# رعب — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B9%D8%A8/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B9%D8%A8/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B9%D8%A8.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: رعب

الرُّعْبُ والرُّعُبُ: الفَزَع والخَوْفُ.
رَعَبَه يَرْعَبُه رُعْباً ورُعُباً، فهو مَرْعُوبٌ ورَعِـيبٌ: أَفْزَعَه؛ ولا تَقُلْ: أَرْعَبَه ورَعَّبَه تَرْعِـيباً وتَرْعاباً، فَرَعَب رُعْباً، وارْتَعَبَ فهو مُرَعَّبٌ ومُرْتَعِبٌ أَي فَزِعٌ. وفي الحديث: نُصِرْتُ بالرُّعْبِ مَسيرةَ شَهرٍ؛ كان أَعداءُ النبـيِّ، صلى اللّه عليه وسلم، قد أَوْقَعَ اللّهُ في قلوبِهمُ الخَوْفَ منه، فإِذا كان بينَه وبينَهم مَسِـيرَةُ شَهْرٍ، هابُوه وفَزِعُوا منه؛ وفي حديث الخَنْدَق: إِنَّ الأُولى رَعَّبُوا عَلَيْنا
قال ابن الأَثير: هكذا جاءَ في رواية، بالعين المهملة، ويروى بالغين المعجمة، والمشهورُ بَغَوْا من البَغْيِ، قال: وقد تكرر الرُّعْب في الحديث.والتِّرْعابةُ: الفَرُوقة من كلِّ شيءٍ. والـمَرْعَبة: القَفْرة الـمُخِـيفة، وأَن يَثِب الرجُلُ فيَقْعُدَ بجَنْبِـكَ، وأَنتَ عنه غافِلٌ، فتَفْزَعَ. ورَعَبَ الـحَوْضَ يَرْعَبُه رَعْباً: مَلأَه. ورَعَبَ السَّيْلُ الوادِيَ يَرْعَبُه: مَلأَه، وهُو منه. وسَيْلٌ راعِبٌ: يَمْـَلأُ الوادِيَ؛ قال مُلَيْحُ بنُ الـحَكَم الـهُذَلي: بِذِي هَيْدَبٍ، أَيْمَا الرُّبى تحتَ وَدْقِه، *  فتَرْوى، وأَيْمَا كلُّ وادٍ فيَرْعَبُ ورَعَبَ: فِعْلٌ مُتَعَدٍّ، وغيرُ متعدٍّ؛ تقول: رَعَبَ الوادي، فهو راعِبٌ إِذا امْتَلأَ بالماءِ؛ ورَعَبَ السَّيْلُ الوادِيَ: إِذا مَـَلأَهُ، مِثْلُ قَولِهم: نَقَصَ الشيءُ ونَقَصْتُه، فمن رواه: فيَرْعَبُ، بضم لام كلّ، وفتح ياءِ يَرْعَب، فمعناه فيَمْتَلِـئُ؛ ومن رَوَى: فيُرْعَب، بضم الياء، فمعناه فيُمْلأُ؛ وقد رُوِيَ بنصب كلٍّ، على أَن يكونَ مفعولاً مقدَّماً لِـيَرْعَبُ، كقولك أَمـَّا زيداً فضَرَبْت، وكذلك أَمـّا كلّ وادٍ فيَرْعَب؛ وفي يَرْعَبُ ضميرُ السَّيْلِ والمطَرِ، وروي فيُرْوِي، بضم الياءِ وكسر الواو، بدل قوله فتَرْوَى، فالرُّبى على هذه الرواية في موضع نصب بيُرْوِي، وفي يُرْوي ضميرُ السَّيْل أَو المطَر، ومَن رواه فتَرْوَى رَفَع الرُّبى بالابتداءِ وتَرْوَى خَبره. والرَّعِـيبُ: الذي يَقْطُر دَسَماً.
ورَعَّبَتِ الحمامةُ: رَفَعَت هَديلَها وشَدَّتْه.
والرَّاعِـبـيُّ: جِنْسٌ من الـحَمَامِ. وحَمامةٌ راعِـبِـيَّة: تُرَعِّبُ في صَوْتِها تَرْعِـيباً، وهو شِدّة الصوت، جاءَ على لفظِ النَّسَب، وليس به؛ وقيلَ: هو نَسَبٌ إِلى موضِـعٍ، لا أَعرِفُ صِـيغة اسمِه. وتقول: إِنه لشَدِيدُ الرَّعْبِ؛ قال رؤبة: ولا أُجِـيبُ الرَّعْبَ إِن دُعِـيتُ
ويُرْوى إِنْ رُقِـيتُ. أَراد بالرَّعْب: الوعيد؛ إِن رُقِـيتُ، أَي خُدِعْتُ بالوعيدِ، لمْ أَنْقَدْ ولم أَخَفْ.
والسَّنامُ الـمُرَعَّبُ: الـمُقَطَّع.
ورَعَب السَّنامَ وغيرَهُ، يَرْعَبُه، ورَعَّبَه: قَطَعَه. والتِّرعِـيبةُ، بالكسر: القِطْعَةُ منه، والجمعُ تِرْعِـيبٌ؛ وقيل: التِّرْعِـيبُ السنامُ الـمُقَطَّع شَطَائِبَ مُسْتَطِـيلَةً، وهو اسمٌ لا مَصدر. وحكى سيبويه: التِّرْعِـيبَ في التَّرعِـيبِ، على الإِتباعِ، ولم يَحْفِلْ بالساكِنِ لأَنه حاجِزٌ غيرُ حَصِـينٍ. وسَنامٌ رَعِـيبٌ أَي مُمْـتَلِـئٌ سَمِـينٌ. وقال شمر: تَرْعِـيبُه ارتِجاجُه وسِمَنُه وغِلَظُه، كأَنه يَرْتَجُّ من سِمَنِه. والرُّعْبُوبَة: كالتِّرْعِـيبةِ، ويقال: أَطْعَمَنا رُعْبُوبةً من سَنامٍ عندَه، وهو الرُّعْبَبُ. وجاريةٌ رُعْبوبةٌ ورُعْبوبٌ ورِعْبيبٌ: شَطْبة تارَّةٌ، الأَخيرة عن السيرافي من هذا، والجمع الرَّعابِـيبُ؛ قال حُمَيْد: رَعابِـيبُ بِـيضٌ، لا قِصارٌ زَعانِفٌ، *  ولا قَمِعات، حُسْنُهُنَّ قَرِيبُ أَي لا تَسْتَحْسِنُها إِذا بَعُدَتْ عَنْك، وإِنما تَسْتَحْسِنُها عند التأَمـُّلِ لدَمامَة قامتِها؛ وقيل: هي البيضاءُ الـحَسَنةُ، الرَّطْبة الـحُلْوة؛ وقيل: هي البيضاءُ فقط؛ وأَنشد الليث: ثُمَّ ظَلِلْنا في شِواءٍ، رُعْبَبُه *  مُلَهْوَجٌ، مِثل الكُشَى نُكَشِّبُهْ وقال اللحياني: هي البيضاءُ الناعمة. ويقال لأَصلِ الطلعة: رُعْبوبة أَيضاً. والرُّعْبُوبة: الطويلة، عن ابن الأَعرابي. وناقة رُعْبوبة ورُعْبوبٌ: خفيفة طَيَّاشة؛ قال عبيد بن الأَبرص:
إِذا حَرَّكَتْها الساقُ قلت: نَعامَةٌ،  *  وإِن زُجِرَتْ، يوماً، فلَيْسَتْ برُعْبُوبِ والرُّعْبوبُ: الضعِـيفُ الجبان.
والرَّعْب: رُقْيةٌ من السِّحْر، رَعَبَ الرَّاقي يَرْعَب رَعْباً. ورجلٌ رَعَّابٌ: رَقَّاءٌ من ذلك.
والأَرْعَبُ: القَصِـيرُ، وهو الرَّعيبُ أَيضاً، وجَمْعُه رُعُبٌ ورُعْبٌ؛ قالت امرأَة:
إِني لأَهْوَى الأَطْوَلِـين الغُلْبَا، *  وأُبْغِضُ الـمُشَيَّبِـينَ الرُّعْبا والرَّعْباءُ: موضِعٌ، وليس بثَبَتٍ.

### Türkçe

**الرُّعْبُ** ve **الرُّعُبُ**: dehşet ve korku.

**رَعَبَه يَرْعَبُه رُعْباً ورُعُباً**; o hâlde o **مَرْعُوبٌ** ve **رَعِـيبٌ**’dir: onu korkuttu; ve “**أَرْعَبَه**” ve “**رَعَّبَه تَرْعِـيباً وتَرْعاباً**” deme; çünkü **فَرَعَب رُعْباً**; ve **ارْتَعَبَ**; o hâlde o **مُرَعَّبٌ** ve **مُرْتَعِبٌ**’dir, yani korkmuş. Hadiste: “**نُصِرْتُ بالرُّعْبِ مَسيرةَ شَهرٍ**”; Peygamberin düşmanları—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—Allah onun korkusunu onların kalplerine düşürmüştü; onunla onların arasında bir ay yol mesafesi olunca, ondan çekinirler ve ondan korkarlardı; ve Hendek hadîsinde:

**إِنَّ الأُولى رَعَّبُوا عَلَيْنا**

İbnü’l-Esîr dedi: Böylece bir rivayette, noktasız **العين** ile geldi; noktalı **الغين** ile de rivayet edilir; meşhur olan **بَغَوْا**’dır, **البَغْيِ**’den. Dedi: Hadiste **الرُّعْب** tekrar etmiştir. Ve **التِّرْعابةُ**: her şeyden “korkan/ürken” (şey). Ve **الـمَرْعَبة**: korkutucu ıssız yer; ve erkeğin sıçrayıp senin yanına oturması, sen ondan gafil iken, sonra senin korkman.

Ve **رَعَبَ الـحَوْضَ يَرْعَبُه رَعْباً**: onu doldurdu. Ve **رَعَبَ السَّيْلُ الوادِيَ يَرْعَبُه**: onu doldurdu; ve o ondandır.

Ve **سَيْلٌ راعِبٌ**: vadiyi dolduran; Müleyh b. el-Hakem el-Hüzelî dedi:

بِذِي هَيْدَبٍ، أَيْمَا الرُّبى تحتَ وَدْقِه، *  فتَرْوى، وأَيْمَا كلُّ وادٍ فيَرْعَبُ

Ve **رَعَبَ**: geçişli bir fiildir ve geçişsizdir; dersin ki: **رَعَبَ الوادي**; o hâlde o **راعِبٌ**’dir, su ile dolduğu zaman; ve **رَعَبَ السَّيْلُ الوادِيَ**: onu doldurduğu zaman; onların “**نَقَصَ الشيءُ** ve **نَقَصْتُه**” sözleri gibidir. Kim onu “**فيَرْعَبُ**” diye rivayet ettiyse—**كلّ**’ün **لام**’ını zamme ile ve **يَرْعَب**’ın **ياء**’ını fetha ile—manası “doluyor”dur; kim “**فيُرْعَب**” diye rivayet ettiyse—**الياء** zamme ile—manası “dolduruluyor”dur. Ve **كلّ**’ün nasb ile rivayet edildiği de olmuştur; **لِـيَرْعَبُ** için öne alınmış mef’ûl olması üzere; senin “**أَمـَّا زيداً فضَرَبْت**” demen gibi; aynı şekilde “**أَمـّا كلّ وادٍ فيَرْعَب**”. Ve **يَرْعَبُ**’da selin ve yağmurun zamiri vardır. Ve “**فيُرْوِي**” diye rivayet edildi—**الياء** zamme ile ve **الواو** kesra ile—“**فتَرْوَى**” sözünün yerine; bu rivayete göre **الرُّبى** “**يُرْوِي**” ile nasb yerindedir; ve “**يُرْوي**”da selin yahut yağmurun zamiri vardır. Kim “**فتَرْوَى**” diye rivayet ettiyse **الرُّبى**’yı mübtedâ ile ref etti ve **تَرْوَى** onun haberidir.

Ve **الرَّعِـيبُ**: yağ sızdıran.

Ve **رَعَّبَتِ الحمامةُ**: ötüşünü yükseltti ve onu şiddetlendirdi.

Ve **الرَّاعِـبـيُّ**: güvercinden bir cinstir. Ve **حَمامةٌ راعِـبِـيَّة**: sesinde **تَرْعِـيباً** ile **تُرَعِّبُ**; o, sesin şiddetidir; nisbet lafzı üzere gelmiştir, fakat nisbet değildir; ve denildi ki: bir yere nisbetttir; onun isminin kalıbını bilmem. Ve dersin ki: “O, elbette **شَدِيدُ الرَّعْبِ**’dir”; Ru’be dedi:

ولا أُجِـيبُ الرَّعْبَ إِن دُعِـيتُ

Ve “**إِنْ رُقِـيتُ**” diye de rivayet edilir. **الرَّعْب** ile muradı: tehdit. “**إِن رُقِـيتُ**”, yani tehditle aldatıldıysam, boyun eğmem ve korkmam.

Ve **السَّنامُ الـمُرَعَّبُ**: parçalanmış olan.

Ve **رَعَب السَّنامَ** ve başkasını, **يَرْعَبُه**; ve **رَعَّبَه**: onu kesti. Ve **التِّرعِـيبةُ**—kesra ile—ondan bir parçadır; çoğulu **تِرْعِـيبٌ**’dir. Ve denildi ki: **التِّرْعِـيبُ** uzun şeritler hâlinde parçalanmış hörgüçtür; o bir isimdir, mastar değildir. Sîbeveyh nakletti: **التِّرْعِـيبَ**’i **التَّرعِـيبِ** içinde, tâbi kılma (itbâ‘) üzere; ve sâkine aldırmadı; çünkü o sağlam olmayan bir engeldir.

Ve **سَنامٌ رَعِـيبٌ**: yani dolu, semiz. Şemr dedi: Onun **تَرْعِـيبُه**’u, titremesi, semizliği ve kalınlığıdır; sanki semizliğinden titriyor.

Ve **الرُّعْبُوبَة**: **التِّرْعِـيبة** gibi; ve denilir: “Yanındaki bir hörgüçten bize bir **رُعْبُوبةً** yedirdi”; o, **الرُّعْبَبُ**’dır. Ve bir cariye **رُعْبوبةٌ** ve **رُعْبوبٌ** ve **رِعْبيبٌ**: taze bir dal parçası; sonuncusu bu babdan Sîrâfî’den; çoğulu **الرَّعابِـيبُ**; Humeyd dedi:

رَعابِـيبُ بِـيضٌ، لا قِصارٌ زَعانِفٌ، *  ولا قَمِعات، حُسْنُهُنَّ قَرِيبُ

Yani senden uzak olunca onu güzel bulmazsın; ancak boyunun çirkinliği sebebiyle, teemmül sırasında onu güzel bulursun. Ve denildi ki: o, güzel, beyaz, taze, tatlıdır; ve denildi ki: o yalnızca beyazdır. Leys şu beyti okudu:

ثُمَّ ظَلِلْنا في شِواءٍ، رُعْبَبُه *  مُلَهْوَجٌ، مِثل الكُشَى نُكَشِّبُهْ

Lahyânî dedi: o, beyaz, yumuşak olandır. Ve **الطلعة**’nın köküne de **رُعْبوبة** denilir. Ve **الرُّعْبُوبة**: uzun olan; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve bir dişi deve **رُعْبوبة** ve **رُعْبوبٌ**: hafif, atılgan; Ubeyd b. el-Ebras dedi:

إِذا حَرَّكَتْها الساقُ قلت: نَعامَةٌ،  *  وإِن زُجِرَتْ، يوماً، فلَيْسَتْ برُعْبُوبِ

Ve **الرُّعْبوبُ**: zayıf, korkak.

Ve **الرَّعْب**: sihirden bir rukyedir; okuyucu **رَعَبَ** eder, **يَرْعَب رَعْباً**.

Ve bir adam **رَعَّابٌ**: bundan rukye yapan.

Ve **الأَرْعَبُ**: kısa boylu; o, **الرَّعيبُ** de olur; çoğulu **رُعُبٌ** ve **رُعْبٌ**’dur. Bir kadın dedi:

إِني لأَهْوَى الأَطْوَلِـين الغُلْبَا، *  وأُبْغِضُ الـمُشَيَّبِـينَ الرُّعْبا

Ve **الرَّعْباءُ**: bir yerdir; sabit değildir.
