# رغا — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%BA%D8%A7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رغا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: رغا

الرُّغاءُ: صَوتُ ذواتِ الخُفِّ. وفي الحديث: لا يأْتي أَحدُكُم يومَ القيامةِ ببعيرٍ له رُغاءٌ؛ الرُّغاءُ: صوتُ الإبلِ. رغا البعيرُ والناقة تَرْغُو رُغاءً: صوَّتت فضَجَّت، وقد قيل ذلك للضِّباع والنَّعام. وناقة رَغُوٌّ، على فعول، أَي كثيرة الرُّغاءِ. وفي حديث المُغيرة: مَلِيلَة الإرْغاءِ أَي مَمْلولة الصوتِ،يَصِفُها بكَثْرة الكلام ورفع الصوت حتى تُضْجِرَ السامعين، شبَّه صوتَها بالرُّغاء أَو أَراد إزْباد شِدْقيْها لكثرة كلامها، من الرَّغوة الزُّبْدِ. وفي المثل: كَفى بِرُغائِها مُنادياً أَي أَن رُغاءَ بعيرهِ يقومُ مَقامَ نِدائهِ في التَّعَرُّض للضِّيافة والقِرى. وسَمُعْتُ راغيَ الإبل أَي أَصواتَها. وأَرْغى فلانٌ بعيرَه: وذلك إذا حمله على أَن يَرْغُوَ ليلاً فيُضافَ. وأَرْغَيْتُه أَنا: حملتُه على الرُّغاء؛ قال سَبْرة بنُ عَمْرو الفَقْعَسي:
أَتَبْغي آلُ شَدَّادٍ علينا،
وما يُرْغى لِشَدَّادٍ فَصيلُ
يقول: هم أَشِحَّاء لا يُفَرِّقون بين الفصيل وأُمّه بنحر ولا هبة، وقد يُرْغي صاحبُ الإبل إبلَه ليَسْمَعَ ابن السبيل بالليل رُغاءَها فيَميلَ إليها؛ قال ابن فَسْوة يصف إبلاً:
طِوال الذُّرى ما يَلْعَنُ الضَّيْفُ أَهْلَها،
إذا هو أَرْغى وسْطَها بَعْدما يَسْري
أَي يُرْغي ناقَتَه في ناحِية هذه الإبل. وفي حديث الإفك: وقد أَرْغى الناسُ للرَّحيل أَي حملوا رواحِلَهُم على الرُّغاءِ، وهذا دأْبُ الإبل عند رفع الأَحْمالِ عليها؛ ومنه حديث أَبي رَجاءٍ: لا يكون الرجل مُتَّقِياً حتي يكون أَذلَّ من قَعُودٍ كلُّ من أَتى إليه أَرْغاه أي قَهَره وأَذلَّه لأَن البعير لا يَرْغُو إلا عن ذُلٍّ واسْتِكانة، وإنما خصَّ القَعودَ لأَن الفَتِيَّ من الإبل يكون كثير الرُّغاءِ. وفي حديث أَبي بكر، رضي الله عنه: فسَمِعَ الرَّغْوَةَ خلْفَ ظَهْرهِ فقال هذه رَغْوة ناقة رسول الله، صلى الله عليه وسلم، الجَدْعاءِ؛ الرَّغْوةُ، بالفتح: المَرَّة من الرُّغاءِ، وبالضم الاسم كالغَرْفةِ والغُرْفة. وتَراغَوْا إذا رَغا واحدٌ ههُنا وواحد ههنا. وفي الحديث: إنهم والله تَراغَوْا عليه فقتلُوه أَي تَصايَحُوا وتَداعَوْا على قتلهِ. وما له ثاغِيَة ولا راغِيةَ أَي ما له شاة ولا ناقةٌ، وقد تقدم في ثَغا، وكذلك قولهم أَتيته فما أَثْغى ولا أَرْغى أَي لم يعط شاةً ولا ناقةً كما يقال: رَغَّاهُ إذا أَغضبه، وغَرَّاه إذا أَجبره. ورَغا الصبيُّ رُغاءً: وهوأَشدُّ ما يكون من بكائه. ورَغا الضَّبُّ؛ عن ابن الأَعرابي، كذلك. ورَغْوة اللبن ورُغوته ورُغاوتُه ورِغاوتُه ورُغايَته ورِغايَتُه، كل ذلك: رَبَدهُ، والجمع رُغاً. وارْتَغَيْتُ: شربْتُ الرُّغْوة. والاْرْتِغاء: سَحْفُ الرَّغْوة واحْتِساؤها؛ الكسائي: هي رَغْوة اللبن ورُغْوتهُ ورِغْوته ورغاؤه ورِغايتهُ، وزاد غيره رُغايَته، قال: ولم نسمع رُغاوَته. أَبو زيد: يقال للرَّغْوة رُغاوى وجمعها رَغاوى. وارْتَغَى الرُّغْوة: أَخذها واحتساها. وفي المثل: يُسِرُّ حَسْواً في ارْتِغاءٍ؛ يُضرب لمن يُظهر أَمراً وهو يريد غيرهَ؛ قال الشعبي لمن سأَله عن رجلٍ قبَّل أُمَّ امرأَته قال: يُسِرُّ حسْواً في ارْْتِغاء وقد حرُمَت عليه امرأَته، وفي التهذيب: يُضرَب مثلاً لمن يُظهر طلَب القليل وهو يُسِرُّ أَخْذَ الكثير. وأَمْسَت إبِلُكم تُنَشِّفُ وتُرَغِّي أَي تعلو أَلبانَها نُشافة ورَغْوة، وهما واحد. والمرْغاةُ: شيءٌ يؤخذ به الرَّغُوة. ورَغا اللبنُ ورَغَّى وأَرْغَى تَرْغِيةً: صارت له رَغْوةٌ وأَزبد. وإبلٌ مَراغٍ: لأَلبانِها رَغْوة كثيرة. وأَرْغى البائلُ: صار لبْوله رَغْوة؛ وقوله أَنشده ابن الأَعرابي:
من البِيضِ تُرْغِينا سِقاطَ حَديِثِها،
وتَنْكُدُنا لهْوَ الحديث المُمَتَّعِ
(* قوله «الممتع» كذا بالأصل بمثناة فوقية بعد الميم كالمحكم، والذي في التهذيب والأساس: الممنع، بالنون: وفسره فقال: أي تستخرج منا الحديث الذي نمنعه إلا منها).
فسره فقال: تُرْغِينا، من الرَّغْوة، كأَنها لا تُعْطِينا صريح حديثِها تَنْفَحُ لنا برَغْوتِه وما ليس بمَحْضٍ منه؛ معناه أَي تُطْعِمُنا حديثاً قليلاً بمنزلة الرَّغْوة، وتَنْكُدفنا لا تُعْطِينا إلا أَقَلَّه، قال: ولم أَسمع تُرْغي متعدياً إلى مفعول واحد ولا إلى مفعولين إلاَّ في هذا البيت، ومن ذلك قولُهم: كلامٌ مُرَغٍّ إذا لم يُفْصِحْ عن معناه. ورُغْوةُ: فرس مالك بن عَبْدة.

### Türkçe

**الرُّغاءُ**: devegillerin sesidir. Hadiste: Sizden biriniz kıyamet günü, kendisine **رُغاءٌ** olan bir deve ile gelmesin; **الرُّغاءُ**: develerin sesidir. **رغا** deve ve dişi deve **تَرْغُو** **رُغاءً**: ses çıkardı da gürültü etti; bunun sırtlanlar ve devekuşları için de söylendiği olmuştur. Ve **ناقة رَغُوٌّ**, **فعول** vezni üzere: yani **الرُّغاءِ**’si çok olan. Muğîre hadîsinde: **مَلِيلَة الإرْغاءِ** yani sesten bıktırıcı; onu, sözün çokluğu ve sesi yükseltmesiyle, dinleyenleri bıktırıncaya kadar, vasfeder; onun sesini **الرُّغاء**’a benzetti yahut, sözünün çokluğundan dolayı iki yanağının köpürmesini kastetti; **الرَّغوة** olan **الزُّبْدِ**’den. Meselde: **كَفى بِرُغائِها مُنادياً** yani onun devesinin **رُغاء**’sı, misafirlik ve ikram talebinde, onun çağrısının yerini tutar. “Develerin **راغي**’sini işittim” yani seslerini. Ve falan kimse devesini **أَرْغى** etti: bu, onu geceleyin **يَرْغُوَ** (böğürsün) diye yüklenip misafir edilsin diyedir. Ve ben onu **أَرْغَيْتُه**: onu **الرُّغاء**’a sevk ettim; Sebre b. Amr el-Fak‘asî dedi ki:
أَتَبْغي آلُ شَدَّادٍ علينا،
وما يُرْغى لِشَدَّادٍ فَصيلُ
Der ki: onlar cimridirler; boğazlama yahut hibe ile, yavru ile anası arasında ayırmazlar; deve sahibinin, geceleyin yolcunun onun **رُغاء**’sını işitip ona meyletmesi için, develerini **يُرْغي** etmesi olur; İbn Fasve, develeri vasfederek dedi ki:
طِوال الذُّرى ما يَلْعَنُ الضَّيْفُ أَهْلَها،
إذا هو أَرْغى وسْطَها بَعْدما يَسْري
Yani bu develerin bir tarafında dişi devesini **يُرْغي** eder. İfk hadîsinde: İnsanlar yolculuk için **أَرْغى** ettiler; yani bineklerini **الرُّغاءِ**’a sevk ettiler; bu, yükler onların üzerine kaldırıldığında develerin âdetidir; bundan Ebû Recâ hadîsi: Kişi, kendisine gelen herkesin onu **أَرْغاه** ettiği bir **قَعُودٍ**’dan daha zelil olmadıkça, takvâ sahibi olmaz; yani onu kahretti ve zelil etti; çünkü deve ancak zillet ve boyun eğme sebebiyle **يَرْغُو** eder; özellikle **القَعودَ**’u zikretti; çünkü develerden genç olan, **الرُّغاءِ**’si çok olur. Ebû Bekir hadîsinde, Allah ondan razı olsun: Sırtının arkasından **الرَّغْوَةَ**’yi işitti de “Bu, Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, **الجَدْعاءِ** adlı dişi devesinin **رَغْوة**’sidir” dedi; **الرَّغْوةُ**, fetha ile: **الرُّغاءِ**’dan bir keredir; damme ile ise isimdir; **الغَرْفةِ** ve **الغُرْفة** gibi. Ve **تَراغَوْا**: burada biri **رَغا** etti, orada biri (de) (böğürdü) ise. Hadiste: “Vallahi onun üzerine **تَراغَوْا** da onu öldürdüler” yani onun öldürülmesi için bağrıştılar ve birbirlerini çağırdılar. “Onun ne **ثاغِيَة**’si ne de **راغِيةَ**’si var” yani onun ne koyunu ne de dişi devesi var; **ثَغا** maddesinde geçti; aynı şekilde onların “Ona geldim de ne **أَثْغى** etti ne de **أَرْغى**” sözleri: yani koyun da deve de vermedi; denildiği gibi: **رَغَّاهُ**: onu öfkelendirdiği zaman; ve **غَرَّاه**: onu zorladığı zaman. Ve çocuk **رَغا** **رُغاءً**: bu, onun ağlamasının en şiddetli olduğu hâldir. Ve kertenkele **رَغا**; İbnü’l-A‘râbî’den; böyledir.

Ve sütün **رَغْوة**’si ve **رُغوته** ve **رُغاوتُه** ve **رِغاوتُه** ve **رُغايَته** ve **رِغايَتُه**; bütün bunlar: onun köpüğüdür; çoğulu **رُغاً**. Ve **ارْتَغَيْتُ**: **الرُّغْوة**’yi içtim. Ve **الاْرْتِغاء**: **الرَّغْوة**’yi sıyırıp içmektir; Kisâî: o, sütün **رَغْوة**’si ve **رُغْوتهُ** ve **رِغْوته** ve **رغاؤه** ve **رِغايتهُ**’dir; başkası **رُغايَته**’yi artırdı; dedi ki: **رُغاوَته**’yi işitmedik. Ebû Zeyd: **الرَّغْوة** için **رُغاوى** denir ve onun çoğulu **رَغاوى**’dır. Ve **ارْتَغَى** **الرُّغْوة**: onu aldı ve içti. Meselde: **يُسِرُّ حَسْواً في ارْتِغاءٍ**; bir şeyi gösterip başka bir şeyi isteyen kimse hakkında darb-ı meseldir; Şa‘bî, kendisine karısının annesini öpen bir adam hakkında sorana dedi ki: **يُسِرُّ حسْواً في ارْْتِغاء**; hâlbuki karısı ona haram olmuştur. Tehzîb’de: azı istemeyi gösterip çoğu almayı gizleyen kimse için mesel olarak vurulur. “Develeriniz akşamladı; **تُنَشِّفُ** ve **تُرَغِّي** ediyor” yani sütlerinin üstüne **نُشافة** ve **رَغْوة** yükseliyor; ikisi birdir. Ve **المرْغاةُ**: **الرَّغُوة**’yi almak için alınan bir şeydir. Ve süt **رَغا** etti ve **رَغَّى** ve **أَرْغَى** **تَرْغِيةً**: onun **رَغْوةٌ**’si oldu ve köpürdü. Ve **إبلٌ مَراغٍ**: sütlerinin **رَغْوة**’si çok olduğu için. Ve idrar yapan kimse **أَرْغى**: idrarına **رَغْوة** oldu; İbnü’l-A‘râbî’nin rivayet ettiği şu sözü:
من البِيضِ تُرْغِينا سِقاطَ حَديِثِها،
وتَنْكُدُنا لهْوَ الحديث المُمَتَّعِ
(* “**الممتع**” lafzı asılda böyledir; **المحكم**’de olduğu gibi, mîm’den sonra üstten ikili harf ile; Tehzîb ve Esâs’ta ise: **الممنع** nûn ile; onu tefsir etti de dedi ki: yani bizden, ancak ondan başkasına vermediğimiz hadisi çıkarır).
Onu tefsir etti de dedi ki: **تُرْغِينا**, **الرَّغْوة**’dendir; sanki o, bize sözünün safını vermiyor; bize onun **رَغْوتِه**’sini ve ondan **مَحْضٍ** olmayanı üflüyor; manası: yani bize, **الرَّغْوة** menzilesinde az bir söz yediriyor; ve bizi sıkıntıya sokuyor; bize ancak onun en azını veriyor; dedi ki: bu beyitteki dışında, **تُرْغي**’nin bir mef‘ûle yahut iki mef‘ûle müteaddî olarak işitildiğini işitmedim; bundan da onların “**كلامٌ مُرَغٍّ**” sözleri: manasını açıklamadığı zaman. Ve **رُغْوةُ**: Mâlik b. Abde’nin atıdır.
