# رطل — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B7%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رطل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: رطل

الرَّطْل والرِّطْل: الذي يوزن به ويكال؛ رواه ابن السكيت بكسر الراء؛ قال ابن أَحمر الباهلي:
لها رِطْلٌ تَكِيل الزيت فيه،
وفَلاّحٌ يَسُوق بها حِمارا
قال ابن الأَعرابي: الرِّطْل ثنتا عشرة أُوقِيَّة بأَواقي العرب، والأُوقِيَّة أَربعون درهماً، فذلك أَربعمائه وثمانون درهماً، وجمعه أَرطال. الحربي: السُّنَّة في النكاح رِطْلٌ، وشَرَحه كما شرحه ابن الأَعرابي؛ قال أَبو منصور: السُّنَّة في النكاح ثنتا عشرة أُوقِيَّة ونَشٌّ، والنَّشُّ عشرون دِرهماً، فذلك خمسمائة دِرْهم؛ روي ذلك عن عائشة، رضي الله عنها، قالت: كان صَداق رسول الله، صلى الله عليه وسلم، لأَزواجه اثنتي عشرة أُوقِيَّة ونَشًّا؛ وورد في حديث عمر، رضي الله عنه: اثنتا عشرة أُوقِيَّة ولم يذكر النَّشَّ، والأُوقِيَّة مكيال أَيضاً. الليث: الرَّطْل مقدار مَنٍّ، وتكسر الراء فيه. الجوهري: الرِّطْل والرَّطْل نصف مَنا. ورَطْلَه يَرْطُله رَطْلاً، بالتخفيف، إِذا رازه ووزَنه ليعلم كمْ وزنُه. وغلام رَطْلٌ ورِطْلٌ: قَضيف. والرِّطْل: المسترخي من الرجال. الأَزهري: الرَّطْل، بالفتح، الرجل الرِّخْو الليِّن. والرَّطْل والرِّطْل أَيضاً: الذي راهَق الاحتلام، وقيل الذي لم تشتدَّ عِظامُه. ورجل رَطْلٌ ورِطْل: إِلى اللِّين والرخاوة، وهو أَيضاً الكبير الضعيف، وكذلك هو من الخيل، والأُنثى من كل رِطْلة ورَطْلة؛ وأَنشد ابن بري لعمران بن حَطَّان: مُوَثَّق الخَلْق لا رَطْل ولا سَغِل
وأَنشد لآخر:
ولا أُقيم للغلام الرَّطْل
وأَنشد لآخر:
غُلَيِّم رَطْل وشيخ دامر
وتَرْطيل الشعر: تدهينه وتكسيره. ورَطَّل شعرَه: لَيَّنه بالدُّهْن وكَسَّره وثَنَّاه. التهذيب: ومما يخطئ العامة فيه قولهم رَطَّلت شعري إِذا رَجَّلته، وأَما الترطيل فهو أَن يُلَيِّن شعره بالدهن والمسح حتى يلين ويَبْرُق. ابن الأَعرابي: رَطَّل شعره إِذا أَرخاه وأَرسله من قولهم رجل رَطْلٌ إِذا كان مسترخياً. وفي حديث الحسن: لو كُشِف الغِطاء لشُغِل مُحْسِن بإِحسانه ومُسِيءٌ بإِساءته عن تجديد ثوب أَو ترطيل شعر؛ وهو تليينه بالدُّهْن وما أَشبهه. وفرس رِطْلٌ: خفيف، بالكسر لا غير. أَبو عبيد: فرس رَطْل، والأُنثى رَطْلة، والجمع رِطال، وهو الضعيف الخفيف؛ وأَنشد: تراه كالذئب خفيفاً رَطْلا
ورجل رَطْل: أَحمق، والأُنثى بالهاء. والرَّطْل: العَدْل، بفتح الراء. والرُّطَيْلاء: موضع.

### Türkçe

**الرَّطْل** ve **الرِّطْل**: kendisiyle tartılan ve ölçeklenen şey; İbn es-Sikkît bunu **الراء**’ın kesriyle rivayet etmiştir; İbn Aḥmer el-Bâhilî dedi ki:

Onun bir **رِطْل**’ü vardır; içinde yağı ölçer,
ve onunla bir eşeği süren bir çiftçi.

İbn el-A‘râbî dedi ki: **الرِّطْل** Arapların **أُوقِيَّة**’leriyle on iki **أُوقِيَّة**’dir; **الأُوقِيَّة** kırk dirhemdir; bu da dört yüz seksen dirhemdir; çoğulu **أَرطال**’dır.

el-Ḥarbî: nikâhta sünnet **رِطْل**’dür; ve onu İbn el-A‘râbî’nin açıkladığı gibi açıklamıştır; Ebû Manṣûr dedi ki: nikâhta sünnet on iki **أُوقِيَّة** ve bir **نَشّ**’tir; **النَّشُّ** yirmi dirhemdir; bu da beş yüz dirhemdir; bu, Âişe’den, Allah ondan razı olsun, rivayet edilmiştir; dedi ki: Resûlullah’ın, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, eşleri için mehir(leri) on iki **أُوقِيَّة** ve bir **نَشّ** idi; Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde de gelmiştir: on iki **أُوقِيَّة**; **النَّشَّ**’i zikretmedi; **الأُوقِيَّة** aynı zamanda bir ölçek(ölçü kabı)dır.

el-Leys: **الرَّطْل** bir **مَنّ** miktarıdır; onda **الراء** kırılır.

el-Cevherî: **الرِّطْل** ve **الرَّطْل** bir **مَنا**’nın yarısıdır.

Ve **رَطْلَه يَرْطُله رَطْلاً** (tahfîf ile): onu tartıp ölçtüğü zaman; onun ağırlığının ne kadar olduğunu bilmek için.

Ve **غلام رَطْلٌ** ve **رِطْلٌ**: zayıf, ince yapılı.

Ve **الرِّطْل**: erkeklerden gevşek olan.

el-Ezherî: **الرَّطْل** (fetha ile): gevşek, yumuşak adam.

Ve **الرَّطْل** ve **الرِّطْل** ayrıca: ihtilâma yaklaşmış olan; ve “kemikleri henüz sertleşmemiş olan” denilmiştir.

Ve **رجل رَطْلٌ** ve **رِطْل**: yumuşaklığa ve gevşekliğe meyilli; o ayrıca büyük (yaşlı) zayıftır; atlardan da böyledir; her **رِطْلة** ve **رَطْلة**’nin dişisi; İbn Berrî, ‘İmrân b. Ḥaṭṭân’dan şu beyti okudu:

Yaratılışı sağlam, ne **رَطْل** ne de **سَغِل**

Ve bir başkasından şu beyti okudu:

Ve ben **الرَّطْل** oğlana değer vermem

Ve bir başkasından şu beyti okudu:

**غُلَيِّم** **رَطْل** ve yaşlı, çökmüş bir ihtiyar

Ve **تَرْطيل** şiir: onu yağlamak ve kırmak.

Ve **رَطَّل** saçını: yağıyla yumuşattı, kırdı ve ikiye katladı.

**التهذيب**: Avamın onda hata ettiği şeylerden biri, saçımı taradığım zaman “**رَطَّلت** saçımı” demeleridir; hâlbuki **الترطيل** onun saçını yağ ve sıvazlama ile yumuşatmasıdır; ta ki yumuşasın ve parlasın.

İbn el-A‘râbî: saçını **رَطَّل** etti; onu salıverip bıraktığı zaman; “**رجل رَطْلٌ**” dedikleri sözden; gevşek olduğu zaman.

Ve el-Ḥasan’ın hadisinde: “Eğer örtü kaldırılmış olsaydı, iyilik yapan, iyiliğiyle; kötülük yapan da kötülüğüyle, bir elbise yenilemekten yahut saç **ترطيل**’inden meşgul olurdu”; o, yağ ve benzeriyle onu yumuşatmaktır.

Ve **فرس رِطْلٌ**: hafif; kesr ile, başka türlü değil.

Ebû ‘Ubeyd: **فرس رَطْل**; dişisi **رَطْلة**; çoğulu **رِطال**; o, zayıf hafiftir; ve şu beyti okudu:

Onu kurt gibi görürsün; hafif, **رَطْلا**

Ve **رجل رَطْل**: ahmak; dişisi **الهاء** ile.

Ve **الرَّطْل**: denk (eşit) olan; **الراء**’ın fethasıyla.

Ve **الرُّطَيْلاء**: bir yer.
