# رعظ — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B9%D8%B8/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B9%D8%B8/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رعظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B9%D8%B8.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: رعظ

باب العين والظاء مع الراء
عظر ، رعظ
استعمل منه : عظر ، رعظ .
عظر : أبو عبيد عن أبي الجرّاح قال : إذا كَظَّ الرجلَ شُرْبُ الماء وثقُل في جَوفه فذلك الإعظار ، وقد أعظرني الشرابُ . أبو العباس عن ابن الأعرابي : العِظَار : الامتلاء من الشراب . وقال شمر : العَظَارِيّ : ذكور الجراد . وأنشد :
غداً كالعَمَلَّس في حُذْله
رؤوس العَظَاري كالعُنْجُد
والعملَّس : الذئب ، وحُذْله : حُجْزة إزاره ، والعُنْجُد : الزبيب . وقال ابن الأعرابي : العُظرُ جمع عَظُور ، وهو الممتلىء من أيّ الشراب كان . وقال أبو عمرو : العِظْير : القصير من الرجال . وقال الأصمعيّ : العِظْير : القويّ الغليظ ، وأنشد :
تُطَلِّح العظير ذا اللَوْتِ الضَبِث
وقال ابن دريد : العِظْير : الكَزَ الغليظ .
رعظ : أبو عبيد عن الأصمعي : الرُعْظ : مَدْخَل النَصْل في السهم ، وجمعه أرعاظ . ومن أمثال العرب : إن فلاناً ليكسِر عليك أرعاظ النَبْل ، يضرب للرجل الذي يشتدّ غضبه . وقد فسّر على وجهين . أحدهما أنه أخذ سهماً وهو غضبان شديد الغضب فكان يَنْكُت بنصله الأرض وهو واجم نَكْتاً شديداً حتى انكسر رُعْظ السهم . والقول الثاني أنه مثل قولهم : إنه ليَحْرِق عليك الأُرَّم أي الأسنان ، أرادوا أنه كانَ يَصْرِف بأنيابه من شدَّة غضبه حتى عَنِتَت أسناخُها من شدَّة الصَرِيف ، شبّه مداخل الأنياب ومنابتها مداخل النِصال من النبال . وقال أبو خَيرة : سهم مرعوظ ، وصفه بالضعف وقال الليث : الرُعْظ : الذي يُدخل فيه سِنْخ النصل . وأنشد :
يَرْمي إذا ما سَدَّد الأرعاظا
على قسيّ حُرْبظت حِرباظا
وسهم مرعوظ إذا انكسر رُعْظُه فشُدّ بالعَقَب فوقه ، وذلك العَقَب يسمَّى الرِصَاف .

### Türkçe

باب العين والظاء مع الراء
**عظر** , **رعظ**

Şundan kullanılmıştır: **عظر** , **رعظ** .

**عظر**: Ebû Ubeyd, Ebû’l-Cerrâh’tan: Adamı su içmesi tıkayıp karnında ağırlaştığı zaman, işte bu **الإعظار**’dır; “İçecek beni tıkadı/ağırlaştırdı” denir: **وقد أعظرني الشرابُ**. Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **العِظَار**: içecekten dolma. Şemmer dedi: **العَظَارِيّ**: çekirgelerin erkekleri. Şiir okudu:
غداً كالعَمَلَّس في حُذْله
رؤوس العَظَاري كالعُنْجُد

**والعملَّس**: kurt; **وحُذْله**: izârının kuşağı; **والعُنْجُد**: kuru üzüm. İbnü’l-A‘râbî dedi: **العُظرُ** , **عَظُور**’un çoğuludur; o, hangi içecek olursa olsun içecekten dolmuş olandır. Ebû Amr dedi: **العِظْير**: erkeklerden kısa olan. Asma‘î dedi: **العِظْير**: güçlü, kalın; şiir okudu:
تُطَلِّح العظير ذا اللَوْتِ الضَبِث

İbn Düreyd dedi: **العِظْير**: kalın **الكَزَ**.

**رعظ**: Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **الرُعْظ**: okun içinde **النَصْل**’in girdiği yer; çoğulu **أرعاظ**’dır. Arapların darbımesellerindendir: “Şüphesiz falan kimse senin üzerine okların **أرعاظ**’ını kırar”: **إن فلاناً ليكسِر عليك أرعاظ النَبْل**; öfkesi şiddetlenen adam için darbımesel yapılır. İki vecih üzere açıklanmıştır. Birincisi: bir ok aldı, o şiddetli öfkeli iken, ucu ile yeri dürtüp duruyordu; suskun iken şiddetli bir dürtme ile, nihayet okun **رُعْظ**’ı kırıldı. İkinci söz: onların “Şüphesiz o, senin üzerine **الأُرَّم**’ı, yani dişleri yakar” sözleri gibidir; murat ettiler ki, öfkesinin şiddetinden azı dişleriyle sürtüp duruyordu; sürtmenin şiddetinden onların kökleri zahmete uğradı; azı dişlerinin girişlerini ve bitiş yerlerini, okların içindeki **النِصال**’in giriş yerlerine benzetti. Ebû Hayra dedi: **سهم مرعوظ**; onu zayıflıkla vasfetti. Leys dedi: **الرُعْظ**: **سِنْخ**’u, yani **النصل**’in kökü, içine sokulan şey. Şiir okudu:
يَرْمي إذا ما سَدَّد الأرعاظا
على قسيّ حُرْبظت حِرباظا

Ve **سهم مرعوظ**: **رُعْظ**’ı kırıldığı zaman, onun üstünden **العَقَب** ile bağlanır; işte o **العَقَب**’a **الرِصَاف** denir.
