# رطم — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D9%85/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B7%D9%85/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رطم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D9%85.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: رطم

(باب الراء والطاء وما يثلثهما)
(رطع) الراء والطاء والعين ليس بشيءٍ، إلاّ أنّ ابنَ دُريدٍ(1) ذكر أنَّهم يقولون: رَطَعها، إذا نكحها. وليس ذلك بشيءٍ.‏
(رطل) الراء والطاء واللام كالذي قبله، إلاّ أنَّهم يقولون للشيء يُكال به رِطْلٌ. ويقولون: غُلامٌ رِطلٌ: شابٌّ. ورطَّلَ شَعَْرَه: كَسَّره وثَنَّاه. وليس [هذا] وما أَشبهه من مَحْض اللغة.‏
(رطم) الراء والطاء والميم كلمةٌ تدلُّ على ارتباكٍ واحتباسٍ. يقولون: ارتطَمَ على الرّجُل أمْرُه، إذا سُدَّتْ عليه مذاهبهُ. ويقولون: ارتطَمَ في الوحل. ومن الباب تسميتُهم اللازِمَ للشّيءِ راطماً. والرَّطُوم: الأحمق؛ وسمِّي بذلك لأنّه يرتَطِم في أمورِه. ومن الباب الرُّطام، وهو احتباس نَجْو البعير. ويقولون رَطَمها، إذا نَكَحها. وقد قُلْنا إنّ هذا وشِبْهَه ممّا لا يكونُ من مَحْض اللُّغة.‏
(رطن) الراء والطاء والنون بناءٌ ليس بالمُحْكَم ولا لـه قياسٌ في كلامهم، إلاّ أنَّهم يقولون: تراطَنُوا، إذا أتَوْا بكلامٍ لا يُفهَم؛ ويُخَصُّ بذلك العَجم. قال:‏
فأثارَ فارِطُهُمْ غَطَاطاً جُثَّماً *** أصواتُهُ كَتَراطُنِ الفُرِس(2)‏
ويقال الرّطَّانة: الإبل معها أهلُها. قال:‏
* رَطَّانة مَنْ يَلْقَها يُخَيَّبِ(3) *‏
(رطو) الراء والطاء والواو ليس بشيء. وربما قالوا: رطَاها ورطأها، إذا جامَعَها. وممّا يقرب [من] هذا في الضّعف قولُهم للأحمق: رطِيٌّ.‏
(رطب) الراء والطاء والباء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خلاف اليُبْس. من ذلك الرَّطْب والرَّطِيب. والرُّطْب: المرعى، بضم الراء. والرُّطَب معروف. ويقال أرْطَبَ النّخْل إرطاباً. ورطَّبْتُ القومَ تَرطيباً، إذا أطعمتَهم رُطَباً. والرِّطاب(4) من النَّبت. تقول: رطَبْتُ الفرسَ أرطُبه رطْباً ورُطوباً. والرَّطْبَة: اسمٌ للقَضْب خاصّةً مادام رَطْباً. ورِيشٌ رَطِيبٌ، أي ناعم. وحكى ناسٌ عن أبي زيد: رَطِبَ الرجُل بما عنده يَرْطَبُ(5)، إذا تكلَّم بما كان عنده مِن خطأٍ أو صواب. والله أعلم.‏
--------------------------------------------------------ـ
(1) الجمهرة (2: 368).‏
(2) البيت لطرفة في اللسان (رطن، غطط)، وليس في ديوانه، وسيعيده في (غط).‏
(3) إثبات الكلمة الأخيرة من اللسان. وبدلها في المجمل: "يجنب".‏
(4) الرطاب: جمع رطبة بالفتح، وهي القضب.‏
(5) ذكرت في القاموس، وجعلها من باب فرح، ولم ترد في اللسان.‏
ـ

### Türkçe

(**باب الراء والطاء وما يثلثهما**)
(**رطع**) **الراء والطاء والعين** bir şey değildir; ancak İbn Düreyd(1) onların şöyle dediklerini zikretti: **رَطَعها**; onu nikâhladı (cinsel ilişkiye girdi)ği zaman. Ve bu bir şey değildir.‏
(**رطل**) **الراء والطاء واللام** bir önceki gibidir; ancak onlar kendisiyle ölçülen şeye **رِطْلٌ** derler. Ve derler ki: **غُلامٌ رِطلٌ**: genç. Ve **رطَّلَ شَعَْرَه**: onu kırdı ve ikiye katladı. Ve [bu] ve benzeri, saf dilin içinden değildir.‏
(**رطم**) **الراء والطاء والميم** bir karışıklığa ve tıkanmaya delâlet eden bir kelimedir. Derler ki: **ارتطَمَ على الرّجُل أمْرُه**; onun yolları kendisine kapatıldığı zaman. Ve derler ki: **ارتطَمَ في الوحل**. باب’dandır: onların bir şeye lâzım (ayrılmaz) olana **راطماً** ad vermeleri. Ve **الرَّطُوم**: ahmak; ve bununla adlandırıldı, çünkü o işlerinde bocalayıp tıkanır. Ve باب’dandır **الرُّطام**; o, devenin dışkısının tutulmasıdır. Ve derler ki: **رَطَمها**; onu nikâhladı (cinsel ilişkiye girdi)ği zaman. Ve biz söyledik ki bu ve benzeri, saf dilin içinden olmaz.‏
(**رطن**) **الراء والطاء والنون** onların كلامında sağlam olmayan ve onun için bir kıyas bulunmayan bir yapıdır; ancak onlar derler ki: **تراطَنُوا**; anlaşılmayan bir söz getirdikleri zaman; ve bununla özellikle Acemler kastedilir. Dedi ki:‏
فأثارَ فارِطُهُمْ غَطَاطاً جُثَّماً *** أصواتُهُ كَتَراطُنِ الفُرِس(2)‏
Ve denir: **الرّطَّانة**; develer, beraberlerinde kendi أهلُها (sahipleri) olduğu hâlde. Dedi ki:‏
* رَطَّانة مَنْ يَلْقَها يُخَيَّبِ(3) *‏
(**رطو**) **الراء والطاء والواو** bir şey değildir. Ve belki dediler: **رطَاها** ve **رطأها**; onunla cima ettiği zaman. Ve bunun zayıflıkta yakını olan şeylerdendir: onların ahmağa **رطِيٌّ** demeleri.‏
(**رطب**) **الراء والطاء والباء** kuruluğun zıddına delâlet eden tek bir asıldır. Bundan: **الرَّطْب** ve **الرَّطِيب**. Ve **الرُّطْب**: mera; **الراء**’nın dammesiyle. Ve **الرُّطَب** bilinir (mâruf). Ve denir: **أرْطَبَ النّخْل إرطاباً**. Ve **رطَّبْتُ القومَ تَرطيباً**; onlara **رُطَباً** yedirdiğin zaman. Ve **الرِّطاب**(4) bitkilerdendir. Dersin: **رطَبْتُ الفرسَ أرطُبه رطْباً ورُطوباً**. Ve **الرَّطْبَة**: özellikle **القَضْب** için bir isimdir; **رَطْباً** olduğu müddetçe. Ve **رِيشٌ رَطِيبٌ**; yani yumuşak. Ve bir topluluk Ebû Zeyd’den nakletti: **رَطِبَ الرجُل بما عنده يَرْطَبُ**(5); yanında olanı, hata veya doğru olarak, konuştuğu zaman. Ve Allah daha iyi bilir.‏
--------------------------------------------------------ـ
(1) el-Cemhere (2: 368).‏
(2) Beyit, Lisân’da (رطن، غطط) maddesinde Tarafe’nindir; divanında değildir; ve onu (غط) maddesinde yeniden getirecektir.‏
(3) Son kelimenin ispatı Lisân’dandır. Mücmel’de onun yerine: "يجنب".‏
(4) **الرطاب**: fetha ile **رطبة**’nin çoğuludur; o da **القضب**’dır.‏
(5) Kāmûs’ta zikredildi; onu **فرح** bâbından kıldı; Lisân’da gelmedi.‏
