# رطل (ر-ط-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B7%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ر - ط - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الطاء والراء واللام معهما
ر ط ل مستعمل فقط
رطل:
الرَّطْلُ: مِقدارُ نِصفِ منٍّ، وتُكْسَرُ الرّاء فيه.
والرَّطلُ من الرِّجالِ: الذّي فيه قَضافة.

##### Türkçe

باب **الطاء** و**الراء** و**اللام** معهما
ر ط ل kullanılmıştır, yalnızca.
**رطل**:
**الرَّطْلُ**: yarım **منّ** miktarıdır; ve onda **الراء** kırılır.
Ve erkeklerden **الرَّطلُ**: onda zayıflık bulunan kimsedir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الرَطْلُ، بالفتح: الرجلُ الرِخْوُ. والرَطْلُ والرِطْلُ: نصف مَناً. وتَرْطيلُ الشَعَر: تدهينه وتكسيره.

##### Türkçe

**الرَطْلُ**, fetih ile: gevşek adam. Ve **الرَطْلُ** ve **الرِطْلُ**: bir **مَناً**’nın yarısı. Ve **تَرْطيلُ الشَعَر**: onu yağlamak ve kırmak.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ط ر ل
رطل
استُعمل من وجوهه : رطل .
رطل : سمعتُ المنذريَّ يقول : سمعتُ إبراهيمَ الحربيَّ يقُول : السُّنةُ في النِّكاح رِطْل ، قال : والرِّطْل اثنتا عشرةَ أوقيَّة . قال : والأوقية : أربعون دِرْهماً ، فتلك أربعمائةٍ وثمانون دِرهماً .
قال الأزهري : السنة في النكاح ثنتا عشرة أوقية ونشٌّ ، والنَّشُّ : عشرون فذلك خمسمائة درهم .
وأخبرني المنذريُّ عن الحرّاني عن ابن السكيت قال : هو الرِّطل المِكْيال بكسر الراء ، هكذا قال . والأوقيّة : مِكْيالٌ أيضاً . قال : والرِّطْل أيضاً المسترخي من الرِّجال ، كلاهما بكسر الراء .
وقال أبو حاتم عن الأصمعيّ قال : الرِّطل بكسر الراء الذي يُوزن أو يُكالُ به ، وأنشد بيتَ ابن أحمَر الباهلي قال :
لها رِطْلٌ : تكيلُ الزَّيتَ فيه
وفَلاّحٌ يَسوق بها حمارا
وأما الرَّطل بالفتح فالرَّجل الرِّخْوُ اللّيّن . قال : ومما تخطىء العامّةُ فيه قولهم : رَطَّلتُ شعْرِي : إذا رَجَّلْته ، وإمَّا الترطيل فهو أن يليِّن شعره بالدهن والمسْح حتى يلين ويبرُق . وهو من قولهم : رجل رطل ، أي : رخو .
قال : ورَطَلْتُ الشيء رَطْلاً بالتخفيف : إذا ثقلته بيدك ، أي : رَزَّنْته لتعلم كم وَزنُه .
وقال الليث : الرَّطل مقدارُ مَنَ ، وتكسر الراء فيه . والرَّطْلُ من الرِّجال : الذي فيه قَضَافة .
أبو عبيدة : فرسٌ رَطْل ، والأنثى رَطْلة ، والجميع رطال ، وهو الضعيف الخفيف ، وأنشد :
تراهُ كالذِّئب خفيفاً رَطلاً

##### Türkçe

ط ر ل
**رطل**
Kullanıldı, vecihlerinden: **رطل**.

**رطل**: **المنذري**’yi şöyle derken işittim: **إبراهيم الحربي**’yi şöyle derken işittim: Nikâhta sünnet **رِطْل**’dür, dedi. Dedi: **الرِّطْل** on iki **أوقيَّة**’dir. Dedi: **الأوقية** kırk **دِرْهماً**’dır; işte bu, dört yüz seksen **دِرهماً**’dır.

**الأزهري** dedi: Nikâhta sünnet on iki **أوقية** ve bir **نشٌّ**’dur; **النَّشُّ**: yirmidir; işte bu, beş yüz dirhemdir.

**المنذري** bana **الحرّاني**’den, o da **ابن السكيت**’ten haber verdi; dedi ki: O, **الرِّطل**’dür; **المِكْيال** (ر’nin kesriyle), işte böyle dedi. **الأوقيّة**: bir **مِكْيالٌ**’dır da. Dedi: **الرِّطْل** ayrıca erkeklerden gevşek olandır; ikisi de ر’nin kesriyledir.

**أبو حاتم** **الأصمعيّ**’den dedi ki: **الرِّطل** (ر’nin kesriyle) kendisiyle tartılan yahut ölçülen şeydir. **ابن أحمَر الباهلي**’nin beytini okudu; dedi ki:
لها **رِطْلٌ** : تكيلُ الزَّيتَ فيه
وفَلاّحٌ يَسوق بها حمارا

Ama **الرَّطل** (fetha ile) gevşek, yumuşak adamdır. Dedi: Avâmın onda hata ettiği şeylerden biri, onların “**رَطَّلتُ شعْرِي**” demeleridir: onu taradığım zaman; hâlbuki **الترطيل** ancak, saçını yağ ve mesh ile yumuşatmasıdır; ta ki yumuşasın ve parlasın. Ve bu, onların “**رجل رطل**” sözündendir; yani: gevşek.

Dedi: **ورَطَلْتُ الشيء رَطْلاً** (tahfîf ile): onu elinle ağırlaştırdığın zaman; yani: onun ağırlığını bilmek için onu tarttın.

**الليث** dedi: **الرَّطل** bir **مَنَ** miktarıdır; onda ر kırılır. Erkeklerden **الرَّطْلُ**: kendisinde **قَضَافة** olan kimsedir.

**أبو عبيدة**: **فرسٌ رَطْل**; dişisi **رَطْلة**; hepsi **رطال**; o, zayıf hafiftir. Ve okudu:
تراهُ كالذِّئب خفيفاً **رَطلاً**

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والطاء وما يثلثهما)
(رطع) الراء والطاء والعين ليس بشيءٍ، إلاّ أنّ ابنَ دُريدٍ(1) ذكر أنَّهم يقولون: رَطَعها، إذا نكحها. وليس ذلك بشيءٍ.‏
(رطل) الراء والطاء واللام كالذي قبله، إلاّ أنَّهم يقولون للشيء يُكال به رِطْلٌ. ويقولون: غُلامٌ رِطلٌ: شابٌّ. ورطَّلَ شَعَْرَه: كَسَّره وثَنَّاه. وليس [هذا] وما أَشبهه من مَحْض اللغة.‏
(رطم) الراء والطاء والميم كلمةٌ تدلُّ على ارتباكٍ واحتباسٍ. يقولون: ارتطَمَ على الرّجُل أمْرُه، إذا سُدَّتْ عليه مذاهبهُ. ويقولون: ارتطَمَ في الوحل. ومن الباب تسميتُهم اللازِمَ للشّيءِ راطماً. والرَّطُوم: الأحمق؛ وسمِّي بذلك لأنّه يرتَطِم في أمورِه. ومن الباب الرُّطام، وهو احتباس نَجْو البعير. ويقولون رَطَمها، إذا نَكَحها. وقد قُلْنا إنّ هذا وشِبْهَه ممّا لا يكونُ من مَحْض اللُّغة.‏
(رطن) الراء والطاء والنون بناءٌ ليس بالمُحْكَم ولا لـه قياسٌ في كلامهم، إلاّ أنَّهم يقولون: تراطَنُوا، إذا أتَوْا بكلامٍ لا يُفهَم؛ ويُخَصُّ بذلك العَجم. قال:‏
فأثارَ فارِطُهُمْ غَطَاطاً جُثَّماً *** أصواتُهُ كَتَراطُنِ الفُرِس(2)‏
ويقال الرّطَّانة: الإبل معها أهلُها. قال:‏
* رَطَّانة مَنْ يَلْقَها يُخَيَّبِ(3) *‏
(رطو) الراء والطاء والواو ليس بشيء. وربما قالوا: رطَاها ورطأها، إذا جامَعَها. وممّا يقرب [من] هذا في الضّعف قولُهم للأحمق: رطِيٌّ.‏
(رطب) الراء والطاء والباء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خلاف اليُبْس. من ذلك الرَّطْب والرَّطِيب. والرُّطْب: المرعى، بضم الراء. والرُّطَب معروف. ويقال أرْطَبَ النّخْل إرطاباً. ورطَّبْتُ القومَ تَرطيباً، إذا أطعمتَهم رُطَباً. والرِّطاب(4) من النَّبت. تقول: رطَبْتُ الفرسَ أرطُبه رطْباً ورُطوباً. والرَّطْبَة: اسمٌ للقَضْب خاصّةً مادام رَطْباً. ورِيشٌ رَطِيبٌ، أي ناعم. وحكى ناسٌ عن أبي زيد: رَطِبَ الرجُل بما عنده يَرْطَبُ(5)، إذا تكلَّم بما كان عنده مِن خطأٍ أو صواب. والله أعلم.‏
--------------------------------------------------------ـ
(1) الجمهرة (2: 368).‏
(2) البيت لطرفة في اللسان (رطن، غطط)، وليس في ديوانه، وسيعيده في (غط).‏
(3) إثبات الكلمة الأخيرة من اللسان. وبدلها في المجمل: "يجنب".‏
(4) الرطاب: جمع رطبة بالفتح، وهي القضب.‏
(5) ذكرت في القاموس، وجعلها من باب فرح، ولم ترد في اللسان.‏
ـ

##### Türkçe

(رâ ve طâ ve bunların üçüncülendiği şeyler bâbı)

(**رطع**) **الراء** ve **الطاء** ve **العين** bir şey değildir; ancak İbn Düreyd(1) onların “**رَطَعها**” dediklerini zikretti: onu nikâhladı(=cinsel ilişkiye girdi)ği zaman. Ve bu bir şey değildir.

(**رطل**) **الراء** ve **الطاء** ve **اللام** bir önceki gibidir; ancak onların, kendisiyle ölçülen şeye **رِطْلٌ** dediklerini (söylerler). Ve derler ki: **غُلامٌ رِطلٌ**: genç (bir) delikanlı. Ve “**رطَّلَ شَعَْرَه**”: onu kırdı ve ikiye katladı. Ve [bu] ve benzerleri, saf dilin özünden değildir.

(**رطم**) **الراء** ve **الطاء** ve **الميم** bir kelimedir; bir karışıklığa ve tıkanmaya delâlet eder. Derler ki: “**ارتطَمَ على الرّجُل أمْرُه**”, onun yolları kendisine kapatıldığı zaman. Ve derler ki: “**ارتطَمَ في الوحل**”, çamura saplandı. Bâbdan: onların, bir şeye yapışıp kalan kimseyi **راطماً** diye adlandırmalarıdır. Ve **الرَّطُوم**: ahmak; ve bununla adlandırıldı, çünkü o işlerinde bocalayıp saplanır. Ve bâbdan **الرُّطام**: o, devenin dışkısının tıkanmasıdır. Ve derler ki: “**رَطَمها**”, onu nikâhladığı(=cinsel ilişkiye girdi) zaman. Ve biz, bunun ve benzerinin saf dilin özünden olmayacağını söylemiştik.

(**رطن**) **الراء** ve **الطاء** ve **النون** sağlamlaştırılmış olmayan bir yapıdır ve onların كلامında onun için bir kıyas yoktur; ancak onların “**تراطَنُوا**” dedikleri olur: anlaşılmayan bir söz getirdikleri zaman; ve bununla özellikle Acemler kastedilir. Dedi ki:

فأثارَ فارِطُهُمْ غَطَاطاً جُثَّماً *** أصواتُهُ كَتَراطُنِ الفُرِس(2)

Ve denir ki: **الرّطَّانة**: develer, beraberlerinde kendi أهلُها olduğu hâlde. Dedi ki:

* رَطَّانة مَنْ يَلْقَها يُخَيَّبِ(3) *

(**رطو**) **الراء** ve **الطاء** ve **الواو** bir şey değildir. Ve belki “**رطَاها**” ve “**رطأها**” dediler: onunla cima ettiği zaman. Ve bunun zayıflık bakımından yakını olan şeylerden: onların ahmağa “**رطِيٌّ**” demeleridir.

(**رطب**) **الراء** ve **الطاء** ve **الباء** bir tek asıldır; kuruluğun zıddına delâlet eder. Bundan: **الرَّطْب** ve **الرَّطِيب**. Ve **الرُّطْب**: otlak; **الراء**’nın dammesiyle. Ve **الرُّطَب** bilinen(şey)dir. Ve denir: “**أرْطَبَ النّخْل إرطاباً**”. Ve “**رطَّبْتُ القومَ تَرطيباً**”: onlara **رُطَباً** yedirdiğin zaman. Ve **الرِّطاب**(4) bitkiden (olan). Dersin ki: “**رطَبْتُ الفرسَ أرطُبه رطْباً ورُطوباً**”. Ve **الرَّطْبَة**: özellikle **القَضْب** için bir isimdir; **رَطْباً** olduğu müddetçe. Ve **رِيشٌ رَطِيبٌ**: yani yumuşak. Ve bazı kimseler Ebû Zeyd’den nakletti: “**رَطِبَ الرجُل بما عنده يَرْطَبُ**”(5), yanında olan hatadan veya sevaptan (şeyi) konuştuğu zaman. Ve Allah daha iyi bilir.
--------------------------------------------------------ـ
(1) el-Cemhere (2: 368).
(2) Beyit, Lisân’da (رطن، غطط) maddesinde Tarafe’nindir; divanında değildir; ve onu (غط) maddesinde yeniden getirecektir.
(3) Son kelimenin ispatı Lisân’dandır. Mücmel’de onun yerine: “يجنب”.
(4) **الرطاب**: fetha ile **رطبة**’nin çoğuludur; o da **القضب**’dır.
(5) Kāmûs’ta zikredildi; onu “فرح” bâbından kıldı; Lisân’da gelmedi.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر ط ل
الصاع ثمانية أرطال والمدّ رطلان‏.‏
وباع الحب مراطلة‏.‏
وإن فلانـاً يرطّـل شعـره‏:‏ ومـا بـه إلا تجديد الثوب وترطيل الشعر وهو تليينه بالأدهان وتمشيطه‏.‏
وغلام رطل‏:‏ فيه رخاوة‏.‏
قال‏:‏ إني لجشام لها مر العمل إذا الغلام الرطل وافاه الكسـل وقيل‏:‏ هو الحدث لم تستحكم قوته والذي لا غناء عنده‏.‏

##### Türkçe

ر ط ل
**الصاع** sekiz **أرطال**dır; **المدّ** ise iki **رطل**dır.‏
Hububatı **مراطلة** olarak sattı.‏
Ve “Falanca **يرطّـل** saçını” (denir): onda, elbiseyi yenilemekten başka bir şey yoktur; ve saçın **ترطيل**i, o, onu yağlarla yumuşatmak ve taramaktır.‏
Ve **غلام رطل**: onda gevşeklik vardır.‏
Dedi ki: Ben, ona, acı işi yüklenirim; **الغلام الرطل** ona tembellik ulaştığında. Ve denildi ki: o, gücü sağlamlaşmamış **الحدث**tir; ve yanında yarar bulunmayan kimsedir.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الرَّطْل والرِّطْل: الذي يوزن به ويكال؛ رواه ابن السكيت بكسر الراء؛ قال ابن أَحمر الباهلي:
لها رِطْلٌ تَكِيل الزيت فيه،
وفَلاّحٌ يَسُوق بها حِمارا
قال ابن الأَعرابي: الرِّطْل ثنتا عشرة أُوقِيَّة بأَواقي العرب، والأُوقِيَّة أَربعون درهماً، فذلك أَربعمائه وثمانون درهماً، وجمعه أَرطال. الحربي: السُّنَّة في النكاح رِطْلٌ، وشَرَحه كما شرحه ابن الأَعرابي؛ قال أَبو منصور: السُّنَّة في النكاح ثنتا عشرة أُوقِيَّة ونَشٌّ، والنَّشُّ عشرون دِرهماً، فذلك خمسمائة دِرْهم؛ روي ذلك عن عائشة، رضي الله عنها، قالت: كان صَداق رسول الله، صلى الله عليه وسلم، لأَزواجه اثنتي عشرة أُوقِيَّة ونَشًّا؛ وورد في حديث عمر، رضي الله عنه: اثنتا عشرة أُوقِيَّة ولم يذكر النَّشَّ، والأُوقِيَّة مكيال أَيضاً. الليث: الرَّطْل مقدار مَنٍّ، وتكسر الراء فيه. الجوهري: الرِّطْل والرَّطْل نصف مَنا. ورَطْلَه يَرْطُله رَطْلاً، بالتخفيف، إِذا رازه ووزَنه ليعلم كمْ وزنُه. وغلام رَطْلٌ ورِطْلٌ: قَضيف. والرِّطْل: المسترخي من الرجال. الأَزهري: الرَّطْل، بالفتح، الرجل الرِّخْو الليِّن. والرَّطْل والرِّطْل أَيضاً: الذي راهَق الاحتلام، وقيل الذي لم تشتدَّ عِظامُه. ورجل رَطْلٌ ورِطْل: إِلى اللِّين والرخاوة، وهو أَيضاً الكبير الضعيف، وكذلك هو من الخيل، والأُنثى من كل رِطْلة ورَطْلة؛ وأَنشد ابن بري لعمران بن حَطَّان: مُوَثَّق الخَلْق لا رَطْل ولا سَغِل
وأَنشد لآخر:
ولا أُقيم للغلام الرَّطْل
وأَنشد لآخر:
غُلَيِّم رَطْل وشيخ دامر
وتَرْطيل الشعر: تدهينه وتكسيره. ورَطَّل شعرَه: لَيَّنه بالدُّهْن وكَسَّره وثَنَّاه. التهذيب: ومما يخطئ العامة فيه قولهم رَطَّلت شعري إِذا رَجَّلته، وأَما الترطيل فهو أَن يُلَيِّن شعره بالدهن والمسح حتى يلين ويَبْرُق. ابن الأَعرابي: رَطَّل شعره إِذا أَرخاه وأَرسله من قولهم رجل رَطْلٌ إِذا كان مسترخياً. وفي حديث الحسن: لو كُشِف الغِطاء لشُغِل مُحْسِن بإِحسانه ومُسِيءٌ بإِساءته عن تجديد ثوب أَو ترطيل شعر؛ وهو تليينه بالدُّهْن وما أَشبهه. وفرس رِطْلٌ: خفيف، بالكسر لا غير. أَبو عبيد: فرس رَطْل، والأُنثى رَطْلة، والجمع رِطال، وهو الضعيف الخفيف؛ وأَنشد: تراه كالذئب خفيفاً رَطْلا
ورجل رَطْل: أَحمق، والأُنثى بالهاء. والرَّطْل: العَدْل، بفتح الراء. والرُّطَيْلاء: موضع.

##### Türkçe

**الرَّطْل** ve **الرِّطْل**: kendisiyle tartılan ve ölçeklenen şey; İbn es-Sikkît bunu **الراء**’ın kesriyle rivayet etmiştir; İbn Aḥmer el-Bâhilî dedi ki:

Onun bir **رِطْل**’ü vardır; içinde yağı ölçer,
ve onunla bir eşeği süren bir çiftçi.

İbn el-A‘râbî dedi ki: **الرِّطْل** Arapların **أُوقِيَّة**’leriyle on iki **أُوقِيَّة**’dir; **الأُوقِيَّة** kırk dirhemdir; bu da dört yüz seksen dirhemdir; çoğulu **أَرطال**’dır.

el-Ḥarbî: nikâhta sünnet **رِطْل**’dür; ve onu İbn el-A‘râbî’nin açıkladığı gibi açıklamıştır; Ebû Manṣûr dedi ki: nikâhta sünnet on iki **أُوقِيَّة** ve bir **نَشّ**’tir; **النَّشُّ** yirmi dirhemdir; bu da beş yüz dirhemdir; bu, Âişe’den, Allah ondan razı olsun, rivayet edilmiştir; dedi ki: Resûlullah’ın, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, eşleri için mehir(leri) on iki **أُوقِيَّة** ve bir **نَشّ** idi; Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde de gelmiştir: on iki **أُوقِيَّة**; **النَّشَّ**’i zikretmedi; **الأُوقِيَّة** aynı zamanda bir ölçek(ölçü kabı)dır.

el-Leys: **الرَّطْل** bir **مَنّ** miktarıdır; onda **الراء** kırılır.

el-Cevherî: **الرِّطْل** ve **الرَّطْل** bir **مَنا**’nın yarısıdır.

Ve **رَطْلَه يَرْطُله رَطْلاً** (tahfîf ile): onu tartıp ölçtüğü zaman; onun ağırlığının ne kadar olduğunu bilmek için.

Ve **غلام رَطْلٌ** ve **رِطْلٌ**: zayıf, ince yapılı.

Ve **الرِّطْل**: erkeklerden gevşek olan.

el-Ezherî: **الرَّطْل** (fetha ile): gevşek, yumuşak adam.

Ve **الرَّطْل** ve **الرِّطْل** ayrıca: ihtilâma yaklaşmış olan; ve “kemikleri henüz sertleşmemiş olan” denilmiştir.

Ve **رجل رَطْلٌ** ve **رِطْل**: yumuşaklığa ve gevşekliğe meyilli; o ayrıca büyük (yaşlı) zayıftır; atlardan da böyledir; her **رِطْلة** ve **رَطْلة**’nin dişisi; İbn Berrî, ‘İmrân b. Ḥaṭṭân’dan şu beyti okudu:

Yaratılışı sağlam, ne **رَطْل** ne de **سَغِل**

Ve bir başkasından şu beyti okudu:

Ve ben **الرَّطْل** oğlana değer vermem

Ve bir başkasından şu beyti okudu:

**غُلَيِّم** **رَطْل** ve yaşlı, çökmüş bir ihtiyar

Ve **تَرْطيل** şiir: onu yağlamak ve kırmak.

Ve **رَطَّل** saçını: yağıyla yumuşattı, kırdı ve ikiye katladı.

**التهذيب**: Avamın onda hata ettiği şeylerden biri, saçımı taradığım zaman “**رَطَّلت** saçımı” demeleridir; hâlbuki **الترطيل** onun saçını yağ ve sıvazlama ile yumuşatmasıdır; ta ki yumuşasın ve parlasın.

İbn el-A‘râbî: saçını **رَطَّل** etti; onu salıverip bıraktığı zaman; “**رجل رَطْلٌ**” dedikleri sözden; gevşek olduğu zaman.

Ve el-Ḥasan’ın hadisinde: “Eğer örtü kaldırılmış olsaydı, iyilik yapan, iyiliğiyle; kötülük yapan da kötülüğüyle, bir elbise yenilemekten yahut saç **ترطيل**’inden meşgul olurdu”; o, yağ ve benzeriyle onu yumuşatmaktır.

Ve **فرس رِطْلٌ**: hafif; kesr ile, başka türlü değil.

Ebû ‘Ubeyd: **فرس رَطْل**; dişisi **رَطْلة**; çoğulu **رِطال**; o, zayıf hafiftir; ve şu beyti okudu:

Onu kurt gibi görürsün; hafif, **رَطْلا**

Ve **رجل رَطْل**: ahmak; dişisi **الهاء** ile.

Ve **الرَّطْل**: denk (eşit) olan; **الراء**’ın fethasıyla.

Ve **الرُّطَيْلاء**: bir yer.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر ط ل * * الرِّطْلُ * بفتح الراء وكسرها نصف مناً

##### Türkçe

* ر ط ل * * **الرِّطْلُ** * **الراء**’nın fethasıyla ve kesrasıyladır; bir menânın yarısıdır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الرطل، ويكسر، الكسر عن ابن السكيت، وهو الأفصح، وفي شروح الفصيح، والمصباح: الكسر أعرف وأشهر، فلا عبرة بظاهر كلام المصنف في ترجيح الفتح: ما يكال به، قال ابن أحمر:
  لها رطل تكيل الزيت فيه                      وفلاح يسوق بها حمارا

  وقال ابن الأعرابي: الرطل اثنتا عشرة أوقية بأواقي العرب، والأوقية أربعون درهما، فذلك أربعمائة وثمانون درهما. قلت: وهو الرطل الشامي، وبه فسر الحربي: السنة في النكاح رطل. وشرحه بما سبق، وقال الأزهري: السنة في النكاح اثنتا عشرة أوقية ونش، والنش عشرون درهما، فذلك خمسمائة درهم، روي ذلك عن عائشة رضي الله تعالى عنها، وورد في حديث عمر رضي الله تعالى عنه: اثنتا عشرة أوقية، ولم يذكر النش. وقال الليث: الرطل: مقدار نصف من، وتكسر الراء فيه، وفي الصحاح: الرطل والرطل نصف منا، وفي الأساس: والصاع ثمانية أرطال، والمد رطلان. والرطل، بالفتح، والكسر: الغلام القضيف، وقيل: هو المراهق للاحتلام، أو الذي لم تشتد عظامه، ولم تستحكم قوته، وأنشد ابن بري:
  ولا أقيم للغلام الرطل وأنشد لآخر:
  غليم رطل وشيخ دامر والجمع: رطلة. والرطل: الرجل الرخو اللين، يفتح، ويكسر، كالمرطل، كمحسن، كما في العباب، وأيضا: الكبير الضعيف، أو الذاهب إلى اللين والرخاوة والكبر، وأنشد ابن بري لعمران بن حطان:
  موثق الخلق لا رطل ولا سغل والرطل، بالفتح وحده: العدل. والرجل الرخو اللين. والرطل: الأحمق، وهي بهاء. والرطل: الفرس الخفيف الضعيف، عن أبي عبيد، وأنشد:
  تراه كالذئب خفيفا رطلا ويكسر، ويقال: هو بالكسر وحده، وهي بهاء في الكل. والترطيل: تليين الشعر بالدهن، وتكسيره، وقال ابن الأنباري: إرخاؤه، وإرساله، وهو قول ابن الأعرابي أيضا، قال: وهو مأخوذ من قولهم: رجل رطل، إذا كان مسترخيا، وفي التهذيب: ومما يخطئ فيه العامة قولهم: رطلت شعري، إذا رجلته، وأما الترطيل فهو أن يلين شعره بالدهن والمسح، حتى يلين ويبرق. وفي حديث الحسن البصري: لو كشف الغطاء لشغل محسن بإحسانه، ومسيء بإساءته، عن تجديد ثوب، أو ترطيل شعر. والترطيل: الوزن بالأرطال. والرطيلاء، مصغرا ممدودا: عبد الله، عن ابن دريد. وأرطل: صار له ولد رطل، عن ابن عباد. أو أرطل: إذا استرخت أذناه، عنه أيضا. والمرطل: كمحسن، وضبطه الصاغاني بالفتح: الطويل من الرجال. ويقال: رطل، وعدا، بمعنى واحد، وقال ابن دريد: رطل الشيء بيده رازه ليعرف وزنه، يرطله، رطلا. وقال ابن فارس في هذا التركيب: ليس هذا وما أشبهه من محض اللغة. ومما يستدرك عليه: رجل رطل: لا غناء عنده. وهو أيضا: المسترخي الأذنين. ورطله، رطلا: وزنه. وباع مراطلة. وبركة الرطلي: إحدى منتزهات مصر.
  ر ع ل

  رعله، بالرمح، كمنعه، رعلا: طعنه طعنا شديدا بسرعة، كأرعله، وأرعل الطعنة: أشبعها، وملك بها يده، قاله الليث، ورعله بالسيف، رعلا: نفحه به، عن أبي زيد. وقال الليث: الرعلة: النعامة، سميت بذلك لأنها لا تكاد ترى إلا سابقة للظليم. والرعلة: جلدة من أذن الناقة، والشاة تشق فتعلق في مؤخرها، وتترك نائسة لا تبين، كأنها زنمة، والشاة، أو الناقة، رعلاء، من شياه أو نوق رعل، بالضم، رواه الأحمر في قطع الجلد من السمات. وقيل: الرعلاء: هي التي شقت أذنها شقا واحدا بائنا في وسطها، فناست الأذن من جانبيها، أنشد ابن فارس للفند الزماني:
  رأيت الفتية الأعـزا                      ل مثل الأينق الرعل قال الصاغاني: وللفند قصيدتان على هذا الوزن والروي، وليس البيت المذكور في واحدة منهما. والرعلة: القلفة، على التشبيه برعلة الأذن. والرعلة: اسم نخلة الدقل، والجمع رعال، أو هي النخلة الطويلة، والجمع رعال أيضا. والرعلة: العيال، يقال: ترك فلان رعلة، أي عيالا، كما في اللسان، أو الكثير منهم، عن ابن الأعرابي، يقال: ترك عيالا رعلة، أي كثيرا. والرعلة: القطيع، أو القطعة من الخيل القليلة، ليست بالكثيرة، كالرعيل، كأمير، يكون من الخيل والرجال، قال ابن سيده: ومنه قول عنترة:
  إذ لا أبادر في المضيق فوارسي                      أولا أوكل بـالـرعـيل الأول أو رعلة الخيل: أولها، ومقدمتها، أو هي القطعة من الخيل قدر العشرين، أو الخمسة والعشرين، وفي حديث ابن زمل: فكأني بالرعلة الأولى حين أشفوا على المرج كبروا ثم جاءت الرعلة الثانية ثم جاءت الرعلة الثالثة، قال ابن الأثير: يقال للقطعة من الفرسان رعلة، ولجماعة الخيل رعيل. ج: رعال، بالكسر، وأرعال، وأراعيل، فإما ان يكون أراعيل جمع الجمع، وإما أن يكون جمع رعيل، كقطيع وأقاطيع، وقد تكون الرعلة والرعيل: القطعة من البقر، قال:
  تجرد من نصيتهـا نـواج                      كما ينجو من البقر الرعيل ويكون من القطا، قال:
  تقود أمام السرب شعثا كأنهـا                      رعال القطا في وردهن بكور وقال امرؤ القيس:
  وغارة ذات قيروان                      كأن أسرابها الرعال وأنشد الجوهري لطرفة:
  ذلق في غارة مسفـوحة                      كرعال الطير أسرابا تمر قال ابن بري: رواية الأصمعي في صدر هذا البيت:
  ذلق الغارة في أفزاعهم قال: وصوابه أن يقول: الرعلة القطعة من الطير، وعليه يصح شاهده، لا على الخيل، قال: والرعلة: القطعة من الخيل، متقدمة كانت أولا، قال: وأما الرعيل فهو اسم كل قطعة متقدمة من خيل، وجراد، وطير، ورجال، ونجوم، وإبل، وغير ذلك، قال: وشاهد الرعيل للإبل قول القحيف العقيلي:
  أتعرف أم لا رسم دار معطلا                      من العام يغشاه ومن عام أولا
  قطار وتارات حريق كأنهـا                      مضلة بو في رعيل تعجـلا وقال الراعي: يحدون حدبا مائلا أشرافها في كل منزلة يدعن رعيلا

  وبما ذكرناه لك تعرف ما في كلام المصنف من القصور.
 والمسترعل: الخارج في الرعيل الأول: أو الناهض في أول الرعيل، أو هو قائدها، كأنه يستحثها، قال تأبط شرا:
  متى تبغني ما دمت حيا مسلماتجدني مع المسترعل المتعبهل أو هو ذو الإبل، وبه فسر ابن الأعرابي هذا البيت، قال ابن سيده: وليس بجيد. والرعل، بالفتح: أنف الجبل، كالرعن، ليست لامه بدلا من النون، قال ابن جني: أما رعل الجبل باللام فمن الرعلة والرعيل، وهي القطعة المتقدمة من الخيل، وذلك أن الخيل توصف بالحركة السريعة. والرعل من الرجل: ثيابه، يقال: مر فلان يجر رعله، أي ثيابه، عن ابن الأعرابي. والرعل: ع، عن ابن دريد. وقال قطرب: الرعل، بالكسر: ذكر النحل، وبه سميت رعل، هي وذكوان: قبيلتان باليمن، من سليم، دعا عليهم النبي صلى الله عليه وسلم، وهو رعل بن مالك بن عوف بن امرئ القيس بن بهثة بن سليم، ومنهم العباس الرعلي، صحابي ه وفادة، روى عنه مطرد، إن صح. والراعل: الدقل، وقال ابن دريد: هو فحال نخل بالمدينة معروف. والمرعل، كمعظم: خيار المال، قال عمرو بن .هميل الهذلي:
  قتلنا بقتلانا وسقنا بسبـينـا                      نساء وجئنا بالهجان المرعل ويروى: المرعل، كمحدث، من الرعيل. والرعلول: كسرسور: بقلة، أو هو الطرخون. ويقال لما تهدل من النبات: أرعل، كذا في العباب، وفي اللسان: لما تهدل من الثياب، وكذا ما انثنى من العشب وطاب، هكذا في العباب، وفي اللسان: عشب أرعل، إذا تثنى وطال، وأنشد الأصمعي:
  أنشد ضأنا أمجرت غثاثـا
  فهثهثت بقل الحمى هثهاثا
  أرعل مجاج الندى مثانـا والأرعل: الأحمق، المضطرب العقل، المسترخي، وأنكر الأصمعي الأرعن، وهي رعلاء. والرعالة، الحمق، ومنه المثل: تقول العرب للأحمق: كلما ازددت مثالة زادك الله رعالة، أي زاده الله حمقا كلما ازداد غنى، قاله الأصمعي، وقد رعل، كفرح، رعلا. والمرعل، كمنبر: الباتك من السيوف، عن أبي زيد. والرعلة، بالضم، إكليل من ريحان وآس، يتخذ على الرؤوس، لغة يمانية، عن ابن دريد. وأبو رعلة، بالكسر: الذئب، يقال: هو أخبث من أبي رعلة، وكذلك أبو عسلة. والرعال، كغراب: ما سال من الأنف، عن ابن عباد. وكزبير، رعيل بن آبد بن الصدف، من حضرموت، ذكره الأمير، والصاغاني. وشواء رعولي، كجهوري: لم يطبخ جيدا، عن ابن عباد. وعدي بن الرعلاء: شاعر. ومما يستدرك عليه: الرعلاء: الشاة الطويلة الأذن، وبه سميت المرأة. وأراعيل الرياح: أوائلها، وقيل: دفعها إذا تتابعت، وأراعيل الجهام: مقدماتها، وما تفرق منها، قال ذو الرمة:
  تزجى أراعيل الجهام الخور

  وجاءوا مسترعلين: أرسالا متقدمين، واسترعلت الغنم: تتابعت في السير والمرعى، فتقدم بعضها بعضا. ورعل الشيء، رعلا: وسع شقه. وغلام أرعل: أقلف، والجمع أرعال، ورعل، وكل شيء مسترخ متدل فهو أرعل، ويقال للقلفاء من النساء، إذا طال موضع خفضها حتى يسترخي: أرعل، ومنه قول جرير:
  رعثات عنبلها الغدفل الأرعل أراد بعنبلها بظرها، والغدفل العريض. وفي النوادر: شجرة مرعلة، ومقصدة، فإذا عست رعلتها فهي ممشرة، إذا غلظت. وأرعلت العوسجة: خرجت رعلتها. والرعلة: الحماقة. والرعل: الأطراف الغضة من الكرم، الواحدة رعلة، عن أبي حنيفة، وقد رعل الكرم. ومضر بجر أراعيله: ما تهدل من ثيابه، وثوب أرعل: طويل. وضرب أرعل: يقطع اللحم، فيدليه. والمرعل: كمعظم: أن يشق في آذان الإبل شقيق صغير، توسم بذلك، وبه فسر قول ابن هميل السابق. والرعلة: اسم ناقة، عن ابن الأعرابي، وأنشد:
  والرعلة الخيرة من بناتها ورعلة: اسم فرس أخي الخنساء، قالت:
  وقد فقدتك رعلة فاستراحت                      فليت الخيل فارسها يراها ورعلة ، بالكسر: قبيلة في اليمن.

##### Türkçe

**الرطل**; ve kırılır; kırma, İbnü’s-Sikkît’ten (nakledilmiştir); ve o, daha fasih olandır. Ve **الفصيح** şerhlerinde ve **المصباح**’ta: kırma daha bilinen ve daha meşhurdur; öyleyse musannifin sözünün zahirine, fethayı tercih etmede itibar yoktur: “Onunla ölçülen şey.” İbn Ahmer dedi ki:
  Onun bir **رطل**’ı vardır; onun içinde yağı ölçer                      ve bir çiftçi onunla bir eşeği sürer

  İbnü’l-A‘râbî dedi: **الرطل** Arapların **أوقية**’leriyle on iki **أوقية**’dir; **الأوقية** kırk dirhemdir; işte bu dört yüz seksen dirhemdir. Dedim: ve o Şam **الرطل**’ıdır; ve onunla el-Harbî “Nikâhta sünnet **رطل**’dır”ı tefsir etti. Ve onu, geçenle şerh etti. El-Ezherî dedi: “Nikâhta sünnet on iki **أوقية** ve bir **نش**’tir; **النش** yirmi dirhemdir; işte bu beş yüz dirhemdir.” Bu, Âişe’den—Allah Teâlâ ondan razı olsun—rivayet edilmiştir. Ve Ömer’in—Allah Teâlâ ondan razı olsun—hadisinde varid olmuştur: “On iki **أوقية**”; ve **النش**’i zikretmedi. El-Leys dedi: **الرطل**: bir **من**’in yarısı miktarıdır; ve onda **الراء** kırılır. Ve **الصحاح**’ta: **الرطل** ve **الرطل** bir **من**’in yarısıdır. Ve **الأساس**’ta: **الصاع** sekiz **أرطال**’dır; ve **المد** iki **رطل**’dır. Ve **الرطل**, fetha ile ve kesra ile: zayıf-çelimsiz oğlandır; ve denildi ki: o, ihtilâma yaklaşan; yahut kemikleri sertleşmemiş ve kuvveti sağlamlaşmamış olandır. İbn Berrî inşâd etti:
  Ve ben oğlan **الرطل** için (bir şey) ikame etmem
  Ve bir başkası için inşâd edildi:
  **غليم** **رطل** ve **شيخ** **دامر**
  Ve cem‘i: **رطلة**. Ve **الرطل**: gevşek, yumuşak adamdır; fetha edilir ve kesra edilir; **المرطل** gibi; **محسن** vezninde; **العباب**’da olduğu gibi. Ve ayrıca: büyük zayıf; yahut yumuşaklığa, gevşekliğe ve büyüklüğe giden. İbn Berrî, İmrân b. Hıttân için inşâd etti:
  Sağlam yaratılışlı; ne **رطل** ne **سغل**
  Ve **الرطل**, yalnız fetha ile: adl (denge/denk). Ve gevşek, yumuşak adam. Ve **الرطل**: ahmaktır; ve o, **هاء** iledir. Ve **الرطل**: hafif, zayıf attır; Ebû Ubeyd’den. Ve inşâd etti:
  Onu kurt gibi görürsün; hafif, **رطل**
  Ve kırılır; ve denilir: o, yalnız kesra iledir; ve o, hepsinde **هاء** iledir. Ve **الترطيل**: yağıyla saçı yumuşatmak ve onu kırmak. İbnü’l-Enbârî dedi: onu salıvermek ve göndermek; ve bu, İbnü’l-A‘râbî’nin de sözüdür. Dedi: ve o, onların “adam **رطل**” sözünden alınmıştır; gevşek olduğunda. Ve **التهذيب**’te: avamın hata ettiği şeylerden, onların “**رطلت** saçımı” demeleridir; onu taradığında. Ama **الترطيل**, onun saçını yağ ve mesh ile yumuşatmandır; ta ki yumuşasın ve parlasın. Hasan el-Basrî’nin hadisinde: “Eğer örtü kaldırılmış olsaydı, ihsan sahibi ihsanıyla ve kötülük sahibi kötülüğüyle, bir elbise yenilemekten yahut saç **ترطيل**’inden alıkonulurdu.” Ve **الترطيل**: **أرطال** ile tartmadır. Ve **الرطيلاء**, küçültme olarak, uzatılmış: Abdullah’tır; İbn Düreyd’den. Ve **أرطل**: **رطل** bir evladı oldu; İbn Abbâd’dan. Yahut **أرطل**: iki kulağı gevşediğinde; ondan da. Ve **المرطل**: **محسن** gibi; ve Sâğânî onu fetha ile ضبط etti: erkeklerden uzun olan. Ve denilir: **رطل** ve **عدا**, bir mânâdadır. İbn Düreyd dedi: bir şeyi eliyle **رطل** etti: onun ağırlığını bilmek için onu tarttı; onu **يرطله**, **رطلا**. İbn Fâris bu terkib hakkında dedi: bu ve benzerleri, sırf lugattan değildir. Ve ona istidrâk edilenlerdendir: adam **رطل**: onda bir fayda yoktur. Ve o ayrıca: kulakları gevşek olandır. Ve onu, **رطلا**: tarttı. Ve **مراطلة** olarak sattı. Ve **بركة الرطلي**: Mısır’ın mesire yerlerinden biridir.
  **ر ع ل**

  Onu, mızrakla, **منعه** gibi, **رعلا**: süratle şiddetli bir saplayışla sapladı; **أرعله** gibi. Ve **أرعل** saplayışı: onu doyurdu (tam yaptı) ve onunla eline hâkim oldu; el-Leys söyledi. Ve onu kılıçla, **رعلا**: onunla vurdu; Ebû Zeyd’den. El-Leys dedi: **الرعلة**: devekuşudur; ona bu ad verildi; çünkü o, **الظليم**’in önünde koşan olarak görülmekten başka neredeyse görülmez. Ve **الرعلة**: dişi devenin kulağından bir deridir; ve koyunun (kulağı) yarılır da onun arkasına asılır; ve sarkık bırakılır, belli olmaz; sanki o bir **زنمة**’dir. Ve koyun yahut dişi deve, **رعلاء**; koyunlardan yahut develerden **رعل** (çoğulu), damme ile; el-Ahmer, alâmetlerden deriyi kesme hakkında bunu rivayet etti. Ve denildi ki: **الرعلاء**: kulağı, ortasında belirgin tek bir yarıkla yarılmış olandır; böylece kulak iki yanından sarkmıştır. İbn Fâris, el-Fend ez-Zemânî için inşâd etti:
  Aziz gençleri gördüm                      **الأينق** **الرعل** gibi
  Sâğânî dedi: el-Fend’in bu vezin ve kafiye üzere iki kasidesi vardır; ve zikredilen beyit onların birinde değildir. Ve **الرعلة**: sünnet derisi; kulağın **رعلة**’sine benzetme üzere. Ve **الرعلة**: **الدقل** hurma ağacının adıdır; cem‘i **رعال**; yahut o, uzun hurma ağacıdır; cem‘i yine **رعال**. Ve **الرعلة**: aile/çoluk-çocuk; denilir: falan **رعلة** bıraktı; yani aile (bıraktı); **اللسان**’da olduğu gibi. Yahut onların çoğu; İbnü’l-A‘râbî’den. Denilir: çok aile bıraktı, **رعلة**; yani çok. Ve **الرعلة**: sürü; yahut az sayıdaki atlardan bir parça; çok olmayan; **الرعيل** gibi; **أمير** gibi; atlardan ve adamlardan olur. İbn Sîde dedi: ve ondan, Antara’nın sözü:
  Dar yerde süvarilerimle acele etmem                      önce mi, yoksa ilk **الرعيل**e mi havale ederim
  Yahut atların **رعلة**’si: onların ilki ve ön kısmıdır. Yahut o, atlardan yirmi yahut yirmi beş kadar olan parçadır. Ve İbn Zemel’in hadisinde: “Sanki ben, ilk **الرعلة**’yi, çayıra yaklaştıklarında tekbir getirirlerken görüyorum; sonra ikinci **الرعلة** geldi; sonra üçüncü **الرعلة** geldi.” İbnü’l-Esîr dedi: süvarilerden bir parçaya **رعلة** denir; atların topluluğuna **رعيل** denir. Cem‘i: **رعال**, kesra ile; ve **أرعال**; ve **أراعيل**. Artık ya **أراعيل** cem‘in cem‘idir; yahut **رعيل**’in cem‘idir; **قطيع** ve **أقاطيع** gibi. Ve **الرعلة** ve **الرعيل**: sığırlardan bir parça olabilir. Dedi:
  Perçeminden sıyrıldı                      sığırdan **الرعيل**in kurtulduğu gibi kurtulur
  Ve **القطا**’dan (kuşundan) olur. Dedi:
  Sürünün önünde dağınık (tüylü) olarak sürer; sanki o                      onların suya varışında erken (giden) **رعال** **القطا**’dır
  İmru’ul-Kays dedi:
  **قيروان**lı bir akın                      sanki sürüleri **الرعال**
  Cevherî, Tarafe için inşâd etti:
  Keskin, dökülmüş bir akında                      kuşun **رعال**’ı gibi, sürüler hâlinde geçer
  İbn Berrî dedi: Asmaî’nin bu beytin صدر’ındaki rivayeti:
  **ذلق الغارة في أفزاعهم**
  Dedi: ve doğrusu, şöyle demesidir: **الرعلة** kuşlardan bir parçadır; ve onun üzerine şahidi sahih olur; at üzerine değil. Dedi: ve **الرعلة**: atlardan bir parçadır; önce olarak önden giden (parça) idi. Dedi: ama **الرعيل**, atlardan, çekirgelerden, kuşlardan, adamlardan, yıldızlardan, develerden ve bunun dışındakilerden her önden giden parçanın adıdır. Dedi: develer için **الرعيل**in şahidi, el-Kuhayf el-Ukaylî’nin sözü:
  Tanır mısın yahut değil mi, terk edilmiş bir yurdun izini                      bir yıl onu ziyaret eder ve bir yıl önce
  Bir katar ve defalarca bir yangın; sanki o                      acele eden bir **رعيل** içinde bir **مضلة بو**
  Er-Râ‘î dedi: her menzilde, her birinde bir **رعيلا** bırakarak, tepeleri eğik bir hörgüçlü (develeri) sürerler

Bununla sana zikrettiğimiz şeyle, musannifin sözünde bulunan eksikliği bilirsin.

**المسترعل**: ilk **الرعيل** içinde çıkan; yahut **الرعيل**in başında kalkıp harekete geçen; yahut o, onun (sürünün) önderidir; sanki onu acele ettiriyor. **تأبط شرا** dedi ki:
  Ne zaman beni ararsan, ben hayatta oldukça, selâmetle
  beni, yoran **المسترعل** ile birlikte bulursun
Yahut o, deve sahibi olandır; bu beyiti **ابن الأعرابي** bununla tefsir etti. **ابن سيده** dedi ki: Bu iyi değildir. Ve **الرعل** (fetha ile): dağın burnu; **الرعن** gibi; onun **لام**’ı **النون**’dan bedel değildir. **ابن جني** dedi ki: Dağın **رعل**’i **لام** ile olana gelince, o **الرعلة** ve **الرعيل**dendir; o, atların öne geçmiş parçasıdır; bu, atların hızlı hareketle vasfedilmesi sebebiyledir. Ve adamdan **الرعل**: elbiseleridir; “Falan, **رعله**’ini sürüyerek geçti” denir; yani elbiselerini; **ابن الأعرابي**’den. Ve **الرعل**: ع; **ابن دريد**’den. **قطرب** dedi ki: **الرعل** (kesra ile): arının erkeği; bununla **رعل** diye adlandırıldı; o ve **ذكوان**: Yemen’de iki kabiledir; **سليم**’dendir; Peygamber صلى الله عليه وسلم onlara beddua etti; o, **رعل بن مالك بن عوف بن امرئ القيس بن بهثة بن سليم**’dir. Ve onlardandır **العباس الرعلي**; sahabîdir ve heyet (mensubu)dur; ondan **مطرد** rivayet etti; sahih ise. Ve **الراعل**: **الدقل**. **ابن دريد** dedi ki: O, Medine’de bilinen bir hurma erkeğidir. Ve **المرعل** ( **معظم** gibi): malın seçkini. **عمرو بن هميل الهذلي** dedi ki:
  Ölülerimizle öldürdük ve esirlerimizle sürdük
  kadınları; ve **الهجان المرعل** ile geldik
Şöyle de rivayet edilir: **المرعل** ( **محدث** gibi), **الرعيل**’dendir. Ve **الرعلول** ( **سرسور** gibi): bir ot; yahut o **الطرخون**’dur. Ve bitkiden sarkıp gevşeyen şeye “**أرعل**” denir; **العباب**’da böyledir. **اللسان**’da: elbiseden sarkıp gevşeyen şeye; ve yine ottan bükülüp güzel olan şeye; **العباب**’da böyle. **اللسان**’da: “**عشب أرعل**”: bükülüp uzadığı zaman. **الأصمعي** şu beyti okudu:
  Zayıf koyun mu söylersin, sütü kesilmiş?
  Derken koruluğun otunu hışır hışır yedirdin
  **أرعل**: çiğin salyası, ikişer ikişer
Ve **الأرعل**: ahmak; aklı karışık; gevşek. **الأصمعي** **الأرعن**’ı inkâr etti; o, **رعلاء**’dır. Ve **الرعالة**: ahmaklık. Ondandır mesel: Araplar ahmağa derler ki: “Ne zaman **مثالة**’yi artırırsan Allah sana **رعالة**’yi artırır”; yani zenginliği arttıkça Allah onun ahmaklığını artırdı; bunu **الأصمعي** söyledi. Ve **رعل** etti ( **فرح** gibi) **رعلا**. Ve **المرعل** ( **منبر** gibi): kılıçlardan keskin vuran; **أبو زيد**’den. Ve **الرعلة** (damme ile): reyhan ve murtan bir taç; başlar üzerine yapılır; Yemen lehçesi; **ابن دريد**’den. Ve **أبو رعلة** (kesra ile): kurt; “O, **أبو رعلة**’den daha habistir” denir; ve yine **أبو عسلة**. Ve **الرعال** ( **غراب** gibi): burundan akan şey; **ابن عباد**’dan. Ve ( **زبير** gibi) **رعيل بن آبد بن الصدف**; Hadramut’tandır; onu **الأمير** ve **الصاغاني** zikretti. Ve **شواء رعولي** ( **جهوري** gibi): iyi pişirilmemiş; **ابن عباد**’dan. Ve **عدي بن الرعلاء**: şair.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الرعلاء**: kulağı uzun koyun; bununla kadın adlandırıldı. Ve **أراعيل الرياح**: rüzgârların evvelleri; “peş peşe geldiklerinde itişleri” de denildi. Ve **أراعيل الجهام**: onun önleri; ve ondan ayrılıp dağılan şey. **ذو الرمة** dedi ki:
  Zayıf **الجهام**’ın **أراعيل**’ini sürer

Ve “**مسترعلين** geldiler”: önden giden bölükler hâlinde. Ve **استرعلت الغنم**: yürüyüşte ve otlakta peş peşe geldi; böylece bazısı bazısının önüne geçti. Ve bir şeyin **رعل**’i, **رعلا**: onun yarığını genişletti. Ve **غلام أرعل**: sünnetsiz; çoğulu **أرعال** ve **رعل**. Ve her gevşek sarkık şey **أرعل**’dir. Ve kadınlardan sünnetsiz olana, alçaltma yerinin yeri uzayıp gevşeyince “**أرعل**” denir. Ondandır **جرير**’in sözü:
  **رعثات**: onun **عنبل**’i; geniş **الغدفل الأرعل**
**عنبل** ile onun **بظر**’ını kastetti; **الغدفل** geniş olandır. Ve **النوادر**’de: **شجرة مرعلة** ve **مقصدة**; sonra onun **رعلتها** sertleşirse o **ممشرة**’dir; kalınlaştığı zaman. Ve **أرعلت العوسجة**: onun **رعلتها** çıktı. Ve **الرعلة**: ahmaklık. Ve **الرعل**: asmanın taze uçları; bir tanesi **رعلة**; **أبو حنيفة**’den; ve asma **رعل** etti. Ve “**مضر بجر أراعيله**”: elbisesinden sarkmış olan şey. Ve **ثوب أرعل**: uzun. Ve **ضرب أرعل**: eti keser, sonra onu sarkıtır. Ve **المرعل** ( **معظم** gibi): develerin kulaklarında küçük bir yarık yarmaktır; bununla damgalanır; ve bununla **ابن هميل**’in önceki sözü tefsir edildi. Ve **الرعلة**: bir deve adıdır; **ابن الأعرابي**’den; ve şu beyti okudu:
  Ve **الرعلة**: yavrularının hayırlısı
Ve **رعلة**: **الخنساء**’nın kardeşinin atının adıdır; dedi ki:
  Ve seni kaybetti **رعلة**; derken rahatladı
  keşke atlar, süvarisini onu görseydi
Ve **رعلة** (kesra ile): Yemen’de bir kabile.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَطَلَ
1 رَطَلَ ذ , (O, Msb, K,) aor. رَطُلَ , inf. n. رَطْلٌ, (Msb, TA,) He weighed a thing: (O, TA:) or he put in motion a thing with his hand, (IDrd, O,) or weighed with his hand a thing, (Msb,) or tried a thing, (K,) in order that he might know its weight (IDrd, O, Msb, K) nearly. (Msb.) [See also 2.] But IF says, of this combination of letters and the like, that they are not of the genuine language [of the Arabs]. (O.) -A2- He ran; syn. عَدَا. (O, K.)

تَرْطِيلٌ
2 تَرْطِيلٌ ذ The act of weighing by, or with, أَرْطَال [or pound-weights]. (K.) [See also 1.] -A2- Also The anointing of the hair, (S, O,) or making it soft, or smooth, (K,) with oil, or ointment, and the crimping (تَكْسِير) thereof: (S, O, K:) and the making it to be loose, and to hang down: (IAar, IAmb, K:) accord. to IAmb, رطّل شَعَرَهُ means he made his hair to be loose, and to hang down: (O:) but accord. to the T, the saying of the vulgar, رَطَّلْتُ شَعَرِى, as meaning رَجَّلْتُهُ, [i. e. I made my hair to be wavy, or somewhat curly; or combed it; or combed it down; &c.;] is a mistake: for ترطيل signifies the act of making the hair soft, or smooth, with oil, or ointment; and wiping it so that it becomes soft, or smooth, and glossy. (TA.)

راطل ذَهَبًا بِذَهَبٍ
3 راطل ذَهَبًا بِذَهَبٍ ذ , inf. n. مُرَاطَلَةٌ, He sold by counterpoising gold for gold, and وَرِقًا بِوَرِقٍ coined dirhems for coined dirhems: but [Mtr says] I have not found this except in the “ Muwatta. ” (Mgh.) You say also, بَاعَ مُرَاطَلَةً [He sold by counterpoising]. (TA.)

ارطل
4 ارطل ذ He had a child such as is termed رَطْل [q. v.]: (Ibn-'Abbلd, O, K:) or his ears became flabby. (Ibn-'Abbلd, K.)

رَطْلٌ
رَطْلٌ ذ (S, O, K) and ↓ رِطْلٌ (K) A man soft, lax, or uncompact; (S, O, K, * TA;) as also ↓ مُرْطِلٌ: (K, TA:) and old and weak: or inclining to softness, and laxness, or uncompactness, and old age: (K:) and a boy slender, slim, or lean, (K, TA,) or, as some say, (TA,) near to attaining puberty, or virility: (K, TA:) or whose bones have not become strong: (K:) or the former, applied to a boy, whose strength has not become fully established; as also ↓ مُرْطَلٌ [thus written with fet-h to the ط]: (O:) pl. رِطَلَةٌ: (O, TA:) and the first, i. e. رَطْلٌ, a man who is foolish; stupid; unsound, or deficient, in intellect or understanding; (K;) fem. with ة: (TA:) one who has not, or possesses not, what suffices; or who is not profitable to any one: and also having flaccid ears: (O:) and, applied to a horse, (Ibn- 'Abbلd, O, K,) as also ↓ رِطْلٌ, (K,) or, as some say, the latter only, (TA,) light, (Ibn-'Abbلd, O, K, TA,) and weak: (TA:) fem. with ة, (O, K, TA,) in all the senses. (TA.) -A2- [الرَّطْلُ is also explained in the K as syn. with العَدْلُ: but perhaps this is a mistranscription for العَدْوُ, inf. n. of عَدَا: see 1, last sentence.] -A3- See also the next paragraph.

رِطْلٌ
رِطْلٌ ذ and ↓ رَطْلٌ, (S, Mgh, O, Msb, K,) the former of which is the better known, (Msb, TA,) or the more chaste, (O, TA,) [but the latter is that which is now in common use,] A certain thing with which one weighs, (Mgh, O, Msb,) or which one uses as a measure of capacity: (Mgh, Msb:) [or rather both: a pound-weight: and a pint-measure: and also a pound of anything: and a pint of anything:] the half of what is termed مَنًا: (S:) accord. to the standard of Baghdلd, twelve ounces; the ounce (أُوقِيَّة) being an اـِسْتَار and two thirds of an استار; and the استار being four مَثَاقِيل and half of a مِثْقَال; and the مثقال being a دِرْهَم and three sevenths of a درهم; and the درهم being six دَوَانِق; and the دَانِق being eight حَبَّات and two fifths of a حَبَّة; so that the رطل is ninety مثاقيل; i. e. a hundred and twenty-eight دَرَاهِم and four sevenths of a درهم (Msb:) or, accord. to A 'Obeyd, a hundred and twenty-eight دراهم of the weight of seven (وَزْنَ سَبْعَةٍ [explained voce دِرْهَمٌ]): (Mgh:) or twelve ounces; the ounce (أُوقِيَّة, i. e. the ounce of the Arabs, TA,) being forty دراهم; (Mgh, K, TA;) so that the whole is four hundred and eighty دراهم: (Mgh, TA:) this is the Syrian رطل: (TA:) and thus it is, accord. to El-Harbee, in the saying, السُّنَّةُ فِى النِّكَاحِ رِطْلٌ [meaning The usage of the Prophet in the case of marriage was to give a رطل of silver]: (Mgh, TA:) so says Az in the T: (Mgh:) or, as is [also] said by Az, it is in this instance twelve ounces and a نَشّ; the نشّ being twenty [دراهم] so that the whole is five hundred دراهم; as is related on the authority of 'ءïsheh: but in a trad. 'Omar, twelve ounces, without the mention of the نشّ: accord. to the lawyers, [however,] when the رطل is mentioned without restriction, what is meant thereby is the رطل of Baghdلd: (TA:) [as a measure of capacity, i. e. a pint,] it is said in the A [&c.] to be the eighth part of the صَاع; the half of the مُدّ; (TA;) [i. e.] the half of the مَنّ: and hence applied to one of the vessels of the vintner [app. because it contains a pint]: (Har p. 650:) pl. أَرْطَالٌ. (Msb.) -A2- See also رَطْلٌ, in two places.

مُرْطَلٌ
مُرْطَلٌ ذ : see رَطْلٌ: ― -b2- and see also what here follows.

مُرْطِلٌ
مُرْطِلٌ ذ , like مُحْسِنٌ [in measure], (K,) written by Sgh with fet-h, (TA,) i. e. ↓ مُرْطَلٌ, (so in the O,) A tall man. (O, K.) ― -b2- See also رَطْلٌ.

##### Türkçe

رَطَلَ
1 **رَطَلَ** ذ , (O, Msb, K,) muzârîsi **رَطُلَ** , mastarı **رَطْلٌ**, (Msb, TA,) O, bir şeyi tarttı: (O, TA:) yahut eliyle bir şeyi harekete geçirdi, (IDrd, O,) yahut eliyle bir şeyi tarttı, (Msb,) yahut bir şeyi denedi, (K,) onun ağırlığını (IDrd, O, Msb, K) yaklaşık olarak bilsin diye. (Msb.) [Bk. ayrıca 2.] Fakat IF, bu harflerin birleşimi ve benzerleri hakkında, bunların sahih dil[den] [Arapların dili] olmadığını söyler. (O.) -A2- Koştu; eş anlamlısı **عَدَا**. (O, K.)

تَرْطِيلٌ
2 **تَرْطِيلٌ** ذ **أَرْطَال** ile yahut **أَرْطَال** ile tartma fiili. (K.) [Bk. ayrıca 1.] -A2- Ayrıca saçın yağ ile yahut merhem ile yağlanması, (S, O,) yahut onu yumuşak kılma, yahut düzleştirme, (K,) ve onun kıvırılması (**تَكْسِير**) : (S, O, K:) ve onu gevşek kılma ve aşağı sarkıtma: (IAar, IAmb, K:) IAmb’a göre, **رطّل شَعَرَهُ** demek, saçını gevşek kıldı ve aşağı sarkıttı demektir: (O:) fakat T’ye göre, avamın sözü olan **رَطَّلْتُ شَعَرِى**, **رَجَّلْتُهُ** manasında [yani saçımı dalgalı yahut biraz kıvırcık yaptım; yahut taradım; yahut aşağı doğru taradım; vb.;] bir hatadır: çünkü **ترطيل** saçın yağ ile yahut merhem ile yumuşak yahut düz kılınması fiilidir; ve onu silip de yumuşak yahut düz ve parlak olmasıdır. (TA.)

راطل ذَهَبًا بِذَهَبٍ
3 **راطل ذَهَبًا بِذَهَبٍ** ذ , mastarı **مُرَاطَلَةٌ**, altını altın ile karşı tartarak sattı, ve **وَرِقًا بِوَرِقٍ** basılı dirhemleri basılı dirhemler ile [karşı tartarak sattı]: fakat [Mtr der ki] bunu “Muwatta” dışında bulmadım. (Mgh.) Sen ayrıca, **بَاعَ مُرَاطَلَةً** [karşı tartarak sattı] dersin. (TA.)

ارطل
4 **ارطل** ذ **رَطْل** diye adlandırılan türden bir çocuğu oldu [bk. o]: (Ibn-'Abbلd, O, K:) yahut kulakları gevşekleşti. (Ibn-'Abbلd, K.)

رَطْلٌ
**رَطْلٌ** ذ (S, O, K) ve ↓ **رِطْلٌ** (K) Yumuşak, gevşek, yahut sıkı olmayan bir adam; (S, O, K, * TA;) ayrıca ↓ **مُرْطِلٌ**: (K, TA:) ve yaşlı ve zayıf: yahut yumuşaklığa ve gevşekliğe yahut sıkı olmayışa ve yaşlılığa meyleden: (K:) ve ince, narin, yahut zayıf bir oğlan, (K, TA,) yahut bazılarına göre, (TA,) bulûğa yahut erkekliğe yaklaşmış: (K, TA:) yahut kemikleri kuvvetlenmemiş olan: (K:) yahut birincisi, bir oğlana uygulandığında, kuvveti tam yerleşmemiş olan; ayrıca ↓ **مُرْطَلٌ** [böyle yazılır, **ط** üzerine fetha ile]: (O:) çoğulu **رِطَلَةٌ**: (O, TA:) ve birincisi, yani **رَطْلٌ**, akılsız; ahmak; akıl yahut anlayış bakımından sağlam olmayan yahut eksik olan bir adam: (K;) müennesi ة ile: (TA:) kendisine yeten şeyi olmayan yahut sahip olmayan; yahut hiç kimseye faydalı olmayan: ve ayrıca gevşek kulaklı: (O:) ve bir ata uygulandığında, (Ibn- 'Abbلd, O, K,) ayrıca ↓ **رِطْلٌ**, (K,) yahut bazılarına göre ikincisi yalnız, (TA,) hafif, (Ibn-'Abbلd, O, K, TA,) ve zayıf: (TA:) müennesi ة ile, (O, K, TA,) bütün manalarda. (TA.) -A2- [**الرَّطْلُ** K’da **العَدْلُ** ile eş anlamlı olarak da açıklanmıştır: fakat belki bu, **عَدَا**’nın mastarı olan **العَدْوُ** için bir yanlış yazımdır: bk. 1, son cümle.] -A3- Bk. ayrıca sonraki paragraf.

رِطْلٌ
**رِطْلٌ** ذ ve ↓ **رَطْلٌ**, (S, Mgh, O, Msb, K,) bunlardan birincisi daha meşhur olan, (Msb, TA,) yahut daha fasih olan, (O, TA,) [fakat ikincisi şimdi yaygın kullanımda olandır,] kendisiyle tartılan belirli bir şey, (Mgh, O, Msb,) yahut hacim ölçüsü olarak kullanılan şey: (Mgh, Msb:) [daha doğrusu ikisi de: bir ağırlık-rıtlı: ve bir hacim-rıtlı: ve ayrıca herhangi bir şeyin bir rıtlı: ve herhangi bir şeyin bir rıtlı hacmi:] **مَنًا** diye adlandırılanın yarısı: (S:) Bağdat standardına göre, on iki ons; ons (**أُوقِيَّة**) bir **اـِسْتَار** ve bir **استار**’ın üçte ikisi; ve **استار** dört **مَثَاقِيل** ve bir **مِثْقَال**’ın yarısı; ve **مثقال** bir **دِرْهَم** ve bir **درهم**’in yedide üçü; ve **درهم** altı **دَوَانِق**; ve **دَانِق** sekiz **حَبَّات** ve bir **حَبَّة**’nin beşte ikisi; böylece **رطل** doksan **مثاقيل** olur; yani yüz yirmi sekiz **دَرَاهِم** ve bir **درهم**’in yedide dördü (Msb:) yahut A 'Obeyd’e göre, yedi ağırlığındaki (**وَزْنَ سَبْعَةٍ** [**دِرْهَمٌ** maddesinde açıklanmıştır]) yüz yirmi sekiz **دراهم**: (Mgh:) yahut on iki ons; ons (**أُوقِيَّة**, yani Arapların onsu, TA,) kırk **دراهم** olmak üzere; (Mgh, K, TA;) böylece toplam dört yüz seksen **دراهم** olur: (Mgh, TA:) bu, Şam **رطل**’ıdır: (TA:) ve El-Harbee’ye göre, şu sözde böyledir: **السُّنَّةُ فِى النِّكَاحِ رِطْلٌ** [manası: nikâh hususunda Peygamber’in uygulaması bir **رِطْلٌ** gümüş vermekti]: (Mgh, TA:) Az, T’de böyle söyler: (Mgh:) yahut Az tarafından [ayrıca] söylendiği üzere, bu örnekte on iki ons ve bir **نَشّ**’tir; **نشّ** yirmi [**دراهم**] olup böylece toplam beş yüz **دراهم** olur; 'ءïsheh’den rivayet edildiği üzere: fakat 'Omar hadîsinde, **نشّ** zikri olmaksızın on iki ons: fakihlere göre ise, **رطل** kayıtsız olarak zikredildiğinde, bununla kastedilen Bağdat **رطل**’ıdır: (TA:) [hacim ölçüsü olarak, yani bir pint,] A’da [vb.] onun **صَاع**’ın sekizde biri olduğu; **مُدّ**’ün yarısı olduğu söylenir; (TA;) [yani] **مَنّ**’in yarısı: ve buradan şarapçının kaplarından birine uygulanır [görünüşe göre bir pint aldığı için]: (Har p. 650:) çoğulu **أَرْطَالٌ**. (Msb.) -A2- Bk. ayrıca **رَطْلٌ**, iki yerde.

مُرْطَلٌ
**مُرْطَلٌ** ذ : bk. **رَطْلٌ**: ― -b2- ve bk. ayrıca burada ardından gelen.

مُرْطِلٌ
**مُرْطِلٌ** ذ , ölçü bakımından **مُحْسِنٌ** gibi, (K,) Sgh tarafından fetha ile yazılmıştır, (TA,) yani ↓ **مُرْطَلٌ**, (O’da böyle,) Uzun boylu bir adam. (O, K.) ― -b2- Bk. ayrıca **رَطْلٌ**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَطَلَ
رَطَلَ U ( n. ac. رَطْل 1 ),
a.  Lifted; weighed.

رَطَّلَ
رَطَّلَ II ,
a.  Weighed.

b.  Pomaded ( hair ).

أَرْطَلَ
أَرْطَلَ IV ,
a.  Had flabby, hanging ears.

تَرَطَّلَ
تَرَطَّلَ V ,
a.  Was weak, flabby; walked with difficulty .  رَطْل 1 ,  رِطْل 2 , ( pl. أَرْطَاْل 38 ), Pound ( weight ).

##### Türkçe

**رَطَلَ**
**رَطَلَ** U (mastarı **رَطْل** 1),
a. Kaldırdı; tarttı.

**رَطَّلَ**
**رَطَّلَ** II,
a. Tarttı.

b. (Saçı) pomatladı.

**أَرْطَلَ**
**أَرْطَلَ** IV,
a. Gevşek, sarkık kulaklara sahip oldu.

**تَرَطَّلَ**
**تَرَطَّلَ** V,
a. Zayıf, gevşek oldu; güçlükle yürüdü. **رَطْل** 1, **رِطْل** 2, (çoğulu **أَرْطَاْل** 38), pound (ağırlık).
