# رطط — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D8%B7/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B7%D8%B7/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رطط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D8%B7.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: رطط

الرطيط: الجلبة والصياح، نقله الجوهري قال: وقد أرطوا، أي جلبوا. والرطيط: الحمق، وهو أيضا: الأحمق، فهو على هذا اسم وصفة. ورجل رطيط ورطيء، أي أحمق، ج رطاط، بالكسر ورطائط، وأنشد الجوهري:
  أرطوا فقد أقلقتم حلقاتكمعسى أن تفوزوا أن تكونوا رطائطا قلت: قال ابن الأعرابي: قوم رطائط: حمقى، وأنشد هذا الشعر، وأوله:
  مهلا بني رومان بعض عتابكم                      وإياكم والهلب مني غضارطا ولم يذكر للرطائط واحدا، وكذا الجوهري لم يذكره، وإنما أنشد الشعر المذكور، وقال الصاغاني واحد الرطائط: الرطيط، ومعنى البيت: أي قد اضطرب أمركم من جهة الجد والعقل، فاحمقوا، لعلكم تفوزوا بجهلكم وحمقكم، وفي الصحاح والعباب: فتحامقوا بدل فاحمقوا. وقال ابن سيده: وقوله: أقلقتم حلقاتكم، يقول: أفسدتم عليكم أمركم، من قول الأعشى:
  لقد قلق الحلق إلا انتظارا قلت: هو مثل قول بعضهم:
  فعش حمارا تعش سعيدا                      فالسعد في طالع البهائم

  وأرط الرجل: حمق، والمفهوم من نص الجوهري في شرح البيت المذكور: تحامق. وأرط في مقعده: ألح فلم يبرح، نقله الصاغاني، وكان أصله أرثط فقلبت الثاء طاء، وقد مر عن النوادر قريبا. ويقال: أرطي فإن خيرك في الرطيط: هكذا في العباب، وفي اللسان بالرطيط، مثل يضرب للأحمق يرزق فإذا تعاقل حرم من الرزق، وأورد الصاغاني هذا المثل بعد قوله: أرط، إذا جلب، قال: ومنه المثل. فساقه، وما أورده المصنف هو الصواب. وفي الجمهرة ذكر عن أبي مالك أنه قال: الرطراط، بالفتح: الماء الذي أسأرته الإبل في الحياض نحو الرجرج، وهو الماء الذي يخثر، قال: ولم يعرفه أصحابنا. والرط، بالفتح: ع بين فارس والأهواز، وهو بين رامهرمز وأرجان، كما في العباب. واسترططته: استحمقته، كاسترطأته. ونظر فيه ابن فارس. وقال ابن الأعرابي: يقال للرجل: رط، رط، بالضم فيهما، قال: هو أمر بالتحامق مع الحمقى، ليكون له فيهم جد. ومما يستدرك عليه: أرط الرجل: إذا جلب وصاح، نقله الجوهري والصاغاني، ويقال للذي لا يأتي ما عنده إلا بالإبطاء: أرط فإنك ذو رطاط. كما في العباب.

### Türkçe

**الرطيط**: gürültü ve bağırma; onu el-Cevherî nakletti, dedi ki: “Ve **أرطوا** etmişlerdir”, yani gürültü etmişlerdir. Ve **الرطيط**: ahmaklık; ve o ayrıca: ahmak (kimse)dir; şu halde bu, isim ve sıfattır. Ve **رطيط** ve **رطيء** (olan) adam, yani ahmak; çoğulu **رطاط** (kesre ile) ve **رطائط**. El-Cevherî inşad etti:
  **أرطوا فقد أقلقتم حلقاتكمعسى أن تفوزوا أن تكونوا رطائطا**
Dedim: İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **قوم رطائط**: ahmaklar; ve bu şiiri inşad etti; ve onun evveli:
  **مهلا بني رومان بعض عتابكم                      وإياكم والهلب مني غضارطا**
Ve **الرطائط** için bir tekil zikretmedi; el-Cevherî de onu zikretmedi; ancak zikredilen şiiri inşad etti. Es-Sâgânî dedi ki: **الرطائط**’ın teki **الرطيط**’tir. Ve beytin manası: yani ciddiyet ve akıl cihetinden işiniz karıştı; öyleyse ahmaklaşın; umulur ki cehaletiniz ve ahmaklığınızla kazanırsınız. Ve **الصحاح** ve **العباب**’da: **فتحامقوا** “öyleyse ahmaklaşın” (lafzı), **فاحمقوا** yerine. İbn Sîde dedi ki: ve onun sözü: **أقلقتم حلقاتكم**, der ki: işinizi kendi üzerinize bozdunuz; A‘şâ’nın sözü(nden):
  **لقد قلق الحلق إلا انتظارا**
Dedim: o, bazılarının sözü gibidir:
  **فعش حمارا تعش سعيدا                      فالسعد في طالع البهائم**

Ve **أرط** adam: ahmak oldu; ve el-Cevherî’nin zikredilen beyti şerhindeki nassından anlaşılan: ahmaklaşma. Ve **أرط** oturduğu yerde: ısrar etti de ayrılmadı; onu es-Sâgânî nakletti. Ve onun aslı **أرثط** idi de **الثاء** **طاء**’a çevrildi; ve az önce **النوادر**’den geçti. Ve denilir: **أرطي**; çünkü hayrın **الرطيط**’tedir: **العباب**’da böyledir; ve **اللسان**’da **بالرطيط** ile. Ahmağa rızık verilir; sonra akıllılık taslarsa rızıktan mahrum bırakılır diye ahmak hakkında darb olunan bir meseldir. Es-Sâgânî bu meseli, “**أرط**: gürültü etti” sözünden sonra zikretti; dedi ki: “Ve ondan mesel.” Böylece onu sevk etti; musannifin getirdiği ise doğrudur. Ve **الجمهرة**’de Ebû Mâlik’ten zikredildi: **الرطراط** (fetha ile): develerin havuzlarda artakalanı bıraktığı su; **الرجرج** gibi; ve o, koyulaşan sudur. Dedi ki: “Ashabımız onu bilmedi.” Ve **الرط** (fetha ile): Fâris ile Ahvâz arasında bir yer; ve o, Râmhürmüz ile Ercân arasındadır; **العباب**’da olduğu gibi. Ve **استرططته**: onu ahmak saydım; **كاسترطأته** gibi. İbn Fâris onda (bu hususta) baktı/tenkit etti. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: adama denilir: **رط، رط**; ikisinde de damme ile. Dedi ki: o, ahmaklarla birlikte ahmaklaşmaya bir emirdir; ta ki onların içinde onun için ciddiyet olsun. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **أرط** adam: gürültü edip bağırdı; onu el-Cevherî ve es-Sâgânî nakletti. Ve denilir: yanında olanı ancak ağırdan alarak getiren kimseye: **أرط فإنك ذو رطاط**; **العباب**’da olduğu gibi.
