# رعف — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B9%D9%81/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B9%D9%81/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رعف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B9%D9%81.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: رعف

الرَّعْفُ: السَّبْقُ، رَعَفْتُ أَرْعُفُ؛ قال الأَعشى:
به ترعُفُ الأَلْفَ إذْ أُرْسِلَتْ،
غَداةَ الصَّباحِ، إذا النَّقْعُ ثارا
ورَعَفَه يَرْعَفُه رَعْفاً: سَبَقَه وتقدَّمَه؛ وأَنشد ابن بري لذي الرمة: بالمُنْعَلاتِ الرَّواعِفِ.
والرُّعاف: دم يَسْبِقُ من الأَنف، رَعَف يَرْعُفُ ويَرْعَفُ رَعْفاً ورُعافاً ورَعُفَ ورَعِفَ. قال الأَزهري: ولم يُعْرَف رُعِفَ ولا رَعُفَ في فِعْلِ الرُّعاف. قال الجوهري: ورَعُفَ، بالضم، لغة فيه ضعيفة، قال الأَزهري: وقيل للذي يخرج من الأَنف رُعافٌ لسبْقه عِلْم الرَّاعِفِ؛ قال عمرو بن لجَإٍ:
حتى ترى العُلْبةَ من إذْرائِها
يَرْعُفُ أَعْلاها من امْتِلائِها،
إذا طَوَى الكفّ على رِشائِها
وفي حديث أَبي قتادة: أَنه كان في عُرْسٍ فَسَمِعَ جارية تَضْرِب بالدُّفِّ فقال لها: ارْعَفي أَي تقدَّمي. يقال منه: رَعِفَ، بالكسر، يَرْعَفُ، بالفتح، ومن الرُّعاف رَعَفَ، بالفتح، يَرْعُفُ، بالضم، ورَعَفَ الفرسُ يَرْعَفُ ويَرْعُفُ أَي سَبَقَ وتقدم؛ وأَنشد ابن بري لِعُبَيْدٍ: يَرْعُفُ الأَلْفَ بالمُدَجَّجِ ذي القَوْ
نَسِ، حتى يَعُودَ كالتِّمثالِ
(* قوله «بالمدجج» كذا بالأصل، والذي في شرح القاموس: بالمزجج.) قال: وأَنشد أَبو عمرو لأَبي نخيلة:
وهُنَّ بعد القَرَبِ القَسِيِّ
مُسْتَرْعِفاتٌ بشَمَرْذَليِّ
والقَسِيُّ: الشديدُ. والشَّمَرْذليُّ: الخادي، واسْترعَفَ مثلُه. والراعِفُ: الفرس الذي يتقدّم الخيلَ. والرَّاعِفُ: طَرَفُ الأَرْنبةِ لتَقَدّمه، صفة غالبة، وقيل: هو عامّة الأَنف، ويقال للمرأَة: لُوثي على مراعِفِك أَي تَلَثَّمِي، ومَراعِفُها الأَنفُ وما حَوْله. ويقال: فَعَلْتُ ذلك على الرَّغْمِ من مَراعِفِه مثل مَراغِمِه. والرَّاعِف: أَنفُ الجبل على التشبيه، وهو من ذلك لأَنه يَسْبِقُ أَي يتقدم، وجمعه الرّواعِفُ. والرّواعِفُ: الرِّماحُ، صفة غالبة أَيضاً، إما لتقدُّمِها للطَّعْن، وإما لِسَيَلانِ الدم منها. والرَّعْفُ: سُرعْة الطعن؛ عن كراع. وأَرْعَفَه: أَعْجَلَه، وليس بثبَتٍ. أَبو عبيدة: بينا نحن نذكر فلاناً رَعَفَ به البابُ أَي دخل علينا من الباب. وأَرْعَفَ قِرْبَتَه أَي ملأَها حتى تَرْعُفَ؛ ومنه قول عمرو بن لجإٍ:
يَرْعُفُ أَعْلاها من امْتِلائها،
إذا طَوَى الكفّ على رِشائها
وراعُوفةُ البئر وراعُوفُها وأُرْعُوفَتها: حجر ناتئٌ على رأْسها لا يُسْتَطاعُ قَلْعُه يقوم عليه المُسْتقي، وقيل: هو في أَسْفلها، وقيل: راعُوفة البئر صخرة تُتْرَكُ في أَسْفَلِ البئر إذا احْتُفِرَتْ تكون ثابتة هناك فإذا أَرادوا تَنْقِيةَ البئر جلس المُنَقِّي عليها، وقيل: هي حجر يكون على رأْس البئر يقوم المستقي عليه، ويروى بالثاء المثلثة، وقد تقدم، وقيل: هو حجر ناتئ في بعض البئر يكون صُلْباً لا يمكنهم حَفْره فيترك على حاله، وقال خالد ابن جَنْبَةَ: راعوفةُ البئر النَّطَّافةُ، قال: وهي مثل عَيْن على قدر جُحْر العَقْرب نِيطَ في أَعلى الرَّكِيّة فيُجاوِزُونها في الحفْر خَمْس قِيَمٍ وأَكثر، فربما وجدوا ماء كثيراً تَبَجُّسُه، قال: وبالرُّوبَنْج عينٌ نَطّافة عذْبة، وأَسفَلَها عين زُعاقٌ، فتَسمع قَطَرانَ
(* قوله «فتسمع قطران إلخ» كذا بالأصل.) النطّافة فيها طرق. قال شمر: من ذهب بالراعُوفةِ إلى النّطّافةِ فكأَنه أَخذه من رُعافِ الأَنف، وهو سَيَلانُ دمِه وقَطَرانُه، ويقال ذلك سيلان الذَّنِينِ؛ وأَنشد قوله: كلا مَنْخَرَيْه سابقاً ومُعَشِّراً،
بما انْفَضَّ من ماء الخَياشِيم راعِفُ
(* قوله « ومعشراً» كذا بالأصل.)
قال: ومَنْ ذَهَبَ بالراعُوفةِ إلى الحجر الذي يتقدَّم طَيَّ البئر على ما ذكر فهو منْ رَعَفَ الرجل أَو الفرس إذا تقدَّم وسبَق. وفي الحديث عن عائشة: أَن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، سُحِرَ وجُعِل سِحْرُه في جُفِّ طَلْعةٍ ودُفِنَ تحْتَ راعُوفةِ البئر، ويروى راعُوثة، بالثاء المثلثة، وقد تقدم.
واسْتَرْعَفَ الحَصى مَنْسِمَ البعير أَي أَدْماه.
والرُّعافيُّ: الرجل الكثيرُ العَطاء مأَْخوذ من الرُّعافِ وهو المطَرُ الكثير. والرُّعُوفُ: الأَمطار الخِفاف، قال: ويقال للرجل إذا اسْتَقْطَرَ الشحمة وأَخذ صُهارتَها: قد أَوْدَفَ واسْتَوْدَفَ واسْتَرْعَفَ واسْتَوْكَفَ واسْتَدامَ واسْتَدْمى، كله واحد. ورَعْفانُ الوالي (* قوله
«ورعفان الوالي» كذا ضبط في الأَصل.): ما يُسْتَعْدى به. وفي حديث جابر: يأْكلون
(* قوله «يأكلون إلخ» كذا بالأصل والنهاية أيضاً.) من تلك الدابَّة ما شاؤوا حتى ارْتَعَفُوا أَي قَوِيَتْ أَقدامُهم فركبوها وتقدموا.

### Türkçe

**الرَّعْفُ**: öne geçme(=sebketme); “**رَعَفْتُ أَرْعُفُ**”. **الأَعشى** dedi ki:
به ترعُفُ الأَلْفَ إذْ أُرْسِلَتْ،
غَداةَ الصَّباحِ، إذا النَّقْعُ ثارا

“**رَعَفَه يَرْعَفُه رَعْفاً**”: onu geçti ve onun önüne geçti; İbn Berrî, Zü’r-Rumme’ye ait olarak şu beyti rivayet etti: **بالمُنْعَلاتِ الرَّواعِفِ**.

**الرُّعاف**: burundan öne akan kandır; “**رَعَف يَرْعُفُ ويَرْعَفُ رَعْفاً ورُعافاً ورَعُفَ ورَعِفَ**”. **الأَزهري** dedi ki: **الرُّعاف** fiilinde “**رُعِفَ**” ve “**رَعُفَ**” bilinmemiştir. **الجوهري** dedi ki: “**ورَعُفَ**”, (zammesiyle) onda zayıf bir lehçedir. **الأَزهري** dedi ki: Burundan çıkana, **الرَّاعِف**’in bilgisinden önce gelmesi(=sebketmesi) sebebiyle **رُعافٌ** denilmiştir; **عمرو بن لجَإٍ** dedi ki:
حتى ترى العُلْبةَ من إذْرائِها
يَرْعُفُ أَعْلاها من امْتِلائِها،
إذا طَوَى الكفّ على رِشائِها

Ebû Katâde hadîsinde: bir düğünde idi; bir cariyenin **بالدُّفِّ** çaldığını işitti; ona: “**ارْعَفي**” dedi, yani “öne geç”. Bundan şöyle denir: “**رَعِفَ**” (kesreyle) “**يَرْعَفُ**” (fethayla); ve **الرُّعاف**’dan: “**رَعَفَ**” (fethayla) “**يَرْعُفُ**” (zammeyle). Ve “**رَعَفَ الفرسُ يَرْعَفُ ويَرْعُفُ**”: yani geçti ve öne geçti; İbn Berrî, Ubeyd’e ait olarak şu beyti rivayet etti:
يَرْعُفُ الأَلْفَ بالمُدَجَّجِ ذي القَوْ
نَسِ، حتى يَعُودَ كالتِّمثالِ
(* «**بالمدجج**» sözü: asılda böyle; Kāmûs şerhinde olan: **بالمزجج**.)

Dedi ki: Ebû Amr, Ebû Nuhayle’ye ait olarak şu beyti rivayet etti:
وهُنَّ بعد القَرَبِ القَسِيِّ
مُسْتَرْعِفاتٌ بشَمَرْذَليِّ

**القَسِيُّ**: şiddetli(=sert)tir. **الشَّمَرْذليُّ**: **الخادي**’dir; ve “**اسْترعَفَ**” onun gibidir.

**الراعِفُ**: atların önüne geçen attır. Ve **الرَّاعِفُ**: öne geçmişliği sebebiyle burun ucunun ucu; galip bir sıfattır. Ve denildi ki: o, burnun tamamıdır. Kadına şöyle denir: “**لُوثي على مراعِفِك**” yani örtün(=ağzını-burnunu ört). Onun **مَراعِفُ**’i: burun ve onun çevresidir. Ve denir ki: “Bunu, onun **مَراعِفِه**’inin rağmına yaptım”; tıpkı “**مَراغِمِه**” gibi. Ve **الرَّاعِف**: benzetme yoluyla dağın burnudur; bu, ondandır; çünkü o “**يَسْبِقُ**” yani öne geçer; çoğulu **الرّواعِفُ**’tir.

**الرّواعِفُ**: mızraklardır; yine galip bir sıfattır: ya saplamaya öne geçmeleri sebebiyle, ya da onlardan kanın akması sebebiyle.

**الرَّعْفُ**: saplamanın sürati; Kırâ‘dan. “**أَرْعَفَه**”: onu acele ettirdi; sabit değildir. Ebû Ubeyde: “Biz falanı anarken, kapı onunla **رَعَفَ** etti” yani kapıdan üzerimize girdi. Ve “**أَرْعَفَ قِرْبَتَه**”: yani onu, **تَرْعُفَ** edinceye kadar doldurdu; bunun örneği, Amr b. Lecâ’ sözüdür:
يَرْعُفُ أَعْلاها من امْتِلائها،
إذا طَوَى الكفّ على رِشائها

**راعُوفةُ البئر** ve **راعُوفُها** ve **أُرْعُوفَتها**: başında dışarı çıkıntı yapan, sökülmesi mümkün olmayan bir taştır; su çeken onun üstünde durur. Ve denildi ki: o, kuyunun altındadır. Ve denildi ki: **راعُوفة البئر**: kuyu kazıldığında kuyunun dibinde bırakılan bir kayadır; orada sabit olur; kuyu temizlenmek istendiğinde temizleyen onun üstüne oturur. Ve denildi ki: o, kuyunun başında olan bir taştır; su çeken onun üstünde durur. Üç noktalı **الثاء** ile de rivayet edilir; daha önce geçti. Ve denildi ki: o, kuyunun bir kısmında dışarı çıkıntı yapan bir taştır; sert olur, onu kazmaları mümkün olmaz; bu yüzden olduğu hâl üzere bırakılır. Hâlid b. Cenbe dedi ki: **راعوفةُ البئر** **النَّطَّافةُ**’dır. Dedi ki: O, akrep deliği kadar bir oyuk ölçüsünde bir “göz” gibidir; kuyunun üst tarafına asılır; kazmada onu beş **قِيَمٍ** ve daha fazla geçerler; bazen çok su bulurlar; onun fışkırması(=sızması) olur. Dedi ki: **الرُّوبَنْج**’de tatlı sızdıran bir göz vardır; onun aşağısında acı bir göz vardır; orada sızdıranın damlamasını işitirsin.
(* «**فتسمع قطران إلخ**» sözü: asılda böyle.)

Şemr dedi ki: **الراعُوفة**’yi **النّطّافة**’ye götüren(=onu o mânaya alan) kimse, sanki onu burnun **رُعافِ**’ından almıştır; o, onun kanının akması ve damlamasıdır. Ve bu, **الذَّنِين**’in akmasına da söylenir. Ve şu beyti rivayet etti:
كلا مَنْخَرَيْه سابقاً ومُعَشِّراً،
بما انْفَضَّ من ماء الخَياشِيم راعِفُ
(* «**ومعشراً**» sözü: asılda böyle.)

Dedi ki: **الراعُوفة**’yi, zikredildiği üzere kuyunun örülmesinin önüne geçen taş mânasına götüren kimse ise, bu, adamın yahut atın “**رَعَفَ**” etmesindendir; öne geçtiğinde ve geçtiğinde. Ve Âişe’den hadîste: Nebî, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, büyülendi; büyüsü bir hurma salkımının kılıfına konuldu ve kuyunun **راعُوفة**’sinin altına gömüldü; üç noktalı **الثاء** ile **راعُوثة** diye de rivayet edilir; daha önce geçti.

“**واسْتَرْعَفَ الحَصى مَنْسِمَ البعير**”: yani onu kanattı.

**الرُّعافيُّ**: çok veren adam; **الرُّعاف**’dan alınmıştır; o da çok yağmurdur. **الرُّعُوفُ**: hafif yağmurlar; dedi ki: Adam için, iç yağını damlattığında ve onun eriyiğini aldığında şöyle denir: “**قد أَوْدَفَ**” ve “**اسْتَوْدَفَ**” ve “**اسْتَرْعَفَ**” ve “**اسْتَوْكَفَ**” ve “**اسْتَدامَ**” ve “**اسْتَدْمى**”; hepsi birdir. **ورَعْفانُ الوالي**:
(* «**ورعفان الوالي**» sözü: asılda böyle ضبط edilmiştir.) onunla yardım istenilen şey. Câbir hadîsinde:
(* «**يأكلون إلخ**» sözü: asılda ve Nihâye’de de böyle.) o hayvandan dilediklerini yerler; ta ki “**ارْتَعَفُوا**” edinceye kadar; yani ayakları kuvvetlendi de ona bindiler ve öne geçtiler.
