# رعظ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B9%D8%B8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B9%D8%B8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رعظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B9%D8%B8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: رعظ

رعظ السهم، بالضم: مدخل سنخ النصل، وفوقه الرصاف، وهي لفائف العقب نقله الجوهري، وهو قول الليث. قال: و الجوهري: أرعاظ، وأنشد:
  يرمي إذا ما شدد الأرعاظـا                      على قسي حربظت حرباظا ويقال: إن فلانا ليكسر عليك أرعاظ النبل، وهو مثل يضرب لمن يشتد غضبه، كأنه يقول: إذا أخذ السهم وهو غضبان شديد الغضب نكت به، أي بنصله الأرض - وهو واجم - نكتا شديدا، حتى ينكسر رعظه، هكذا فسروه. أو هو مثل قولهم: فلان يحرق عليك الأرم معناه يحرق عليك الأسنان، أرادوا أنه كان يصرف بأنيابه من شدة غضبه حتى عنتت أسناخها من شدة الصريف، شبه مداخل الأنياب ومنابتها بمداخل النصال من النبال، كما في اللسان والعباب.
 وفي مثل آخر، يقال: ما قدرت على كذا وكذا حتى تعطفت علي أرعاظ النبل، نقله الصاغاني في العباب. في الأساس: طلبت حاجة فما قدرت عليها حتى ارتدت علي أرعاظ النبل، وهو مجاز.
 ورعظه بالعقب، كمنعه، رعظا: جعل له رعظا، كأرعظه، كلاهما عن الزجاج، أي لفة عليه، وشده به، فهو مرعوظ ورعيظ. وقال ابن عباد: رعظه وأرعظه: كسر رعظه، فهو ضد.

  وقال أيضا: الترعيظ: التفتير. يقال: ما زال يرعظني عنه، أي يفترني. وأيضا التعجيل، يقال: لا ترعظه عني، أي لا تعجله، فهو ضد، كذا في العباب. ووقع في التكملة: أرعظني عن الأمر: فترني. وقال ابن عباد أيضا: الترعيظ: تحريك الإصبع لترى أبها بأس أم لا، وهو في التكملة بالتخفيف. أو الترعيظ: تحريك الوتد لتقلعه، عن ابن عباد أيضا.
 قال والترعظ: أن تحاول تسوية حمل على بعير فيروغ، كذا في العباب ومما يستدرك عليه: رعظ السهم، كفرح: انكسر رعظه، فهو سهم رعظ، نقله الجوهري. وقال أبو خيرة العدوي: سهم مرعوظ، إذا وصف بالضعف، وأنشد:
  ناضلني وسهمه مرعوظ ونقله ابن عباد أيضا هكذا. وقال غيره: سهم مرعوظ: انكسر رعظه فشده بالعقب، وذلك عيب، قاله ابن بري. ورعظ، بالكسر: عجل، عن ابن عباد. وقال الليث في المثل: من أبهظ يرعظ أي من ألجأ عدوه عطف عليه بالشر.

### Türkçe

**رعظ** **السهم**، damme ile: **سنخ** **النصل**’in girdiği yer; onun üstünde **الرصاف** vardır; o da **العقب**’in sarımlarıdır; bunu **الجوهري** nakletti; bu, **الليث**’in sözüdür. Dedi: ve **الجوهري**: **أرعاظ**; ve şu beyti okudu:
  Atar, ne zaman **الأرعاظـا**’yı sıkıca bağlasa                      **قسي** üzerine, **حربظت** **حرباظا**
Ve denilir: Şüphesiz falan kimse, senin üzerine **أرعاظ** **النبل**’i kırar; bu, öfkesi şiddetlenen kimse hakkında darb-ı mesel olarak söylenir; sanki şöyle der: Ok’u, o öfkeli iken, şiddetli öfke sahibi iken aldığında, onunla (yani onun **نصل**’iyle) yere — o, suskun iken — şiddetli bir dürtüşle dürter; ta ki onun **رعظ**’u kırılsın; onu böyle tefsir ettiler. Yahut o, onların “Falan kimse senin üzerine **الأرم**’i yakar” sözleri gibidir; manası: senin üzerine dişleri yakar; murat ettiler ki, öfkesinin şiddetinden dolayı azı dişleriyle sürterdi; ta ki onların **أسناخ**’ı, sürtmenin şiddetinden dolayı incinip gevşedi; azı dişlerinin girişlerini ve bitiş yerlerini, okların **نصال**’ının **نبال**’dan girişlerine benzetti; **اللسان** ve **العباب**’da olduğu gibi.

Ve başka bir meselde, denilir: Şu ve şu şeye güç yetiremedim, ta ki bana **أرعاظ** **النبل** eğilip büküldü; bunu **الصاغاني** **العباب**’da nakletti. **الأساس**’ta: Bir ihtiyaç istedim de ona güç yetiremedim, ta ki bana **أرعاظ** **النبل** geri döndü; ve o, mecazdır.

Ve onu **العقب** ile **رعظه** etti; **منعه** gibi; **رعظا**: ona bir **رعظ** yaptı; **أرعظه** gibi; ikisi de **الزجاج**’dan; yani onun üzerinde bir sarım; ve onu onunla sıktı; o hâlde o, **مرعوظ** ve **رعيظ**’dir. **ابن عباد** dedi: **رعظه** ve **أرعظه**: onun **رعظ**’unu kırdı; o hâlde o, zıddır.

Ve yine dedi: **الترعيظ**: gevşetme/bezdirme. Denilir: Ondan dolayı beni durmadan **يرعظني** etti; yani beni gevşetir/bezdirir. Ve ayrıca acele ettirme; denilir: Onu benden **ترعظه** etme; yani onu acele ettirme; o hâlde o, zıddır; **العباب**’da böyle. **التكملة**’de vaki oldu: **أرعظني** **عن** **الأمر**: beni gevşetti/bezdirtti. **ابن عباد** yine dedi: **الترعيظ**: parmağı oynatmak; onunla, onda kuvvet var mı yok mu görülsün diye; ve o, **التكملة**’de tahfif iledir. Yahut **الترعيظ**: kazığı oynatmak; onu söküp çıkarmak için; yine **ابن عباد**’dan.
Dedi: ve **الترعظ**: bir deve üzerinde bir yükü düzeltmeyi denemen; fakat o (deve) ürküp kaçar; **العباب**’da böyle. Ve kendisine istidrâk olunacaklardandır: **رعظ** **السهم**، **كفرح**: onun **رعظ**’u kırıldı; o hâlde o, **سهم** **رعظ**’dır; bunu **الجوهري** nakletti. **أبو خيرة العدوي** dedi: **سهم** **مرعوظ**; zayıflıkla vasfedildiği zaman; ve şu beyti okudu:
  Benimle atıştı; hâlbuki onun oku **مرعوظ**
Ve **ابن عباد** da bunu böyle nakletti. Başkası dedi: **سهم** **مرعوظ**: onun **رعظ**’u kırıldı; sonra onu **العقب** ile bağladı; ve bu bir ayıptır; bunu **ابن بري** söyledi. Ve **رعظ**، kesre ile: acele etti; **ابن عباد**’dan. Ve **الليث** meselde dedi: **من** **أبهظ** **يرعظ** yani: Kim düşmanını sıkıştırıp mecbur bırakırsa, ona şer ile eğilip bükülür.
