# رعد — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B9%D8%AF/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B9%D8%AF/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B9%D8%AF.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: رعد

الرِّعْدَة: النافض يكون من الفزع وغيره، وقد أُرْعِدَ فارتَعَدَ. وتَرَعْدَد: أَخَذته الرعدة. والارتعاد: الاضطراب، تقول: أَرعده فارتعد. وأُرْعِدَت فرائصه عند الفزع. وفي حديث زيد بن الأَسود: فجيء بهما تُرْعَد فرائصهما أَي ترجف وتضطرب من الخوف.
ورجل تِرْعِيد ورِعْديد ورِعْديدَة: جبان يُرْعَدُ عند القتال جبناً؛ قال أَبو العيال:
ولا زُمَّيْلَةٌ رِعْديـ
دَةٌ رَعِشٌ، إِذا ركبوا
ورجل رِعْشيش: مثل رَعْديد، والجمع رعاديد ورعاشِيشُ، وهو يَرْتَعِدُ ويَرْتَعِشُ. ونبات رعديد: ناعم؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
والخازِبازِ السَّنِمَ الرِّعديدا
وقد تَرَعَّد. وامرأَة رِعديدة: يترجرج لحمها من نَعْمتها وكذلك كلُّ شيءٍ مترجرج كالقَريس والفالوذ والكثيب ونحوه، فهو يَتَرَعدَد كما تترعدد الأَليَة؛ قال العجاج:
فهو كَرِعْديدِ الكَثيب الأَيْهم
والرِّعديد المرأَة الرَّخْصة. وقيل لأَعرابي: أَتعرف الفالوذ؟ قال: نعم أَصفر رِعْديد. وجارية رِعْديدة: تارّة ناعِمة، وجَوارٍ رعاديدُ. ابن الأَعرابي: وكثيب مُرْعِد أَي مُنْهال، وقد أُرْعِدَ إِرْعاداً؛ وأَنشد:
وكفَلٌ يَرْتَجُّ تَحتَ المِجْسَدِ،
كالغُصْن بين المُهَدات المُرْعَد
أَي ما تمهد من الرمل.
والرعد: الصوت الذي يسمع من السحاب. وأَرْعَد القوم وأَبرَقوا: أَصابهم رعد وبرق. ورعَدت السماء تَرْعُد وترعَد رعْداً ورُعوداً وأَرْعَدت: صوّتت للإِمطار. وفي المثل: رب صَلَفٍ تحتَ الراعدَة؛ يضرب للذي يكثر الكلام ولا خير عنده. وسحابة رعَّادة: كثيرة الرعد. وقال اللحياني: قال الكسائي: لم نسمعهم قالوا رعادة. وأَرْعَدنا: سمعنا الرَّعْدَ. ورُعِدْنا: أَصابنا الرعد. وقال اللحياني: لقد أَرْعَدنا أَي أَصابنا رَعد. وقوله تعالى: يسبح الرعد بحمده والملائكة من خيفته؛ قال الزجاج: جاء في التفسير أَنه ملك يزجر السحاب؛ قال: وجائز أَن يكون صوت الرعد تسبيحه لأَن صوت الرعد من عظيم الأَشياء. وقال ابن عباس: الرعد ملك يسوق السحاب كما يسوق الحادي الإِبل بحُدائه. وسئل وهب بن منبه عن الرعد فقال: الله أَعلم. وقيل: الرعد صوت السحاب والبرق ضوءٌ ونور يكونان مع السحاب. قالوا: وذكر الملائكة بعد الرعد في قوله عز وجل: ويسبح الرعد بحمده والملائكة، يدل على أَن الرعد ليس بملك. وقال الذين قالوا الرعد ملك: ذكر الملائكة بعد الرعد وهو من الملائكة، كما يذكر الجنس بعد النوع. وسئل عليّ، رضي الله عنه، عن الرعد فقال: مَلَك، وعن البرق فقال: مَخاريقُ بأَيدي الملائكة من حديد. وقال الليث: الرعد ملك اسمه الرعد يسوق السحاب بالتسبيح؛ قال: ومن صوته اشتق فعل رَعَدَ يَرْعُد ومنه الرِّعْدَة والارتعاد. وقال الأَخفش: أَهل البادية يزعمون أَن الرعد هو صوت السحاب والفقهاء يزعمون أَنه ملك. ورَعَدت المرأَة وأَرْعدَت: تحسنت وتعرّضت. ورَعَدَ لي بالقول يَرْعُد رَعْداً، وأَرْعَد: تهدَّدَ وأَوعد. وإِذا أَوْعد الرجل قيل: أَرْعَدَ وأَبرَقَ ورَعَدَ وبرَقَ؛ قال ابن أَحمر:
يا جَلَّ ما بَعُدَت عليك بِلادُنا
وطِلابُنا، فابرُقْ بأَرضك وارْعُد
الأَصمعي: يقال رَعَدت السماء وبَرَقت ورعَدَ له وبرق له إِذا أَوعده، ولا يجيز أَرعَدَ ولا أَبرَقَ في الوعيد ولا السماء؛ وكان أَبو عبيدة يقول: رَعَدَ وأَرعَدَ وبرق وأَبرَقَ بمعنى واحد، ويحتج بقول الكميت: أَرْعِدْ وأَبرِقْ يا يزيـ
دُ، فما وعِيدُك لي بضائر
ولم يكن الأَصمعي يحتج بشعر الكميت. وقال الفراء: رعَدَت السماءُ وبَرَقَت رعْداً ورُعوداً وبَرْقاً وبُروقاً بغير أَلف. وفي حديث أَبي مليكة: إِن أُمَّنا ماتت حين رعَد الإِسلامُ وبَرَق أَي حين جاء بوعيده وتَهَدُّده. ويقال للسماء المنتظَرَة إِذا كثر الرعد والبرق قبل المطر: قد أَرعدت وأَبرقت؛ ويقال في ذلك كله: رعَدَت وبَرَقَت.
ويقال: هو يُرَعْدِدُ أَي يُلحف في السؤال. ورجل رَعَّادة ورَعَّاد: كثير الكلام.
والرُّعَيْداءُ: ما يرمى من الطعام إِذا نُقِّي كالزؤانِ ونحوه، وهي في بعض نسخ المصنف رُغَيْداء، والغين أَصح
(* قوله «والغين أصح» كذا بالأصل
بإعجام الغين، وفي شرح القاموس والعين أصح باهمالها ونسبها للفراء.) والرَّعَّاد: ضرب من سمك البحر إِذا مسه الإِنسان خَدِرَتْ يده وعضده حتى يَرْتَعِدَ ما دام السمك حيّاً.
وقولهم: جاء بذاتِ الرَّعْدِ والصَّلِيلِ، يعني بها الحرب. وذاتُ الرَّواعِدِ: الداهية.
وبنو راعِد: بطن، وفي الصحاح: بنو راعِدة.

### Türkçe

**الرِّعْدَة**: korku ve başkası gibi şeylerden olan titreme; ve gerçekten **أُرْعِدَ** de, böylece **ارتَعَدَ**.

Ve **تَرَعْدَد**: titreme onu tuttu. Ve **الارتعاد**: çalkalanma; dersin ki: **أَرعده** de o da **فارتعد**. Ve korku anında onun **فرائصه**’i **أُرْعِدَت**. Zeyd b. el-Esved’in hadisinde: “İkisiyle gelindi; onların **فرائصهما**’ı **تُرْعَد**” yani korkudan titrer ve çalkalanır.

Ve bir adam **تِرْعِيد** ve **رِعْديد** ve **رِعْديدَة**: savaşta korkaklıkla titreyen korkak; Ebû’l-‘Iyâl dedi ki:
ولا زُمَّيْلَةٌ رِعْديـ
دَةٌ رَعِشٌ، إِذا ركبوا

Ve bir adam **رِعْشيش**: **رَعْديد** gibidir; çoğulu **رعاديد** ve **رعاشِيشُ**; o **يَرْتَعِدُ** ve **يَرْتَعِشُ**. Ve bir bitki **رعديد**: yumuşak; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
والخازِبازِ السَّنِمَ الرِّعديدا

Ve gerçekten **تَرَعَّد**. Ve bir kadın **رِعديدة**: yumuşaklığından eti sallanır; ve bunun gibi her sallanan şey, **القَريس** ve **الفالوذ** ve **الكثيب** ve benzeri gibi; o, **الأَليَة**’nin **تترعدد** etmesi gibi **يَتَرَعدَد** eder; el-‘Accâc dedi ki:
فهو كَرِعْديدِ الكَثيب الأَيْهم

Ve **الرِّعديد**: yumuşak kadın. Ve bir bedevîye denildi: “**الفالوذ**’u tanır mısın?” Dedi: “Evet; sarı **رِعْديد**.” Ve bir cariye **رِعْديدة**: yumuşak, nazlı; ve cariyeler **رعاديدُ**.

İbnü’l-A‘râbî: ve bir kum tepeciği **مُرْعِد** yani dökülen; ve gerçekten **أُرْعِدَ** **إِرْعاداً**; ve inşâd etti:
وكفَلٌ يَرْتَجُّ تَحتَ المِجْسَدِ،
كالغُصْن بين المُهَدات المُرْعَد

Yani kumdan düzlenen şey.

Ve **الرعد**: buluttan işitilen sestir. Ve kavim **أَرْعَد** etti ve **أَبرَقوا**: onlara gök gürültüsü ve şimşek isabet etti. Ve gök **رعَدت**; **تَرْعُد** ve **ترعَد**; **رعْداً** ve **رُعوداً**; ve **أَرْعَدت**: yağmur için ses çıkardı. Ve meselde: “رب صَلَفٍ تحتَ الراعدَة”; çok konuşan ve yanında hayır olmayan kimse için darb-ı meseldir. Ve bir bulut **رعَّادة**: gök gürültüsü çok olan. el-Lihyânî dedi: el-Kisâî dedi: onların **رعادة** dediklerini işitmedik. Ve **أَرْعَدنا**: **الرَّعْدَ**’i işittik. Ve **رُعِدْنا**: bize gök gürültüsü isabet etti. el-Lihyânî dedi: “Gerçekten **أَرْعَدنا**” yani bize **رَعد** isabet etti. Ve Yüce Allah’ın sözü: “يسبح الرعد بحمده والملائكة من خيفته”; ez-Zeccâc dedi: tefsirde geldi ki o, bulutu sevk eden bir melektir; dedi: ve caizdir ki gök gürültüsünün sesi onun tesbihi olsun; çünkü gök gürültüsünün sesi büyük şeylerdendir. İbn Abbâs dedi: **الرعد** bir melektir; bulutu, kervan sürücüsünün develeri kendi **حُداء**’sıyla sürmesi gibi sürer. Ve Vehb b. Münebbih’e **الرعد** hakkında soruldu da dedi: Allah daha iyi bilir. Ve denildi: **الرعد** bulutun sesidir; **البرق** ise bulutla birlikte olan bir ışık ve nurdur. Dediler ki: Aziz ve Celîl olanın sözü “ويسبح الرعد بحمده والملائكة”de **الرعد**’den sonra meleklerin zikredilmesi, **الرعد**’in bir melek olmadığına delalet eder. Ve **الرعد** melektir diyenler dedi ki: **الرعد**’den sonra meleklerin zikredilmesi, o meleklerden olduğu hâlde; nitekim cins, türden sonra zikredilir. Ve Ali’ye, Allah ondan razı olsun, **الرعد** hakkında soruldu da dedi: “Bir melek.” Ve **البرق** hakkında soruldu da dedi: “Meleklerin ellerinde demirden **مَخاريقُ**.” el-Leys dedi: **الرعد** adı **الرعد** olan bir melektir; bulutu tesbihle sürer; dedi: ve onun sesinden **رَعَدَ يَرْعُد** fiili türetildi; ve ondan **الرِّعْدَة** ve **الارتعاد**. el-Ahfeş dedi: bedevîler, **الرعد**’in bulutun sesi olduğunu sanırlar; fakihler ise onun bir melek olduğunu sanırlar.

Ve kadın **رَعَدت** ve **أَرْعدَت**: güzelleşti ve kendini gösterdi. Ve sözle bana **رَعَدَ**; **يَرْعُد**; **رَعْداً**; ve **أَرْعَد**: tehdit etti ve korkuttu. Ve erkek tehdit edince denilir: **أَرْعَدَ** ve **أَبرَقَ**; ve **رَعَدَ** ve **برَقَ**; İbn Ahmer dedi:
يا جَلَّ ما بَعُدَت عليك بِلادُنا
وطِلابُنا، فابرُقْ بأَرضك وارْعُد

el-Asma‘î: denilir: gök **رَعَدت** ve **بَرَقت**; ve ona **رعَدَ** ve ona **برق**; onu tehdit ettiğinde; ve tehditte de gökte de **أَرعَدَ**’ı ve **أَبرَقَ**’ı caiz görmez. Ebû Ubeyde ise derdi ki: **رَعَدَ** ve **أَرعَدَ**, ve **برق** ve **أَبرَقَ** bir mânâdadır; ve Kümeyt’in sözüyle delil getirir:
أَرْعِدْ وأَبرِقْ يا يزيـ
دُ، فما وعِيدُك لي بضائر

Ve el-Asma‘î, Kümeyt’in şiiriyle delil getirmezdi. el-Ferrâ dedi: gök **رعَدَت** ve **بَرَقَت**; **رعْداً** ve **رُعوداً**; ve **بَرْقاً** ve **بُروقاً**; elifsiz. Ebû Muleyke’nin hadisinde: “Şüphesiz annemiz, İslâm **رعَد** ettiğinde ve **بَرَق** ettiğinde öldü” yani tehdidi ve korkutması geldiğinde. Ve yağmurdan önce gök gürültüsü ve şimşek çoğaldığında beklenen göğe denilir: gerçekten **أَرعدت** ve **أَبرقت**; ve bunların hepsinde denilir: **رعَدَت** ve **بَرَقَت**.

Ve denilir: o **يُرَعْدِدُ** yani istemede ısrar eder. Ve bir adam **رَعَّادة** ve **رَعَّاد**: çok konuşan.

Ve **الرُّعَيْداءُ**: ayıklandığında yemekten atılan şey; **الزؤانِ** ve benzeri gibi; ve o, musannifin bazı nüshalarında **رُغَيْداء**’dır; ve **الغين** daha doğrudur
(* “والغين أصح” sözü: asılda böyle, **الغين**’in noktalanmasıyla; ve Kâmûs şerhinde “ve **العين** daha doğrudur” noktasız bırakılmasıyla; ve onu el-Ferrâ’ya nispet etti.)

Ve **الرَّعَّاد**: deniz balığından bir tür; insan ona dokunduğunda eli ve pazusu uyuşur; balık canlı kaldıkça titrer.

Ve onların sözü: “ذاتِ **الرَّعْدِ** ve **الصَّلِيلِ** ile geldi”; bununla savaşı kasteder.

Ve **ذاتُ الرَّواعِدِ**: musibet.

Ve Benû **راعِد**: bir koldur; ve **الصحاح**’ta: Benû **راعِدة**.
