# رطل — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D9%84/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B7%D9%84/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رطل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D9%84.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: رطل

(باب الراء والطاء وما يثلثهما)
(رطع) الراء والطاء والعين ليس بشيءٍ، إلاّ أنّ ابنَ دُريدٍ(1) ذكر أنَّهم يقولون: رَطَعها، إذا نكحها. وليس ذلك بشيءٍ.‏
(رطل) الراء والطاء واللام كالذي قبله، إلاّ أنَّهم يقولون للشيء يُكال به رِطْلٌ. ويقولون: غُلامٌ رِطلٌ: شابٌّ. ورطَّلَ شَعَْرَه: كَسَّره وثَنَّاه. وليس [هذا] وما أَشبهه من مَحْض اللغة.‏
(رطم) الراء والطاء والميم كلمةٌ تدلُّ على ارتباكٍ واحتباسٍ. يقولون: ارتطَمَ على الرّجُل أمْرُه، إذا سُدَّتْ عليه مذاهبهُ. ويقولون: ارتطَمَ في الوحل. ومن الباب تسميتُهم اللازِمَ للشّيءِ راطماً. والرَّطُوم: الأحمق؛ وسمِّي بذلك لأنّه يرتَطِم في أمورِه. ومن الباب الرُّطام، وهو احتباس نَجْو البعير. ويقولون رَطَمها، إذا نَكَحها. وقد قُلْنا إنّ هذا وشِبْهَه ممّا لا يكونُ من مَحْض اللُّغة.‏
(رطن) الراء والطاء والنون بناءٌ ليس بالمُحْكَم ولا لـه قياسٌ في كلامهم، إلاّ أنَّهم يقولون: تراطَنُوا، إذا أتَوْا بكلامٍ لا يُفهَم؛ ويُخَصُّ بذلك العَجم. قال:‏
فأثارَ فارِطُهُمْ غَطَاطاً جُثَّماً *** أصواتُهُ كَتَراطُنِ الفُرِس(2)‏
ويقال الرّطَّانة: الإبل معها أهلُها. قال:‏
* رَطَّانة مَنْ يَلْقَها يُخَيَّبِ(3) *‏
(رطو) الراء والطاء والواو ليس بشيء. وربما قالوا: رطَاها ورطأها، إذا جامَعَها. وممّا يقرب [من] هذا في الضّعف قولُهم للأحمق: رطِيٌّ.‏
(رطب) الراء والطاء والباء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خلاف اليُبْس. من ذلك الرَّطْب والرَّطِيب. والرُّطْب: المرعى، بضم الراء. والرُّطَب معروف. ويقال أرْطَبَ النّخْل إرطاباً. ورطَّبْتُ القومَ تَرطيباً، إذا أطعمتَهم رُطَباً. والرِّطاب(4) من النَّبت. تقول: رطَبْتُ الفرسَ أرطُبه رطْباً ورُطوباً. والرَّطْبَة: اسمٌ للقَضْب خاصّةً مادام رَطْباً. ورِيشٌ رَطِيبٌ، أي ناعم. وحكى ناسٌ عن أبي زيد: رَطِبَ الرجُل بما عنده يَرْطَبُ(5)، إذا تكلَّم بما كان عنده مِن خطأٍ أو صواب. والله أعلم.‏
--------------------------------------------------------ـ
(1) الجمهرة (2: 368).‏
(2) البيت لطرفة في اللسان (رطن، غطط)، وليس في ديوانه، وسيعيده في (غط).‏
(3) إثبات الكلمة الأخيرة من اللسان. وبدلها في المجمل: "يجنب".‏
(4) الرطاب: جمع رطبة بالفتح، وهي القضب.‏
(5) ذكرت في القاموس، وجعلها من باب فرح، ولم ترد في اللسان.‏
ـ

### Türkçe

(رâ ve طâ ve bunların üçüncülendiği şeyler bâbı)

(**رطع**) **الراء** ve **الطاء** ve **العين** bir şey değildir; ancak İbn Düreyd(1) onların “**رَطَعها**” dediklerini zikretti: onu nikâhladı(=cinsel ilişkiye girdi)ği zaman. Ve bu bir şey değildir.

(**رطل**) **الراء** ve **الطاء** ve **اللام** bir önceki gibidir; ancak onların, kendisiyle ölçülen şeye **رِطْلٌ** dediklerini (söylerler). Ve derler ki: **غُلامٌ رِطلٌ**: genç (bir) delikanlı. Ve “**رطَّلَ شَعَْرَه**”: onu kırdı ve ikiye katladı. Ve [bu] ve benzerleri, saf dilin özünden değildir.

(**رطم**) **الراء** ve **الطاء** ve **الميم** bir kelimedir; bir karışıklığa ve tıkanmaya delâlet eder. Derler ki: “**ارتطَمَ على الرّجُل أمْرُه**”, onun yolları kendisine kapatıldığı zaman. Ve derler ki: “**ارتطَمَ في الوحل**”, çamura saplandı. Bâbdan: onların, bir şeye yapışıp kalan kimseyi **راطماً** diye adlandırmalarıdır. Ve **الرَّطُوم**: ahmak; ve bununla adlandırıldı, çünkü o işlerinde bocalayıp saplanır. Ve bâbdan **الرُّطام**: o, devenin dışkısının tıkanmasıdır. Ve derler ki: “**رَطَمها**”, onu nikâhladığı(=cinsel ilişkiye girdi) zaman. Ve biz, bunun ve benzerinin saf dilin özünden olmayacağını söylemiştik.

(**رطن**) **الراء** ve **الطاء** ve **النون** sağlamlaştırılmış olmayan bir yapıdır ve onların كلامında onun için bir kıyas yoktur; ancak onların “**تراطَنُوا**” dedikleri olur: anlaşılmayan bir söz getirdikleri zaman; ve bununla özellikle Acemler kastedilir. Dedi ki:

فأثارَ فارِطُهُمْ غَطَاطاً جُثَّماً *** أصواتُهُ كَتَراطُنِ الفُرِس(2)

Ve denir ki: **الرّطَّانة**: develer, beraberlerinde kendi أهلُها olduğu hâlde. Dedi ki:

* رَطَّانة مَنْ يَلْقَها يُخَيَّبِ(3) *

(**رطو**) **الراء** ve **الطاء** ve **الواو** bir şey değildir. Ve belki “**رطَاها**” ve “**رطأها**” dediler: onunla cima ettiği zaman. Ve bunun zayıflık bakımından yakını olan şeylerden: onların ahmağa “**رطِيٌّ**” demeleridir.

(**رطب**) **الراء** ve **الطاء** ve **الباء** bir tek asıldır; kuruluğun zıddına delâlet eder. Bundan: **الرَّطْب** ve **الرَّطِيب**. Ve **الرُّطْب**: otlak; **الراء**’nın dammesiyle. Ve **الرُّطَب** bilinen(şey)dir. Ve denir: “**أرْطَبَ النّخْل إرطاباً**”. Ve “**رطَّبْتُ القومَ تَرطيباً**”: onlara **رُطَباً** yedirdiğin zaman. Ve **الرِّطاب**(4) bitkiden (olan). Dersin ki: “**رطَبْتُ الفرسَ أرطُبه رطْباً ورُطوباً**”. Ve **الرَّطْبَة**: özellikle **القَضْب** için bir isimdir; **رَطْباً** olduğu müddetçe. Ve **رِيشٌ رَطِيبٌ**: yani yumuşak. Ve bazı kimseler Ebû Zeyd’den nakletti: “**رَطِبَ الرجُل بما عنده يَرْطَبُ**”(5), yanında olan hatadan veya sevaptan (şeyi) konuştuğu zaman. Ve Allah daha iyi bilir.
--------------------------------------------------------ـ
(1) el-Cemhere (2: 368).
(2) Beyit, Lisân’da (رطن، غطط) maddesinde Tarafe’nindir; divanında değildir; ve onu (غط) maddesinde yeniden getirecektir.
(3) Son kelimenin ispatı Lisân’dandır. Mücmel’de onun yerine: “يجنب”.
(4) **الرطاب**: fetha ile **رطبة**’nin çoğuludur; o da **القضب**’dır.
(5) Kāmûs’ta zikredildi; onu “فرح” bâbından kıldı; Lisân’da gelmedi.
