# رطو (ر-ط-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B7%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ر - ط - و
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 2 sözlük

## Sözlükler (2)

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D9%88/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والطاء وما يثلثهما)
(رطع) الراء والطاء والعين ليس بشيءٍ، إلاّ أنّ ابنَ دُريدٍ(1) ذكر أنَّهم يقولون: رَطَعها، إذا نكحها. وليس ذلك بشيءٍ.‏
(رطل) الراء والطاء واللام كالذي قبله، إلاّ أنَّهم يقولون للشيء يُكال به رِطْلٌ. ويقولون: غُلامٌ رِطلٌ: شابٌّ. ورطَّلَ شَعَْرَه: كَسَّره وثَنَّاه. وليس [هذا] وما أَشبهه من مَحْض اللغة.‏
(رطم) الراء والطاء والميم كلمةٌ تدلُّ على ارتباكٍ واحتباسٍ. يقولون: ارتطَمَ على الرّجُل أمْرُه، إذا سُدَّتْ عليه مذاهبهُ. ويقولون: ارتطَمَ في الوحل. ومن الباب تسميتُهم اللازِمَ للشّيءِ راطماً. والرَّطُوم: الأحمق؛ وسمِّي بذلك لأنّه يرتَطِم في أمورِه. ومن الباب الرُّطام، وهو احتباس نَجْو البعير. ويقولون رَطَمها، إذا نَكَحها. وقد قُلْنا إنّ هذا وشِبْهَه ممّا لا يكونُ من مَحْض اللُّغة.‏
(رطن) الراء والطاء والنون بناءٌ ليس بالمُحْكَم ولا لـه قياسٌ في كلامهم، إلاّ أنَّهم يقولون: تراطَنُوا، إذا أتَوْا بكلامٍ لا يُفهَم؛ ويُخَصُّ بذلك العَجم. قال:‏
فأثارَ فارِطُهُمْ غَطَاطاً جُثَّماً *** أصواتُهُ كَتَراطُنِ الفُرِس(2)‏
ويقال الرّطَّانة: الإبل معها أهلُها. قال:‏
* رَطَّانة مَنْ يَلْقَها يُخَيَّبِ(3) *‏
(رطو) الراء والطاء والواو ليس بشيء. وربما قالوا: رطَاها ورطأها، إذا جامَعَها. وممّا يقرب [من] هذا في الضّعف قولُهم للأحمق: رطِيٌّ.‏
(رطب) الراء والطاء والباء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خلاف اليُبْس. من ذلك الرَّطْب والرَّطِيب. والرُّطْب: المرعى، بضم الراء. والرُّطَب معروف. ويقال أرْطَبَ النّخْل إرطاباً. ورطَّبْتُ القومَ تَرطيباً، إذا أطعمتَهم رُطَباً. والرِّطاب(4) من النَّبت. تقول: رطَبْتُ الفرسَ أرطُبه رطْباً ورُطوباً. والرَّطْبَة: اسمٌ للقَضْب خاصّةً مادام رَطْباً. ورِيشٌ رَطِيبٌ، أي ناعم. وحكى ناسٌ عن أبي زيد: رَطِبَ الرجُل بما عنده يَرْطَبُ(5)، إذا تكلَّم بما كان عنده مِن خطأٍ أو صواب. والله أعلم.‏
--------------------------------------------------------ـ
(1) الجمهرة (2: 368).‏
(2) البيت لطرفة في اللسان (رطن، غطط)، وليس في ديوانه، وسيعيده في (غط).‏
(3) إثبات الكلمة الأخيرة من اللسان. وبدلها في المجمل: "يجنب".‏
(4) الرطاب: جمع رطبة بالفتح، وهي القضب.‏
(5) ذكرت في القاموس، وجعلها من باب فرح، ولم ترد في اللسان.‏
ـ

##### Türkçe

(راء, طاء ve ikisini üçleyen(ler) babı)

(**رطع**) **الراء** ve **الطاء** ve **العين** bir şey değildir; ancak İbn Düreyd(1) onların “**رَطَعها**” dediklerini zikretti: onu nikâhladı(=cinsel ilişkiye girdi)ği zaman. Ve bu bir şey değildir.

(**رطل**) **الراء** ve **الطاء** ve **اللام** bir önceki gibidir; ancak onlar, kendisiyle ölçülen şeye **رِطْلٌ** derler. Ve “**غُلامٌ رِطلٌ**” derler: genç. Ve “**رطَّلَ شَعَْرَه**”: onu kırdı ve ikiye katladı. Ve [bu] ve benzeri, saf dil(=katıksız lugat)tan değildir.

(**رطم**) **الراء** ve **الطاء** ve **الميم** bir kelimedir; bir karışıklığa ve tıkanmaya delâlet eder. Derler ki: “**ارتطَمَ على الرّجُل أمْرُه**”, yolları ona kapatıldığı zaman. Ve derler ki: “**ارتطَمَ في الوحل**”: çamura saplandı. Babdandır: onların, şeye lâzım(=yapışık/ayrılmaz) olana **راطماً** ad vermeleri. Ve **الرَّطُوم**: ahmak; ve bununla adlandırıldı; çünkü o, işlerinde bocalayıp tıkanır. Ve babdandır **الرُّطام**; o, devenin dışkısının tutulmasıdır. Ve “**رَطَمها**” derler: onu nikâhladığı zaman. Biz, bunun ve benzerinin saf dil(=katıksız lugat)tan olmayacağını söylemiştik.

(**رطن**) **الراء** ve **الطاء** ve **النون** sağlamlaştırılmış olmayan bir yapıdır ve onların كلامında onun için bir kıyas yoktur; ancak onlar “**تراطَنُوا**” derler: anlaşılmayan bir söz getirdikleri zaman; bununla özellikle Acemler kastedilir. Dedi ki:
فأثارَ فارِطُهُمْ غَطَاطاً جُثَّماً *** أصواتُهُ كَتَراطُنِ الفُرِس(2)

Ve **الرّطَّانة** denir: develer, beraberlerinde kendi أهلُها(=sahipleri/ehli) olduğu hâlde. Dedi ki:
* رَطَّانة مَنْ يَلْقَها يُخَيَّبِ(3) *

(**رطو**) **الراء** ve **الطاء** ve **الواو** bir şey değildir. Ve belki “**رطَاها**” ve “**رطأها**” dediler: onunla cima ettiği zaman. Bunun zayıflıkta [yakın] olanındandır: onların ahmağa “**رطِيٌّ**” demeleri.

(**رطب**) **الراء** ve **الطاء** ve **الباء** bir tek asıldır; kuruluğun zıddına delâlet eder. Ondandır: **الرَّطْب** ve **الرَّطِيب**. Ve **الرُّطْب**: otlak; **الراء**’ın dammesiyle. Ve **الرُّطَب** bilinir(=maruftur). Ve “**أرْطَبَ النّخْل**” denir: **إرطاباً**. Ve “**رطَّبْتُ القومَ تَرطيباً**”: onlara **رُطَباً** yedirdiğin zaman. Ve **الرِّطاب**(4) bitkilerdendir. Dersin ki: “**رطَبْتُ الفرسَ**” onu **أرطُبه**: **رطْباً** ve **رُطوباً**. Ve **الرَّطْبَة**: özellikle **القَضْب** için bir isimdir; **رَطْباً** kaldığı müddetçe. Ve **رِيشٌ رَطِيبٌ**: yani yumuşak. Bir topluluk, Ebû Zeyd’den nakletti: “**رَطِبَ الرجُل بما عنده يَرْطَبُ**”(5): yanında olanı, hata veya sevap olarak, konuştuğu zaman. Ve Allah daha iyi bilir.

--------------------------------------------------------ـ
(1) el-Cemhere (2: 368).
(2) Beyit, Lisân’da (رطن، غطط)da Tarafe’nindir; divanında değildir; ve onu (غط)’da tekrar edecektir.
(3) Son kelimenin ispatı Lisân’dandır. Mücmel’de onun yerine: “يجنب”.
(4) **الرطاب**: fetha ile **رطبة**’nin cem‘idir; o da **القضب**’dır.
(5) Kâmûs’ta zikredildi; onu “فرح” babından kıldı; Lisân’da gelmemiştir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و *!رَطا المَرْأَةَ ) *!يَرْطُوها ( *!رَطْواً ) : أَهْمَلَهُ الجوهرِيُّ .
وفي المُحْكَم عن ابنِ دُرَيْدٍ : ( جامَعَها ) ، لُغَةٌ في رَطَأَها رَطْأً وتقدَّمَ في موضِعِه .

##### Türkçe

: (**رَطا المَرْأَةَ**) onu (**يَرْطُوها**) (**رَطْواً**) : el-Cevherî onu ihmal etti.
Ve el-Muḥkem’de İbn Düreyd’den: (onunla cinsel ilişkide bulundu), (**رَطَأَها رَطْأً**) hakkında bir lugattır; ve kendi yerinde daha önce geçti.
