# رعظ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B9%D8%B8/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B9%D8%B8/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رعظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B9%D8%B8.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: رعظ

رُعْظُ السهْم: مَدْخَلُ سِنْخِ النَّصْلِ وفَوْقه لَفائفُ العَقَب، والجمع أَرْعاظٌ؛ وأَنشد:
يَرْمِي إِذا ما شَدَّدَ الأَرْعاظا،
على قِسِيٍّ حُرْبِظَت حِرْباظا
وفي الحديث: أَهْدَى له يَكْسُوم سِلاحاً فيه سَهم قد رُكِّب مِعْبَلُه في رُعْظِه؛ الرُّعْظُ: مَدْخَلُ النَّصْلِ في السهم. والمِعْبَلُ والمِعْبلة: النَّصْل. وفي المثل: إِنه ليَكْسِرُ عليك أَرْعاظ النبْل غضَباً؛ يُضْرب للرجل الذي يشتدّ غضَبُه، وقد فُسِّر على وجهين: أَحدهما أَنه أَخذ سهماً وهو غَضْبانُ شديد الغضب فكان ينْكُت بنصله الأَرض وهو واجِمٌ نكْتاً شديداً حتى انكسر رُعْظُ السهم، والثاني أَنه مثل قولهم إِنه ليَحْرِقُ عليكَ الأُرَّم أَي الأَسنان، أَرادوا أَنه كان يُصَرِّف بأَنيابِه من شدَّة غضَبه حتى عَنِتَت أَسناخُها من شدة الصريف، فشبَّه مَداخِل الأَنياب ومَنابِتها بمَداخِل النِّصال من النِّبال.
ورَعَظَه بالعَقَب رَعْظاً، فهو مَرْعُوظ ورَعِيظ: لفَّه عليه وشدَّه به. وفوق الرُّعْظ الرِّصافُ: وهي لَفائفُ العقَب. وقد رَعِظ السهمُ، بالكسر، يَرْعَظُ رَعَظاً: انكسر رُعْظُه، فهو سهم رَعِظٌ. وسهم مَرْعُوظ: وصفَه بالضعْف، وقيل: انكسر رُعظه فشُدَّ بالعقَب فَوْقَه، وذلك العقَبُ يسمَّى الرِّصاف، وهو عيب؛ وأَنشد ابن بري للراجز:
ناضَلَني وسهْمُه مَرْعُوظ

### Türkçe

**رُعْظُ السهْم**: okun **سِنْخِ النَّصْل**’inin giriş yeridir; onun üstünde de **العَقَب**’ın sargıları vardır. Çoğulu **أَرْعاظٌ**’dur. Ve inşad etti:

يَرْمِي إِذا ما شَدَّدَ **الأَرْعاظا**،
على قِسِيٍّ حُرْبِظَت حِرْباظا

Ve hadiste: Ona **يَكْسُوم** bir silah hediye etti; içinde, **مِعْبَلُه**’u **رُعْظِه**’ine yerleştirilmiş bir ok vardı. **الرُّعْظُ**: **النَّصْل**’in ok içindeki giriş yeridir. **المِعْبَلُ** ve **المِعْبلة**: **النَّصْل**’dir. Ve meselde: “Şüphesiz o, öfkeyle senin üzerine **أَرْعاظ** **النبْل**’i kırar.” Öfkesi şiddetlenen adam için darb-ı mesel yapılır. Ve iki vecih üzere tefsir edilmiştir: Birincisi, onun bir ok alıp, öfkeli, şiddetli öfke sahibi iken, dalgın halde **نصله** ile yeri şiddetli bir dürtüşle dürtüp durmasıdır; nihayet okun **رُعْظُ**’u kırıldı. İkincisi, onların “Şüphesiz o, senin üzerine **الأُرَّم**’i, yani dişleri yakar” sözleri gibidir; murat ettiler ki o, öfkesinin şiddetinden dolayı köpekdişleriyle sürtüp dururdu; ta ki şiddetli sürtmeden dolayı onların **أَسناخُها**’sı incinip zedelendi. Böylece köpekdişlerinin giriş yerlerini ve bitişme yerlerini, oklardaki **النِّصال**’in giriş yerlerine benzetti.

Ve onu **العَقَب** ile **رَعَظَه**; **رَعْظاً**: onu onun üzerine sardı ve onunla sımsıkı bağladı; o halde o **مَرْعُوظ** ve **رَعِيظ**’dir. **الرُّعْظ**’un üstünde **الرِّصافُ** vardır: o, **العَقَب**’ın sargılarıdır. Ve ok **رَعِظ** etti—kesre ile—**يَرْعَظُ** **رَعَظاً**: onun **رُعْظُ**’u kırıldı; o halde o **رَعِظٌ** oktur. Ve **مَرْعُوظ** ok: onu zayıflıkla vasfetti; ve denildi ki: onun **رُعظه**’u kırıldı da üstünden **العقَب** ile bağlandı; ve o **العقَب**’a **الرِّصاف** denir; o bir ayıptır. Ve İbn Berrî recez söyleyen için inşad etti:

ناضَلَني وسهْمُه **مَرْعُوظ**
