسر**’den (hurmanın olgunlaşmamış hâlinden) **إتمارِهِ**’nden önceki olgunlaşmış olan. Ve hurma ağacı **أَرْطبتِ**; ve **البُسْرُ** **أطرب**: **رُطَباً** oldu. Ve kavim **أرطب**: onların hurmaları **أرطب** etti.
Ve “Kavmi **رَطَّبْتُ** **ترطيباً**”: onlara **رُطَباً** yedirdim.
Ve **الرُّطْبُ**: baklagillerden ve ağaçtan yeşil otlama; tekil yapılmayan, toplayıcı bir isimdir.
Ve **أرضٌ مُرْطبة، مُعْشِبة**: **رُطَبٍ** ve ot sahibi.
Ve **الرُّطْبُ**: yumuşak olan. Ve **جاريةٌ رَطْبةٌ**: yumuşak (nazik). Ve **الرَّطْبُ**: su ile ıslanmış şey; ve **الرَّخْص** olan şey, çiğnenen lokmada. Ve **الرَّطْبةُ**: yeşil kaldığı müddetçe **الفِسْفِسة**’nin çayırı; hepsi: **الرِّطاب**.
Ve **الرَّطابةُ**: **الرَّطب**’un mastarıdır. Ve **رَطُبَ** **يَرْطُبُ** **رَطابة**; ve içinde yumuşaklık bulunan oğlan için denilir: “O, elbette **لَرَطبٌ**.”

**بطر**:
**البَطَرُ**, bir mânâda, şaşkınlık ve hayret gibi; denilir: “Falanın cehaleti senin hilm’ini sakın **يُبْطِرنّ** etmesin”; yani: seni sakın şaşırtmasın. Ve bir mânâda: azgın sevinç ve nimeti küçümseme gibi; denilir: “Falan, Allah’ın nimetini **بَطَر** etti”; yani: sanki şenlenip şükrü aşıncaya kadar (vardı da) onu arkasında bırakıp terk etti.
Ve **البَيطَرةُ**: **البَيْطار**’ın hayvanları hastalıktan tedavi etmesi. Dedi ki:
شكَّ الفَرِيصةَ بالمِدْرَى فأَنْفذهـا		شَكَّ المُبَيطِرِ إذ يَشْفي من العَضَدِ
Ve **الطِّرمّاح** dedi:
يَساقِطَها تَتْـرَى بـكـلّ خـمـيلةٍ		كبَزْغِ البِيطَرِ الثَّقْفِ رَهْصَ الكَوادِنِ
Ve o, hayvanları **يُبَيطِرُ**; yani: onları tedavi eder.
Ve bir adam **بِطْريرٌ**, ve bir kadın **بِطْرِيرةٌ**; daha çok kadına söylenir. **أبو الدُّقَيش** dedi: o, **بَطِرت** edinceye kadar, sonra sapkınlıkta uzayıp giden (kadın)dır.

**ربط**:
**ربط** **يربِطُ** **رَبطاً**.
Ve **الرِّباط**: onunla bağlanan şeydir; çoğulu: **رُبُط**.
Ve **الرِّباط**: düşman sınırında nöbet tutmaya devam etmektir; ve adam **مُرابِط**’tır.
Ve **المرابطات**: nöbet tutmuş atlar. Ve duada: “Allah’ım, Müslümanların ordularını, birliklerini ve **مرابطاتهم**’ı muzaffer kıl”; yani: nöbetçi atlarını. Ve O’nun (aziz ve celil) sözü: “**اصبروا ورابطوا**”; yani: cihadın **رباط**’ı. Ve denilir: o, beş vakit namaza vakitlerinde devam etmektir. Ve **الرِّباطُ**: bir şeye devamlılıktır.
Ve bir adam, metanetli (**رابط الجأش**)tır; ve onun metaneti **رَبَطَ جَأْشُه**; yani: kalbi şiddetlendi ve sağlamlaştı; korku anında kaçmaz. Nitekim **لبيد** dedi:
رابِطُ الجأش على فَرْجِهِـمُ		أَعْطِفُ الجَوْنَ بمَرْبُوعٍ مِتَلّ
Ve “Bir atı **ارتبطتُ**”; yani: onu **الرِّباط** için edindim.
Ve denilir: Allah, sabır ile onun kalbine bağladı (**ربط الله بالصبر على قلبه**).

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الرَطْبُ، بالفتح: خلاف اليابس. تقول رَطُبَ الشيءُ رُطوبَةً فهو رَطْبٌ ورطيبٌ. ورَطَّبْتُهُ أنا ترطيباً. وغُصنٌ رطيبٌ، وريشٌ رطيبٌ، أي ناعم. والمرطوبُ: صاحبُ الرطوبةِ. والرُطْبُ، بالضم ساكنةُ الطاء: الكلأ. والرَطْبَةُ، بالفتح: القَضْبُ خاصةً ما دام رَطْباً، والجمع رِطابٌ. تقول منه: رطبْتُ الفرسَ رطْباً ورُطوباً. والرُطَبُ من التمر معروف، الواحدة رُطَبَةٌ، وجمع الرُطَبِ أرطابٌ ورِطابٌ أيضاً. وجمع الرُطَبَةِ رُطَباتٌ ورُطَبٌ. وأَرْطَبَ البُسْرُ: صار رُطْباً. وأرطب النخلُ: صار ما عليه رُطَباً. ورَطَّبْتُ القومَ ترطيباً إذا أطعمتَهم الرُطَبَ. وأرضٌ مُرْطِبَةٌ: كثيرة الكلأ.

##### Türkçe

**الرَطْبُ** (fetha ile): **اليابس**’in zıddı. “Şey **رَطُبَ** **رُطوبَةً**; o hâlde o **رَطْبٌ** ve **رطيبٌ**dur” dersin. “Ben onu **رَطَّبْتُهُ** **ترطيباً**” (yaptım). Ve **غُصنٌ رطيبٌ** ve **ريشٌ رطيبٌ**, yani yumuşak. Ve **المرطوبُ**: rutubet sahibi.

**الرُطْبُ** (damme ile, **الطاء** sâkin): ot.

**الرَطْبَةُ** (fetha ile): özellikle, **رَطْباً** kaldığı müddetçe **القَضْبُ**; çoğulu **رِطابٌ**. Ondan şöyle dersin: “Atı **رطبْتُ** **رطْباً** ve **رُطوباً**.”

**الرُطَبُ** hurmadan bilinen (şey)dir; bir tanesi **رُطَبَةٌ**; **الرُطَبِ**’in çoğulu **أرطابٌ** ve ayrıca **رِطابٌ**. **الرُطَبَةِ**’nin çoğulu **رُطَباتٌ** ve **رُطَبٌ**. **أَرْطَبَ البُسْرُ**: **رُطْباً** oldu. **أرطب النخلُ**: üzerinde olan şey **رُطَباً** oldu. “Kavmi **رَطَّبْتُ** **ترطيباً**” (dersin), onlara **الرُطَبَ** yedirdiğin zaman. Ve **أرضٌ مُرْطِبَةٌ**: otu çok (olan).

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ط ر ب
طرب ، طبر ، رطب ، ربط ، برط ، بطر : مستعملات .
طرب : قال الليث : الطَّربُ : الشوق . والطَّربُ : ذهاب الحزن وحلول الفرح .
وقال الأصمعي : الطَّربُ : خفّةٌ يجدها الرجلُ لشوقٍ أو فرح أو هَمّ ، وقال النابغة الجَعْدِيّ في الهَمّ :
وأراني طرِباً في أثرهم
طَربَ الواله أو كالمُخْتَبَلْ
ويقال : طَرّب فلانٌ في عنائه تطريباً : إذا رَجّع صوتَه وزيّنه ، وقال امرؤ القيس :
كما طرّب الطائرُ المُسْتَحر
إذا رجّع صوته وقت السحر .
وقال الليث : الأطرابُ : نقاوة الرّياحين وأذكاؤها .
وقال غيره : واستطرب الحدأة الإبلَ : إذا خفت في سيرها من أجل حدأتهم ، وقال الطِّرِمّاح :
واستطْرَبت ظُعْنهمُ لمّا احْزَألّ بهمْ
آلُ الضُّحى ناشطاً من داعِيات دَدِ
يقول : حملهم على الطَّرَب شوقٌ نازع . وقيل : أراد بالناشط غناء الحادي .
أبو عُبَيد : المَطارِبُ : طرقٌ ضيّقة واحدتها مَطْرَبة ؛ وقال أبو ذؤيب :
ومَتْلَفٍ مثلِ فَرْق الرأس تَخْجِلُه
مَطارِبٌ زَقَبٌ أميَالُها فِيحُ
وقال اللّيث : الطَّرْطُبُّ الباء مثقلة : الثَّدْيُ الضخمُ المسترخِي ؛ يقال : أخزى الله طُرْطُبَّيْها . قال : ومنهم من يقول طُرْطُبّة للواحدة فيمن يؤنث الثدي .
أبو عُبَيد عن أبي زيد : طَرْطَبْتُ بالغنم طَرْطَبة : إذا دعوتَها . والطرطبة بالشفتين ؛ قال ابن حَبْناء :
فإن استَك الكَوْماء عَيْبٌ وعورةٌ
يُطَرْطبُ فيها ضاغطانِ وناكثُ
وإبلٌ طِرَابٌ : إذا طَرِبتْ لحُداتها .
ثعلب عن ابن الأعرابي : المَطْرَبُ والمَقْرَب : الطريق الواضح .
طبر : أبو العباس عن ابن الأعرابيّ : طَبَرَ الرجلُ : إذا قَفَز . وطَبر : إذا اختَبَأ .
أبو الحَسن اللَّحياني : وَقَع فلانٌ في بنات طَبَارٍ وطَمار : إذا وقع في داهية .
ابن الأعرابيّ قال : من غريب شجر الضَّرِف الطبّارُ وهو على صورة التين إلا أنه أَرقّ .
بطر : قال الله عز وجل : ( لاَ يَعْلَمُونَ وَكَمْ أَهْلَكْنَا مِن قَرْيَةٍ بَطِرَتْ مَعِيشَتَهَا فَتِلْكَ مَسَاكِنُهُمْ لَمْ تُسْكَن مِّن بَعْدِهِمْ إِلاَّ قَلِيلاً وَكُنَّا نَحْنُ الْوَارِثِينَ ) ( القصص : 58 ) .
قال أبو إسحاق : نصب معيشتها . قال : والبَطَرُ : الطُّغيان في النعمة .
وروى الفراء عن الكسائي أنه قال : يقال : رَشِدْتَ أمرَك ، وبَطِرْتَ عيْشَك ، وغَنيْتَ رأْيكَ .
قال : أوقعت العرب هذه الأفعال على هذه المعارف التي خرجت مفسّرةً لتحويل الفعل عنها وهو لها ، وإنما المعنى : بَطِرت معيشتُها وكذلك أخواتها .
أبو عُبيد عن الأصمعي : بَطِر الرّجلُ وبَهِت بمعنًى واحد .
وقال الليث : البَطَرُ كالحَيْرة والدَّهَش . والبَطَرُ : كالأشَر وغَمْط النعمة .
ويقال : لا يُبْطِرنّ جهْلُ فلانٍ حلْمكَ ، أي : لا يُدْهشك . قال : ورجلٌ بطريرٌ ، وامرأة بطريرة ، وأكثرُ ما يقال للمرأة .
وقال أبو الدُّقَيْش : إذا بَطِرت وتمادَت في الغَيّ .
ويقال للبعير القَطُوف إذا جارَى بعيراً وسَاعَ الْخَطْو فقصُرت خُطاه عن مباراته قد أبطره ذَرعَه ، أي : حمّله على أكثر من طَوْقه . والهُبَعَ إذا ماشى الرُّبَعَ أبطرَه ذَرْعَه فهَبع ، أي : استعان بعُنُقه ليَلْحَقه .
ويقال لكلّ من أرهق إنساناً فحمّله ما لا يطيقه : قد أَبطره ذَرْعَه .
شَمر : يقال للبَيْطار : مُبَيْطِر وبِيَطر .
وقال الطرماح :
كبَزْغ البَيْطرِ الثقْفِ رَهْصَ الكَوادن
قال : وقال سلمة بن عاصم : البِيَطْرُ : الخَياط في قول الراجز :
باتتْ تَجِيبُ أدْعَج الظّلام
جَيْبَ البِيَطْرِ مِدْرَعَ الهُمَامِ
قال شَمِر : صيَّرَ البيطار خيّاطاً كما صَيّروا الرجلَ الحاذِقَ إسكافاً .
وقال غيرُه : البَطْرُ : الشقُّ وبه سُمّيَ البَيْطار بَيْطاراً .
وقال الليث : هو يُبيطر الدوابَّ ، أي : يعالجها .
أبو عبيد عن الكسائي : ذهب دمه خَضِراً مَضراً ، وذهب بِطْراً ، أي : هدَراً .
وقال أبو سعيد : أصله أن يكون طُلاّبه حُرّاصاً باقتدار وبَطَر فيحرموا إدراك الثّأر .
وفي حديث النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) قال : ( الكِبْرُ بطرُ الحقّ وغمضُ الناس ) ، وبَطرُ الحقِّ : ألا يراه حقّاً ، ويتكبّر عن قبوله ، من قولهم : بَطِر فلانٌ هِدْيَة أمرِه : إذا لم يهتد له ، وجهله ولم يقبله . والبَطَرُ : الطغيان عند النّعمة ؛ وعلى هذا بطرُ الحقّ : أن يطغى عند الحق ؛ أي : يتكبر عند قبوله .
وقال الكسائي : ذهب دمُه بطراً : إذا ذهب باطلاً ، وعلى هذا المعنى : بطرُ الحقِّ أن يراه باطلاً .
ويقال : بطر فلان : إذا تحيّر ودَهِش ، وعلى هذا المعنى : أن يتحيّر في الحق فلا يراه حقّاً .
ربط : حدثنا عبدُ الله بنُ محمد بن هاجك قال : حدثنا علي بن محمد بن حجر عن إسماعيل بن جعفر قال : أنبأنا العلاء بن عبد الرحمن عن أبيه عن أبي هريرة أنّ رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) قال : ( ألا أدلُّكم على ما يمْحُو اللَّهُ به الخطايا وترفع به الدرجات ) قالوا : بلى يا رسول الله ، قال : ( إسباغُ الوضوء على المكاره وكثرةُ الخُطَا إلى المساجد وانتظارُ الصلاة بعدَ الصلاة فذلكم الرِّباط ) .
قلتُ : أراد النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) بقوله : ( فذلكم
الرباط ) قولَ الله جل وعز : ( يَاأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ اصْبِرُواْ وَصَابِرُواْ وَرَابِطُواْ ) ( آل عمران : 200 ) .
جاء في تفسير الآية : ومصدر رابطت رباطاً ، واصبروا على دِينكم ، وصابروا عدوَّكم . ورابِطُوا ، أي : أقيموا على جهاده بالحرب .
قلت : وأَصلُ الرِّباط من مُرابطة الخيل ، أي : ارتباطها بإزاء العدوّ في بعض الثغور .
والعربُ تسمِّي الخيلَ إذا رُبطت بالأفنِية وعُلِفت : رُبُطاً ، واحدها رَبيط ، وتجمع الرَّبُطُ رِباطاً ، وهو جمع الجمع .
قال الله تعالى : ( وَمِن رِّبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدْوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ ) ( الأنفال : 60 ) .
وقال الفَرّاء في قول الله جل وعز : ( وَمِن رِّبَاطِ الْخَيْلِ ( . قال : يريد الإناثَ من الخيل .
وقال الليث : الرِّباطُ : مرابطةُ العدو ، وملازمةُ الثغْر ، والرجل مُرابطِ .
قال : والمُرَابطاتُ : جماعاتُ الخيول الذين رابطُوا .
أبو عُبيد عن الأصمعي قال : الرابطُ الجأشِ : الذي يَربُط نفسَه عن الفرار ، يكفُّها لجرأته وشجاعته .
ويقال : رَبط الله على قلبه بالصّبر .
أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : الرابط : الراهب .
أبو عُبيد عن أبي عمرو : إذا بلغ الرُّطبُ اليُبْس فوُضع في الجِرار وصُبَّ عليه الماءُ فذلك الرَّبيط ؛ فإن صُبّ عليه الدِّبس فهو المُصفَّر .
رطب : قال الليثُ : الرُّطبُ الواحدة رُطبة ، وهو النَّضيج من البُسْر قبل إثماره . وقد أرطبتِ النخلةُ ، وأرطَب القومُ : أرطب نخلُهم ، فهم مرطبون . ورَطبتُ القومَ ، أي : أطعمتُهم الرُّطب .
والرُّطْبُ : الرِّعْيُ الأخضر من بقول الرّبيع ، اسمٌ جامع . وأرضٌ مرْطبة ، أي : مُعشبة ؛ ذاتُ رطب وعشب . والرطب : المبتلُّ بالماءِ . والرَّطْبُ : الناعم . وجاريةٌ رَطبةٌ : رَخْصةٌ ناعمةٌ .
والرَّطْبةُ : رَوْضةُ الفِسْفِسة ما دامت خضراء ، والجميع الرِّطاب .
ويقال : رَطُب الشيء يَرْطُب رُطوبةً ورَطابةً .
ويقال للغلام الذي فيه لين النساء ورَخاوتُهن : إنه لَرَطب . والرطب : كلُّ عود رَطب ، هو جمعُ رَطْب .
ومنه قول ذي الرمة :
بأجةٍ نشَّ عنها الماءُ والرُّطْب
أراد هَيْجَ كل عودٍ رَطْب أيام الربيع ، والرُّطْبُ جمعُ الرَّطب . أراد : ذَوَى كلُّ عود رَطْب فهاج . ويقال : رَطّب فلان ثوبه : إذا بلّه .
برط : أبو العباس عن ابن الأعرابي : بَرط الرجلُ : إذا اشتغل عن الحقّ باللهْو .
قلت : هذا حرفٌ لم أسمعه لغيره .

##### Türkçe

ط ر ب
**طرب** ، **طبر** ، **رطب** ، **ربط** ، **برط** ، **بطر** : kullanımdadırlar.
**طرب** : **الليث** dedi: **الطَّربُ** : özlem. Ve **الطَّربُ** : hüznün gitmesi ve sevincin gelmesi.
Ve **الأصمعي** dedi: **الطَّربُ** : bir özlem yahut sevinç yahut keder sebebiyle adamın bulduğu bir hafifliktir; ve **النابغة الجَعْدِيّ** keder hakkında dedi:
Ve kendimi onların izinde **طرِباً** görüyorum
Âşıkın **طَربَ**ı gibi yahut deli gibi
Ve denir: falan, sıkıntısında **طَرّب** etti, **تطريباً**: sesini tekrar tekrar döndürdüğü ve onu süslediği zaman; ve **امرؤ القيس** dedi:
Kuşun **طرّب** ettiği gibi, **المُسْتَحر**
Seher vaktinde sesini tekrar döndürdüğü zaman.
Ve **الليث** dedi: **الأطرابُ** : reyhanların saflığı ve en güzel kokuluları.
Ve başkası dedi: **واستطرب** çaylak develeri: onların çaylak sürüşleri yüzünden yürüyüşlerinde hafifledikleri zaman; ve **الطِّرِمّاح** dedi:
Ve onların göçlerini **واستطْرَبت**; onlarla birlikte ağır ağır yürüyünce
Kuşluk ehli, **دَدِ** çağırışlarından, canlı bir şekilde
Der ki: onları **الطَّرَب**a sevk eden, çekişen bir özlemdir. Ve denildi: **الناشط** ile kastedilen, sürücünün şarkısıdır.
**أبو عُبَيد** : **المَطارِبُ** : dar yollar; tekili **مَطْرَبة**’dir; ve **أبو ذؤيب** dedi:
Başın ayrımı gibi bir helâk edici; onu utandırır
**مَطارِبٌ**; **زَقَبٌ**; onun milleri geniş
Ve **اللّيث** dedi: **الطَّرْطُبُّ**; **الباء** ağırlaştırılmıştır: sarkık iri meme; denir: Allah onun iki **طُرْطُبّ**unu rezil etsin. Dedi: Onlardan kimi, memeyi müennes yapanlarda tekil için **طُرْطُبّة** der.
**أبو عُبَيد**’den, **أبي زيد**’den: koyunla **طَرْطَبْتُ**; **طَرْطَبة**: onu çağırdığın zaman. Ve **الطرطبة** dudaklarla olur; **ابن حَبْناء** dedi:
Eğer iri kalçalıda bir ayıp ve bir kusur ise
Orada iki sıkıştıran ve bir bozan **يُطَرْطبُ** eder
Ve **إبلٌ طِرَابٌ** : sürücülerine **طَرِبتْ** ettiği zaman.
**ثعلب**’den, **ابن الأعرابي**’den: **المَطْرَبُ** ve **المَقْرَب** : açık yol.

**طبر** : **أبو العباس**’tan, **ابن الأعرابيّ**’den: adam **طَبَرَ** etti: sıçradığı zaman. Ve **طَبر**: gizlendiği zaman.
**أبو الحَسن اللَّحياني** : falan **بنات طَبَارٍ** ve **طَمار** içine düştü: bir felakete düştüğü zaman.
**ابن الأعرابيّ** dedi: **الضَّرِف** ağacının gariplerinden **الطبّارُ**dur; incir sureti üzeredir, ancak daha incedir.

**بطر** : Aziz ve Celil Allah dedi: ( لاَ يَعْلَمُونَ وَكَمْ أَهْلَكْنَا مِن قَرْيَةٍ بَطِرَتْ مَعِيشَتَهَا فَتِلْكَ مَسَاكِنُهُمْ لَمْ تُسْكَن مِّن بَعْدِهِمْ إِلاَّ قَلِيلاً وَكُنَّا نَحْنُ الْوَارِثِينَ ) ( القصص : 58 ) .
**أبو إسحاق** dedi: **معيشتها**’nın nasbı. Dedi: ve **البَطَرُ** : nimette azgınlıktır.
Ve **الفراء** **الكسائي**’den rivayet etti ki dedi: denir: **رَشِدْتَ** işini, ve **بَطِرْتَ** yaşayışını, ve **غَنيْتَ** görüşünü.
Dedi: Araplar bu fiilleri, fiilin onlardan çevrilmesi için açıklanmış olarak çıkan bu marifelere vâki kıldılar; hâlbuki fiil onlara aittir; ancak mana: onun geçimi **بَطِرت** oldu; ve kardeşleri de böyledir.
**أبو عُبيد**’den, **الأصمعي**’den: adam **بَطِر** etti ve **بَهِت** etti; mana bakımından birdir.
Ve **الليث** dedi: **البَطَرُ** hayret ve şaşkınlık gibidir. Ve **البَطَرُ** : **الأشَر** ve nimeti küçümseme gibidir.
Ve denir: falanın cehaleti senin hilm’ini sakın **يُبْطِرنّ** etmesin; yani: seni şaşırtmasın. Dedi: ve adam **بطريرٌ**; kadın **بطريرة**; en çok kadına söylenir.
Ve **أبو الدُّقَيْش** dedi: **بَطِرت** ettiği ve azgınlıkta uzayıp gittiği zaman.
Ve **القَطُوف** deveye, bir deveyle yarıştığı ve adımı genişlettiği halde adımları onunla boy ölçüşmekten kısaldığı zaman: onun **ذَرعَه**’ı onu **أبطره** etmiştir denir; yani: onu gücünden fazlasına yüklemiştir. Ve **الهُبَعَ** **الرُّبَعَ** ile yürüdüğü zaman onun **ذَرْعَه**’ı onu **أبطرَه** eder de **هَبع** eder; yani: ona yetişmek için boynuyla yardım alır.
Ve bir insanı zorlayıp ona gücünün yetmediğini yükleyen herkes için denir: onun **ذَرْعَه**’ı onu **أَبطره** etmiştir.
**شَمر** : **البَيْطار**a denir: **مُبَيْطِر** ve **بِيَطر**.
Ve **الطرماح** dedi:
Usta **البَيْطر**in parıltısı gibi; ağır iş hayvanlarını tekmelemek
Dedi: ve **سلمة بن عاصم** dedi: **البِيَطْرُ** : terzi; râcizin sözünde:
Gece karanlığının koyu siyahına cevap vererek geceledi
Yiğidin zırhının, **البِيَطْر**in yakası gibi
**شَمِر** dedi: **البيطار**ı terzi yaptı; tıpkı mahir adamı kunduracı yaptıkları gibi.
Ve başkası dedi: **البَطْرُ** : yarma; ve bununla **البَيْطار**a **بَيْطاراً** adı verildi.
Ve **الليث** dedi: o, binek hayvanlarını **يُبيطر** eder; yani: onları tedavi eder.
**أبو عبيد**’den, **الكسائي**’den: kanı **خَضِراً مَضراً** gitti, ve **بِطْراً** gitti; yani: heder olarak.
Ve **أبو سعيد** dedi: aslı, onu arayanlarının kudretle ve **بَطَر** ile gözetleyiciler olmasıdır; böylece öcün alınmasına erişmeyi engellerler.
Ve Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) hadisinde dedi: ( الكِبْرُ بطرُ الحقّ وغمضُ الناس ) ; ve **بَطرُ الحقِّ** : onu hak olarak görmemektir; ve onu kabul etmekten kibirlenmektir; onların sözünden: falan, işinin yol göstericisini **بَطِر** etti: ona hidayet bulmadığı, onu bilmediği ve kabul etmediği zaman. Ve **البَطَرُ** : nimette azgınlıktır; buna göre **بطرُ الحقّ** : hak karşısında azgınlık etmektir; yani: onu kabul ederken kibirlenmektir.
Ve **الكسائي** dedi: kanı **بطراً** gitti: bâtıl olarak gittiği zaman; ve bu manaya göre: **بطرُ الحقِّ** onu bâtıl görmektir.
Ve denir: falan **بطر** etti: hayrete düştüğü ve şaşırdığı zaman; ve bu manaya göre: hakta hayrete düşmesi, böylece onu hak olarak görmemesidir.

**ربط** : bize **عبدُ الله بنُ محمد بن هاجك** haber verdi; dedi: bize **علي بن محمد بن حجر** **إسماعيل بن جعفر**’den haber verdi; dedi: bize **العلاء بن عبد الرحمن** babasından, **أبي هريرة**’den haber verdi ki Allah’ın Elçisi ( صلى الله عليه وسلم ) dedi: ( ألا أدلُّكم على ما يمْحُو اللَّهُ به الخطايا وترفع به الدرجات ) dediler: evet ey Allah’ın Elçisi; dedi: ( إسباغُ الوضوء على المكاره وكثرةُ الخُطَا إلى المساجد وانتظارُ الصلاة بعدَ الصلاة فذلكم الرِّباط ) .
Dedim: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) ( **فذلكم الرباط** ) sözüyle, Aziz ve Celil Allah’ın sözünü kastetti: ( يَاأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ اصْبِرُواْ وَصَابِرُواْ وَرَابِطُواْ ) ( آل عمران : 200 ) .
Âyetin tefsirinde geldi: ve **رابطت**’ın masdarı **رباطاً**dır; ve dininiz üzere sabredin; ve düşmanınıza karşı sabır yarışına girin. Ve **رابِطُوا**: yani, savaşla onun cihadı üzerinde ikamet edin.
Dedim: ve **الرِّباط**ın aslı, atların **مُرابطة**sındandır; yani: düşmana karşı bazı sınır boylarında bağlanmalarıdır.
Ve Araplar, avlulara bağlanıp yemlenen atlara **رُبُطاً** der; tekili **رَبيط**tir; ve **الرَّبُطُ** **رِباطاً** olarak cem edilir; o, cem’in cem’idir.
Allah تعالى dedi: ( وَمِن رِّبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدْوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ ) ( الأنفال : 60 ) .
Ve **الفَرّاء** Aziz ve Celil Allah’ın sözü hakkında: ( وَمِن رِّبَاطِ الْخَيْلِ ) dedi: dişileri kasteder, atlardan.
Ve **الليث** dedi: **الرِّباطُ** : düşmana karşı nöbetleşme; ve sınır boyunu bırakmama; ve adam **مُرابطِ**.
Dedi: ve **المُرَابطاتُ** : nöbetleşenlerin at topluluklarıdır.
**أبو عُبيد**’den, **الأصمعي** dedi: **الرابطُ الجأشِ** : kaçmaktan nefsini bağlayan; cesareti ve yiğitliği sebebiyle onu tutan kimsedir.
Ve denir: Allah sabırla onun kalbi üzerine **رَبط** etti.
**أبو العباس**’tan, **ابن الأعرابي**’den: **الرابط** : rahip.
**أبو عُبَيد**’den, **أبي عمرو**’dan: **الرُّطبُ** **اليُبْس**a ulaştığı zaman, küplere konur ve üzerine su dökülürse, işte o **الرَّبيط**tir; eğer üzerine **الدِّبس** dökülürse o **المُصفَّر**dir.

**رطب** : **الليث** dedi: **الرُّطبُ**; tekili **رُطبة**; o, **البُسْر**den, meyve vermesinden önceki olgunlaşmış olandır. Ve hurma ağacı **أرطبتِ**; ve kavim **أرطَب** etti: onların hurmaları **أرطب** etti; böylece onlar **مرطبون**dur. Ve kavmi **رَطبتُ**; yani: onlara **الرُّطب** yedirdim.
Ve **الرُّطْبُ** : bahar otlarından yeşil otlaktır; toplayıcı bir isimdir. Ve **أرضٌ مرْطبة**: yani: otlu; **رطب** ve ot sahibi. Ve **الرطب** : suyla ıslanmış olandır. Ve **الرَّطْبُ** : yumuşak olandır. Ve **جاريةٌ رَطبةٌ** : gevşek, yumuşak.
Ve **الرَّطْبةُ** : yeşil kaldığı müddetçe **الفِسْفِسة** bahçesidir; hepsi **الرِّطاب**dır.
Ve denir: şey **رَطُب** olur; **يَرْطُب**; **رُطوبةً** ve **رَطابةً**.
Ve kadınların yumuşaklığı ve gevşekliği bulunan oğlana denir: o mutlaka **لَرَطب**tur. Ve **الرطب** : her **عود رَطب**tur; o, **رَطْب**un cem’idir.
Ve ondan, **ذي الرمة**’nin sözü:
Bir çukurda; su ondan sızdı ve **الرُّطْب**
Bahar günlerinde her **عودٍ رَطْب**un coşmasını kastetti; ve **الرُّطْبُ** **الرَّطب**un cem’idir. Kastetti: her **عود رَطب** kurudu da coştu. Ve denir: falan elbisesini **رَطّب** etti: onu ıslattığı zaman.

**برط** : **أبو العباس**’tan, **ابن الأعرابي**’den: adam **بَرط** etti: haktan eğlenceyle meşgul olduğu zaman.
Dedim: bu, ondan başkası için işitmediğim bir harftir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والطاء وما يثلثهما)
(رطع) الراء والطاء والعين ليس بشيءٍ، إلاّ أنّ ابنَ دُريدٍ(1) ذكر أنَّهم يقولون: رَطَعها، إذا نكحها. وليس ذلك بشيءٍ.‏
(رطل) الراء والطاء واللام كالذي قبله، إلاّ أنَّهم يقولون للشيء يُكال به رِطْلٌ. ويقولون: غُلامٌ رِطلٌ: شابٌّ. ورطَّلَ شَعَْرَه: كَسَّره وثَنَّاه. وليس [هذا] وما أَشبهه من مَحْض اللغة.‏
(رطم) الراء والطاء والميم كلمةٌ تدلُّ على ارتباكٍ واحتباسٍ. يقولون: ارتطَمَ على الرّجُل أمْرُه، إذا سُدَّتْ عليه مذاهبهُ. ويقولون: ارتطَمَ في الوحل. ومن الباب تسميتُهم اللازِمَ للشّيءِ راطماً. والرَّطُوم: الأحمق؛ وسمِّي بذلك لأنّه يرتَطِم في أمورِه. ومن الباب الرُّطام، وهو احتباس نَجْو البعير. ويقولون رَطَمها، إذا نَكَحها. وقد قُلْنا إنّ هذا وشِبْهَه ممّا لا يكونُ من مَحْض اللُّغة.‏
(رطن) الراء والطاء والنون بناءٌ ليس بالمُحْكَم ولا لـه قياسٌ في كلامهم، إلاّ أنَّهم يقولون: تراطَنُوا، إذا أتَوْا بكلامٍ لا يُفهَم؛ ويُخَصُّ بذلك العَجم. قال:‏
فأثارَ فارِطُهُمْ غَطَاطاً جُثَّماً *** أصواتُهُ كَتَراطُنِ الفُرِس(2)‏
ويقال الرّطَّانة: الإبل معها أهلُها. قال:‏
* رَطَّانة مَنْ يَلْقَها يُخَيَّبِ(3) *‏
(رطو) الراء والطاء والواو ليس بشيء. وربما قالوا: رطَاها ورطأها، إذا جامَعَها. وممّا يقرب [من] هذا في الضّعف قولُهم للأحمق: رطِيٌّ.‏
(رطب) الراء والطاء والباء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خلاف اليُبْس. من ذلك الرَّطْب والرَّطِيب. والرُّطْب: المرعى، بضم الراء. والرُّطَب معروف. ويقال أرْطَبَ النّخْل إرطاباً. ورطَّبْتُ القومَ تَرطيباً، إذا أطعمتَهم رُطَباً. والرِّطاب(4) من النَّبت. تقول: رطَبْتُ الفرسَ أرطُبه رطْباً ورُطوباً. والرَّطْبَة: اسمٌ للقَضْب خاصّةً مادام رَطْباً. ورِيشٌ رَطِيبٌ، أي ناعم. وحكى ناسٌ عن أبي زيد: رَطِبَ الرجُل بما عنده يَرْطَبُ(5)، إذا تكلَّم بما كان عنده مِن خطأٍ أو صواب. والله أعلم.‏
--------------------------------------------------------ـ
(1) الجمهرة (2: 368).‏
(2) البيت لطرفة في اللسان (رطن، غطط)، وليس في ديوانه، وسيعيده في (غط).‏
(3) إثبات الكلمة الأخيرة من اللسان. وبدلها في المجمل: "يجنب".‏
(4) الرطاب: جمع رطبة بالفتح، وهي القضب.‏
(5) ذكرت في القاموس، وجعلها من باب فرح، ولم ترد في اللسان.‏
ـ

##### Türkçe

(راء بابı ve طاء ve onların üçüncüsü olanlar)

(**رطع**) **الراء** ve **الطاء** ve **العين** bir şey değildir; ancak İbn Düreyd(1) onların şöyle dediklerini zikretti: **رَطَعها**; onu nikâhladı (cinsel ilişkiye girdi)ği zaman. Ve bu bir şey değildir.

(**رطل**) **الراء** ve **الطاء** ve **اللام** önceki gibidir; ancak onlar, kendisiyle ölçülen şeye **رِطْلٌ** derler. Ve derler: **غُلامٌ رِطلٌ**: genç. Ve **رطَّلَ شَعَْرَه**: onu kırdı ve ikiye katladı. Ve [bu] ve benzerleri, saf dilden değildir.

(**رطم**) **الراء** ve **الطاء** ve **الميم**; bir karışıklığa ve tıkanmaya delâlet eden bir kelimedir. Derler: **ارتطَمَ** adamın işi üzerine; ona gidiş yolları kapatıldığı zaman. Ve derler: **ارتطَمَ** çamura. Ve babdan: onların, şeye lâzım olanı **راطماً** diye adlandırmalarıdır. Ve **الرَّطُوم**: ahmak; ve bununla adlandırıldı, çünkü o işlerinde bocalar. Ve babdan **الرُّطام**: o, devenin dışkısının tıkanmasıdır. Ve derler: **رَطَمها**; onu nikâhladığı (cinsel ilişkiye girdi) zaman. Ve biz, bunun ve benzerinin saf dilden olmadığını söylemiştik.

(**رطن**) **الراء** ve **الطاء** ve **النون**; onların sözlerinde sağlam olmayan ve onun için bir kıyas bulunmayan bir yapıdır; ancak onlar derler: **تراطَنُوا**; anlaşılmayan bir söz getirdikleri zaman; ve bununla özellikle Acemler kastedilir. Dedi ki:

فأثارَ فارِطُهُمْ غَطَاطاً جُثَّماً *** أصواتُهُ كَتَراطُنِ الفُرِس(2)

Ve denir: **الرّطَّانة**: develer, beraberlerinde sahipleri olduğu hâlde. Dedi ki:

* رَطَّانة مَنْ يَلْقَها يُخَيَّبِ(3) *

(**رطو**) **الراء** ve **الطاء** ve **الواو** bir şey değildir. Ve belki dediler: **رطَاها** ve **رطأها**; onunla cima ettiği zaman. Ve bunun zayıflık bakımından yakını olan şeylerden: onların ahmağa **رطِيٌّ** demeleridir.

(**رطب**) **الراء** ve **الطاء** ve **الباء**; kuruluğun zıddına delâlet eden tek bir asıldır. Bundan: **الرَّطْب** ve **الرَّطِيب**. Ve **الرُّطْب**: otlak; **الراء**’ın dammesiyle. Ve **الرُّطَب** bilinen (şey)dir. Ve denir: **أرْطَبَ النّخْل** **إرطاباً**. Ve **رطَّبْتُ القومَ** **تَرطيباً**; onlara **رُطَباً** yedirdiğin zaman. Ve **الرِّطاب**(4) bitkilerdendir. Dersin: **رطَبْتُ الفرسَ** **أرطُبه** **رطْباً** ve **رُطوباً**. Ve **الرَّطْبَة**: özellikle **القَضْب** için bir isimdir, yaş kaldığı müddetçe. Ve **رِيشٌ رَطِيبٌ**; yani yumuşak. Ve bazı kimseler Ebû Zeyd’den nakletti: **رَطِبَ** adam, yanındakini **يَرْطَبُ**; yanında olanı, hata veya doğru olarak, konuştuğu zaman. Ve Allah daha iyi bilir.

--------------------------------------------------------ـ
(1) el-Cemhere (2: 368).
(2) Beyit, Lisân’da (رطن، غطط) maddesinde Tarafe’nindir; divanında değildir; ve onu (غط) maddesinde tekrar edecektir.
(3) Son kelimenin tespiti Lisân’dandır. Mücmel’de onun yerine: “يجنب”.
(4) **الرطاب**: fetha ile **رطبة**’nin çoğuludur; o da **القضب**’dır.
(5) Kāmûs’ta zikredildi; onu **فرح** babından kıldı; Lisân’da gelmedi.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D8%A8/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الرطب: خلاف اليابس، قال تعالى: ﴿ولا رطب ولا يابس إلا في كتاب مبين﴾ [الأنعام/59]، وخص الرطب بالرطب من التمر، قال تعالى: ﴿وهزي إليك بجذع النخلة تساقط عليك رطبا جنيا﴾ [مريم/25]، وأرطب النخل (أرطب النخل: حان أوان رطبه)، نحو: أتمر وأجن، ورطبت الفرس ورطبته: أطعمته الرطب، فرطب الفرس: أكله. ورطب الرجل رطبا: إذا تكلم بما عن له من خطإ وصواب (انظر: المجمل 2/382)، تشبيها برطب الفرس، والرطيب: عبارة عن الناعم.

##### Türkçe

- **الرطب**: **اليابس**’in zıddı; Yüce Allah dedi ki: ﴿ولا **رطب** ولا **يابس** إلا في كتاب مبين﴾ [الأنعام/59]. Ve **الرطب**’u, hurmadan olan **الرطب** ile tahsis etti; Yüce Allah dedi ki: ﴿وهزي إليك بجذع النخلة تساقط عليك **رطبا** جنيا﴾ [مريم/25]. Ve **أرطب النخل** (**أرطب النخل**: onun **رطب**’unun vakti geldi), şu misal üzere: **أتمر** ve **أجن**. Ve **رطبت الفرس** ve **رطبته**: ona **الرطب** yedirdim; böylece **رطب الفرس**: onu yedi. Ve **رطب الرجل رطبا**: eğer kendisine gelen hatâ ve sevaptan (doğru ve yanlış) olanla konuşursa (bak: **المجمل** 2/382), **رطب الفرس** ile benzetme olarak. Ve **الرطيب**: yumuşak olana dair bir ibaredir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر ط ب
شيء رطب ورطيب‏:‏ مبتل بالماء أو رخص في الممضغة وقـد رطـب رطوبـة‏.‏
ورطبـت الثوب‏:‏ بللته‏.‏
وجزأت الماشية بالرطب عن الماء وهو الكلأ الرطب‏.‏
وأرض معشبة مرطبة‏.‏
ووفرت الرطبة في أرض فلان والرطاب وهي القت الرطب‏.‏
ورطبت الفرس أرطبه رطباً‏:‏ علفته الرطبة وفرس مرطوب‏.‏
وأرطبـت النخلـة‏:‏ جـاءت بالرطـب‏.‏
وأرطـب البسـر‏:‏ صـار رطباً‏.‏
وأرطبت أرضهم‏:‏ كثر رطبهها‏.‏
وأرض بني فلان مرطبة‏.‏
وأرطب فلان‏:‏ كثر عنده الرطب‏.‏
ورطب القوم‏:‏ أطعمهم الرطب‏.‏
وتقول‏:‏ من أرطب نخله ولم يرطب خبث فعله ولم يطب‏.‏
ومن المجاز‏:‏ رطب لساني بذكرك وترطّب ومازلت أرطبه به وهو رطيب به‏.‏
وما رطّب لسانـي بذكـرك إلا مـا بللتنـي بـه مـن بـرك‏.‏
وعيـش رطيـب‏:‏ ناعم‏.‏
وجارية رطبة‏:‏ رخصة ناعمة‏.‏
ورجـل رطـب‏:‏ فيـه لين‏.‏
وامرأة رطبة‏:‏ فاجرة وفي شتائمهم‏:‏ يا ابن الرطبة‏.‏
وخذ ما رطبت يداك أي ما وجدته رطباً نافعاً‏.‏

##### Türkçe

ر ط ب
Bir şey **رطب** ve **رطيب**: su ile ıslanmış; yahut çiğnemede yumuşak; ve gerçekten **رطب** oldu, **رطوبة** (ıslaklık) olarak.
Ve **رطبت الثوب**: onu ıslattım.
Ve **جزأت الماشية بالرطب عن الماء**: (yani) suya karşı hayvanlara **الرطب** ile yetindirdim; o da **الكلأ الرطب** (yaş ot)tur.
Ve **أرض معشبة مرطبة**.
Ve **ووفرت الرطبة في أرض فلان** ve **الرطاب**; o, **القت الرطب** (yaş yonca)dır.
Ve **رطبت الفرس أرطبه رطباً**: ona **الرطبة** yedirdim; ve **فرس مرطوب**.
Ve **أرطبت النخلة**: **الرطب** ile geldi (yaş hurma verdi).
Ve **أرطب البسر**: **رطباً** oldu.
Ve **أرطبت أرضهم**: onun **رطب**u çoğaldı.
Ve **أرض بني فلان مرطبة**.
Ve **أرطب فلان**: onun yanında **الرطب** çoğaldı.
Ve **رطب القوم**: onlara **الرطب** yedirdi.
Ve dersin ki: **من أرطب نخله ولم يرطب خبث فعله ولم يطب**.
Ve mecazdan: **رطب لساني بذكرك** ve **ترطّب**; ve onu onunla durmadan **أرطبه**; ve o, onunla **رطيب**tir.
Ve **وما رطّب لساني بذكرك إلا ما بللتني به من برك**.
Ve **عيش رطيب**: yumuşak (rahat).
Ve **جارية رطبة**: yumuşak, nazik.
Ve **رجل رطب**: onda yumuşaklık vardır.
Ve **امرأة رطبة**: fahişe; ve onların sövgülerinde: **يا ابن الرطبة**.
Ve **وخذ ما رطبت يداك** yani, faydalı olarak **رطباً** bulduğun şey.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الرَّطْبُ، بالفَتْحِ: ضدُّ اليابسِ. والرَّطْبُ: النَّاعِمُ. رَطُبَ، بالضَّمِّ، يَرْطُب رُطوبَةً ورَطابَةً، ورَطِبَ فهو رَطْبٌ ورَطِـيبٌ، ورَطَّبْتُه أَنا تَرْطِـيباً.
وجارِيَةٌ رَطْبَة: رَخْصَة. وغلام رَطْبٌ: فيه لِـينُ النساءِ. ويقال للمرْأَةِ: يا رَطَابِ ! تُسَبُّ به.
والرُّطُبُ: كلُّ عُودٍ رَطْبٍ، وهو جَمْعُ رَطْبٍ.
وغُصنٌ رَطِـيبٌ، ورِيشٌ رَطِـيبٌ أَي ناعِمٌ.
والـمَرْطُوبُ: صاحِبُ الرُّطُوبَةِ.
وفي الحديث: مَن أَرَادَ أَنْ يَقْرَأَ القُرْآن رَطْباً أَي لَيِّناً لا شِدَّةَ في صَوْتِ قَارِئِه. والرُّطْبُ والرُّطُبُ: الرِّعْيُ الأَخْضَرُ من بُقُولِ الرَّبِـيعِ؛ وفي التهذيب: من البَقْلِ والشجر، وهو اسْمٌ للجِنْسِ. والرُّطْبُ، بالضمِّ، ساكِنَةَ الطاءِ: الكَـلأُ؛ ومنه قول ذي الرمة: حَتى إِذا مَعْمَعَانُ الصَّيْفِ هَبَّ لَهُ، *  بأَجـَّةٍ، نَشَّ عَنْها الـمَاءُ والرُّطْبُ وهو مثل عُسْرٍ وعُسُرٍ، أَراد: هَيْجَ كُلِّ عُودٍ رَطْبٍ، والرُّطْبُ: جَمعُ رَطْبٍ؛ أَراد: ذَوَى كُلُّ عُودٍ رَطْبٍ فَهاجَ. وقال أَبو حنيفة: الرُّطْب جماعة العُشْبِ الرَّطْبِ. وأَرْضٌ مُرْطِـبةٌ أَي مُعْشِـبَةٌ، كَثِـيرةُ الرُّطْبِ والعُشْبِ والكَلإِ. والرَّطْبة: رَوْضَة الفِصْفِصَة ما دامَتْ خَضْراءَ؛ وقيل: هي الفِصْفِصَةُ نَفْسُها، وجمعُها رِطابٌ.
ورَطَبَ الدَّابَّة: عَلَفها رَطْبَةً.
وفي الصحاح: الرَّطبة، بالفَتْح: القَضْبُ خَاصَّة، ما دامَ طَرِيّاً رَطْباً؛ تقول منه: رَطَبْتُ الفَرَس رَطْباً ورُطوباً، عن أَبي عبيد. وفي الحديث: أَنَّ امرَأَةً قالت: يا رسولَ اللّه، إِنَّا كَلٌّ على آبائِنَا وأَبْنائِنَا، فما يَحِلُّ لَنا منْ أَمْوالِهِمْ؟ فقال: الرَّطْبُ تَـأْكُلْنَه وتُهْدِينَه؛ أَراد: مَا لا يُدَّخَر،ولا يَبْقَى كالفواكهِ والبُقول؛ وإِنما خَصَّ الرَّطْبَ لأَنَّ خَطْبَه أَيْسَر، والفسادَ إِليه أَسرَعُ، فإِذا تُرِكَ ولم يُؤْكَلْ، هَلَك ورُمِـيَ، بخلافِ اليابس إِذا رُفِـعَ وادُّخِرَ، فَوَقَعَتِ الـمُسامَحة في ذلك بتركِ الاسْتِئْذانِ، وأَن يجري على العادةِ الـمُسْتحسَنةِ فيه؛ قال: وهذا فيما بين الآباءِ والأُمـَّهاتِ والأَبناءِ، دون الأَزواجِ والزَّوجاتِ، فليس لأَحدِهما أَن يَفعل شيئاً إِلاَّ بإِذنِ صاحبِه. والرُّطَبُ: نَضِـيجُ البُسْرِ قبلَ أَنْ يُتْمِر، واحدتُه رُطَبةً. قال سيبويه: ليس رُطَبٌ بتكسيرِ رُطَبةٍ، وإِنما الرُّطَب، كالتَّمْرِ، واحد اللفظ مُذَكَّر؛ يقولون: هذا الرُّطَب، ولو كان تَكْسيراً لأَنـَّثوا. وقال أَبو حنيفة: الرُّطَبُ البُسْرُ إِذا انهَضَم فَلانَ وحَـَلا؛ وفي الصحاح: الرُّطَبُ من التمر معروفٌ، الواحدة رُطَبة، وجمع الرُّطَبِ أَرْطابٌ ورِطابٌ أَيضاً، مثلُ رُبَعٍ ورِباعٍ، وجمعُ الرُّطَبةِ رُطَباتٌ ورُطَبٌ.ورَطَبَ الرُّطَبُ ورَطُبَ ورَطَّبَ وأَرْطَبَ: حانَ أَوانُ رُطَبِه.وتَمرٌ رَطِـيبٌ: مُرْطِبٌ. وأَرْطَبَ البُسْر: صار رُطَباً. وأَرْطَبَتِ النخلة، وأَرْطَبَ القَوْمُ: أَرْطَبَ نَخْلُهم وصار ما عليه رُطَباً. ورَطَبَهم: أَطْعَمَهم الرُّطَب. أَبو عمرو: إِذا بلَغ الرُّطَب اليَبِـيس، فوُضِـعَ في الجِرارِ، وصُبَّ عليه الماءُ، فذلك الرَّبيطُ؛ فإِنْ صُبَّ عليه الدِّبْسُ، فهو الـمُصَقَّر.
ابن الأَعرابي: يقال للرَّطْبِ: رَطِبَ يَرْطَبُ، ورَطُبَ يَرْطُبُ رُطُوبة؛ ورَطَّبَتِ البُسرة وأَرْطَبَت، فهي مُرَطِّبةٌ ومُرْطِـبة. والرَّطْبُ: الـمُبْتَلُّ بالماءِ. ورَطَّبَ الثوْبَ وَغيرَه وأَرْطَبَه كِلاهما: بَلَّه؛ قال ساعدة بن جُؤَيَّة:
بشَرَبَّةٍ دَمِثِ الكَثِـيب، بدُوره *  أَرْطَى، يَعُوذُ به، إِذا مَا يُرطَبُ

##### Türkçe

**الرَّطْبُ** (fetha ile): **اليابسِ**’in zıddıdır. Ve **الرَّطْبُ**: **النَّاعِمُ**’dir.
**رَطُبَ** (damme ile), **يَرْطُب**; **رُطوبَةً** ve **رَطابَةً** (olarak). Ve **رَطِبَ**; o hâlde o **رَطْبٌ**
ve **رَطِـيبٌ**’dir. Ve ben onu **تَرْطِـيباً** (olarak) **رَطَّبْتُه**.
Ve **جارِيَةٌ رَطْبَة**: yumuşak huylu. Ve **غلام رَطْبٌ**: onda kadınların yumuşaklığı vardır. Ve denilir
kadına: **يا رَطَابِ**! Bununla sövülür.
Ve **الرُّطُبُ**: her **عُودٍ رَطْبٍ**; ve o, **رَطْبٍ**’in cem‘idir.
Ve **غُصنٌ رَطِـيبٌ**, ve **رِيشٌ رَطِـيبٌ**; yani yumuşak.
Ve **الـمَرْطُوبُ**: **الرُّطُوبَةِ** sahibi.
Ve hadiste: “Kim Kur’ân’ı **رَطْباً** okumak isterse” yani yumuşak; okuyanın sesinde şiddet olmaksızın.
Ve **الرُّطْبُ** ve **الرُّطُبُ**: bahar otlarından olan yeşil otlama; ve **التهذيب**’de: sebzeden ve ağaçtan; ve o, cins için bir isimdir.
Ve **الرُّطْبُ** (damme ile), **الطاءِ**’ı sâkin olarak: **الكَـلأُ** (mera otu); ondan, Zü’r-Rumme’nin sözü:
حَتى إِذا مَعْمَعَانُ الصَّيْفِ هَبَّ لَهُ، *  بأَجـَّةٍ، نَشَّ عَنْها الـمَاءُ والرُّطْبُ
Ve o, **عُسْرٍ** ve **عُسُرٍ** gibidir; murad etti: her yaş dalın kuruyup sertleşmesi; ve **الرُّطْبُ**:
**رَطْبٍ**’in cem‘idir; murad etti: her yaş dal soldu da sertleşti. Ve Ebû Hanîfe dedi: **الرُّطْبُ**, yaş otun topluluğudur.
Ve **أَرْضٌ مُرْطِـبةٌ**: yani otlu; **الرُّطْبِ** ve ot ve mera otu bakımından çok.
Ve **الرَّطْبة**: yeşil kaldığı müddetçe yonca bahçesi; ve denildi: o,
yoncanın kendisidir; cem‘i **رِطابٌ**’dır.
Ve **رَطَبَ الدَّابَّة**: ona **رَطْبَةً** (olarak) yem verdi.
Ve **الصحاح**’ta: **الرَّطبة** (fetha ile): özellikle **القَضْبُ**; taze, yaş kaldığı müddetçe; bundan dersin: Ebû Ubeyd’den, **رَطَبْتُ الفَرَس رَطْباً ورُطوباً**. Ve hadiste: bir kadının dediği: “Ey Allah’ın Resûlü, biz babalarımıza ve oğullarımıza yüküz; onların mallarından bize ne helâldir?” O da dedi: “**الرَّطْبُ**; onu yersiniz ve onu hediye edersiniz.” Murad etti: depolanmayan ve kalmayan şey; meyveler ve sebzeler gibi. Ve ancak **الرَّطْبُ**’ı tahsis etti; çünkü onun işi daha kolaydır ve bozulma ona daha çabuktur; öyle ki bırakılır ve yenmezse helâk olur ve atılır; kuruya muhalif olarak: kaldırılıp depolanırsa. Böylece bunda, izin istemeyi terk etmekle ve onda güzel görülen âdet üzere cereyan etmekle müsamaha vâki oldu. Dedi: Bu, babalar ve anneler ile oğullar arasındadır; eşler ve zevceler dışında; ikisinden birine, sahibinin izni olmaksızın bir şey yapması yoktur.
Ve **الرُّطَبُ**: meyve vermeden önce **البُسْرِ**’in olgunlaşmışı; onun bir tanesi **رُطَبةً**’dir. Sîbeveyh dedi: **رُطَبٌ**, **رُطَبةٍ**’nin kırması (çoğulu) değildir; ancak **الرُّطَبُ**, **التَّمْرِ** gibi, lafızca tek, müzekkerdir; derler: “Bu **الرُّطَبُ**”; eğer kırma olsaydı, müennes yaparlardı.
Ve Ebû Hanîfe dedi: **الرُّطَبُ**, **البُسْرُ**’dur; sindirilip yumuşayınca ve tatlanınca. Ve **الصحاح**’ta: **الرُّطَبُ** hurmadan bilinen bir şeydir; bir tanesi **رُطَبة**; **الرُّطَبِ**’in cem‘i **أَرْطابٌ** ve ayrıca **رِطابٌ**’dır; **رُبَعٍ** ve **رِباعٍ** gibi. Ve **الرُّطَبةِ**’nin cem‘i **رُطَباتٌ** ve **رُطَبٌ**’dır. Ve **رَطَبَ الرُّطَبُ** ve **رَطُبَ** ve **رَطَّبَ** ve **أَرْطَبَ**: onun **رُطَبِه** vakti geldi. Ve **تَمرٌ رَطِـيبٌ**: **مُرْطِبٌ** (yaşlandırıcı).
Ve **أَرْطَبَ البُسْر**: **رُطَباً** oldu. Ve **أَرْطَبَتِ النخلة**; ve **أَرْطَبَ القَوْمُ**: onların hurmaları **أَرْطَبَ** oldu ve üzerindeki şey **رُطَباً** oldu.
Ve **رَطَبَهم**: onlara **الرُّطَب** yedirdi. Ebû Amr: **الرُّطَب** **اليَبِـيس**’e ulaştığında,
o da küplere konulduğunda ve üzerine su döküldüğünde, işte o **الرَّبيطُ**’tur; eğer üzerine
**الدِّبْسُ** dökülürse, o **الـمُصَقَّر**’dır.
İbnü’l-A‘râbî: **الرَّطْبِ** için denilir: **رَطِبَ يَرْطَبُ**, ve **رَطُبَ يَرْطُبُ**
**رُطُوبة** (olarak); ve **رَطَّبَتِ البُسرة** ve **أَرْطَبَت**; o hâlde o **مُرَطِّبةٌ** ve **مُرْطِـبة**’dir.
Ve **الرَّطْبُ**: su ile ıslanmış olan. Ve **رَطَّبَ الثوْبَ** ve başkasını ve **أَرْطَبَه**; ikisi de:
onu ıslattı. Sâ‘ide b. Cü’eyye dedi:
بشَرَبَّةٍ دَمِثِ الكَثِـيب، بدُوره *  أَرْطَى، يَعُوذُ به، إِذا مَا يُرطَبُ

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر ط ب * * الرَّطْبُ * بالفتح خلاف اليابس و * رَطُبَ * الشيء من باب سهل فهو * رَطْبٌ * و * رَطِيبٌ * وغصن رطيب أي ناعم و * الرُّطُبُ * بضم الراء وسكون الطاء وضمها أيضا الكلأ و * الرَّطْبَةُ * بالفتح القضب خاصة ما دام رطبا والجمع * رِطَابٌ * و * الرُّطَبُ * من النخل ومن التمر معروف وجمعه * أرْطَابٌ * و * رِطَابٌ * وجمع * الرُّطَبةِ * رطبات و * رُطَبٌ * و * رَطَّبَهُ تَرْطِيباً * أطعمه الرطب

##### Türkçe

* ر ط ب * * **الرَّطْبُ** * fetha ile, **اليابس**’in zıddıdır; ve * **رَطُبَ** * şey, “sahal” babındandır; o hâlde o * **رَطْبٌ** * ve * **رَطِيبٌ** *dur. Ve “**غصن رطيب**”: yani yumuşak. Ve * **الرُّطُبُ** * râ’nın dammesi, tâ’nın sükûnu ve onun dammesiyle de: otlaktır. Ve * **الرَّطْبَةُ** * fetha ile: özellikle **القضب**’dur; yaş kaldığı müddetçe; cem‘i * **رِطَابٌ** *dur. Ve * **الرُّطَبُ** * hurma ağacından ve hurmadan: bilinen (şey)dir; cem‘i * **أرْطَابٌ** * ve * **رِطَابٌ** *dur. Ve **الرُّطَبةِ**’nin cem‘i: “رطبات” ve * **رُطَبٌ** *dur. Ve * **رَطَّبَهُ تَرْطِيباً** *: ona **الرطب** yedirdi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الرطب بالفتح ضد اليابس، والرطب من الغصن والريش وغيره الناعم، رطب ككرم وسمع الأولى عن ابن الأعرابي يرطب رطوبة ورطابة وهذه عن الصاغاني فهو رطب ورطيب، والرطب: كل عود رطب. وغصن رطيب، وريش رطيب، أي ناعم، وفي الحديث  من أراد أن يقرأ القرآن رطبا  أي لينا لا شدة في صوت قارئه، ونقل شيخنا عن أي الريحان في كتاب الجماهر: قولهم في اللؤلؤ رطب، كناية عما فيه من ماء الرونق والبهاء ونعمة البشرة وتمام النقاء، لأن الرطوبة فضل يقوم لذات الماء، وهي تنوب عنه في الذكر، وليس نعني بالرطوبة ضد اليبوسة وكذلك قولهم: المندل الرطب، انتهى.
 والرطب بضمة، والرطب بضمتين: الرعي بالكسر الأخضر من البقل أي من بقول الربيع، وفي التهذيب: من البقل والشجر، وهو اسم للجنس، وقال الجوهري: الرطب بضم فسكون: الكلأ، ومنه قول ذي الرمة:
  حتى إذا معمعان الصيف هب له                      بأجة نش عنه الماء والرطـب وهو مثل عسر وعسر، وفي كفاية المتحفظ: الرطب بضم الراء: هو ما كان غضا من الكلإ، والحشيش: ما يبس منه، وقال البكري في شرح أمالي القالي: الرطب بالضم في النباتش، وفي سائر الأشياء بالفتح، نقله شيخنا أو جماعة العشب الرطب، أي الأخضر قاله أبو حنيفة وأرض مرطبة بالضم أي معشبة كثيرته أي الرطب والعشب والكلإ، وفي الحديث  أن امرأة قالت: يا رسول الله، إنا كل على آبائنا وأبنائنا، فما يحل لنا من أموالهم? فقال: الرطب تأكلنه وتهدينه  أراد ما لا يدخر ولا يبقى كالفواكه والبقول، وإنما خص الرطب لأن خطبه أيسر، والفساد إليه أسرع، فإذا ترك ولم يؤكل هلك ورمي، بخلاف اليابس إذا رفع وادخر فوقعت المسامحة في ذلك بترك الاستئذان، وأن يجرى على العادة المستحسنة فيه، قال ابن الأثير: وهذا فيما بين الآباء والأمهات والأبناء دون الأزواج والزوجات، فليس لأحدهما أن يفعل شيئا إلا بإذن صاحبه.

  والرطب كصرد: نضيج البسر قبل أن يتمر واحدته بهاء، قال سيبويه: ليس رطب بتكسير رطبة، وإنما الرطب كالتمر مذكرة يقولون: هذا الرطب، ولو كان تكسيرا لأنثوا، وقال أبو حنيفة: الرطب البسير إذا انهضم فلان وحلا، وفي الصحاح: الرطب من التمر: معروف، الواحدة: رطبة ج أي الرطب أرطاب، والإمام الفقيه أبو القاسم أحمد بن سلامة بن عبد الله بن مخلضد بن إبراهيم بن مخلد بن الرطبي البجلي الكرخي من كبار الشافعية ولد في أواخر سنة ستين وأربعمائة، وحفيده الإمام العلامة الفقيه القاضي أبو إسحاق وأبو المظفر إبراهيم بن عبد الله بن أحمد ولد في رمضان سنة 542 وسمع الحديث من ابن الحسين عبد الحق ابن عبد الخالق، وأبي السعادات نصر الله بن عبد الرحمن، وأبي الفتح بن البطر، وتفقه على أبي طالب غلام ابن الخل، ذكره المنذري في التكملة، وابن نقطة في الإكمال والخيضري في الطبقات، مات في رمضان سنة 615 وابن أخيه محمد ابن عبيد الله الرطبي، حدث عن أبي القاسم علي بن أحمد بن محمد بن علي بن البسري، وأما جده أحمد بن سلامة فإنه حدث عن محمد وطراد ابني الزينبي، ومحمد بن علي بن شكرويه، ومحمد بن أحمد بن ماجه الأبهري وجماعة، وتفقه على أبي نصر بن الصباغ، وأبي إسحاق الشيرازي، ثم رحل إلى أصبهان، وتفقه بها على محمد بن ناشب الخجندي، ورجع إلى بغداد، وولي حسبتها، وكان كبير القدر حسن السمت ذا شهامة، ذكره ابن السمعاني، والخيضري، مات في رجب، سنة سبع وعشرين وخمسمائة.
 ورطب الرطب ورطب ككرم وأرطب ورطب ترطيبا: حان أوان رطبه، وعن ابن الأعرابي: رطبت البسرة وأرطبت فهي مرطبة ومرطبة، وتمر رطيب: مرطب، وأرطب البسر: صار رطبا وأرطب النخل: حان أوان رطبه، والقوم: أرطب نخلهم وصار ما عليه رطبا، قال أبو عمرو: إذا بلغ الرطب اليبيس فوضع في جرار وصب عليه الماء فذلك الربيط، فإن صب عليه الدبس فهو المصقر.
 ورطب الثوب وغيره وأرطبه كلاهما بله، كرطبه قال ساعدة بن جؤية:
  بشربة دمث الكثـيب بـدوره                      أرطى يعوذ به إذا ما يرطب ورطب الدابضة رطبا ورطوبا: علفها رطبة بالفتح والضم أي فصفصة نفسها ج رطاب وقيل: الرطبة: روضة الفصفصة ما دامت خضراء، وفي الصحاح: الرطبة بالفتح: القضب خاصة مادام طريا رطبا، تقول منه: رطبت الفرس رطبا ورطوبا، عن أبي عبيد، ورطب القوم: أطعمهم الرطب، كرطبهم ترطيبا، ومن سجعات الأساس: من أرطب نخله ولم يرطب، خبث فعله ولم يطب.
 ورطب الرجل كفرح: تكلم بما عنده من الصواب والخطإ.
 ومن المجاز جارية رطبة: رخصة ناعمة، وغلام رطب: فيه لين النساء، ومن المجاز: امرأة رطبة: فاجرة.
 ويقال للمرأة يا رطاب، كقطام: سب لها وفي شتمهم يا ابن الرطبة.
 والمرطوب من به رطوبة.
 وركية مرطبة بالفتح كمرحلة: عذبة بين ركايا أملاح.
 ومن المجاز: رطب لساني بذكرك وترطب، وما زلت أرطبه به، وهو رطيب به.

  وأرطبان: مولى مزينة، من التابعين، نقلته من كتاب الثقات لابن حبان.

##### Türkçe

**الرطب** fetha ile: kuru olanın zıddıdır; ve **الرطب** dal, tüy ve başkası gibi şeylerden yumuşak olanıdır; **رطب** (vezni) **كرم** ve **سمع** gibidir; birincisi İbnü’l-A‘râbî’den: **يرطب** **رطوبة** ve **رطابة**; bu ise Sâgânî’dendir; o hâlde o **رطب** ve **رطيب**tir. Ve **الرطب**: her **رطب** çubuktur. Ve **غصن رطيب** ve **ريش رطيب**; yani yumuşak. Hadiste: “Kim Kur’ân’ı **رطبا** okumak isterse”; yani yumuşak olarak; okuyanın sesinde şiddet olmaksızın. Şeyhimiz, **أي الريحان**’dan **كتاب الجماهر**’de nakletti: onların incide **رطب** demeleri; onda bulunan parlaklık ve güzellik suyuna, tenin nimetine ve saflığın tamamlığına kinayedir; çünkü rutubet, suyun zatı için kaim olan bir fazlalıktır; ve zikirde onun yerine geçer; ve biz rutubet ile kuruluğun zıddını kastetmiyoruz; yine onların “**المندل الرطب**” demeleri de böyledir; bitti.

Ve **الرطب** damme ile, ve **الرطب** iki damme ile: kesra ile **الرعي**; baklagilden, yani bahar baklagillerinden yeşil olan. **التهذيب**’de: baklagilden ve ağaçtan; ve o, cins için bir isimdir. Cevherî dedi: **الرطب** (ra’sı) damme, sonra sükûn ile: otlak; ve ondan Zî’r-Rumme’nin sözü:
  حتى إذا معمعان الصيف هب له                      بأجة نش عنه الماء والرطـب
ve o, **عسر** ve **عسر** gibidir. **كفاية المتحفظ**’te: **الرطب** (ra’sı) damme ile: otlaktan taze olan şeydir; ve **الحشيش**: ondan kuruyan şeydir. Bekrî, **شرح أمالي القالي**’de dedi: **الرطب** damme ile bitkidedir; diğer şeylerin tamamında fetha iledir; şeyhimiz onu nakletti. Veya bir cemaat: **العشب الرطب**; yani yeşil; bunu Ebû Hanîfe söyledi. Ve **أرض مرطبة** damme ile; yani otlu, çok ot bitiren; yani **الرطب** ve **العشب** ve **الكلإ**. Hadiste: bir kadın dedi ki: “Ey Allah’ın Resûlü, biz babalarımıza ve oğullarımıza yüküz; onların mallarından bize helâl olan nedir?” O dedi ki: “**الرطب** yersiniz ve hediye edersiniz.” O, saklanmayan ve kalmayan şeyi kastetti; meyveler ve baklagiller gibi. Ancak **الرطب**u özellikle zikretti; çünkü onun toplanması daha kolaydır ve bozulma ona daha hızlıdır; bırakılır da yenmezse helâk olur ve atılır; kuru olanın aksine; o kaldırılıp saklanınca; bu hususta izin istemeyi terk etmekle müsamaha vaki oldu; ve onda güzel görülen âdet üzere cereyan etmesi. İbnü’l-Esîr dedi: Bu, eşler ve zevceler dışında, babalar ve anneler ile oğullar arasındadır; ikisinden birinin, sahibinin izni olmaksızın bir şey yapması yoktur.

Ve **الرطب** (vezni) **صرد** gibi: hurmanın olgunlaşmış yeşil hâli (**البسر**) tam hurma olmadan önce; bir tanesi **بهاء** iledir. Sîbeveyh dedi: **رطب** **رطبة**’nin kırması değildir; ancak **الرطب** **التمر** gibi müzekkerdir; “bu **الرطب**” derler; eğer kırma olsaydı müennes yaparlardı. Ebû Hanîfe dedi: **الرطب**; **البسير**dir; sindirilince ve tatlılaşınca. **الصحاح**’ta: hurmadan **الرطب**: bilinen (şey)dir; bir tanesi: **رطبة**; cem‘i yani **الرطب**: **أرطاب**. Ve imam fakih Ebû’l-Kâsım Ahmed b. Selâme b. Abdillah b. Mخلضد b. İbrâhîm b. Mخلد b. **الرطبي** el-Becelî el-Kerhî, Şâfiîlerin büyüklerindendir; dört yüz altmış yılının sonlarında doğdu. Ve torunu imam allâme fakih kadı Ebû İshâk ve Ebû’l-Muzaffer İbrâhîm b. Abdillah b. Ahmed, 542 yılı Ramazan’ında doğdu; ve hadisi İbnü’l-Hüseyn Abdülhak b. Abdülhâlik’ten, Ebû’s-Sa‘âdât Nasrullah b. Abdurrahman’dan ve Ebû’l-Feth b. el-Batr’dan dinledi; ve fıkıh öğrendi: Ebû Tâlib Gulâm b. el-Hall’den; Münzirî onu **التكملة**’de, İbn Nukta **الإكمال**’de, Hıyḍırî **الطبقات**’ta zikretti. 615 yılı Ramazan’ında öldü. Ve onun yeğeni Muhammed b. Ubeydillah **الرطبي**; Ebû’l-Kâsım Ali b. Ahmed b. Muhammed b. Ali b. el-Busrî’den rivayet etti. Dedesi Ahmed b. Selâme’ye gelince: o, Muhammed ve Ṭarâd, Zeynebî’nin iki oğlundan; Muhammed b. Ali b. Şekrûye’den; Muhammed b. Ahmed b. Mâce el-Ebherî’den ve bir cemaatten rivayet etti; ve fıkıh öğrendi: Ebû Nasr b. es-Sabbâğ’dan ve Ebû İshâk eş-Şîrâzî’den; sonra İsfahân’a yolculuk etti; ve orada Muhammed b. Nâşib el-Hucendî’den fıkıh öğrendi; ve Bağdat’a döndü; ve hisbe görevini üstlendi; ve büyük değer sahibi, güzel hâlli, yiğitlik sahibi idi; İbnü’s-Sem‘ânî ve Hıyḍırî onu zikretti; 527 yılı Receb’inde öldü.

Ve **رطب** **الرطب**u ve **رطب** (vezni) **كرم** gibi ve **أرطب** ve **رطب** **ترطيبا**: onun **رطب** olma vakti geldi. İbnü’l-A‘râbî’den: **رطبت البسرة** ve **أرطبت**; o hâlde o **مرطبة** ve **مرطبة**dir. Ve **تمر رطيب**: **مرطب**tur. Ve **أرطب البسر**: **رطبا** oldu. Ve **أرطب النخل**: onun **رطب** olma vakti geldi. Ve kavim: hurmaları **أرطب** oldu ve üzerindeki şey **رطبا** oldu. Ebû Amr dedi: **الرطب** kuruya ulaşınca, küplere konur ve üzerine su dökülürse, işte o **الربيط**tir; eğer üzerine pekmez dökülürse, o **المصقر**dır.

Ve **رطب** elbiseyi ve başkasını, ve **أرطبه**; ikisi de: onu ıslattı; **كرطبه** gibi. Sâ‘ide b. Cüveyye dedi:
  بشربة دمث الكثـيب بـدوره                      أرطى يعوذ به إذا ما يرطب
Ve **رطب** **الدابضة**yi **رطبا** ve **رطوبا**: ona **رطبة** ile yem verdi; fetha ve damme ile; yani yoncanın kendisi; cem‘i **رطاب**. Ve denildi ki: **الرطبة**: yeşil kaldığı müddetçe yonca çayırıdır. **الصحاح**’ta: **الرطبة** fetha ile: özellikle **القضب**; taze, **رطب** kaldığı müddetçe. Ondan dersin: **رطبت الفرس** **رطبا** ve **رطوبا**; Ebû Ubeyd’den. Ve **رطب القوم**: onlara **الرطب** yedirdi; **كرطبهم ترطيبا** gibi. Ve **الأساس**’ın secilerinden: “Kim hurmasını **أرطب** eder de **يرطب** etmezse, fiili kötüleşti ve hoş olmadı.”

Ve **رطب الرجل** (vezni) **فرح** gibi: yanında bulunan doğru ve yanlış ile konuştu.

Ve mecazdan: **جارية رطبة**: yumuşak, nazik; ve **غلام رطب**: onda kadınların yumuşaklığı vardır. Ve mecazdan: **امرأة رطبة**: fahişe.

Ve kadına “**يا رطاب**” denir; **قطام** gibi: ona sövme olarak. Ve onların sövüşlerinde: “**يا ابن الرطبة**”.

Ve **المرطوب**: kendisinde rutubet bulunan.

Ve **ركية مرطبة** fetha ile, **مرحلة** gibi: tuzlu kuyular arasında tatlı (kuyu).

Ve mecazdan: “Dilimi senin zikrinle **رطب** etti ve **ترطب** etti; ve ben onu onunla sürekli **أرطبه** ederim; ve o, onunla **رطيب**tir.”

Ve **أرطبان**: Müzeyne’nin mevlası; tâbiîndendir; onu İbn Hibbân’ın **كتاب الثقات**’ından naklettim.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَطُبَ
1 رَطُبَ ذ , (S, A, MA, Msb, K,) aor. رَطُبَ ; (K;) and رَطِبَ, aor. رَطَبَ ; (K;) inf. n. رُطُوبَةٌ (S, A, MA, Msb, K) of the former verb (S, A, Msb) and رَطَابَةٌ [also of the former verb]; (MA, K;) It (a thing, S, Msb) was, or became, the contr. of what is termed يَا بِس (S, Msb, K) and جَافّ; i. e., (Msb,) it was, or became, moist, humid, succulent, sappy, or juicy: (A, MA, Msb:) or soft, or tender, to chew: (A:) [and fresh, or green; agreeably with the Pers. explanation, تَرْشُدْ, in the MA: and supple, pliant, or flexible: all meanings well known, of frequent occurrence, and implied in the first of the explanations above, and in explanations of رَطْبٌ and رَطِيبٌ:] and soft, or tender, said of a branch, or twig, and of plumage, &c.: (K:) [and ↓ ترطّب, as used in the L in art. عقد, &c., signifies the same.] رُطُوبَةٌ [used as a simple subst.] signifies A quality necessarily involving facility of assuming shape and of separation and of conjunction. (KT.) ― -b2- [Hence, رَطُبَتْ said of a girl, (assumed tropical:) She was, or became, sappy, or supple; and soft, or tender: and رَطُبَ said of a boy, (assumed tropical:) He was, or became, sappy, or soft, or supple; and femininely soft or supple: see رَطْبٌ, below. ― -b3- Hence also,] رَطُبَ لِسَانِى بِذِكْرِكَ and ↓ ترطّب (tropical:) [My tongue has become supple by mentioning thee; i. e., has been much occupied by mentioning thee: a well-known phrase: (see also 2:) it may also be used as meaning my tongue has become refreshed (lit. moistened) by mentioning thee]. (A.) And خُذْ مَا رَطُبَتْ بِهِ يَدَاكَ (tropical:) [Take that by means of the frequent handling of which thy hands have become supple]; meaning, what thou hast found to be profitable, or useful. (A.) ― -b4- See also 4, in two places. -A2- رَطِبَ, aor. رَطَبَ , He spoke what he had in his mind, right and wrong, or correct and erroneous. (K, TA.) -A3- رَطَبَ, (aor. رَطُبَ , A,) inf. n. رَطْبٌ, (A'Obeyd, S, A, K) and رُطُوبٌ, (A'Obeyd, S, K,) He fed a horse (or similar beast, K) with [the trefoil called] رَطْبَة [q. v.]. (A'Obeyd, S, A, K.) ― -b2- See also 2.

رطّب
2 رطّب ذ , inf. n. تَرْطِيبٌ, He [or it] made, or rendered, a thing such as is termed رَطْبٌ and رَطِيبٌ; i. e. [moist, humid, succulent, sappy, or juicy: or soft, or tender, to chew: and fresh, new, or green: and supple, pliant, or flexible: and soft, or tender, as applied to a branch, or twig, and to plumage, &c.:] contr. of يَا بِس: (S:) he moistened a garment, or piece of cloth, (A, K, TA,) &c.; (TA;) as also ↓ ارطب. (K, TA.) ― -b2- [Hence,] one says, لِسَانِى بِذِكْرِكَ ↓ مَا زِلْتُ أُرْطِبُ (tropical:) [I have not ceased to make my tongue supple by mentioning thee; meaning I have not ceased to employ my tongue frequently in mentioning thee: or ما زلت أُرَطِّبُ الخ: for] one says also مَا رَطَّبَ لِسَانِى بِذِكْرِكَ اـِلَّا مَا بَلَلْتَنِى بِهِ مِنْ بِرِّكَ (tropical:) [Nothing has made my tongue to become supple by mentioning thee save what thou hast bestowed upon me of thy bounty]. (A. [See also 1.]) -A2- Also رطّب, (S, A, K,) inf. n. as above, (S,) He fed people with رُطَب [or fresh ripe dates]; (S, A, K;) and so ↓ رَطَبَ. (K.) You say, ↓ مَنْ أَرْطَبَ نَخْلُهُ وَلَمْ يُرَطِّبْ خَبُثَ فِعْلُهُ وَلَمْ يَطِبْ [He whose palm-trees have fresh ripe dates and he does not feed people with such dates, his conduct is bad, and is not good]. (A.) -A3- See also the next paragraph, in two places.

ارطب
4 ارطب ذ as a trans. v.: see the next preceding paragraph, in two places. -A2- ارطب البُسْرُ The fullgrown unripe dates became رُطَب [i. e. freshly ripe dates]: (S, A:) or so ↓ رَطَبَ, and ↓ رَطُبَ, and ↓ رطّب, (K,) of which last the inf. n. is تَرْطِيبٌ: or all signify, attained to the time of ripening: (TA:) or ارطبت البُسْرَةُ signifies the full-grown unripe date had ripening (↓ تَرْطِيب) beginning in it. (Msb.) ― -b2- And ارطب النَّخْلُ The palm-trees had upon them, (S,) or produced, (A,) or attained to the time of having, (K,) dates such as are termed رُطَب. (S, A, K.) See an ex. in the next preceding paragraph. ― -b3- And ارطب القَوْمُ The people had palm-trees that had attained to the time of having such dates: (K:) or ارطب signifies he had abundance of such dates. (A.) ― -b4- [Also] The people became amid fresh green herbage. (Msb.) ― -b5- And ارطبت الأَرْضُ, inf. n. اـِرْطَابٌ, The land had such herbage: (Msb:) or abounded therewith. (A.)

5 تَرَطَّبَ see 1, in two places.

رَطْبٌ
رَطْبٌ ذ and ↓ رَطِيبٌ Contr. of يَابِسٌ (S, Msb, K) and جَافٌّ; i. e. (Msb) moist, humid, succulent, sappy, or juicy: (A, MA, Msb:) or soft, or tender, to chew: (A:) and [fresh, (agreeably with the Pers. explanation, تَرْ, in the MA,) or] green; applied to herbage: (TA:) or they signify, (Msb,) or signify also, (S, K,) soft, or tender; (S, Msb, K;) applied to a branch, or twig, and to plumage, (S, K,) &c.: (K:) [and] supple, pliant, or flexible. (Msb.) [All these meanings are well known, of frequent occurrence, and implied in the first of the explanations above.] The former occurs in a trad. as an epithet particularly applied to Any article of property [or of provisions] that is not stored up, and will not keep; such as [most kinds of] fruits, and herbs, or leguminous plants: such, IAth says, fathers and mothers and children may eat and give away agreeably with approved usage, without asking permission; but not husbands nor wives [when it belongs to one of them exclusively], without the permission of the owner. (TA.) ― -b2- [Hence,] جَارِيَةٌ رَطْبَةٌ (tropical:) A soft, or tender, [or a sappy, or supple,] girl, or young woman. (A, K, * TA.) And غُلَامٌ رَطْبٌ (tropical:) A boy, or young man, [sappy, or soft, or supple, or] femininely soft or supple. (A, K.) And رَجُلٌ رَطْبٌ (tropical:) A soft, or supple, man. (A.) ― -b3- [Hence also,] بِذِكْرِكَ ↓ لِسَانِى رَطِيبٌ (tropical:) [My tongue is become supple by mentioning thee: and it may also be used as meaning my tongue is become refreshed (lit. moistened) by mentioning thee]. (A. [See also 1 and 2.]) ― -b4- And اِمْرَأَةٌ رَطْبَةٌ (tropical:) [A pliant, or] a vitious, or an unchaste, woman; a fornicatress, or an adulteress. (A.) One says, in reviling, يَا ابْنَ الرَّطْبَةِ (tropical:) [O son of the fornicatress or adulteress]. (A.) And ↓ يَا رَطَابِ, like قَطَامِ, (tropical:) [meaning O fornicatress or adulteress, رَطَابِ, being indecl., as a proper name in this sense,] is said in reviling a woman or girl. (A, K.) ― -b5- [And يَحْمِلُ الحَطَبَ الرَّطْبَ (tropical:) : see 1 in art. حمل.] ― -b6- And عَيْشٌ رَطْبٌ (tropical:) A soft, a delicate, or an easy, life. (A.) ― -b7- And قَرَأَ القُرْآنَ رَطْبًا (assumed tropical:) He read, or recited, the Kur-لn softly, or gently; not with a loud voice. (TA from a trad) ― -b8- لُؤْلُؤٌ رَطْبٌ is a metonymical expression, meaning (tropical:) Brilliant pearls, beautiful, smooth in the exterior, and perfect in clearness: it does not denote the رُطُوَبة that is the contr. of يُبُوسَة: and similar to this is the expression المَنْدَلُ الرَّطْبُ [app. meaning (tropical:) Fresh and fragrant, or fine, aloes-wood]. (TA.)

رُطْبٌ
رُطْبٌ ذ (S, A, Mgh, Msb, K, &c.) and ↓ رُطُبٌ (S, K) Herbage, or pasture, (S, A, Mgh,) such as is juicy, fresh, or green: (A, Mgh:) or green pasture, consisting of herbs, or leguminous plants, (T, Msb, K, TA,) of the [season called] رَبِيع, (Msb, TA,) and of trees [or shrubs]: (T, K, TA:) [each] a coll. gen. n.: (TA:) or green herbage in general: (K, TA:) accord. to the Kifلyet el-Mutahaffidh, رُطْبٌ signifies fresh, or juicy, herbage or pasture; (TA;) or, as some say, ↓ رُطْبَةٌ, like غُرْفَةٌ, [though this seems to be the n. un. of رُطْبٌ,] has this last meaning; (Msb;) what is dry being called حَشِيش. (TA.)

رُطَبٌ
رُطَبٌ ذ [Fresh ripe dates; i. e.] ripe dates (A, Mgh, Msb, K) before they become dry; (Msb, TA;) also called ↓ تَمْرٌ رَطِيبٌ and ↓ مُرْطِبٌ (K, TA) and ↓ مُرَطِّبٌ: (TA:) the dates so called are well known: (S:) [it is a coll. gen, n.:] n. un. with ة: (S, Mgh, Msb, K:) it is not a broken pl. of رُطَبَةٌ, being masc. [as well as fem.] like تَمْرٌ: you say, هٰذَا رُطَبٌ [These are fresh ripe dates]; whereas, if it were a broken pl., you would make it [only] fem.: (Sb, TA:) its pl. [of pauc.] is أَرْطَابٌ (S, Msb) and [of mult.] رِطَابٌ; and the pl. of the n. un. is رُطَبَاتٌ. (S.) There are two sorts of رُطَب: one sort cannot be dried, and spoils if not soon eaten: the other sort dries, and is made into عَجْوَة [q. v.]. (Msb.) [See also بُسْرٌ.]

رُطُبٌ
رُطُبٌ ذ : see رُطْبٌ.

رَطْبَةٌ
رَطْبَةٌ ذ i. q. قَضْبٌ, (S, [in my copy of the Msb قَضْبَة, but this is the n. un. of قَضْبٌ,]) or قَتٌّ, (A,) or اـِسْفِسْتٌ [in Pers. اـِسْفِسْت or اـِسْپِسْت], (Mgh,) or فِصْفِصَةٌ, (K,) [all which signify A species of trefoil, or clover,] specially (S) while juicy, or fresh, or green, (S, A, Mgh, TA,) before it is dried: (Msb:) or, as some say, a meadow of فصفصة, while continuing green: and ↓ رُطْبَةٌ signifies the same: (TA:) pl. رِطَابٌ: (S, Mgh, Msb:) which is also said to be applied to the cucumber and melon and باذنجان [q. v.] and the like: but [Mtr says] the first is the meaning mentioned in the Lexicons in my hands, and is a sufficient explanation. (Mgh.)

رُطْبَةٌ
رُطْبَةٌ ذ : see رُطْبٌ: ― -b2- and رَطْبَةٌ.

رُطَبِىٌّ
رُطَبِىٌّ ذ [A seller of رُطَب, or fresh ripe dates: mentioned in the K only as a surname].

رَطَابِ
رَطَابِ ذ : see رَطْبٌ.

رَطِيبٌ
رَطِيبٌ ذ : see رَطْبٌ, in two places: and رُطَبٌ.

مُرْطِبٌ
مُرْطِبٌ ذ : see رُطَبٌ. ― -b2- أَرْضٌ مُرْطِبَةٌ Land abounding with رُطْب [q. v.]. (S, * A, K.)

رَكِيَّةٌ مَرْطَبَةٌ
رَكِيَّةٌ مَرْطَبَةٌ ذ A well of sweet water among wells of salt water. (K.)

مُرَطِّبٌ
مُرَطِّبٌ ذ : see رُطَبٌ.

مَرْطُوبٌ
مَرْطُوبٌ ذ A horse fed with [the trefoil called] رَطْبَة. (A.) ― -b2- [And A man fed with رُطَب (or fresh ripe dates).] -A2- Also (assumed tropical:) A man in whom is softness, or suppleness; مَنْ بِهِ رُطُوبَةٌ; (K;) or صَاحِبُ رُطُوبَةٍ. (S.)

##### Türkçe

**رَطُبَ**
1 **رَطُبَ** **ذ** , (S, A, MA, Msb, K,) muzâri‘i **رَطُبَ**; (K;) ve **رَطِبَ**, muzâri‘i **رَطَبَ**; (K;) mastarı **رُطُوبَةٌ** (S, A, MA, Msb, K) önceki fiilin (S, A, Msb) ve **رَطَابَةٌ** [aynı şekilde önceki fiilin]; (MA, K;) O (bir şey, S, Msb) **يَا بِس** (S, Msb, K) ve **جَافّ** diye adlandırılanın zıddı idi yahut oldu; yani (Msb,) nemli, rutubetli, sulu, özsulu yahut sulu idi yahut oldu: (A, MA, Msb:) yahut çiğnemede yumuşak yahut nazik idi yahut oldu: (A:) [ve taze yahut yeşil; MA’daki Farsça açıklama **تَرْشُدْ** ile uyumlu olarak: ve yumuşak, bükülebilir yahut esnek: hepsi iyi bilinen, çok geçen mânalardır ve yukarıdaki açıklamaların birincisinde ve **رَطْبٌ** ve **رَطِيبٌ**’in açıklamalarında içerilmiştir:] ve dal yahut ince dal ve tüy örtüsü vb. hakkında “yumuşak yahut nazik” denir: (K:) [ve ↓ **ترطّب**, L’de عقد maddesinde vb. kullanıldığı üzere, aynı mânaya gelir.] **رُطُوبَةٌ** [basit bir isim olarak kullanıldığında] “şekil almaya, ayrılmaya ve birleşmeye elverişliliği zorunlu olarak içeren bir nitelik” mânasına gelir. (KT.) ― -b2- [Bundan dolayı, **رَطُبَتْ** bir kız hakkında denir, (mecaz kabul edilerek:) O, özsulu yahut yumuşak; ve yumuşak yahut nazik oldu: ve **رَطُبَ** bir oğlan hakkında denir, (mecaz kabul edilerek:) O, özsulu yahut yumuşak yahut yumuşak-bükülebilir oldu; ve kadınsı yumuşak yahut bükülebilir oldu: aşağıda **رَطْبٌ**’a bak.] ― -b3- Bundan dolayı ayrıca,] **رَطُبَ لِسَانِى بِذِكْرِكَ** ve ↓ **ترطّب** (mecaz:) [“Dilimin senin zikrinle yumuşak-bükülebilir oldu”; yani dilim seni anmakla çok meşgul oldu: bilinen bir ibaredir: (ayrıca 2’ye de bak:) “dilim senin zikrinle ferahladı (lafzen: nemlendi)” mânasında da kullanılabilir]. (A.) Ve **خُذْ مَا رَطُبَتْ بِهِ يَدَاكَ** (mecaz:) [“Ellerinin çokça tutmasıyla ellerinin yumuşak-bükülebilir olduğu şeyi al”]; yani kârlı yahut faydalı bulduğun şeyi. (A.) ― -b4- Ayrıca 4’e de bak, iki yerde. -A2- **رَطِبَ**, muzâri‘i **رَطَبَ** , O, zihninde olanı, doğru ve yanlış, yahut düzgün ve hatalı olarak söyledi. (K, TA.) -A3- **رَطَبَ**, (muzâri‘i **رَطُبَ** , A,) mastarı **رَطْبٌ**, (A'Obeyd, S, A, K) ve **رُطُوبٌ**, (A'Obeyd, S, K,) O, bir atı (yahut benzeri bir hayvanı, K) [**رَطْبَة** diye adlandırılan üçgül] ile besledi. (A'Obeyd, S, A, K.) ― -b2- Ayrıca 2’ye de bak.

**رطّب**
2 **رطّب** **ذ** , mastarı **تَرْطِيبٌ**, O [yahut o şey] **رَطْبٌ** ve **رَطِيبٌ** diye adlandırılan hâle bir şeyi yaptı yahut getirdi; yani [nemli, rutubetli, sulu, özsulu yahut sulu: yahut çiğnemede yumuşak yahut nazik: ve taze, yeni yahut yeşil: ve yumuşak-bükülebilir, eğilip bükülebilir yahut esnek: ve dal yahut ince dal ve tüy örtüsü vb. için yumuşak yahut nazik:] **يَا بِس**’in zıddı: (S:) bir elbiseyi yahut bir kumaş parçasını, (A, K, TA,) vb. nemlendirdi; (TA;) ve ayrıca ↓ **ارطب**. (K, TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] şöyle denir: **لِسَانِى بِذِكْرِكَ ↓ مَا زِلْتُ أُرْطِبُ** (mecaz:) [“Senin zikrinle dilimi yumuşak-bükülebilir kılmayı sürdürdüm”; yani dilimi seni anmada sıkça kullanmayı sürdürdüm: yahut **ما زلت أُرَطِّبُ** الخ: zira şöyle de denir] **مَا رَطَّبَ لِسَانِى بِذِكْرِكَ اـِلَّا مَا بَلَلْتَنِى بِهِ مِنْ بِرِّكَ** (mecaz:) [“Senin zikrinle dilimi yumuşak-bükülebilir kılan, senin iyiliğinden bana onunla verdiğinden başka bir şey olmadı”]. (A. [Ayrıca 1’e de bak.]) -A2- Ayrıca **رطّب**, (S, A, K,) mastarı yukarıdaki gibi, (S,) O, insanları **رُطَب** [yahut taze olgun hurma] ile besledi; (S, A, K;) ve aynı şekilde ↓ **رَطَبَ**. (K.) Şöyle dersin: ↓ **مَنْ أَرْطَبَ نَخْلُهُ وَلَمْ يُرَطِّبْ خَبُثَ فِعْلُهُ وَلَمْ يَطِبْ** [“Hurma ağaçları taze olgun hurma veren ve böyle hurmayla insanları beslemeyen kimsenin fiili kötü olur ve iyi olmaz”]. (A.) -A3- Ayrıca bir sonraki paragrafa da bak, iki yerde.

**ارطب**
4 **ارطب** **ذ** geçişli fiil olarak: bir önceki paragrafa bak, iki yerde. -A2- **ارطب البُسْرُ** Tam büyümüş ham hurmalar **رُطَب** [yani taze olgun hurmalar] oldu: (S, A:) yahut aynı şekilde ↓ **رَطَبَ**, ve ↓ **رَطُبَ**, ve ↓ **رطّب**, (K,) ki bunun sonuncusunun mastarı **تَرْطِيبٌ**’dir: yahut hepsi “olgunlaşma vaktine erişti” mânasına gelir: (TA:) yahut **ارطبت البُسْرَةُ** “tam büyümüş ham hurmada olgunlaşma (↓ **تَرْطِيب**) başlangıcı bulundu” mânasına gelir. (Msb.) ― -b2- Ve **ارطب النَّخْلُ** Hurma ağaçlarının üzerinde, (S,) yahut üretti, (A,) yahut üzerinde bulundurma vaktine erişti, (K,) **رُطَب** diye adlandırılan hurmalar oldu. (S, A, K.) Bir örnek için bir önceki paragrafa bak. ― -b3- Ve **ارطب القَوْمُ** Kavmin, böyle hurmaları bulundurma vaktine erişmiş hurma ağaçları vardı: (K:) yahut **ارطب** “onda böyle hurmadan bolluk vardı” mânasına gelir. (A.) ― -b4- [Ayrıca] Kavim taze yeşil otlar arasında oldu. (Msb.) ― -b5- Ve **ارطبت الأَرْضُ**, mastarı **اـِرْطَابٌ**, Arazi böyle otlara sahip oldu: (Msb:) yahut onlarla bol oldu. (A.)

5 **تَرَطَّبَ** 1’e bak, iki yerde.

**رَطْبٌ**
**رَطْبٌ** **ذ** ve ↓ **رَطِيبٌ** **يَابِسٌ** (S, Msb, K) ve **جَافٌّ**’ın zıddıdır; yani (Msb) nemli, rutubetli, sulu, özsulu yahut sulu: (A, MA, Msb:) yahut çiğnemede yumuşak yahut nazik: (A:) ve [MA’daki Farsça açıklama **تَرْ** ile uyumlu olarak “taze” yahut] yeşil; ot hakkında kullanılır: (TA:) yahut (Msb) mânasına gelir, yahut ayrıca (S, K) “yumuşak yahut nazik” mânasına gelir; (S, Msb, K;) dal yahut ince dal ve tüy örtüsü, (S, K,) vb. hakkında kullanılır: (K:) [ve] yumuşak-bükülebilir, eğilip bükülebilir yahut esnek. (Msb.) [Bu mânaların hepsi iyi bilinir, çok geçer ve yukarıdaki açıklamaların birincisinde içerilmiştir.] Birincisi, bir hadiste özellikle “biriktirilmeyen ve saklanıp kalmayan herhangi bir mal [yahut erzak]” için bir sıfat olarak gelir; meyvelerin [çoğu türleri] ve otlar yahut baklagiller gibi: İAث der ki, babalar ve anneler ve çocuklar, izin istemeksizin, onaylanmış kullanıma uygun olarak yiyebilir ve verebilir; fakat kocalar ve karılar [yalnız birine ait olduğunda], sahibinin izni olmaksızın (yapamaz). (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **جَارِيَةٌ رَطْبَةٌ** (mecaz:) Yumuşak yahut nazik, [yahut özsulu yahut yumuşak-bükülebilir,] bir kız yahut genç kadın. (A, K, * TA.) Ve **غُلَامٌ رَطْبٌ** (mecaz:) Bir oğlan yahut genç erkek, [özsulu yahut yumuşak yahut yumuşak-bükülebilir yahut] kadınsı yumuşak yahut bükülebilir. (A, K.) Ve **رَجُلٌ رَطْبٌ** (mecaz:) Yumuşak yahut bükülebilir bir adam. (A.) ― -b3- [Bundan dolayı ayrıca,] **بِذِكْرِكَ ↓ لِسَانِى رَطِيبٌ** (mecaz:) [“Dilimin senin zikrinle yumuşak-bükülebilir oldu: ve ‘dilim senin zikrinle ferahladı (lafzen: nemlendi)’ mânasında da kullanılabilir”]. (A. [Ayrıca 1 ve 2’ye de bak.]) ― -b4- Ve **اِمْرَأَةٌ رَطْبَةٌ** (mecaz:) [Eğilip bükülebilir, yahut] ahlâksız yahut iffetsiz bir kadın; zina eden yahut zina yapan kadın. (A.) Sövgüde şöyle denir: **يَا ابْنَ الرَّطْبَةِ** (mecaz:) [“Ey zina eden yahut zina yapan kadının oğlu”]. (A.) Ve ↓ **يَا رَطَابِ**, **قَطَامِ** gibi, (mecaz:) [“Ey zina eden yahut zina yapan kadın” mânasında; **رَطَابِ** bu mânada özel isim gibi gayr-i munsarif olarak,] bir kadına yahut kıza sövgüde söylenir. (A, K.) ― -b5- [Ve **يَحْمِلُ الحَطَبَ الرَّطْبَ** (mecaz:) : حمل maddesinde 1’e bak.] ― -b6- Ve **عَيْشٌ رَطْبٌ** (mecaz:) Yumuşak, nazik yahut kolay bir hayat. (A.) ― -b7- Ve **قَرَأَ القُرْآنَ رَطْبًا** (mecaz kabul edilerek:) Kur’ân’ı yumuşakça yahut hafifçe okudu; yüksek sesle değil. (TA bir hadisten) ― -b8- **لُؤْلُؤٌ رَطْبٌ** kinayeli bir ifadedir; (mecaz:) parlak inciler, dışı güzel, pürüzsüz ve berraklıkta mükemmel demektir: **رُطُوَبة**’yi, yani **يُبُوسَة**’nin zıddı olanı, ifade etmez: buna benzer ifade **المَنْدَلُ الرَّطْبُ**’tur [görünüşe göre (mecaz:) taze ve hoş kokulu yahut iyi öd ağacı]. (TA.)

**رُطْبٌ**
**رُطْبٌ** **ذ** (S, A, Mgh, Msb, K, &c.) ve ↓ **رُطُبٌ** (S, K) sulu, taze yahut yeşil olan ot yahut mera: (S, A, Mgh,) (A, Mgh:) yahut **رَبِيع** mevsiminin (Msb, TA) otlarından yahut baklagillerinden (T, Msb, K, TA) ve ağaçlardan [yahut çalılardan] oluşan yeşil mera: (T, K, TA:) [her biri] cins topluluk ismidir: (TA:) yahut genel olarak yeşil ot: (K, TA:) **Kifلyet el-Mutahaffidh**’e göre **رُطْبٌ** taze yahut sulu ot yahut mera mânasına gelir; (TA;) yahut bazılarına göre ↓ **رُطْبَةٌ**, **غُرْفَةٌ** gibi, [gerçi bu **رُطْبٌ**’un tekil birimi gibi görünür,] bu son mânaya gelir; (Msb;) kuru olana **حَشِيش** denir. (TA.)

**رُطَبٌ**
**رُطَبٌ** **ذ** [Taze olgun hurmalar; yani] kuru hâle gelmeden önceki olgun hurmalar: (A, Mgh, Msb, K) (Msb, TA;) ayrıca ↓ **تَمْرٌ رَطِيبٌ** ve ↓ **مُرْطِبٌ** (K, TA) ve ↓ **مُرَطِّبٌ** diye de adlandırılır: (TA:) böyle adlandırılan hurmalar iyi bilinir: (S:) [bu bir cins topluluk ismidir:] tekil birimi ة iledir: (S, Mgh, Msb, K:) **رُطَبَةٌ**’nin kırık çoğulu değildir; zira **تَمْرٌ** gibi müzekker [dişil olduğu gibi]dir: şöyle dersin: **هٰذَا رُطَبٌ** [Bunlar taze olgun hurmalardır]; hâlbuki kırık çoğul olsaydı onu [yalnız] dişil yapardın: (Sb, TA:) bunun [azlık] çoğulu **أَرْطَابٌ** (S, Msb) ve [çokluk] çoğulu **رِطَابٌ**’dır; tekil birimin çoğulu **رُطَبَاتٌ**’tır. (S.) **رُطَب**’ın iki türü vardır: bir türü kurutulamaz ve çabuk yenmezse bozulur: diğer türü kurur ve **عَجْوَة** yapılır. (Msb.) [Ayrıca **بُسْرٌ**’a da bak.]

**رُطُبٌ**
**رُطُبٌ** **ذ** : **رُطْبٌ**’a bak.

**رَطْبَةٌ**
**رَطْبَةٌ** **ذ** **قَضْبٌ** ile aynı mânadadır, (S, [Msb nüshamda **قَضْبَة** var; fakat bu **قَضْبٌ**’un tekil birimidir,]) yahut **قَتٌّ**, (A,) yahut **اـِسْفِسْتٌ** [Farsçada **اـِسْفِسْت** yahut **اـِسْپِسْت**], (Mgh,) yahut **فِصْفِصَةٌ**, (K,) [bunların hepsi bir tür üçgül yahut yonca mânasındadır,] özellikle (S) sulu, taze yahut yeşil iken, (S, A, Mgh, TA,) kurutulmadan önce: (Msb:) yahut bazılarına göre, yeşil kaldığı müddetçe **فصفصة** çayırı; ve ↓ **رُطْبَةٌ** aynı mânaya gelir: (TA:) çoğulu **رِطَابٌ**: (S, Mgh, Msb:) bunun hıyar ve kavun ve **باذنجان** vb. için de kullanıldığı söylenmiştir: fakat [Mtr der ki] birincisi, elimdeki lügatlerde zikredilen mânadır ve yeterli bir açıklamadır. (Mgh.)

**رُطْبَةٌ**
**رُطْبَةٌ** **ذ** : **رُطْبٌ**’a bak: ― -b2- ve **رَطْبَةٌ**.

**رُطَبِىٌّ**
**رُطَبِىٌّ** **ذ** [**رُطَب** yani taze olgun hurma satıcısı: K’da yalnızca bir lakap olarak zikredilmiştir].

**رَطَابِ**
**رَطَابِ** **ذ** : **رَطْبٌ**’a bak.

**رَطِيبٌ**
**رَطِيبٌ** **ذ** : iki yerde **رَطْبٌ**’a bak: ve **رُطَبٌ**.

**مُرْطِبٌ**
**مُرْطِبٌ** **ذ** : **رُطَبٌ**’a bak. ― -b2- **أَرْضٌ مُرْطِبَةٌ** **رُطْب** ile bol olan arazi. (S, * A, K.)

**رَكِيَّةٌ مَرْطَبَةٌ**
**رَكِيَّةٌ مَرْطَبَةٌ** **ذ** Tuzlu su kuyuları arasında tatlı su kuyusu. (K.)

**مُرَطِّبٌ**
**مُرَطِّبٌ** **ذ** : **رُطَبٌ**’a bak.

**مَرْطُوبٌ**
**مَرْطُوبٌ** **ذ** [**رَطْبَة** diye adlandırılan üçgül] ile beslenen at. (A.) ― -b2- [Ve **رُطَب** (yahut taze olgun hurma) ile beslenen adam.] -A2- Ayrıca (mecaz kabul edilerek:) kendisinde yumuşaklık yahut bükülebilirlik bulunan adam; **مَنْ بِهِ رُطُوبَةٌ**; (K;) yahut **صَاحِبُ رُطُوبَةٍ**. (S.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَطَبَ
رَطَبَ U ( n. ac. رَطَاْبَة 22t ),
a.  Was fresh, tender; juicy, ripe.

b.  ( n. ac. رَطْب 1 ,  رُطُوْب 27 ), Gave fresh dates to.

c.  Fed on fresh grass.

رَطِبَ
رَطِبَ A رَطُبَ U ( n. ac. رَطَاْبَة 22t ,  رُطُوْبَة 27t ),
a.  Was moist, juicy, sappy; was soft, tender, delicate.

رَطَّبَ
رَطَّبَ II ,
a.  Moistened; freshened up.

b.  Gave fresh dates to.

أَرْطَبَ
أَرْطَبَ IV ,
a.  see II (a) .

b.  Was fresh, tender &c

c.  Had ripe dates.

تَرَطَّبَ
تَرَطَّبَ V ,
a.  Was, became moist &c.

رَطْب
رَطْب 1 ,
a.  Moist; succulent, sappy; juicy, ripe.

b.  Fresh; tender, soft, delicate.

رُطْب
رُطْب 3 ,
a.  Fresh green herbage.

رُطَب
رُطَب 9 , ( pl. رِطَاْب 23 ,  أَرْطَاْب 38 ),
a.  Fresh ripe dates.

رُطُب
رُطُب 10 ,
a.  see 3 .

رَطَاْبَة
رَطَاْبَة 22t ,
a.  Freshness; juiciness, succulency; ripeness.

رَطِيْب
رَطِيْب 25 , ( pl. رِطَاْب 23 ),
a.  see 1 .

رُطُوْبَة
رُطُوْبَة 27t ,
a.  Moistness, humidity.

b.  Softness, tenderness; delicacy.

رُطُوْبَات
رُطُوْبَات
a.  The humours, the juices ( of the body ).

##### Türkçe

**رَطَبَ**
**رَطَبَ** U ( n. ac. **رَطَاْبَة** 22t ),
a. Taze, nazik; sulu, olgun idi.

b. ( n. ac. **رَطْب** 1 , **رُطُوْب** 27 ), Taze hurma verdi.

c. Taze otla beslendi.

**رَطِبَ**
**رَطِبَ** A **رَطُبَ** U ( n. ac. **رَطَاْبَة** 22t , **رُطُوْبَة** 27t ),
a. Nemli, sulu, özsulu idi; yumuşak, nazik, ince idi.

**رَطَّبَ**
**رَطَّبَ** II ,
a. Nemlendirdi; tazeledi.

b. Taze hurma verdi.

**أَرْطَبَ**
**أَرْطَبَ** IV ,
a. II (a)’ya bak.

b. Taze, nazik vb. idi.

c. Olgun hurmaları vardı.

**تَرَطَّبَ**
**تَرَطَّبَ** V ,
a. Nemli vb. idi, oldu.

**رَطْب**
**رَطْب** 1 ,
a. Nemli; özsulu; sulu, olgun.

b. Taze; nazik, yumuşak, ince.

**رُطْب**
**رُطْب** 3 ,
a. Taze yeşil ot.

**رُطَب**
**رُطَب** 9 , ( pl. **رِطَاْب** 23 , **أَرْطَاْب** 38 ),
a. Taze olgun hurmalar.

**رُطُب**
**رُطُب** 10 ,
a. 3’e bak.

**رَطَاْبَة**
**رَطَاْبَة** 22t ,
a. Tazelik; sululuk, özsululuk; olgunluk.

**رَطِيْب**
**رَطِيْب** 25 , ( pl. **رِطَاْب** 23 ),
a. 1’e bak.

**رُطُوْبَة**
**رُطُوْبَة** 27t ,
a. Nemlilik, rutubet.

b. Yumuşaklık, naziklik; incelik.

**رُطُوْبَات**
**رُطُوْبَات**
a. Hıltlar, sular (bedenin).

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D8%A8/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

رطب
رَطُبَ - يَرْطُبُ (رَطِبَ - يَرْطَبُ) - رَطْب - رُطْبَة - رُطَب
رَطُبَ - يَرْطُبُ (رَطِبَ - يَرْطَبُ) + الكائن أو الشيء: يبتل ويتشرب بالماء: يكون في تركيبه ماء من بلل أو تشرب أو من أصل بنائه وتكوينه، فيكون طرياً غضاً ليناً لا شدة ولا يبوسة فيه
رَطْب:  على وزن " فـَعـْل ": اسم فعل بمعنى فاعل صفة مشبهة من " رَطُبَ - يَرْطُبُ ": ضد " يابس": الذي يحوي ماءً كثيراً في بنيته، فيكون بذلك طرياً ليناً
رُطْبَة: على وزن " فـُعـْلة " اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " رَطُبَ - يَرْطُبُ ": الشيء الذي صار رَطْبَاً: وهي اصطلاحاً فاكهة ثمرة النخيل الطازجة الرطبة الريانة الغنية بمائها والتي نضجت وحَلَت
رُطَب: جمع " رُطْبَة "
﴿وهزي إليك بجذع النخلة تساقط عليك رطبا جنيا﴾: تساقط عليك ثمراً رطباً، ومستوياً ناضجاً جاهزاً للجني
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " مسك التراب أو الشيء للماء ودرجاته "، وهي:
مَاهَ - يَمُوهُ (مَاهَ - يَمِيهُ)، نَضَرَ - يَنْضُرُ (نَضُرَ - يَنْضُرُ)، نَقَعَ - يَنْقَعُ، رَطُبَ - يَرْطُبُ (رَطِبَ - يَرْطَبُ)، ثَرِيَ - يَثْرَى، طَانَ - يَطِيْنُ
رَطْب
	﴿وَعِنْدَهُ مَفَاتِحُ الْغَيْبِ لَا يَعْلَمُهَا إِلَّا هُوَ وَيَعْلَمُ مَا فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَمَا تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلَّا يَعْلَمُهَا وَلَا حَبَّةٍ فِي ظُلُمَاتِ الْأَرْضِ وَلَا رَطْبٍ وَلَا يَابِسٍ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُبِينٍ (59)﴾ الأنعام
رُطَبَا
وَهُزِّي إِلَيْكِ بِجِذْعِ النَّخْلَةِ تُسَاقِطْ عَلَيْكِ رُطَبًا جَنِيًّا(25) } مريم
مختار الصحاح
● [رطب] ر ط ب: الرَّطْبُ بالفتح خلاف اليابس و رَطُبَ الشيء من باب سهل فهو رَطْبٌ و رَطِيبٌ وغصن رطيب أي ناعم و الرُّطُبُ بضم الراء وسكون الطاء وضمها أيضا الكلأ و الرَّطْبَةُ بالفتح القضب خاصة ما دام رطبا والجمع رِطَابٌ و الرُّطَبُ من النخل ومن التمر معروف وجمعه أرْطَابٌ و رِطَابٌ وجمع الرُّطَبةِ رطبات و رُطَبٌ و رَطَّبَهُ تَرْطِيباً أطعمه الرطب
الراغب
رطب
- الرطب: خلاف اليابس، قال تعالى: }ولا رطب ولا يابس إلا في كتاب مبين﴿[الأنعام/59]، وخص الرطب بالرطب من التمر، قال تعالى:﴾وهزي إليك بجذع النخلة تساقط عليك رطبا جنيا{ [مريم/25]، وأرطب النخل (أرطب النخل: حان أوان رطبه)، نحو: أتمر وأجن، ورطبت الفرس ورطبته: أطعمته الرطب، فرطب الفرس: أكله. ورطب الرجل رطبا: إذا تكلم بما عن له من خطإ وصواب (انظر: المجمل 2/382)، تشبيها برطب الفرس، والرطيب: عبارة عن الناعم.
ملخص اللسان
1. والرَّطْبُ: الـمُبْتَلُّ بالماءِ. ورَطَّبَ الثوْبَ وَغيرَه وأَرْطَبَه كِلاهما:  بَلَّه؛
2.     الرَّطْبُ، بالفَتْحِ: ضدُّ اليابسِ.
3.     والرَّطْبُ: النَّاعِمُ. رَطُبَ، بالضَّمِّ، يَرْطُب رُطوبَةً ورَطابَةً، ورَطِبَ فهو رَطْبٌ  ورَطِـيبٌ، ورَطَّبْتُه أَنا تَرْطِـيباً.  وجارِيَةٌ رَطْبَة: رَخْصَة. وغلام رَطْبٌ: فيه لِـينُالنساءِ.
4.     والرُّطُبُ: كلُّ عُودٍ رَطْبٍ، وهو جَمْعُ رَطْبٍ.  وغُصنٌ رَطِـيبٌ، ورِيشٌ رَطِـيبٌ أَي ناعِمٌ.
5.     مَن أَرَادَ أَنْ يَقْرَأَ القُرْآن رَطْباً أَي لَيِّناً لا شِدَّةَ في صَوْتِ قَارِئِه.
6.     والرُّطْبُ والرُّطُبُ: الرِّعْيُ الأَخْضَرُ من بُقُولِ الرَّبِـيعِ؛
7.     الرَّطبة، بالفَتْح: القَضْبُ خَاصَّة، ما دامَ طَرِيّاً رَطْباً؛
8.     والرُّطَبُ: نَضِـيجُ البُسْرِ قبلَ أَنْ يُتْمِر، واحدتُه رُطَبةً.
9.     الرُّطَبُ البُسْرُ إِذا انهَضَم فَلانَ وحَـَلا؛
10.                        الرُّطَبُ من التمر معروفٌ، الواحدة رُطَبة، وجمع الرُّطَبِ أَرْطابٌ ورِطابٌ أَيضاً،
11.                        قال للرَّطْبِ: رَطِبَ يَرْطَبُ، ورَطُبَ يَرْطُبُ  رُطُوبة؛ ورَطَّبَتِ البُسرة وأَرْطَبَت، فهي مُرَطِّبةٌ ومُرْطِـبة.
لسان العرب
● - رطب: الرَّطْبُ، بالفَتْحِ: ضدُّ اليابسِ. والرَّطْبُ: النَّاعِمُ.  رَطُبَ، بالضَّمِّ، يَرْطُب رُطوبَةً ورَطابَةً، ورَطِبَ فهو رَطْبٌ  ورَطِـيبٌ، ورَطَّبْتُه أَنا تَرْطِـيباً.  وجارِيَةٌ رَطْبَة: رَخْصَة. وغلام رَطْبٌ: فيه لِـينُ النساءِ. ويقال  للمرْأَةِ: يا رَطَابِ ! تُسَبُّ به.  والرُّطُبُ: كلُّ عُودٍ رَطْبٍ، وهو جَمْعُ رَطْبٍ.  وغُصنٌ رَطِـيبٌ، ورِيشٌ رَطِـيبٌ أَي ناعِمٌ.  والـمَرْطُوبُ: صاحِبُ الرُّطُوبَةِ.  وفي الحديث: مَن أَرَادَ أَنْ يَقْرَأَ القُرْآن رَطْباً أَي لَيِّناً لا شِدَّةَ في صَوْتِ قَارِئِه.  والرُّطْبُ والرُّطُبُ: الرِّعْيُ الأَخْضَرُ من بُقُولِ الرَّبِـيعِ؛ وفي التهذيب: من البَقْلِ والشجر، وهو اسْمٌ للجِنْسِ.  والرُّطْبُ، بالضمِّ، ساكِنَةَ الطاءِ: الكَـلأُ؛ ومنه قول ذي الرمة:  حَتى إِذا مَعْمَعَانُ الصَّيْفِ هَبَّ لَهُ، *  بأَجـَّةٍ، نَشَّ عَنْها الـمَاءُ والرُّطْبُ  وهو مثل عُسْرٍ وعُسُرٍ، أَراد: هَيْجَ كُلِّ عُودٍ رَطْبٍ، والرُّطْبُ:  جَمعُ رَطْبٍ؛ أَراد: ذَوَى كُلُّ عُودٍ رَطْبٍ فَهاجَ. وقال أَبو حنيفة: الرُّطْب جماعة العُشْبِ الرَّطْبِ.  وأَرْضٌ مُرْطِـبةٌ أَي مُعْشِـبَةٌ، كَثِـيرةُ الرُّطْبِ والعُشْبِ والكَلإِ.  والرَّطْبة: رَوْضَة الفِصْفِصَة ما دامَتْ خَضْراءَ؛ وقيل: هي  الفِصْفِصَةُ نَفْسُها، وجمعُها رِطابٌ.  \<ص:420>  ورَطَبَ الدَّابَّة: عَلَفها رَطْبَةً.  وفي الصحاح: الرَّطبة، بالفَتْح: القَضْبُ خَاصَّة، ما دامَ طَرِيّاً رَطْباً؛ تقول منه: رَطَبْتُ الفَرَس رَطْباً ورُطوباً، عن أَبي عبيد. وفي الحديث: أَنَّ امرَأَةً قالت: يا رسولَ اللّه، إِنَّا كَلٌّ على آبائِنَا وأَبْنائِنَا، فما يَحِلُّ لَنا منْ أَمْوالِهِمْ؟ فقال: الرَّطْبُ تَـأْكُلْنَه وتُهْدِينَه؛ أَراد: مَا لا يُدَّخَر،ولا يَبْقَى كالفواكهِ والبُقول؛ وإِنما خَصَّ الرَّطْبَ لأَنَّ خَطْبَه أَيْسَر، والفسادَ إِليه أَسرَعُ، فإِذا تُرِكَ ولم يُؤْكَلْ، هَلَك ورُمِـيَ، بخلافِ اليابس إِذا رُفِـعَ وادُّخِرَ، فَوَقَعَتِ الـمُسامَحة في ذلك بتركِ الاسْتِئْذانِ، وأَن يجري على العادةِ الـمُسْتحسَنةِ فيه؛ قال: وهذا فيما بين الآباءِ والأُمـَّهاتِ والأَبناءِ، دون الأَزواجِ والزَّوجاتِ، فليس لأَحدِهما أَن يَفعل شيئاً إِلاَّ بإِذنِ صاحبِه.  والرُّطَبُ: نَضِـيجُ البُسْرِ قبلَ أَنْ يُتْمِر، واحدتُه رُطَبةً. قال  سيبويه: ليس رُطَبٌ بتكسيرِ رُطَبةٍ، وإِنما الرُّطَب، كالتَّمْرِ، واحد  اللفظ مُذَكَّر؛ يقولون: هذا الرُّطَب، ولو كان تَكْسيراً لأَنـَّثوا.  وقال أَبو حنيفة: الرُّطَبُ البُسْرُ إِذا انهَضَم فَلانَ وحَـَلا؛ وفي  الصحاح: الرُّطَبُ من التمر معروفٌ، الواحدة رُطَبة، وجمع الرُّطَبِ أَرْطابٌ ورِطابٌ أَيضاً، مثلُ رُبَعٍ ورِباعٍ، وجمعُ الرُّطَبةِ رُطَباتٌ ورُطَبٌ.ورَطَبَ الرُّطَبُ ورَطُبَ ورَطَّبَ وأَرْطَبَ: حانَ أَوانُ رُطَبِه.وتَمرٌ رَطِـيبٌ: مُرْطِبٌ.  وأَرْطَبَ البُسْر: صار رُطَباً. وأَرْطَبَتِ النخلة، وأَرْطَبَ القَوْمُ: أَرْطَبَ نَخْلُهم وصار ما عليه رُطَباً.  ورَطَبَهم: أَطْعَمَهم الرُّطَب. أَبو عمرو: إِذا بلَغ الرُّطَب اليَبِـيس،  فوُضِـعَ في الجِرارِ، وصُبَّ عليه الماءُ، فذلك الرَّبيطُ؛ فإِنْ صُبَّ  عليه الدِّبْسُ، فهو الـمُصَقَّر.  ابن الأَعرابي: يقال للرَّطْبِ: رَطِبَ يَرْطَبُ، ورَطُبَ يَرْطُبُ  رُطُوبة؛ ورَطَّبَتِ البُسرة وأَرْطَبَت، فهي مُرَطِّبةٌ ومُرْطِـبة.  والرَّطْبُ: الـمُبْتَلُّ بالماءِ. ورَطَّبَ الثوْبَ وَغيرَه وأَرْطَبَه كِلاهما:  بَلَّه؛ قال ساعدة بن جُؤَيَّة:  بشَرَبَّةٍ دَمِثِ الكَثِـيب، بدُوره *  أَرْطَى، يَعُوذُ به، إِذا مَا يُرطَبُ
مقاييس اللغة:
(رطب) الراء والطاء والباء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خلاف اليُبْس. من ذلك الرَّطْب والرَّطِيب. والرُّطْب: المرعى، بضم الراء. والرُّطَب معروف. ويقال أرْطَبَ النّخْل إرطاباً. ورطَّبْتُ القومَ تَرطيباً، إذا أطعمتَهم رُطَباً. والرِّطاب(4) من النَّبت. تقول: رطَبْتُ الفرسَ أرطُبه رطْباً ورُطوباً. والرَّطْبَة: اسمٌ للقَضْب خاصّةً مادام رَطْباً. ورِيشٌ رَطِيبٌ، أي ناعم. وحكى ناسٌ عن أبي زيد: رَطِبَ الرجُل بما عنده يَرْطَبُ(5)، إذا تكلَّم بما كان عنده مِن خطأٍ أو صواب. والله أعلم.‏
القاموس المحيط:
الرَّطْبُ ضِدُّ اليابِسِ، ومِنَ الغُصْنِ، والرَّيشِ، وغيرِهِ النَّاعِمُ. رَطُبَ، كَكَرُمَ وسَمِعَ رُطوبَةً ورَطابَةً، فهو رَطِيبٌ. وبِضَمَّةٍ وبضَمَّتَيْنِ الرِّعْيُ الْأَخْضَرُ منَ البَقْلِ، والشَّجَرُ، أو جَماعَةُ العُشْبِ الْأَخْضَرِ، وأرضٌ مُرْطِبَةٌ، بالضمِّ كثيرَتُهُ. وكَصُرَدٍ نَضيجُ البُسْرِ، واحِدَتُهُ بِهاءٍ،
ج: أرْطابٌ. وأحمدُ بنُ سَلامَةَ الرُّطَبِيُّ: من كِبارِ الشافِعِيَّةِ، وحَفيدُهُ القاضي أبو إسحاقَ إبراهيمُ بنُ عبد اللَّهِ بنِ أحمدَ، وابنُ أخيهِ محمدُ بنُ عُبَيْدِ اللَّهِ الرُّطَبِيُّ: حَدَّثَ عن أبي القاسِم بنِ البُسْرِيِّ. ورَطَبَ الرُّطَبُ، ورَطُبَ، كَكَرُمَ، ورَطَّبَ، وتَمْرٌ رَطِيبٌ: مُرْطِبٌ. وأرْطَبَ النَّخْلُ: حانَ أوانُ رُطَبِهِ، والقَوْمُ: أرْطَبَتْ نَخْلُهُمْ، والثَّوْبَ: بَلَّهُ، كرَطَّبَهُ. ورَطَبَ الدَّابَّةَ رَطْباً ورُطوباً: عَلَفَها رَطْبَةً، أي: فِصْفِصَةً، ج: رِطابٌ، والقَوْمَ: أطْعَمَهُمْ الرُّطَبَ، كرَطَّبَهُمْ، وكَفَرِحَ: تكلَّم بما عِنْدَهُ من الصَّوابِ والخَطَأ. وجارِيَةٌ رَطْبَةٌ: رَخْصةٌ. وغُلامٌ رطْبٌ: فيه لينُ النِّساءِ. ويا رَطابِ، كَقَطامِ: سَبٌّ لها. والمَرْطُوبُ: مَنْ به رُطُوبَةٌ. ورَكِيَّةٌ مَرْطَبَةٌ، بالفتح: عَذْبَةٌ بين أَمْلاحٍ.
تاج العروس:
ر ط ب
الرطب بالفتح ضد اليابس والرطب من الغصن والريش وغيره الناعم رطب ككرم وسمع الأولى عن ابن الأعرابي يرطب رطوبة ورطابة وهذه عن الصاغاني فهو رطب ورطيب والرطب : كل عود رطب . وغصن رطيب وريش رطيب أي ناعم وفي الحديث " من أراد أن يقرأ القرآن رطبا " أي لينا لا شدة في صوت قارئه ونقل شيخنا عن أي الريحان في كتاب الجماهر : قولهم في اللؤلؤ رطب كناية عما فيه من ماء الرونق والبهاء ونعمة البشرة وتمام النقاء لأن الرطوبة فضل يقوم لذات الماء وهي تنوب عنه في الذكر وليس نعني بالرطوبة ضد اليبوسة وكذلك قولهم : المندل الرطب انتهى
والرطب بضمة والرطب بضمتين : الرعي بالكسر الأخضر من البقل أي من بقول الربيع وفي التهذيب : من البقل والشجر وهو اسم للجنس وقال الجوهري : الرطب بضم فسكون : الكلأ ومنه قول ذي الرمة :
حتى إذا معمعان الصيف هب له ... بأجة نش عنه الماء والرطب وهو مثل عسر وعسر وفي كفاية المتحفظ : الرطب بضم الراء : هو ما كان غضا من الكلإ والحشيش : ما يبس منه وقال البكري في شرح أمالي القالي : الرطب بالضم في النباتش وفي سائر الأشياء بالفتح نقله شيخنا أو جماعة العشب الرطب أي الأخضر قاله أبو حنيفة وأرض مرطبة بالضم أي معشبة كثيرته أي الرطب والعشب والكلإ وفي الحديث " أن امرأة قالت : يا رسول الله إنا كل على آبائنا وأبنائنا فما يحل لنا من أموالهم ؟ فقال : الرطب تأكلنه وتهدينه " أراد ما لا يدخر ولا يبقى كالفواكه والبقول وإنما خص الرطب لأن خطبه أيسر والفساد إليه أسرع فإذا ترك ولم يؤكل هلك ورمي بخلاف اليابس إذا رفع وادخر فوقعت المسامحة في ذلك بترك الاستئذان وأن يجرى على العادة المستحسنة فيه قال ابن الأثير : وهذا فيما بين الآباء والأمهات والأبناء دون الأزواج والزوجات فليس لأحدهما أن يفعل شيئا إلا بإذن صاحبه
والرطب كصرد : نضيج البسر قبل أن يتمر واحدته بهاء قال سيبويه : ليس رطب بتكسير رطبة وإنما الرطب كالتمر مذكرة يقولون : هذا الرطب ولو كان تكسيرا لأنثوا وقال أبو حنيفة : الرطب البسير إذا انهضم فلان وحلا وفي الصحاح : الرطب من التمر : معروف الواحدة : رطبة ج أي الرطب أرطاب والإمام الفقيه أبو القاسم أحمد بن سلامة بن عبد الله بن مخلضد بن إبراهيم بن مخلد بن الرطبي البجلي الكرخي من كبار الشافعية ولد في أواخر سنة ستين وأربعمائة وحفيده الإمام العلامة الفقيه القاضي أبو إسحاق وأبو المظفر إبراهيم بن عبد الله بن أحمد ولد في رمضان سنة 542 وسمع الحديث من ابن الحسين عبد الحق ابن عبد الخالق وأبي السعادات نصر الله بن عبد الرحمن وأبي الفتح بن البطر وتفقه على أبي طالب غلام ابن الخل ذكره المنذري في التكملة وابن نقطة في الإكمال والخيضري في الطبقات مات في رمضان سنة 615 وابن أخيه محمد ابن عبيد الله الرطبي حدث عن أبي القاسم علي بن أحمد بن محمد بن علي بن البسري وأما جده أحمد بن سلامة فإنه حدث عن محمد وطراد ابني الزينبي ومحمد بن علي بن شكرويه ومحمد بن أحمد بن ماجه الأبهري وجماعة وتفقه على أبي نصر بن الصباغ وأبي إسحاق الشيرازي ثم رحل إلى أصبهان وتفقه بها على محمد بن ناشب الخجندي ورجع إلى بغداد وولي حسبتها وكان كبير القدر حسن السمت ذا شهامة ذكره ابن السمعاني والخيضري مات في رجب سنة سبع وعشرين وخمسمائة
ورطب الرطب ورطب ككرم وأرطب ورطب ترطيبا : حان أوان رطبه وعن ابن الأعرابي : رطبت البسرة وأرطبت فهي مرطبة ومرطبة وتمر رطيب : مرطب وأرطب البسر : صار رطبا وأرطب النخل : حان أوان رطبه والقوم : أرطب نخلهم وصار ما عليه رطبا قال أبو عمرو : إذا بلغ الرطب اليبيس فوضع في جرار وصب عليه الماء فذلك الربيط فإن صب عليه الدبس فهو المصقر
ورطب الثوب وغيره وأرطبه كلاهما بله كرطبه قال ساعدة بن جؤية :
بشربة دمث الكثيب بدوره ... أرطى يعوذ به إذا ما يرطب ورطب الدابضة رطبا ورطوبا : علفها رطبة بالفتح والضم أي فصفصة نفسها ج رطاب وقيل : الرطبة : روضة الفصفصة ما دامت خضراء وفي الصحاح : الرطبة بالفتح : القضب خاصة مادام طريا رطبا تقول منه : رطبت الفرس رطبا ورطوبا عن أبي عبيد ورطب القوم : أطعمهم الرطب كرطبهم ترطيبا ومن سجعات الأساس : من أرطب نخله ولم يرطب خبث فعله ولم يطب
ورطب الرجل كفرح : تكلم بما عنده من الصواب والخطإ
ومن المجاز جارية رطبة : رخصة ناعمة وغلام رطب : فيه لين النساء ومن المجاز : امرأة رطبة : فاجرة
ويقال للمرأة يا رطاب كقطام : سب لها وفي شتمهم يا ابن الرطبة
والمرطوب من به رطوبة
وركية مرطبة بالفتح كمرحلة : عذبة بين ركايا أملاح
ومن المجاز : رطب لساني بذكرك وترطب وما زلت أرطبه به وهو رطيب به
وأرطبان : مولى مزينة من التابعين نقلته من كتاب الثقات لابن حبان

##### Türkçe

**رطب**
**رَطُبَ - يَرْطُبُ** (**رَطِبَ - يَرْطَبُ**) - **رَطْب** - **رُطْبَة** - **رُطَب**

**رَطُبَ - يَرْطُبُ** (**رَطِبَ - يَرْطَبُ**) + canlı veya şey: ıslanır ve suyu içine çeker: terkibinde, ıslaklıktan veya içine çekmeden yahut yapısının ve oluşumunun aslından su bulunur; böylece taze, körpe, yumuşak olur; onda ne sertlik ne de kuruluk vardır.

**رَطْب**: “فـَعـْل” vezninde: fâil mânasında fiil ismi; **رَطُبَ - يَرْطُبُ**’dan müşebbehe sıfat: **يابس**’in zıddı: bünyesinde çok su bulunduran; bununla taze, yumuşak olur.

**رُطْبَة**: “فـُعـْلة” vezninde: bir defalık için mef‘ûl mânasında fiil ismi; **رَطُبَ - يَرْطُبُ**’dan: **رَطْب** olmuş şey: ve bu, ıstılahta, taze ıslak, suya kanmış, suyunca zengin ve olgunlaşıp tatlanmış hurma meyvesinin taze ıslak meyvesidir.

**رُطَب**: **رُطْبَة**’nin çoğulu.

﴿Ve hurma ağacının gövdesini kendine doğru salla; üzerine olgun **رُطَب** dökülsün﴾: üzerine ıslak meyve ve düzgünleşmiş, olgunlaşmış, toplanmaya hazır meyve dökülsün.

Ve lafız, “toprağın veya şeyin suyu tutması ve dereceleri” lafızlar grubuna mensuptur; o da şunlardır:
**مَاهَ - يَمُوهُ** (**مَاهَ - يَمِيهُ**)، **نَضَرَ - يَنْضُرُ** (**نَضُرَ - يَنْضُرُ**)، **نَقَعَ - يَنْقَعُ**، **رَطُبَ - يَرْطُبُ** (**رَطِبَ - يَرْطَبُ**)، **ثَرِيَ - يَثْرَى**، **طَانَ - يَطِيْنُ**

**رَطْب**
	﴿Gaybın anahtarları O’nun yanındadır; onları O’ndan başkası bilmez. Karada ve denizde olanı bilir. Bir yaprak düşmez ki onu bilmesin; yerin karanlıkları içinde bir tane de yoktur, ne **رَطْب** ne de **يَابِس**; hepsi apaçık bir kitaptadır (59)﴾ **الأنعام**

**رُطَبَا**
Ve hurma ağacının gövdesini kendine doğru salla; üzerine olgun **رُطَبًا** dökülsün (25) } **مريم**

مختار الصحاح
● [**رطب**] ر ط ب: **الرَّطْبُ** fetha ile **اليابس**’in hilâfıdır; ve şey **رَطُبَ** “سهل” bâbındandır; o hâlde o **رَطْبٌ** ve **رَطِيبٌ**’dir. Ve **غصن رطيب** yani yumuşak. Ve **الرُّطُبُ** râ’nın dammesiyle, ط’nın sükûnu ile ve onun dammesiyle de: otlaktır. Ve **الرَّطْبَةُ** fetha ile: özellikle **القضب**; ıslak kaldığı müddetçe; çoğulu **رِطَابٌ**. Ve **الرُّطَبُ** hurmadan ve temrden bilinen şeydir; çoğulu **أرْطَابٌ** ve **رِطَابٌ**. Ve **الرُّطَبةِ**’nin çoğulu **رطبات** ve **رُطَبٌ**. Ve onu **رَطَّبَهُ تَرْطِيباً**: ona **الرطب** yedirdi.

الراغب
**رطب**
- **الرطب**: **اليابس**’in hilâfı; Yüce Allah dedi ki: }**ولا رطب ولا يابس إلا في كتاب مبين**﴿[**الأنعام**/59]. Ve **الرطب**’u temrden **الرطب** ile tahsis etti; Yüce Allah dedi ki:﴾**وهزي إليك بجذع النخلة تساقط عليك رطبا جنيا**{ [**مريم**/25]. Ve **أرطب النخل** ( **أرطب النخل**: onun **رطب** zamanı geldi), **أتمر** ve **أجن** gibi. Ve **رطبت الفرس** ve **رطبته**: ona **الرطب** yedirdim; böylece **فرطب الفرس**: onu yedi. Ve **رطب الرجل رطبا**: kendisine gelen hatâ ve sevaptan konuştuğu zaman (bak: **المجمل** 2/382); **رطب الفرس**’e benzetme olarak. Ve **الرطيب**: yumuşak olanın ifadesidir.

ملخص اللسان
1. Ve **الرَّطْبُ**: su ile ıslanmış olan. Ve **رَطَّبَ الثوْبَ** ve başkasını, ve **أَرْطَبَه**; ikisi de: onu ıslattı;
2. **الرَّطْبُ**, fetha ile: **اليابس**’in zıddı.
3. Ve **الرَّطْبُ**: yumuşak olan. **رَطُبَ**, damme ile, **يَرْطُب** **رُطوبَةً** ve **رَطابَةً**; ve **رَطِبَ**; o hâlde o **رَطْبٌ** ve **رَطِـيبٌ**’dir. Ve ben onu **رَطَّبْتُه** **تَرْطِـيباً**. Ve **جارِيَةٌ رَطْبَة**: ucuz. Ve **غلام رَطْبٌ**: onda kadınların yumuşaklığı vardır.
4. Ve **الرُّطُبُ**: her **عُودٍ رَطْبٍ**; ve o, **رَطْب**’ın cem‘idir. Ve **غُصنٌ رَطِـيبٌ** ve **رِيشٌ رَطِـيبٌ** yani yumuşak.
5. Kim Kur’ân’ı **رَطْباً** okumak isterse: yani okuyanın sesinde sertlik olmaksızın yumuşak.
6. Ve **الرُّطْبُ** ve **الرُّطُبُ**: bahar baklagillerinden yeşil otlak;
7. **الرَّطبة**, fetha ile: özellikle **القَضْبُ**, taze **رَطْباً** kaldığı müddetçe;
8. Ve **الرُّطَبُ**: temr olmadan önce **البُسْر**’ün olgunu; bir tanesi **رُطَبةً**.
9. **الرُّطَبُ**: **البُسْر**’dür; sindiği zaman yumuşar ve tatlanır;
10. **الرُّطَبُ** temrden bilinen şeydir; bir tanesi **رُطَبة**; ve **الرُّطَبِ**’in çoğulu **أَرْطابٌ** ve **رِطابٌ** da;
11. **الرَّطْبِ** için denildi: **رَطِبَ يَرْطَبُ**, ve **رَطُبَ يَرْطُبُ رُطُوبة**; ve **رَطَّبَتِ البُسرة** ve **أَرْطَبَت**; o hâlde o **مُرَطِّبةٌ** ve **مُرْطِـبة**’dir.

لسان العرب
● - **رطب**: **الرَّطْبُ**, fetha ile: **اليابس**’in zıddı. Ve **الرَّطْبُ**: yumuşak olan. **رَطُبَ**, damme ile, **يَرْطُب** **رُطوبَةً** ve **رَطابَةً**; ve **رَطِبَ**; o hâlde o **رَطْبٌ** ve **رَطِـيبٌ**’dir. Ve ben onu **رَطَّبْتُه** **تَرْطِـيباً**. Ve **جارِيَةٌ رَطْبَة**: ucuz. Ve **غلام رَطْبٌ**: onda kadınların yumuşaklığı vardır. Ve kadına denilir: **يا رَطَابِ**! onunla sövülür. Ve **الرُّطُبُ**: her **عُودٍ رَطْبٍ**; ve o, **رَطْب**’ın cem‘idir. Ve **غُصنٌ رَطِـيبٌ** ve **رِيشٌ رَطِـيبٌ** yani yumuşak. Ve **الـمَرْطُوبُ**: **الرُّطُوبَة** sahibi. Ve hadiste: “Kim Kur’ân’ı **رَطْباً** okumak isterse” yani okuyanın sesinde sertlik olmaksızın yumuşak. Ve **الرُّطْبُ** ve **الرُّطُبُ**: bahar baklagillerinden yeşil otlak; ve **التهذيب**’de: baklagilden ve ağaçtan; ve o, cins için bir isimdir. Ve **الرُّطْبُ**, damme ile, ط’sı sâkin: otlak; ve ondan ذي الرمة’nin sözü:
حَتى إِذا مَعْمَعَانُ الصَّيْفِ هَبَّ لَهُ، *  بأَجـَّةٍ، نَشَّ عَنْها الـمَاءُ والرُّطْبُ
Ve o, **عُسْرٍ** ve **عُسُرٍ** gibidir; muradı: her **عُودٍ رَطْبٍ**’ın coşmasıdır; ve **الرُّطْبُ**: **رَطْب**’ın cem‘idir; muradı: her **عُودٍ رَطْبٍ** soldu da coştu. Ve Ebû Hanîfe dedi: **الرُّطْب** ıslak otun topluluğudur. Ve **أَرْضٌ مُرْطِـبةٌ** yani otlu; **الرُّطْب** ve ot ve otlakça çok. Ve **الرَّطْبة**: yeşil kaldığı müddetçe **الفِصْفِصَة** bahçesi; ve denildi ki: o, bizzat **الفِصْفِصَة**’dir; çoğulu **رِطابٌ**.  \<s:420>  Ve **رَطَبَ الدَّابَّة**: ona **رَطْبةً** yedirdi. Ve **الصحاح**’ta: **الرَّطبة**, fetha ile: özellikle **القَضْبُ**, taze **رَطْباً** kaldığı müddetçe; ondan dersin: Ebû Ubeyd’den, **رَطَبْتُ الفَرَس رَطْباً ورُطوباً**. Ve hadiste: bir kadının dediği: “Ey Allah’ın Resûlü, biz babalarımıza ve oğullarımıza yüküz; onların mallarından bize ne helâldir?” dedi; o da dedi ki: “**الرَّطْبُ** yersiniz ve hediye edersiniz”; muradı: meyveler ve baklagiller gibi depolanmayan ve kalmayan şey; ve ancak **الرَّطْب**’u tahsis etti; çünkü onun işi daha kolaydır ve bozulma ona daha hızlıdır; bırakılır ve yenmezse helâk olur ve atılır; **اليابس**’in hilâfına: kaldırılıp depolanırsa; böylece bunda, izin istemeyi terk etmekle ve onda beğenilen âdet üzere cereyan etmekle müsamaha vuku buldu; dedi: bu, babalar ve anneler ile oğullar arasındadır; eşler ve zevceler dışında; ikisinden birinin, sahibinin izni olmaksızın bir şey yapması yoktur. Ve **الرُّطَبُ**: temr olmadan önce **البُسْر**’ün olgunu; bir tanesi **رُطَبةً**. Sîbeveyh dedi: **رُطَبٌ**, **رُطَبةٍ**’nin kırması değildir; ancak **الرُّطَب**, **التَّمْر** gibi, lafzı bir, müzekkerdir; derler: “bu **الرُّطَب**”; eğer kırma olsaydı müennes yaparlardı. Ve Ebû Hanîfe dedi: **الرُّطَبُ** **البُسْر**’dür; sindiği zaman yumuşar ve tatlanır. Ve **الصحاح**’ta: **الرُّطَبُ** temrden bilinen şeydir; bir tanesi **رُطَبة**; ve **الرُّطَبِ**’in çoğulu **أَرْطابٌ** ve **رِطابٌ** da; **رُبَعٍ** ve **رِباعٍ** gibi; ve **الرُّطَبةِ**’nin çoğulu **رُطَباتٌ** ve **رُطَبٌ**. Ve **رَطَبَ الرُّطَبُ** ve **رَطُبَ** ve **رَطَّبَ** ve **أَرْطَبَ**: onun **رُطَب** zamanı geldi. Ve **تَمرٌ رَطِـيبٌ**: **مُرْطِبٌ**. Ve **أَرْطَبَ البُسْر**: **رُطَباً** oldu. Ve **أَرْطَبَتِ النخلة** ve **أَرْطَبَ القَوْمُ**: onların hurması **أَرْطَبَ** oldu ve üzerindeki şey **رُطَباً** oldu. Ve **رَطَبَهم**: onlara **الرُّطَب** yedirdi. Ebû Amr: **الرُّطَب** **اليَبِـيس**’e ulaştığında, küplere konur ve üzerine su dökülürse, işte o **الرَّبيطُ**tur; eğer üzerine **الدِّبْسُ** dökülürse, o **الـمُصَقَّر**’dır. İbnü’l-A‘râbî: **الرَّطْبِ** için denilir: **رَطِبَ يَرْطَبُ**, ve **رَطُبَ يَرْطُبُ رُطُوبة**; ve **رَطَّبَتِ البُسرة** ve **أَرْطَبَت**; o hâlde o **مُرَطِّبةٌ** ve **مُرْطِـبة**’dir. Ve **الرَّطْبُ**: su ile ıslanmış olan. Ve **رَطَّبَ الثوْبَ** ve başkasını, ve **أَرْطَبَه**; ikisi de: onu ıslattı; Sa‘ide b. Cüeyye dedi:
بشَرَبَّةٍ دَمِثِ الكَثِـيب، بدُوره *  أَرْطَى، يَعُوذُ به، إِذا مَا يُرطَبُ

مقاييس اللغة:
(**رطب**) **الراء** ve **الطاء** ve **الباء** bir tek asıldır; **اليُبْس**’in hilâfına delâlet eder. Ondan: **الرَّطْب** ve **الرَّطِيب**. Ve **الرُّطْب**: otlaktır; râ’nın dammesiyle. Ve **الرُّطَب** bilinen şeydir. Ve denilir: **أرْطَبَ النّخْل إرطاباً**. Ve **رطَّبْتُ القومَ تَرطيباً**: onlara **رُطَباً** yedirdiğin zaman. Ve **الرِّطاب**(4) bitkidendir. Dersin: **رطَبْتُ الفرسَ أرطُبه رطْباً ورُطوباً**. Ve **الرَّطْبَة**: özellikle **القَضْب** için bir isimdir; **رَطْباً** kaldığı müddetçe. Ve **رِيشٌ رَطِيبٌ**: yani yumuşak. Ve bazı kimseler Ebû Zeyd’den nakletti: **رَطِبَ الرجُل بما عنده يَرْطَبُ**(5): yanında olan hatâ veya sevaptan konuştuğu zaman. Ve Allah daha iyi bilir.

القاموس المحيط:
**الرَّطْبُ** **اليابِس**’in zıddıdır; ve daldan, tüyden ve başkasından yumuşak olan. **رَطُبَ**, **ككرم** ve **سمع** gibi, **رُطوبَةً** ve **رَطابَةً**; o hâlde o **رَطِيبٌ**’dir. Ve bir damme ile ve iki damme ile: baklagilden ve ağaçtan yeşil otlak; yahut yeşil otun topluluğu; ve **أرضٌ مُرْطِبَةٌ**, damme ile: ondan çok olan. Ve **كصُرَدٍ**: temr olmadan önce **البُسْر**’ün olgunu; bir tanesi هاء ile;
çoğul: **أرْطابٌ**. Ve Ahmed b. Selâme **الرُّطَبِيُّ**: Şâfiîlerin büyüklerindendir; ve onun torunu kadı Ebû İshâk İbrâhîm b. Abdillâh b. Ahmed; ve onun kardeşinin oğlu Muhammed b. Ubeydillâh **الرُّطَبِيُّ**: Ebû’l-Kâsım b. el-Busrî’den rivayet etti. Ve **رَطَبَ الرُّطَبُ**, ve **رَطُبَ**, **ككرم** gibi, ve **رَطَّبَ**; ve **تَمْرٌ رَطِيبٌ**: **مُرْطِبٌ**. Ve **أرْطَبَ النَّخْلُ**: onun **رُطَب** zamanı geldi; ve **القَوْمُ**: onların hurması **أرْطَبَت** oldu; ve **الثَّوْبَ**: onu ıslattı; **رَطَّبَهُ** gibi. Ve **رَطَبَ الدَّابَّةَ رَطْباً ورُطوباً**: ona **رَطْبَةً** yedirdi; yani **فِصْفِصَةً**; çoğul: **رِطابٌ**. Ve **القَوْمَ**: onlara **الرُّطَبَ** yedirdi; **رَطَّبَهُمْ** gibi. Ve **كَفَرِحَ** gibi: yanında olan sevap ve hatâdan konuştu. Ve **جارِيَةٌ رَطْبَةٌ**: ucuz. Ve **غُلامٌ رطْبٌ**: onda kadınların yumuşaklığı vardır. Ve **يا رَطابِ**, **كقطامِ** gibi: ona sövüştür. Ve **المَرْطُوبُ**: kendisinde **رُطُوبَةٌ** olan. Ve **رَكِيَّةٌ مَرْطَبَةٌ**, fetha ile: tuzlular arasında tatlı.

تاج العروس:
ر ط ب
**الرطب** fetha ile **اليابس**’in zıddıdır; ve daldan, tüyden ve başkasından yumuşak olan. **رطب** **ككرم** ve **سمع** gibi; birincisi İbnü’l-A‘râbî’den; **يرطب** **رطوبة** ve **رطابة**; bu da es-Sâğânî’dendir; böylece o **رطب** ve **رطيب**’dir. Ve **الرطب**: her **عود رطب**. Ve **غصن رطيب** ve **ريش رطيب** yani yumuşak. Ve hadiste: “Kim Kur’ân’ı **رطبا** okumak isterse” yani okuyanın sesinde sertlik olmaksızın yumuşak. Şeyhimiz, **الجماهر** kitabında “أي الريحان”dan nakletti: onların incide “**رطب**” demeleri, onda parlaklık ve güzellik suyundan, ten nimeti ve tam saflıktan olan şeye kinayedir; çünkü rutubet, suyun zatına kaim bir fazlalıktır; o, zikredilmede onun yerine geçer; ve rutubetten muradımız, kuruluğun zıddı değildir. Ve yine onların sözü: **المندل الرطب**; son.

Ve **الرطب** bir damme ile ve **الرطب** iki damme ile: kesre ile, baklagilden yani bahar baklagillerinden yeşil otlaktır. Ve **التهذيب**’de: baklagilden ve ağaçtan; ve o, cins için bir isimdir. Cevherî dedi: **الرطب** damme ile, sonra sükûn: otlaktır; ve ondan ذي الرمة’nin sözü:
حتى إذا معمعان الصيف هب له ... بأجة نش عنه الماء والرطب
Ve o, **عسر** ve **عسر** gibidir. Ve **كفاية المتحفظ**’te: **الرطب** râ’nın dammesiyle: otlaktan ve çayırdan körpe olan şeydir; **الحشيش**: ondan kuruyan şeydir. Bekrî, **أمالي القالي** şerhinde dedi: bitkide **الرطب** damme iledir; diğer şeylerde fetha iledir; şeyhimiz bunu nakletti. Yahut ıslak otun topluluğu yani yeşil; Ebû Hanîfe söyledi. Ve **أرض مرطبة** damme ile: otlu; ondan çok olan yani **الرطب** ve ot ve otlak. Ve hadiste: “Bir kadın dedi: Ey Allah’ın Resûlü, biz babalarımıza ve oğullarımıza yüküz; onların mallarından bize ne helâldir? dedi; o da dedi ki: ‘**الرطب** yersiniz ve hediye edersiniz’ ”; muradı: meyveler ve baklagiller gibi depolanmayan ve kalmayan şey; ve ancak **الرطب**’u tahsis etti; çünkü onun işi daha kolaydır ve bozulma ona daha hızlıdır; bırakılır ve yenmezse helâk olur ve atılır; **اليابس**’in hilâfına: kaldırılıp depolanırsa; böylece bunda, izin istemeyi terk etmekle ve onda beğenilen âdet üzere cereyan etmekle müsamaha vuku buldu. İbnü’l-Esîr dedi: bu, babalar ve anneler ile oğullar arasındadır; eşler ve zevceler dışında; ikisinden birinin, sahibinin izni olmaksızın bir şey yapması yoktur.

Ve **الرطب** **كصرد** gibi: temr olmadan önce **البسر**’ün olgunu; bir tanesi هاء ile. Sîbeveyh dedi: **رطب** **رطبة**’nin kırması değildir; ancak **الرطب** **التمر** gibi müennestir; derler: “bu **الرطب**”; eğer kırma olsaydı müennes yaparlardı. Ebû Hanîfe dedi: **الرطب** **البسير**’dir; sindiği zaman yumuşar ve tatlanır. Ve **الصحاح**’ta: **الرطب** temrden bilinen şeydir; bir tanesi: **رطبة**; çoğul: yani **الرطب**: **أرطاب**. Ve imam fakih Ebû’l-Kâsım Ahmed b. Selâme b. Abdillâh b. Mühladid b. İbrâhîm b. Mühlad b. **الرطبي** el-Becelî el-Kerhî, Şâfiîlerin büyüklerindendir; dört yüz altmış yılının sonlarında doğdu. Ve onun torunu imam allâme fakih kadı Ebû İshâk ve Ebû’l-Muzaffer İbrâhîm b. Abdillâh b. Ahmed, 542 Ramazanında doğdu; ve İbnü’l-Hüseyn Abdülhak İbn Abdülhâlik’ten, Ebû’s-Sa‘âdât Nasrullâh b. Abdirrahmân’dan ve Ebû’l-Feth b. el-Batr’dan hadis işitti; ve Ebû Tâlib Gulâm İbn el-Hıl’dan fıkıh öğrendi; Münzirî onu **التكملة**’de, İbn Nukta **الإكمال**’de, el-Haydarî **الطبقات**’ta zikretti; 615 Ramazanında öldü. Ve onun kardeşinin oğlu Muhammed b. Ubeydillâh **الرطبي**, Ebû’l-Kâsım Alî b. Ahmed b. Muhammed b. Alî b. el-Busrî’den rivayet etti. Dedesi Ahmed b. Selâme’ye gelince: Muhammed ve Vatrâd, Zeynebî’nin iki oğlu, Muhammed b. Alî b. Şekrûye, Muhammed b. Ahmed b. Mâce el-Ebherî ve bir cemaatten rivayet etti; ve Ebû Nasr b. es-Sabbâğ ve Ebû İshâk eş-Şîrâzî’den fıkıh öğrendi; sonra İsfahân’a yolculuk etti ve orada Muhammed b. Nâşib el-Hucendî’den fıkıh öğrendi; sonra Bağdat’a döndü ve hisbe görevini üstlendi; büyük kadirli, güzel hâlli, yiğitlik sahibi idi; İbnü’s-Sem‘ânî ve el-Haydarî onu zikretti; 527 Recebinde öldü.

Ve **رطب الرطب** ve **رطب** **ككرم** gibi, ve **أرطب** ve **رطب ترطيبا**: onun **رطب** zamanı geldi. İbnü’l-A‘râbî’den: **رطبت البسرة وأرطبت**; böylece o **مرطبة** ve **مرطبة**’dir. Ve **تمر رطيب**: **مرطب**. Ve **أرطب البسر**: **رطبا** oldu. Ve **أرطب النخل**: onun **رطب** zamanı geldi. Ve **القوم**: onların hurması **أرطب** oldu ve üzerindeki şey **رطبا** oldu. Ebû Amr dedi: **الرطب** **اليبيس**’e ulaştığında, küplere konur ve üzerine su dökülürse, işte o **الربيط**tur; eğer üzerine **الدبس** dökülürse, o **المصقر**dır.

Ve **رطب الثوب** ve başkasını, ve **أرطبه**; ikisi de: onu ıslattı; **رطبه** gibi. Sa‘ide b. Cüeyye dedi:
بشربة دمث الكثيب بدوره ... أرطى يعوذ به إذا ما يرطب
Ve **رطب الدابضة** **رطبا** ve **رطوبا**: ona **رطبة** yedirdi; fetha ve damme ile; yani bizzat **فصفصة**; çoğul: **رطاب**. Ve denildi ki: **الرطبة**: yeşil kaldığı müddetçe **الفصفصة** bahçesidir. Ve **الصحاح**’ta: **الرطبة** fetha ile: özellikle **القضب**; taze **رطبا** kaldığı müddetçe; ondan dersin: Ebû Ubeyd’den, **رطبت الفرس رطبا ورطوبا**. Ve **رطب القوم**: onlara **الرطب** yedirdi; **رطبهم ترطيبا** gibi. Ve **الأساس**’ın secilerinden: “Kim hurmasını **أرطب** eder de **يرطب** etmezse, fiili kötüleşir ve hoş olmaz.”

Ve **رطب الرجل** **كفرح** gibi: yanında olan sevap ve hatâdan konuştu.

Ve mecazdan: **جارية رطبة**: ucuz, yumuşak. Ve **غلام رطب**: onda kadınların yumuşaklığı vardır. Ve mecazdan: **امرأة رطبة**: fâcire.

Ve kadına denilir: **يا رطاب** **كقطام** gibi: ona sövüştür. Ve onların sövmesinde: **يا ابن الرطبة**.

Ve **المرطوب**: kendisinde rutubet olan.

Ve **ركية مرطبة** fetha ile, **كمرحلة** gibi: tuzlu kuyular arasında tatlı.

Ve mecazdan: “Dilimi senin zikrinle **رطب** kıl; ve **ترطب**; ve ben onu onunla **أرطبه** durdum; ve o onunla **رطيب**tir.”

Ve **أرطبان**: Muzeyne’nin mevlası; tâbiîndendir; bunu İbn Hibbân’ın **الثقات** kitabından naklettim.
