# رغب (ر-غ-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%BA%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Sel yığıntısı alüvyonlu topraktır

- Harfler: ر - غ - ب
- Kur'an'da: 8 geçiş · 8 ayet · 7 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (7)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [رَاغِبُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8/siga/%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D8%BA%D9%90%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | فَاعِلُونَ | Yönelenler | 2 | 2 | [9:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8/ayet/9:59.md) |
| [أَرَاغِبٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D8%BA%D9%90%D8%A8%D9%8C.md) | أَفَاعِلٌ | Yüz çeviren mi? | 1 | 1 | [19:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8/ayet/19:46.md) |
| [رَغَبًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8/siga/%D8%B1%D9%8E%D8%BA%D9%8E%D8%A8%D9%8B%D8%A7.md) | فَعَلًا | Rağbet etmek | 1 | 1 | [21:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8/ayet/21:90.md) |
| [فَارْغَبْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%B1%D9%92%D8%BA%D9%8E%D8%A8%D9%92.md) | فَافْعَلْ | Yönel | 1 | 1 | [94:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8/ayet/94:8.md) |
| [وَتَرْغَبُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%BA%D9%8E%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | وَتَفْعَلُونَ | Ve rağbet edersiniz | 1 | 1 | [4:127](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8/ayet/4:127.md) |
| [يَرْغَبُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%BA%D9%8E%D8%A8%D9%8F.md) | يَفْعَلُ | Yüz çevirir | 1 | 1 | [2:130](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8/ayet/2:130.md) |
| [يَرْغَبُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%BA%D9%8E%D8%A8%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | يَفْعَلُوا | Rağbet ederler | 1 | 1 | [9:120](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8/ayet/9:120.md) |

## Mücavir kökler — 63 mücavir (81 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) — 3 ortak ayet · G² 11 · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
2. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 11 · Hayr : At sürüsü demektir
3. [خمص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D8%B5.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Hames yumuşak toprağa ayak basılınca toprakta meydana gelen…
4. [ظمأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%85%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Susamak
5. [إبراهيم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A5%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%8A%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · İbrahim
6. [وطأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B7%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Vita” minder demektir
7. [ملي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Süreyi uzattım
8. [سفه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Sefih : “Sefh” dağ eteği demektir
9. [ضيع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%8A%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Zayi eder
10. [غيظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Öfke
11. [نيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Erişirler
12. [رهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Cübbe demektir
13. [رجم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Alet olarak kullanılan taştır
14. [خشع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Huşu : « Haşia », toprak üzerinde olgunlaşmış sonbahardaki…
15. [ملل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · İnanç
16. [صفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Seçip ayırdı
17. [فتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kepçe, kefe demektir
18. [نكح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Nikah
19. [عرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “A’rafe” üstü düz dağ demektir
20. [وهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ve hibe ettik
21. [يتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AA%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Tek başına bulunan ağaç ve cevher demektir
22. [سرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Çabuk
23. [قسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Bir şeyi böldükten sonraki yarım parçası, “nısf” bölmeden…
24. [حول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ağaçlık yerleri çevreleyen topraktan tümsek ve çukur demetir
25. [هجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hecire (he), Terkedilmiş harabe yer demektir
26. [عسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D9%89.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Umulur
27. [نصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Dikili taş demektir
28. [بدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Bedr dolunay demektir
29. [جوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Cevbe içi su dolu çukur, kova demektir
30. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
31. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
32. [ضعف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Katlanmış deri demektir
33. [نسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kadınlar
34. [نهي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Nihayet, son demektir
35. [صوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sağanak yağmur demektir
36. [تلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Tilvi toklu demektir
37. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
38. [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · İlik ve düğme çiftinin her biridir
39. [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Yavru” demektir
40. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
41. [فضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Fadl Deriden yapılan gömlektir
42. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Saçak demektir
43. [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
44. [حسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hisbe okun nişangah kısmına denir
45. [فعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir
46. [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Dane, inek yavrusuna denir
47. [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Half : Ense demektir
48. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
49. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hilal yeni ay demektir
50. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
51. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Biribirini kesen yoldur
52. [حيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Uyanık yılan demektir
53. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Kevn, tepe demektir
54. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
55. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
56. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 4 ortak ayet · G² 1 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
57. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Uhur ense demektir
58. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
59. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir
60. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%BA%D8%A8/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رغب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [حرص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B5.md), [طمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9.md), [طلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D8%A8.md) |
| Zıt Kök | [رهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir kabın, midenin veya arazinin iç hacminin genişlemesi, dolma ve yutma kapasitesinin büyümesi |
| Çekirdek Özet 2 | İradenin bir hedefe doğru açılması; harf-i cer ile yön değiştirerek yönelme ([إلى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%89.md) / في) ya da bütünüyle dışlama (عن) |
| Çekirdek Özet 3 | İçsel hacmin ve arzunun sınır tanımaz genişliği; bu potansiyelin fâni hedeflerden çekilip mutlak kaynağa bağlanması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca tek yönlü olumlu bir istek sanıp harf-i cer değişiminin anlamı taban tabana zıtlaştırdığını gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رغ | Bolluk, genişlik, köpürme ve akışkan hacim artışı; nitekim [رغد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%AF.md) kökünde hayatın ve rızkın bollaşması, [رغم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D9%85.md) kökünde ise boyun eğdirilerek burnun toprağa sürtülmesi ve toprağın tozuması durumlarında bu genişlik ve akışkan sürtünme izi görülür. | ب | İçsel hacim, kap veya beden boşluğu kazanarak dışarıdaki nesneyi içine alma ya da bünyeden bütünüyle püskürtme yönünde somut bir iç-dış gerilimine daralmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı | Başat irade, yönlendirici merkez ve bilinçli yönelim. |
| غ | Göz imgesinden türetme yoğunlaşma | Perdelenmişlik, derinlik, doymak bilmez içsel karanlık ve dipteki arayış. |
| ب | Çadır, ev, iç mekân | İç hacim, sığınak, bünye ve bir şeyin içine girme veya alma kabiliyeti. |
| رغب | Bilincin derin ve doymak bilmez bir iç hacim açarak yönelmesi | Başat iradenin (ر) içsel derinlik ve doyumsuzlukla (غ) haznesini (ب) bir nesneye veya gayeye ardına kadar açması hareketi. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İçi çok geniş olan su havuzu, kova veya su kabı (حوض رغيب); karnı geniş ve obur kimse (رجل رغيب الجوف); geniş adım atan süratli at (فرس رغيب الشحوة); sel sularını toplayan geniş vadi tabanı veya yumuşak arazi (الرغاب). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Abdü Yegûs veya Abde b. et-Tabîb’in şiirinde geniş ve bol bağış anlamında رغيبة / رغائب kullanımı ile Maqāyīs al-Lugha’da şahit getirilen şu beyit: وإِلى الذي يُعْطِي الرّغائبَ فارْغَبِ |
| Erken Arapça kullanım | Klasik dualarda ve Emevî/erken dönem hitabetinde korku ve umut kutbunu bildiren رغبة ve رهبة ikilemesi; ayrıca Hz. Ömer'in vefat döşeğinde söylediği راغب وراهب ifadesi. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn ve el-Müfredât.

### Sami etimolojik katman

Arapça رغب kökü, Sami dil ailesinin Güney-Batı grubunda psikolojik ve fizyolojik genişlik/arzu matrisinde belirginleşen özgün bir kullanıma sahiptir. İbranice ve Aramice gibi Kuzey-Batı Sami dillerinde doğrudan ses denkliği gösteren üçlü bir kök formu yaygın bir arzu fiili olarak yer almaktan ziyade, içsel genişlik, kabarma ve akışkan bolluk bildiren köklerle (رغ iki harfli tabanı üzerinden r-g-v / r-g-y biçimleri) kavramsal temas kurar. Arapçada ise kök, hem morfolojik bütünlüğünü hem de çift kutuplu anlam yapısını koruyarak bir kabın, midenin veya arazinin içine sıvı ya da nesne alma kapasitesini (genişliğini) anlatmış; oradan insan nefsinin nesnelere yönelik oburluğuna, hırsına ve yönelimine kaymıştır. Bu kökün en ayırt edici semantik evrimi, aldığı edatlarla (özellikle [إلى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%89.md) ve عن) iradenin açılım yönünü doğrudan değiştiren bir vektörel dinamizm kazanmış olmasıdır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen ve Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | İç hacmin genişliği ve doymak bilmez yutma kapasitesi | Fiziksel havuz ve mide genişliğinden iradenin bir gayeye doğru derinlemesine açılmasına veya bir nesneden bütünüyle yüz çevirmesine geçilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami genişleme ve kabarma tabanı | Kuzey-Batı Sami kollarında sınırlı izler taşırken Arapçada somut hacim genişliğinden soyut arzu ve irade vektörüne dönüşmüştür. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik arzu ve genişleme kökleri | Genişleme ve yutma bildiren arkaik tabanlarla temas muhtemeldir; ancak doğrudan ödünçleme bağı tespit edilemez. | Muhtemel |

Kaynak: HALOT, Lisān al-ʿArab ve David Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رغب | Anlamlı | Genişlik, arzu, yönelme veya yüz çevirme | Havuzun genişliği; iradenin bir şeye yönelmesi veya ondan bütünüyle kaçınması. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| [ربغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%BA.md) | Anlamlı | Hayatın bol ve geniş olması | Bolluk, refah içinde yaşama ve toprağın yumuşaklığı. | Hedef kökle ortak genişlik ve rahatlık bağı taşır; Kur'an'da geçmez. |
| [غرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%A8.md) | Anlamlı | Uzaklaşmak, batmak, yabancılaşmak | Güneşin batması, ufukta kaybolma ve yabancılık. | Hedef kökün عن ile uzaklaşma anlamına zıt yönden hareket ortaklığı kurar; Kur'an'da geçer. |
| [غبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B1.md) | Anlamlı | Kalmak, geride kalmak, tozumak | Bir şeyin kalıntısı, geçip giden zamanın tozu ve tortusu. | Akışın zıddına tutunup kalmayı bildirir; Kur'an'da geçer. |
| [برغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%BA.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız anlam kökü olarak işlenmemiştir; Kur'an'da geçmez. |
| [بغر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B1.md) | Anlamlı | Doymak bilmez susuzluk | Su içtiği halde doymayan devenin hastalığı; doyumsuz içme. | Hedef kökün doymak bilmez iç hacim anlamıyla birebir örtüşen fizyolojik bir türevdir; Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رغب | Merkez | İradî genişlik, doyumsuz yönelim veya mutlak dışlama | Bir kabın genişlemesi gibi nefsin hedefe ardına kadar açılması veya hedeften bütünüyle kaçınması. | Harf-i cer ile yönü belirlenen çift kutuplu çekim ve itim dinamiği. |
| [حرص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B5.md) | Komşu | Bir nesneye aşırı düşkünlük ve tutku | Bir şeyi elde etmek için tırmalama, deriyi soyacak kadar zorlama ve hırs gösterme. | رغب köküne göre daha dışsal, yırtıcı ve elde etmeye odaklı bir çabadır. |
| [طمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9.md) | Komşu | Hak edilmeyen veya henüz elde olmayan bir şeye göz dikme | Nefsin elde edilmesi kesin olmayan bir faydaya karşı zaaf ve iştah duyması. | رغب kökünde içsel hacmin genişlemesi varken [طمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9.md) kökünde nesneye asılma zaafı baskındır. |
| [طلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D8%A8.md) | Komşu | Arama ve peşine düşme eylemi | İsteğin fiilî olarak sahada aranması ve nesnesinin peşinden gidilmesi. | رغب içsel yönelim ve arzu iken [طلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D8%A8.md) bu arzunun dışsal fiile dökülmüş arayışıdır. |
| [رهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8.md) | Zıt | Derin ürperti ve kaçınma | Korku, çekinme, sakınma ve iradenin büzüşerek geri çekilmesi. | Kur'an'da رغب kökünün tam simetriği olarak umut ile korku kutbunu tamamlar. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رغب | Hacim genişliği; arzulayarak yönelme veya sakınarak yüz çevirme | Fiziksel genişlikten kaynaklanan içsel arzu ve harf-i cer vasıtasıyla çift yönlü vektörel yönelim. | Kesin |
| Latince | concupiscere, inclinare, aversari | Şiddetle arzulama; eğilim gösterme; tiksinerek yüz çevirme | Concupiscere nefsin doyumsuz iştahını, inclinare yönelmeyi, aversari ise عن ile olan kaçınmayı karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | to desire, to yearn, to turn away from | İçtenlikle arzulama, can atma, yüz çevirme | Tek başına bir fiil iki yönü birden veremez; to yearn yönelmeyi, to shun veya to turn away kaçınmayı karşılar. | Güçlü |
| Almanca | begehren, ersehnen, verschmähen | İhtirasla arzulama, hasretle isteme, hor görüp yüz çevirme | Begehren içsel arzuyu, verschmähen ise bir şeyden yüz çevirip onu değersiz bulmayı aktarır. | Güçlü |
| Fransızca | désirer, aspirer à, se détourner de | Arzu etmek, bir şeye yönelmek, yüz çevirmek | Aspirer à kökün [إلى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%89.md) ile kullanımındaki yüksek gayeyi, se détourner de ise عن ile kullanımındaki kopuşu verir. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رغب + [إلى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%89.md) / في (Olumlu Yönelim) | Allah’a ve O'nun rızasına içtenlikle yönelmek, yalnızca O'ndan ummak | Müminlerin ve peygamberlerin ihlasla Allah'a yönelmesi bağlamı (Tevbe [9:59](https://lisan.digital/tr/ayet/9:59.md), Kalem [68:32](https://lisan.digital/tr/ayet/68:32.md), İnşirâh [94:8](https://lisan.digital/tr/ayet/94:8.md)). |
| رغب + عن (Yüz Çevirme / Dışlama) | Bir inançtan, yoldan veya kişiden nefretle yüz çevirmek, onu terk etmek | İbrahim milletinden yüz çeviren sefihler ve putperest babanın İbrahim'i tehdidi (Bakara [2:130](https://lisan.digital/tr/ayet/2:130.md), Meryem [19:46](https://lisan.digital/tr/ayet/19:46.md)). |
| رغب + Çift Yönlü İhtimal (Nikâh Bağlamı) | Evlenmeyi çok arzu etmek veya tam aksine mehir vermemek için evlenmekten kaçınmak | Yetim kadınların hakları ve onlarla nikâhlanma arzusu ya da kaçınması bağlamı (Nisâ [4:127](https://lisan.digital/tr/ayet/4:127.md)). |
| رغبا (İsim/Mastarda Umut Hali) | Derin bir umut, arzu ve yalvarışla dolu içsel yönelim hali | Zekeriya ve peygamberlerin yakarış hali; korkuyla (رهبا) dengelenen arzu (Enbiyâ [21:90](https://lisan.digital/tr/ayet/21:90.md)). |
| رغب + عن + Nefis (Kendini Üstün Görme) | Kendi canını başkasının canından üstün ve aziz tutarak sakınmak | Savaştan geri kalıp Allah Resûlü'nün canından kendi canını esirgeme bağlamı (Tevbe [9:120](https://lisan.digital/tr/ayet/9:120.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Havf ve recâ dengesi; irade ve hidayet | İnsanın yaratıcıya yönelmesinde korku ile arzu dengesi ve İbrahim'in milletinden yüz çevirmenin itikadî hükmü. | İradenin mutlak yöne çevrilmesi ve fâni hedeflerden arındırılması. |
| Fıkıh | Nikâh, mehir ve yetim hakları | Nisâ [4:127](https://lisan.digital/tr/ayet/4:127.md) ayetinde yer alan fiilin yetimlerle evlenme arzusu mu yoksa evlenmekten imtina etme mi olduğu tartışması. | Edat takdirine göre hükmün zıt taraflara evrilmesi. |
| Tefsir | Harf-i cerlerin fiil anlamına tesiri (tazmin) | Bir fiilin [إلى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%89.md) ile sevgi ve yöneliş, عن ile buğuz ve terk manası kazanmasındaki belagat incelikleri. | Bağlam ve harf-i cer marifetiyle anlamın kristalleşmesi. |
| Hadis | Sünnete bağlılık ve zühd anlayışı | Hz. Peygamber'in "Kim benim sünnetimden yüz çevirirse benden değildir" hadisindeki ikaz. | Dinin belirlediği ölçüden aşırı ibadet veya ihmal yoluyla sapmama. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ubudiyet ve yöneliş | İhlaslı talep ve iltica | Bütün arzu ve umutların yalnızca Allah'a has kılınması | İnsanın içsel boşluğunu fâni putlarla değil mutlak yaratıcı ile doldurması (İnşirâh [94:8](https://lisan.digital/tr/ayet/94:8.md)). | Kesin |
| İlmi | Hakikati arama iştiyakı | Entelektüel merak ve adanmışlık | Zihnin hakikate ardına kadar açılıp cehaletten yüz çevirmesi | İlim yolcusunun doymak bilmez bir zihinsel kapasiteyle gerçeğe yönelmesi. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal sadakat ve ortak dava | Kolektif hedefe kilitlenme | Bireysel can kaygısını aşarak ortak ülküye bağlanma | Savaştan kaçıp kendi canını kamu yararından üstün tutmama bilinci (Tevbe [9:120](https://lisan.digital/tr/ayet/9:120.md)). | Güçlü |
| İktisadi | Tüketim ve tasarruf güdüsü | İhtiyaç kapasitesi ve talep | Pazardaki tüketim arzusunun veya doyumsuzluğun dengelenmesi | İktisadi kaynaklara yönelen aşırı iştahın ahlaki çerçevede sınırlandırılması. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Vektörel çekim ve itim potansiyeli; hacimsel genleşme | Bir alanın potansiyel kapasitesinin genişlemesi ve merkezdeki yükün işaretine bağlı olarak çekme ya da itme kuvveti üretmesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Pozitif ve negatif motivasyon; seçici yönelim teorisi | İnsan bilincinin bir nesneye karşı yüksek ilgi ve bağlılık göstermesi veya aynı nesneyi sistem dışına iterek yabancılaşması. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca Türkçedeki «rağbet etmek» (beğenilmek, talep görmek) kalıbına indirgeyerek pasif ve sıradan bir arzu düzeyine sıkıştırmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün edatlara bağlı olarak iki zıt yöne akan güçlü bir irade vektörü olduğunu; hem mutlak ilahi adanmışlığı ([إلى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%89.md)) hem de radikal kopuş ve dışlamayı (عن) kapsadığını görememek. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nisâ [4:127](https://lisan.digital/tr/ayet/4:127.md) veya Bakara [2:130](https://lisan.digital/tr/ayet/2:130.md) gibi ayetlerde yönün ve edatın tayin edilememesi sonucu cümlenin manasını bütünüyle tersine çevirmek veya yetim hukukunu yanlış kurgulamak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan psikolojisinde iradeyi nötr bir güç değil, daima bir yöne doğru genişleyen ve harf-i cer ile niteliği değişen dinamik bir çekim alanı olarak tarif ettiğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İbrahim kıssalarında şirkten radikal kopuş sahnelerinde, peygamberlerin dua ve yakarış ahlakında ve münafıkların can kaygısıyla savaştan kaçış psikolojisini anlatan ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dindarlığın salt korkudan ([رهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8.md)) ibaret olduğu yanılgısını düzelterek, gerçek kulluğun yüksek bir arzu ve yönelişle (رغب) dengelenen dinamik bir çekim hali olduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: İçi geniş bir kabın, havuzun veya midenin dışarıdaki suyu ve yiyeceği içine alacak şekilde genişlemesi; bol akışlı ve geniş arazi.
- Soyut anlam: İradenin ve bilincin bir gaye için sınır tanımaz bir iç hacim açması; edatına göre o gayeye doğru bütünüyle çekilmesi veya gayeyi dışarıda bırakıp kaçınması.
- Sistematik karşılık: İnsanın içsel arzu kapasitesinin fâni dünyadan ve sahte ilahlardan sıyrılarak nihai hakikate yönlendirilmesi; motivasyonun tek merkezde toplanması.
- LaTeX modeli: $$V(s) = \sigma \cdot \nabla \Phi(x)$$
- LaTeX açıklaması: Burada $V$ iradenin yönelim vektörünü, $s$ yönelişin yönünü belirleyen edatı ($\sigma = +1$ durumu [إلى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%89.md) ve في ile yönelmeyi, $\sigma = -1$ durumu ise عن ile yüz çevirmeyi), $\nabla \Phi(x)$ ise hedefteki nesnenin zihinsel potansiyel alanının gradyanını temsil eder. Model, iradenin içsel hacminden doğan kuvvetin edat vasıtasıyla çekici veya itici bir dinamiğe dönüşmesini gösterir.

## Geçtiği ayetler (8 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%BA%D8%A8/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:130](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8/ayet/2:130.md) — يَرْغَبُ

وَمَنْ يَرْغَبُ عَنْ مِلَّةِ إِبْرَاهِيمَ إِلَّا مَنْ سَفِهَ نَفْسَهُ وَلَقَدِ اصْطَفَيْنَاهُ فِي الدُّنْيَا وَإِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ

Meal (IK): Kendini bilmezden başka kim İbrahim’in dininden yüz çevirir. And olsun ki dünyada onu seçmiştik. Muhakkak ki o, ahirette de salihlerdendir.

### [Nisa 4:127](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8/ayet/4:127.md) — وَتَرْغَبُونَ

وَيَسْتَفْتُونَكَ فِي النِّسَاءِ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِيهِنَّ وَمَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ فِي الْكِتَابِ فِي يَتَامَى النِّسَاءِ اللَّاتِي لَا تُؤْتُونَهُنَّ مَا كُتِبَ لَهُنَّ وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ وَالْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الْوِلْدَانِ وَأَنْ تَقُومُوا لِلْيَتَامَى بِالْقِسْطِ وَمَا تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِهِ عَلِيمًا

Meal (IK): Kadınlar hakkında senden fetva istiyorlar. De ki: Onlara dair fetvayı size Allah veriyor. Kendilerine yazılmış olanı vermediğiniz ve nikahlamayı istemediğiniz yetim kızlar hakkında, mağdur çocuklar hakkında ve yetimlere insafla bakmanız hakkında kitabda sizlere okunan ayetler var. Hayır olarak ne yaparsanız, şüphesiz Allah, onu bilicidir.

### [Tevbe 9:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8/ayet/9:59.md) — رَاغِبُونَ

وَلَوْ أَنَّهُمْ رَضُوا مَا آتَاهُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَقَالُوا حَسْبُنَا اللَّهُ سَيُؤْتِينَا اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَرَسُولُهُ إِنَّا إِلَى اللَّهِ رَاغِبُونَ

Meal (IK): Şayet onlar, Allah’ın ve peygamberinin kendilerine verdiklerinden hoşnud olsalardı da: Bize Allah yeter, yakında bize bol nimetinden verir, Rasulü’ de. Biz, ancak Allah’a rağbet edenleriz, demiş olsalardı.

### [Tevbe 9:120](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8/ayet/9:120.md) — يَرْغَبُوا

مَا كَانَ لِأَهْلِ الْمَدِينَةِ وَمَنْ حَوْلَهُمْ مِنَ الْأَعْرَابِ أَنْ يَتَخَلَّفُوا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ وَلَا يَرْغَبُوا بِأَنْفُسِهِمْ عَنْ نَفْسِهِ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ لَا يُصِيبُهُمْ ظَمَأٌ وَلَا نَصَبٌ وَلَا مَخْمَصَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلَا يَطَئُونَ مَوْطِئًا يَغِيظُ الْكُفَّارَ وَلَا يَنَالُونَ مِنْ عَدُوٍّ نَيْلًا إِلَّا كُتِبَ لَهُمْ بِهِ عَمَلٌ صَالِحٌ إِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Gerek Medine’liler için, gerekse onların çevresinde bulunan Bedeviler için; Allah’ın peygamberinden geri kalmak, kendilerini ona tercih etmek yaraşmaz. Çünkü Allah yolunda susuzluk, yorgunluk, açlık, kafirleri kızdıracak bir yere ayak basmak ve düşmana karşı başarı kazanmak karşılığında; onlara mutlaka bir salih amel yazılır. Muhakkak ki Allah, ihsan edenlerin mükafatını zayi etmez.

### [Meryem 19:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8/ayet/19:46.md) — أَرَاغِبٌ

قَالَ أَرَاغِبٌ أَنْتَ عَنْ آلِهَتِي يَاإِبْرَاهِيمُ لَئِنْ لَمْ تَنْتَهِ لَأَرْجُمَنَّكَ وَاهْجُرْنِي مَلِيًّا

Meal (IK): Dedi ki: Sen, benim tanrılarımdan yüz mü çeviriyorsun? Ey İbrahim, eğer bundan vazgeçmezsen; andolsun ki seni taşlarım, uzun bir müddet benden ayrıl, git.

### [Enbiya 21:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8/ayet/21:90.md) — رَغَبًا

فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَوَهَبْنَا لَهُ يَحْيَى وَأَصْلَحْنَا لَهُ زَوْجَهُ إِنَّهُمْ كَانُوا يُسَارِعُونَ فِي الْخَيْرَاتِ وَيَدْعُونَنَا رَغَبًا وَرَهَبًا وَكَانُوا لَنَا خَاشِعِينَ

Meal (IK): Biz de ona icabet ederek Yahya’yı ihsan etmiş, eşini doğum yapabilecek bir hale getirmiştik. Doğrusu onlar; hayırlı şeylerde yarışıyorlar, korkarak ve umarak bize yalvarıyorlardı. Bize karşı derin saygı duyuyorlardı

### [Kalem 68:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8/ayet/68:32.md) — رَاغِبُونَ

عَسَى رَبُّنَا أَنْ يُبْدِلَنَا خَيْرًا مِنْهَا إِنَّا إِلَى رَبِّنَا رَاغِبُونَ

Meal (IK): Belki Rabbımız bize bundan daha iyisini verir. Doğrusu biz; artık Rabbımızdan dilemekteyiz.

### [İnşirah 94:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8/ayet/94:8.md) — فَارْغَبْ

وَإِلَى رَبِّكَ فَارْغَبْ

Meal (IK): Ve Rabbına koş.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Sel yığıntısı alüvyonlu topraktır. İki zıt anlam taşımaktadır. Akıp giden manasında rağibe kökü kullanılıyor; akıp varan manasında da rağbet kullanılıyor. “Rağibe an” demek yüz çevirmek, uzaklaşmak ; “rağibe ila” demek ona yönelmek, oraya gitmek demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والراء والباء معهما
غ ب ر، ر غ ب، غ ر ب ، بغر مستعملات غرب: الغَرْبُ: التَّمادي وهو اللَّجاجَةُ في الشيء، قال:
قد كفَّ من غَرْبي عن الإنشادِ
وكُفَّ من غَرْبِكَ أي: من حِدَّتِكَ.
واستَغْرَبَ الرجلُ إذا لجَّ في الضحكِ خَاصةً، واستَغْرَبَ عليه في الضَّحِكِ أي لَجَّ فيه.
والغَرْبُ أعظم من الدلو، وهو دلو تام، وعدده أَغرُبٌ، وجمعه غُرُوبٌ. واستحالت الدلو غَرْباً أي عظمت بعدها ما كانت دلية.
وفي حديث لعمر: "استحالت الدلو في يدي عُمَرَ غَرْباً" أي تحولت فعظمت، أراد أن عمر ستُفتَحُ على يديه فُتوحٌ وتظهر معالم الدين وتنشر.
وكل فيضة من الدمع غَرْبٌ، يقال: فاضَتْ غُرُوْبُ العين، قال:
ألا لعَيْنَيْكَ غُرُوبٌ تَجْري
قال: والغُرُوبُ ها هنا الدمع.
والغَرْبُ في قول لبيد الراوية التي يحمل عليها الماء وهو قوله:
فصَرَفْتُ قَصْراً والشُؤونُ كأنَّها		غَرْبٌ تَحُتُّ بها القلوصُ هَزيم
وغُرْوبُ الأسنانِ: الماء الذي يجري عليها، أي على الأسنان واحدها غَرْبٌ.
والغَرْبانِ: مُؤَخرَّ العَيْنِ ومقدمها.
والغَرَبُ: ما يقطر من الدلاء عند البئر من الماء فيتغير سريعاً ريحُه.
وأَغُرَبَ الساقي أي أكثر الغَرْبَ.
وإذا انقَلَبَتِ الدَّلوُ فانصبت يقال: أَغْرَبَ الساقي.
وإذا أفاض جوانب الحوض قيل: أغرب الحوضُ.
وغُروبُ الأسنانِ: أطرافها.
والغَرْبُ: خُرَاجٌ يخُرجُ في العين.
والغَرْبُ: المَغْرِبُ. والغُرُوب: غَيْبُوبَةُ الشمس.
ويقال: لقيته عند مُغَيْرِبانِ الشمس.
وقوله تعالى: "رب المَشرِقَيْنِ ورث المَغْرِبَيْنِ"، الأول أقصى ما تنتهي إليه الشمس في الصيف، والآخر أقصى ما تنتهي إليه في الشتاء، وبين الأقصى ما تنتهي إليه الشمس في الصيف، والآخر أقصى ما تنتهي إليه في الشتاء، وبين الأقصى والأدنى مائة وثمانون مَغِرباً. قال الله: "رب المَشْرقين". وقال: "فلا أُقسِمُ بربُ المَشارِقِ والمَغاربِ".
والغُرْبَةُ: الاغتِرابُ من الوطن. وغَرَبَ فلانٌ عَنَا يَغْرُبُ غَرْباً أي تنحى، فَأَغْرَبْتهُ وغَرَّبْتُه أي نحيته.
والغُرْبَةُ: النَّوَى البعيد، يقال: شقت بهم غُرْبَةُ النوى.
وأَغْرَبَ القوم: أنتووا. وغايةٌ مُغرِبةٌ أي بعيدة الشأو.
وغَرَّبَتِ الكلاب أي أمعنت في طلب الصيد. ويقال: نحن غُرُبانِ أي غَريبانِ، قال:
..... وتأن فإننا غُرُبانِ
وقال ابن أحمر:
لاحتْ هجائن بأسي لوحةً غُرُباً
والغَريبُ: الغامض من الكلام، وغَرُبَتِ الكلمة غَرابفة، وصاحبه مُغْرِبٌ. والغاربُ أعلى الموج، وأعلى الظهر..
وإذا قال: حبلك على غارِبكَ فهي تطليقةٌ.
والمُغْرَبُ: الأبيض الأشفار من كل صنفٍ.
والشعرة الغريبةُ، وجمعها غُرُبٌ، لأنها حدثٌ في الرأسِ لم يكن قبلُ.
والعَنْقاءُ المُغْرِبُ، ويقال: المُغْرِبةُ وإغرابُها في طيرانها.
وجمع الغُرابِ غِرْبانٌ، والعدد:أَغْرِبةٌ. والغُرابان: نُقْرتانِ في العجز، قال:
على غُرابَيْهِ نقي الألبادْ
وتقول: عرقَ حتىَّ بلغَ تَحتَ الألبادِ، وهو جمع اللَّبْد، وهو أن تربطَ أخلافُ ضرعِ الناقةِ بخيوطٍ وعيدانٍ، فبعضُ الصرارِ يسمى الكمشَ، وبعضهُ الشصارَ، وبعضُه رجل الغُرابِ، وهو أشد صراراً، قال الكميت:
صَرَّ رجلَ الغرابِ مُلككَ في النّاس عَلى من أرادَ فيه الفجورا
أي مُلككَ في النّاس على من أراد الفُجُورَ بمنزلةِ رجل الغُراب الذي لا يحلُّ من شدة صره. وإذا اشتد على الرجل الأمر وضاق عليه قيل: صر عليه رجل الغُرابِ، أي انعقد عليه الأمر كانعقاد رجلِ الغُرابِ، قال:
إذا رجلُ الغُرابِ عليه صُرتْ		ذكَرْتُكَ فاطمأن بي الضميرُ
يقول: إذا ذكرتُكَ طابَتْ نفسي لعلمي بأنك تُفَرِّجُ عن الضيق الذي أنا فيه.
والغَرَبيُّ: شَجَرٌ تُصيبُه الشَّمْسُ بحَرِّها عند الأفول.
والغربي: صمغ أحمر، قال:
كأنَّما جبينـه غَـرْبـيُّ		أو أرجوانٌ صبغهُ كُوفي
والغَرَبً: شجرة، قال:
عودكَ عودُ النُّضارِ لا الغَرَبِ
والنُّضْارُ: الأثلُ، وكل شيء جيدٍ نضارٌ، وقول الأعشى:
...... غَرَباً أو نُضارا
فالغَرَبُ: أقداحٌ من غَرَبٍ، وربما أسكنُ الراء اضطراراً، والغَرَبُ جامٌ من فضةٍ، قال:
فَزَعزعا سرَّة الرَّكاءِ كمـا		زعزع سافي الأعاجم الغربا
والغرِبيبُ: الأسود، قال:
بين الرجالِ تفاضلٌ وتفاوتٌ		ليس البياض كحالك غِرُبيبِ
وسهمٌ غَرَب، بفتح الراء: لا يُعَرفُ راميهِ.
والغُرابُ: حدُّ الفَاسِ، قال الشماخ:
فأَنْحَى عليها ذَاتَ حَدٍ غُرابُها		عَدُوٌّ لأوساط العِضاهِ مُشارزُ
والغَرْبيُ: الفضيخ من النبيذ.
ويقال: الغُرابُ قذال الرجلُ، قال ساعدة بن جُؤَيّة:
شابَ الغرابُ ولا فؤادُك تاركٌ		ذكر الغَضوبِ ولا عِتابُكَ يعتبُ
رغب: تقول: إنَّه لوَهُوبٌ لكل رَغيبةٍ أي مَرْغُوبٍ فيها، وجمعها رَغائِبُ.
ورَغِبَ رَغْبةً ورَغْبَى على قياس شكوى.
وتقول: إليك الرَّغْباءُ ومنك النعماء. وأنا رَغيبٌ عنه إذا تركته عمداً.
ورجل رغيبٌ: واسع الجوفِ أكولٌ، وقد رَغُبَ رَغابةً ورُغْباً. وفي الحديث: "الرُّغْبُ شؤمٌ".
ومَرْغابِينُ: اسم موضعٍ، وهو نهرٌ بالبصرة. وحوضٌ رَغيبٌ أي: واسعٌ.
غبر: غَبَرَ الرجل يَغْبُرُ غُبُوراً أي مكث.
والغَابِرُ في النعتِ كالماضي.
وغُبْرُ الليل: آخره.
والغُبَّرُ: جماعة الغابرِ.
وتَغَبَّرْتُ الناقة: احتلبت غُبْرَها، أي: بقية لبنها في ضرعها، وكسعتها بغُبْرِها إذا أردت الفيقة، قال:
لا تَكْسَعِ الشَّوْلَ بأغْبارِها		إنك لا تَدري مَن الناتجُ
والأَغْبَرُ: لونٌ شِبْهُ الغُبار، وقد غَبَرِ يغبر يَغْبَرُ غَبَرَةً وغَبَراً.
والغُبارُ: معروفٌ.
والغَبَرَةُ: تردد الغُبارِ، فإذا سطع سمي غُباراً.
والغَبَرَةُ: لطخ غُبارٍ، والغَبَرة: تغيير اللون بغُبارٍ للهم.
والمُغَبِّرةُ: قوم يُغَبِّرونَ ويذكرون الله، قال:
عبادك المُغَبِّرَه
رش عليها المَغْفِره
وداهيةٌ الغَبَر: التي لا يُهتدَي للمنجي منها، قال:
داهية الدَّهْرِ وصَمَاءُ الغَبَر
والغابِرُ: الباقي من قوله تعالى: "إلا عَجُوزاً في الغَابِرين" وعرقٌ غَبِرٌ: لا يزال منتقضاً، قال:
فهو لا يَبْرَأُ ما في صـدرهِ		مثل ما لا يَبْرَأ العِرْقُ الغَبِرُ
والغُبَيراءُ: فاكهةٌ، الواحدة والجميع سواءٌ.
والغَبْراءُ من الأرضِ: الخمرُ.
والغِبْرُ: هو الحقد.
بغر: بَعِيرٌ بَغِرٌ أي لا يروى. وبَغَرَ النَّوءُ إذا هاج بالمطر، قال:
بَغُرَة نجمٍ هاجَ ليلاً فَبَغَرْ
أي: كثر مطره.

##### Türkçe

باب **الغين** ve**الراء** ve**الباء** onlarla birlikte

**غ ب ر**، **ر غ ب**، **غ ر ب** ، **بغر** kullanımlı olanlardır

**غرب**: **الغَرْبُ**: sürüp gitme; ve o, bir şeyde inatçılıktır. Dedi ki:
قد كفَّ من **غَرْبي** عن الإنشادِ
Ve **غَرْبِكَ**’den, yani: senin keskinliğinden.

Ve adam **استَغْرَبَ** eder; özellikle gülmede inat ederse. Ve gülmede ona karşı **استَغْرَبَ** etti, yani onda inat etti.

Ve **الغَرْبُ** kovadan daha büyüktür; ve o, tam bir kovadır. Onun sayısı **أَغرُبٌ**’dur; ve çoğulu **غُرُوبٌ**’dur. Ve kova **غَرْباً** oldu, yani büyüdü; daha önce kovalık iken.

Ve Ömer’den bir hadiste: “**استحالت الدلو في يدي عُمَرَ غَرْباً**” yani dönüştü de büyüdü; Ömer’in elleri üzerinde fetihler açılacağını, dinin alametlerinin ortaya çıkacağını ve yayılacağını kastetti.

Ve gözyaşından her taşma **غَرْبٌ**’dur; denir ki: gözün **غُرُوْبُ**’u taştı. Dedi ki:
ألا لعَيْنَيْكَ **غُرُوبٌ** تَجْري
Dedi ki: ve **الغُرُوبُ** burada gözyaşıdır.

Ve Lebîd’in sözünde **الغَرْبُ**: üzerine su yüklenen su tulumudur; ve o onun sözüdür:
فصَرَفْتُ قَصْراً والشُؤونُ كأنَّها		**غَرْبٌ** تَحُتُّ بها القلوصُ هَزيم

Ve **غُرْوبُ الأسنانِ**: onların üzerinde akan sudur; yani dişlerin üzerinde; onun teki **غَرْبٌ**’dur.

Ve **الغَرْبانِ**: gözün arkası ve önü.

Ve **الغَرَبُ**: kuyunun yanında kovalarından sudan damlayan şeydir; böylece kokusu çabuk değişir.

Ve sakacı **أَغُرَبَ** etti, yani **الغَرْبَ**’ı çoğalttı.

Ve kova devrilip dökülürse denir ki: sakacı **أَغْرَبَ** etti.

Ve havuzun yanları taşarsa denildi: havuz **أغرب** etti.

Ve **غُروبُ الأسنانِ**: onların uçlarıdır.

Ve **الغَرْبُ**: gözde çıkan bir çıbandır.

Ve **الغَرْبُ**: batıdır. Ve **الغُرُوب**: güneşin kayboluşudur.

Ve denir ki: güneşin **مُغَيْرِبانِ**’ında onunla karşılaştım.

Ve Yüce’nin sözü: “**رب المَشرِقَيْنِ ورث المَغْرِبَيْنِ**”; birincisi güneşin yazın ulaştığı en uç noktadır; diğeri kışın ulaştığı en uç noktadır; ve yazın ulaştığı en uç ile kışın ulaştığı en uç arasında yüz seksen **مَغِرباً** vardır. Allah dedi: “**رب المَشْرقين**”. Ve dedi: “**فلا أُقسِمُ بربُ المَشارِقِ والمَغاربِ**”.

Ve **الغُرْبَةُ**: vatandan uzaklaşmadır. Ve falan bizden **غَرَبَ** eder, **يَغْرُبُ** **غَرْباً**; yani uzaklaştı. Böylece onu **فَأَغْرَبْتهُ** ve **غَرَّبْتُه** ettim; yani onu uzaklaştırdım.

Ve **الغُرْبَةُ**: uzak uzaklıktır; denir ki: uzaklığın **غُرْبَةُ**’si onlarla yarıp geçti.

Ve kavim **أَغْرَبَ** etti: uzaklaştılar. Ve **غايةٌ مُغرِبةٌ**: yani menzilce uzak.

Ve köpekler **غَرَّبَت** etti: av istemede ileri gitti. Ve denir ki: biz **غُرُبانِ**’ız; yani iki garibiz. Dedi ki:
..... وتأن فإننا **غُرُبانِ**
Ve İbn Ahmer dedi ki:
لاحتْ هجائن بأسي لوحةً **غُرُباً**

Ve **الغَريبُ**: sözden kapalı olandır. Ve kelime **غَرُبَت** etti, **غَرابفة** olarak; ve onun sahibi **مُغْرِبٌ**’dir. Ve **الغاربُ**: dalganın en üstü ve sırtın en üstü.

Ve “**حبلك على غارِبكَ**” dediğinde, o bir boşamadır.

Ve **المُغْرَبُ**: her türden kirpikleri beyaz olandır.

Ve **الشعرة الغريبةُ**; çoğulu **غُرُبٌ**’dur; çünkü o, başta daha önce olmayan bir yeniliktir.

Ve **العَنْقاءُ المُغْرِبُ**; ve denir ki: **المُغْرِبةُ** ve uçuşunda onun **إغرابُها**’sı.

Ve **الغُرابِ**’ın çoğulu **غِرْبانٌ**’dır; ve sayı: **أَغْرِبةٌ**. Ve **الغُرابان**: sağrıda iki çukurdur. Dedi ki:
على **غُرابَيْهِ** نقي الألبادْ

Ve dersin ki: terledi, ta ki **تَحتَ الألبادِ**’a ulaştı; ve o, **اللَّبْد**’in çoğuludur. Ve o, devenin memesinin arka meme uçlarının ipler ve çubuklarla bağlanmasıdır. Böylece bağlamanın bir kısmına **الكمشَ** denir; bir kısmına **الشصارَ**; bir kısmına **رجل الغُرابِ**; ve o, bağlamaca en şiddetlisidir. Kümeyt dedi ki:
صَرَّ **رجلَ الغرابِ** مُلككَ في النّاس عَلى من أرادَ فيه الفجورا
Yani: insanlarda senin mülkün, onda fücuru isteyen kimseye karşı, **رجل الغُرابِ**’ın konumu gibidir; onun bağlamasının şiddetinden çözülmez. Ve iş adama şiddetlenip ona dar gelirse denir: ona **رجل الغُرابِ** bağlandı; yani iş ona, **رجلِ الغُرابِ**’ın bağlanması gibi düğümlendi. Dedi ki:
إذا **رجلُ الغُرابِ** عليه صُرتْ		ذكَرْتُكَ فاطمأن بي الضميرُ
Der ki: seni andığımda nefsim hoş oldu; senin, içinde bulunduğum darlıktan ferahlık vereceğini bildiğim için.

Ve **الغَرَبيُّ**: güneşin hararetiyle batışta ona isabet eden bir ağaçtır.

Ve **الغربي**: kırmızı bir zamktır. Dedi ki:
كأنَّما جبينـه **غَـرْبـيُّ**		أو أرجوانٌ صبغهُ كُوفي

Ve **الغَرَبً**: bir ağaçtır. Dedi ki:
عودكَ عودُ النُّضارِ لا **الغَرَبِ**
Ve **النُّضْارُ**: ılgındır. Ve her iyi şey **نضارٌ**’dır. Ve A‘şâ’nın sözü:
...... **غَرَباً** أو **نُضارا**
Böylece **الغَرَبُ**: **غَرَبٍ**’den kadehlerdir. Ve belki zarureten **الراء**’ı sakin kılarım. Ve **الغَرَبُ** gümüşten bir kâsedir. Dedi ki:
فَزَعزعا سرَّة الرَّكاءِ كمـا		زعزع سافي الأعاجم **الغربا**

Ve **الغرِبيبُ**: siyahtır. Dedi ki:
بين الرجالِ تفاضلٌ وتفاوتٌ		ليس البياض كحالك **غِرُبيبِ**

Ve **غَرَب** ( **الراء**’ın fethiyle) bir ok: onu atan bilinmez.

Ve **الغُرابُ**: baltanın ağzıdır. Şemmâh dedi ki:
فأَنْحَى عليها ذَاتَ حَدٍ **غُرابُها**		عَدُوٌّ لأوساط العِضاهِ مُشارزُ

Ve **الغَرْبيُ**: nebizden **الفضيخ**’tir.

Ve denir ki: **الغُرابُ** adamın **قذال**’ıdır. Sâ‘ide b. Cüeyye dedi ki:
شابَ **الغرابُ** ولا فؤادُك تاركٌ		ذكر الغَضوبِ ولا عِتابُكَ يعتبُ

**رغب**: dersin ki: o, her **رَغيبةٍ** için, yani onda rağbet edilen için, çok bağışlayıcıdır. Ve onun çoğulu **رَغائِبُ**’dir.

Ve **رَغِبَ** **رَغْبةً** ve **رَغْبَى**; **شكوى** kıyasınca.

Ve dersin ki: sana **الرَّغْباءُ**, senden **النعماء**. Ve ben ondan **رَغيبٌ**’im; onu kasten terk ettiğimde.

Ve **رجل رغيبٌ**: geniş karınlı, çok yiyen; ve **رَغُبَ** etti **رَغابةً** ve **رُغْباً**. Ve hadiste: “**الرُّغْبُ شؤمٌ**”.

Ve **مَرْغابِينُ**: bir yer adıdır; ve o, Basra’da bir nehirdir. Ve **حوضٌ رَغيبٌ**: yani geniş.

**غبر**: adam **غَبَرَ** eder, **يَغْبُرُ** **غُبُوراً**; yani kaldı.

Ve sıfatta **الغَابِرُ**, geçmiş gibidir.

Ve **غُبْرُ الليل**: onun sonudur.

Ve **الغُبَّرُ**: **الغابرِ**’in topluluğudur.

Ve deveyi **تَغَبَّرْتُ**: onun **غُبْرَ**’ını sağdım; yani memesindeki sütün kalanı. Ve **غُبْرِها** ile onu tekmeledim; **الفيقة**’yı istediğinde. Dedi ki:
لا تَكْسَعِ الشَّوْلَ بأغْبارِها		إنك لا تَدري مَن الناتجُ

Ve **الأَغْبَرُ**: toza benzer bir renktir. Ve **غَبَرِ** eder, **يغبر**; **يَغْبَرُ** **غَبَرَةً** ve **غَبَراً**.

Ve **الغُبارُ**: bilinen şeydir.

Ve **الغَبَرَةُ**: tozun gidip gelmesidir; böylece yükselince **غُباراً** diye adlandırılır.

Ve **الغَبَرَةُ**: bir toz lekesidir. Ve **الغَبَرة**: kederden toz ile rengin değişmesidir.

Ve **المُغَبِّرةُ**: Allah’ı anan ve **يُغَبِّرونَ** eden bir topluluktur. Dedi ki:
عبادك **المُغَبِّرَه**
رش عليها **المَغْفِره**

Ve **داهيةٌ الغَبَر**: ondan kurtuluşa yol bulunmayan (musibet)tir. Dedi ki:
داهية الدَّهْرِ وصَمَاءُ **الغَبَر**

Ve **الغابِرُ**: Yüce’nin sözü “**إلا عَجُوزاً في الغَابِرين**”den, kalan olandır. Ve **عرقٌ غَبِرٌ**: sürekli bozulup duran (damar)dır. Dedi ki:
فهو لا يَبْرَأُ ما في صـدرهِ		مثل ما لا يَبْرَأ **العِرْقُ الغَبِرُ**

Ve **الغُبَيراءُ**: bir meyvedir; teki ve çoğulu birdir.

Ve yerden **الغَبْراءُ**: şaraptır.

Ve **الغِبْرُ**: o kindir.

**بغر**: **بَعِيرٌ بَغِرٌ**: yani kanmaz. Ve yıldız **بَغَرَ** eder; yağmurla coştuğunda. Dedi ki:
**بَغُرَة** نجمٍ هاجَ ليلاً فَبَغَرْ
Yani: yağmuru çoğaldı.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

رَعِبْتُ في الشيء، إذا أردتَه، رغبةً ورَغَباً بالتحريك. وارْتَغَبْتُ فيه مثلُهُ. ورَغِبْتُ عن الشيء، إذا لم تُرِدْهُ وزَهِدت فيه. وأرغبني في الشيء ورَغَّبَني فيه، بمعنىً ورجلٌ رغبوب من الرَغْبَةِ. والرَغبيَةُ: العطاءُ الكثيرُ، والجمع الرغائب. قال الشاعر:
وإلى الذي يُعْطي الرغائبَ فارْغَبِ
والرَغيبُ: الواسعُ الجوفِ، يقال حوضٌ رَغيبٌ وسِقاءٌ رَغيبٌ، وفرسٌ رَغيبُ الشَحْوَةِ. والرُغْبُ، بالضم: الشَرَهُ. يقال الرُغْبُ شُؤْمٌ. وقد رَغُبَ بالضم رُغْباً فهو رَغيبٌ. أبو عبيد: الرَغابُ، بالفتح: الأرضُ الليّنةُ. وقال ابن السكيت: التي لا تسيل إلا من مطر كثير. وقد رَغِبَتْ رَغَباً.

##### Türkçe

**رَعِبْتُ في الشيء**: onu istediğin zaman; **رغبةً** ve hareke ile **رَغَباً** (olarak). Ve **ارْتَغَبْتُ فيه** de onun gibidir. Ve **رَغِبْتُ عن الشيء**: onu istemediğin ve onda **زَهِدت** ettiğin zaman. Ve **أرغبني في الشيء** ve **رَغَّبَني فيه**: anlamca (aynıdır). Ve **رغبوب**: **الرَغْبَةِ**den (türemiş) bir adam. Ve **الرَغبيَةُ**: çok bağış; çoğulu **الرغائب**. Şair dedi ki:
وإلى الذي يُعْطي الرغائبَ فارْغَبِ

Ve **الرَغيبُ**: içi geniş olan; **حوضٌ رَغيبٌ** ve **سِقاءٌ رَغيبٌ** denir; ve **فرسٌ رَغيبُ الشَحْوَةِ**. Ve **الرُغْبُ**, zamme ile: oburluk. **الرُغْبُ شُؤْمٌ** denir. Ve zamme ile **رَغُبَ**; **رُغْباً** (olarak); o hâlde o **رَغيبٌ**dir. Ebû Ubeyd: **الرَغابُ**, fetha ile: yumuşak toprak. İbnü’s-Sikkît dedi ki: ancak çok yağmurdan (sonra) akan (toprak). Ve **رَغِبَتْ**; **رَغَباً** (olarak).

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ر ب
غرب ، رغب ، غبر ، ربغ ، برغ ، بغر : مستعملة .
برغ : أما برَغَ فإن الليث أهمله .
ورَوَى أبو العباس عن ابن الأعرابيِّ أنه قال : بَرِغَ الرَّجلُ إذا تَنَعَّمَ .
غرب : قال الليثُ : يُقالُ : كُفَّ من غرْبكَ : أي من حدَّتِك ، وقيل : الغَرْبُ : التمادِي .
وقال غيرهُ : غرْبُ كلّ شَيْءٍ : حَدُّهُ وكذلك غُرابُهُ ، وغرْبُ اللِّسانِ : حِدَّتُهُ ، وسيفٌ غرْبٌ : قاطعٌ حديدٌ .
وقال الشاعرُ يصفُ سيفاً :
غرْباً سَرِيعاً فِي الْعِظَامِ الْخُرسِ
ولسانٌ غرْبٌ : حديدٌ .
وقال الليث : الْغَرْبُ : يوم السقي ، وأنشد :
في يوم غرْبٍ ومَاءُ الْبِئر مشتركُ
قلتُ : أراه أرادَ بقوله في يوم غَرْبٍ : أي في يومٍ يُسْقى فيه بالْغرْبِ وهو الدَّلْو الكَبيرُ الذي يُسْتَقى بهِ عَلَى السَّانِيَة .
ومنه قولُ لبيدٍ :
فَصَرَفْتُ قصراً والشؤون كَأنها
غَرْبٌ تخبُّ به القَلوصُ هَزِيمُ
وقال الليثُ : الغرْبُ في بيتِ لبيدٍ الرَّاوِيَةُ ، والصّوَابُ أنَّهُ الدّلو الكبيرُ .
وقال الأصمعي : فَرَسٌ غرْبٌ ، أي : كثير العَدْوِ .
ومنه قول لبيدٍ :
غرْبُ المصبَّةِ مَحْمودٌ مَصَارِعُهُ
لاهي النَّهار لسير اللَّيلِ مُحْتقِرُ
أراد بقوله : غرْبُ المصَبَّة أنَّه جوادٌ واسع الخير والعطاء .
أبو عبيد عن أبي زيد : الغَرْبَانِ من العين مُقدمُها ومُؤْخرُها ، قال : والغرُوبُ : الدُّمُوعُ حين تخرج من العين .
وقال الراجزُ :
ما لكَ لا تَذْكُرُ أُمّ عمرو
إلاَّ لِعَينيكَ غروبٌ تَجْرِي
قالَ : وقال الفرَّاء : الغروب : هي مجاري العين .
الليثُ : الغرْبُ : المغْربُ والغرْبُ : الذَّهاب والتَّنَحِّي .
يقال : غرَبَ عَنَّا يغرُبُ غرْباً ، وقد أَغْربْتُه وغَرَّبتُه إذا نَحيتهُ .
وفي الحديث : أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أمر بِتَغْريبِ الزاني سَنَةً إذا لم يحصن وهو نفيه عن بلده .
وقال الليث : الغرْبِيُّ : الفَضِيخُ من النَّبِيذ .
أبو عبيد عن الفراء : غَرِبَتِ العين غَرَباً : إذا كان بها ورَمٌ في المآقي ، ويقال : بِعَيْنِهِ غَرَبٌ : إذا كانت تَسِيلُ فلا تَنْقَطِعُ دُموعُها ، وأنشد :
أبى غَرْبُ عينيك إلا انهمالا
والغرْبُ : ماءُ الفم إذا سال بحدّة ، والغرْبُ : التَّنَحِّي عن حدّ وطنه ، يقال : أَغرب : أي تنَحَّ عن حدِّ مكانك .
وقال الأصمعي : الغرَبُ : الموضعُ الذي يسيلُ فيه الماءُ بين البئر والحوض .
قال ذو الرُّمَّة :
واسْتُنْشِىءَ الغرَبُ
ويقال للدالج بين البئر والحَوض : لا تُغرِبْ ، أي لا تَدْفُقِ الماءَ بينهما فَتَوْحَلَ .
وقال أبو عبيد : الغرَبُ : ما حولَ الحوضِ والبئرِ من الماءِ والطِّين ، وأغرَبَ الساقي : إذا أكثر الغرَبَ ، وغروبُ الأسْنانِ : الماءُ الذي يجري عليها ، الواحدُ : غرْبٌ والغرَبُ : شجرٌ معروفٌ .
ومنه قوله :
عُودُكَ عودُ النُّضارِ لا الغرَبُ
قال : والغرَبُ : جامٌ من فضَّة . وقال لَبِيد :
فَدَعْدَعا سُرَّةَ الرِّكاء كما
دَعْدَعَ ساقي الأعاجم الغَرَبا
وقيل : الغرَبُ : شجر تُسَوَّى منه الأقداحُ البيضُ ، والنُّضارُ شجر تسوَّى منه أقداح صُفْرٌ . ومنه قول الأعشى :
تَرَامَوْا بِهِ غَرَباً أو نُضَارا
وقال أبو زيد : الغرْبُ : الواحدة غرْبَةٌ ،
وهي شجرةٌ ضخمةٌ شاكَّةٌ خضراءُ ، وهي التي يتَّخذُ منها الكَحْيلُ وهو القَطِرَانُ ، حجازيَّة .
أبو عبيد : أصابه سهم غرَب : إذا كان لا يدري مَن رَامِيه .
قال ذلك الكسائيُّ والأصمعيُّ بفتح الراء ، وكذلك سهم غرَضٍ وغرب مضافان .
عمرو عن أبيه ، الغرَبُ : الخَمْرُ ، وأنشد :
دَعِيني أَصطبح غرَباً فأغرِب
مع الفتيان إذ لحقوا ثمودا
وللشمس مشرقان ومغربان ، فأحَدُ مشرِقَيها : أقصى المطالع في الشتاء ، والآخر : أقصى مطالِعِها في القَيْظ ، وكذلك أحد مَغرِبَيْهَا : أقصى المغارِبِ في الشتاء وكذلك في الجانب الآخر .
وقوله جلَّ وعزَّ : ( يَعْلَمُونَ فَلاَ أُقْسِمُ بِرَبِّ الْمَشَارِقِ وَالْمَغَارِبِ ) ( المعارج : 40 ) ، أراد مشرق كل يوم ومغرِبَهُ ، وهي مائةٌ وثمانون مشرقاً تقطعها في ستة أشهر ومائة وثمانون مغرباً تقطعها في مثلها ، والغروب : غيوبُ الشمس ، يقال : غرَبَتْ تَغرُبُ غروباً إذا غابت .
ابن السكيت : أتيته مغيرِبانَ الشمس ، ومُغيْرِباناتِ الشمس .
وزاد غيره : غرَيْريبات الشمس وغرَيْرِياتها ، وغييّبات الشمس وغييياتها ، وغُيَيِّيبَ الشمس وغيوبها .
ويقال : ضرب فلاناً فصرعه ، وشرَّقت يداهُ وغرّبت رِجْلاه .
والغريب من الكلام : العُقْمِيُّ الغامضُ ، ونَوًى غَرْبَة : بعيدة .
وقال الكميت :
وشَطَّ وَلْيُ النَّوَى إنَّ النَّوَى قُذُف
تيَّاحَة غرْبَة بالدار أحيانا
وفي حديث عمر رضي الله عنهُ أنه قال لِرجُلٍ قدمَ عليه من بعض الأطراف ، هل من مُغرِّبَةِ خبرٍ .
قال أبو عبيد يقال : مُغرِّبَة ومُغرَّبَة بكسر الرَّاء وفتحها قال ذلك الأموي بالفتح وقال غيره بالكسر ، وأصله فيما نرى من الغرْبِ ، وهو البعد .
ومنه قيل : دار فلان غربة ، ومنه قيل : شَأْوٌ مُغرِّب .
وقال الكميت :
أعهدكَ من أُولَى الشَّبِيبَةِ تطلبُ
على دبرٍ هيهات شأْوٌ مغرِّب
والخبر المُغرِب الذي جاء غريباً حادثاً طَرِيفاً ، ويقال : غرَّبَ فلان في الأرض وأغرَبَ إذا أمعن فيها .
وغرَّبَ الأمير فلاناً إذا نفاه من بلد إلى بلد .
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال لرجل ، قال له : إن ابني كان عَسيفاً على رجل ،
وإنه زنى بامرأته ، فقال له : إن على ابنك جَلد مائة وتغريب عام : أي نفي عام من بلده . وقال ذو الرُّمَّة :
أَدْنَى تَقاذُفِهِ التَّغرِيب والخَبَب
ويروى التقريب ، أبو العباس عن ابن الأعرابي : التَّغرِيب أنْ يأتي ببنين بِيضٍ ، والتَّغرِيب أن يأتي ببنين سودٍ ، والتَّغريب أن يجمع الغرابَ وهو الْجَليدُ والثَّلْج فيأكله ، والعنقاءُ المغرِب ، هكذا جاء عنِ العرب بغير هاءٍ وهي التي أغربت في البلاد فَنَأتْ ولم تُحَسَّ ولم تُرَ .
وقال أبو مالك : العَنقاءُ المُغرِب : رأس أكَمَةٍ في أعلى الجَبَلِ الطويل ، وأنْكَر أن يكون طائراً ، وأنشد :
وقالوا الفتى ابنُ الأَشْعَرِيَّةِ حَلَّقَتْ
به المغربُ العَنْقَاءُ أَنْ لم يسدَّدِ
ومنه قالوا : طَارَتْ به العَنْقَاءُ المغربُ .
قلت : وحذفت تاء التأنيث منها كما قيل : لِحْيةٌ ناصلٌ وناقةٌ ضامرٌ وامرأةٌ عاشقٌ .
وقال الأصمعي : أغربَ الرجُلُ إغراباً إذا جاءَ بأَمْرٍ غريبٍ ، وأغربَ الدَّابَّةُ : إذا اشْتَدَّ بيَاضُهُ حتى تبيضَّ محاجرهُ وأرفاغُه وهو مُغرب .
وقال الليث : المُغرَبُ : الأبيضُ الأَشفار من كل صنف ، وأنشد :
شَرِيجانِ من لَوْنين خِلْصَان منهما
سَوادٌ ومنه واضحُ اللونِ مُغربُ
ثعلب عن ابن الأعرابي : الغُرْبةُ : بياض صرف والحُلْبة سوادٌ صرفٌ .
قال : والغرْبُ : حدُّ كلِّ شيء ، والغرْبُ : الدُّموع ، والغرْبُ : العرق الذي يسقى ، الضَّاربُ الذي يسيل أو يرْشَحُ أبداً .
وقال أبو العباس : يقال له النَّاصور والنَّاسُور ، قال : والغرَبُ محركاً : الخذَل في العَيْنينِ وهو السُّلاق .
عمرو عن أبيه : رَجل غريب وغريبِيٌّ وشَصيبٌ وطارىءٌ وإتاويٌّ بمعنى واحدٍ ، قال : والْمَغاربُ السُّودَان والمغارب الحمران وغروب الثَّنايَا : حَدُّها وأَشَرها .
وقال الليث : الغاربُ : أعْلى الموج وأعلى الظَّهْر .
وقال غيره : كانَتِ العَرَب إذا طلقَ أحدهم امرأته في الجاهليةِ ، قال لها : حبلكِ على غارِبِك أي خَلَّيْت سبيلكِ فاذْهَبي حيث شِئْتِ .
قال الأصمعي : وذَلك أنَّ الناقَةَ إذا رَعَتْ وعليها خِطامها ألْقى على غاربها وتركَتْ ليس عليها خطام ، فإذا رَأَتِ الخطامَ لم يَهنهَا الرعْيُ ، والغارِب : أعلى مقدَّمِ السَّنام ، ويعتبر ذو غاربين : إذا كان ما بين غاربيْ سنامه متَفتِّقاً وأكثر ما يكون هذا في البَخَاتي الذي أبوها الفالج وأمها عربية .
أبو عبيدٍ عن الأصمعيِّ : أغرَبَ عليه إذَا صنعَ به صنيعاً قبيحاً .
قال : وقال أبو عبيدةَ : أغربْتُ السقاءَ : مَلأتهُ .
وقال بشر بن أبي حازمٍ :
وكَأَنّ ظُعْنهمو غداةَ تَحَمّلُوا
سفنٌ تكفَّأ في خليج مُغْرَبِ
وقال الأصمعيُّ : أغرَبَ في مَنطقِهِ : إذا لم يبق شيئاً إلاَّ تكلم به وأَغرَبَ الفرسُ في جَرْيه ، وهو غاية الإكثار منه .
أبو عبيدٍ عن أبي زيد : أغرَبَ الرَّجل : إذا اشتدَّ ضحكه .
وعن الكسائيِّ : اسْتغربَ في الضحِكِ واسْتُغرِبَ : إذا أكثر منه .
وأنشد غيره :
فما يُغربونَ الضَّحْكَ إلاّ تَبَسماً
ولا يَنسبونَ القولَ إلاّ تخَافيَا
الأصمعيُّ : فَأْسٌ حديدةُ الغُرابِ : أي حَدِيدة الطَّرَفِ ، قال : والغُرَابُ حَدُّ الْوَرِكِ الذي يَلي الظهر .
قال : والغُرَابُ : قَذال الرَّأْس ، يقال : شابَ غرابهُ : أي : شعر قَذالِهِ ، والغرابُ : هذا الطائرُ الأسودُ ، وأسود غرَابِيٌّ وغِربيبٌ ، وأغْربَ الرَّجل : إذا اشتدَّ وَجَعه من مرضٍ أو غيره .
قال ذلك الأصمعيُّ ، قال : كل ما وَاراكَ وسَتَرَك فهو مغربٌ .
وقال ساعدة الهذليُّ :
موكَّل بسدوفِ الصَّوْمِ يبصرها
من المغاربِ مَخْطوفُ الحشا زَرِمُ
وكُنُس الوحش : مغاربُهَا لاستتارها بها .
أبو عبيد عن الأصمعيِّ : رِجْل الغرابِ ضربٌ من صَرِّ الإبل لا يَقدرُ الفصيلُ عَلى أنْ يرضعَ معه ولا يَنحل .
وقال الكميت :
صَرَّ رِجلَ الغرابِ ملكك في الناس عَلَى من أرادَ فيه الفجورَا
وإذا ضَاق على الإنسان معاشُه ، قيلَ : صُرَّ عليه رِجْلُ الغرَاب . ومنه قول الشاعر :
إذا رجل الغرَابِ عَلَيَّ صُرَّت
ذكرتكَ فاطمأنّ بي الضمير
وقال شمر : أغربَ الرَّجل إذا ضحكَ حتى تبدو غروب أسنانهِ .
وفي الحديث : أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) سئل عن الغرباءِ ، فقال : ( الذين يُحيونَ ما أَماتَ النَّاسَ من سُنتي ) .
وفي حديثٍ آخر : ( إنَّ الإسْلامَ بَدَأَ غَريباً وسَيَعُودُ غريباً فطُوبى للغُرَباء ) .
وفي حديثٍ ثالث : ( مَثل أُمَّتي كالمطر لا يُدْرَى أَوَّلُها خير أو آخِرُها ) وليس شيءٌ من هذه الأحاديث بمخالفٍ للآخر ، وإنما أراد أَنَّ أَهلَ الإسلام حين بدأَ كانوا
قليلاً ، وهم في آخر الزمان يَقلُّونَ إلاّ أنهم خِيار .
ومِمَّا يَدلُّ على هذا المعنى الحديث الآخر : ( خيارُ أُمَّتِي أَوَّلُها وآخرها وبيْن ذلك ثَبَجٌ أَعْوج ليس منكَ ولستَ منه ) .
وفي حديثٍ آخر : ( إنَّ فيكم مُغَرِّبين ، قالوا : وما مُغَرِّبون ، قال الذين يَشْرَكُ فيهم الجنُّ ) ، سُمُّوا مُغَرِّبين لأَنهم جاءوا من نَسَبٍ بعيد ، وغُرَّب : اسم موضع ، ومنه قولُه :
في إثْر أَحْمَرَةِ عَمَدْنَ لِغُرَّبِ
ورَحا اليد يقال لها غَريبة ، لأن الْجيران يَتعاوَرُونها ، وأنشد بعضهم :
كأنَّ نَفيَّ ما تَنفِي يَداها
نفِيُّ غريبةٍ بيَدَيْ مُعِين
والْمُعِينُ أن يسْتعين المديرُ بيد رجلٍ أو امرأةٍ يضَع يدَه على يدِه إذا أَدارَها ، وغُرابُ البَرِير عُنْقودُه الأسود ، وجمعُه غِرْبان .
قال بِشْرُ بن أبي حازمٍ :
رأَى دُرَّةً بيضاءَ يحفلُ لونَها
سُخَامٌ كغِرْبانِ البَرِير مُقَصَّبُ
يَحفِلُ لونها : يجلوه ويَشُوفُه ، أرادَ أنَّ سوادَ شَعرِها يزيدُ لونها بياضاً .
والعربُ تقول : فلان أَبصَرُ من غرابٍ وأَشَدُّ سَواداً من الغراب ، وإذا نَعَتوا أَرْضاً بالخِصْبِ قالوا : وَقَع في أرضٍ لا يَطيرُ غرابها .
ويقولون : وَجَد تَمْرَةَ الغُراب ، وذلك أنه يَتَتَبَّعُ أَجْود التمر فيَنْتَقِيه .
ويقولون : أَشْأَمُ من غرابٍ وأَفْسَقُ من غرابٍ ، ويقال : طار غراب فلان إذا شاب رأسه . ومنه قول الشاعر :
لمَّا رأيتُ النَّسْرَ عزَّ ابنَ داية
أَرادَ بابن دايةٍ الغرابَ وقد مرَّ تفسيرُ هذا البيت ، وعَيْنٌ غَرْبَةٌ : إذا كانت بعيدة المطْرَح . وأنشد الباهِلِيُّ :
سأَرْفَعُ قولاً للحُصَيْنِ ومالِكٍ
تَطيرُ به الغرْبَانُ شَطْرَ المَوَاسِمِ
قال : والغِرْبان : غِرْبانُ الإبلِ ، والغُرَابانِ طَرَفَا الوَرِكَ اللّذان يَكُونان خَلْفَ القَطَاةِ .
والمعنى : أَنَّ هذا الشِّعْرَ يُذْهَبُ به على الإِبِل إِلى المَواسِمِ ، وليس يريدُ الغرْبانَ دونَ غيرها ، وهذا كما قال :
وإنَّ عِتَاقَ العِيسِ سوف تَزورُكم
ثَنائِي عَلَى أَعْجَازِهنَّ مُعَلَّقُ
فليس يريد الأعجازَ دون الصُّدور ، وقيل : إنما خصَّ الأعجازَ والأوراكَ لأنَّ قائلَها جَعل كِتابَها في قَعِيبَةٍ احْتَقَبها وشدَّها على عجزِ بَعِيرِه .
رغب : رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( كيْفَ أَنتم إذا مَرِجَ الدِّينُ وظَهَرت الرَّغْبَةُ ) .
وقوله : ظهرت الرَّغْبَة : أي : كثُرَ السُّؤال وقلَّت العِفَّة .
ومنه قولُكَ : رَغِبْتُ إلى فلانٍ في كذا إذا سأَلْتَه إِياه ، ومعنى ظهور الرَّغبة : الحِرْصُ على جمْع المال ومَنْعِ الحقِّ منه .
وقال شمر : رجُلٌ مُرْغِبٌ : أي موسرٌ له مال رَغيبٌ ، ورُغْبُ البَطْنِ : كثْرَة الأكل ، ورَجل رغيبُ الجَوْف .
وقال الليث : رَغِبَ الرَّجل في الشيءِ رَغْبةً فهو راغبٌ .
قال : ويقال : رَغبَ رَغبَةً : ورَغْبَى عَلَى قِياس شَكْوَى ، وتقولُ : إليكَ الرَّغباءُ ومنكَ النَّعْماء .
ورُوي عن ابن عمر أنه زاد نحْواً من هذا في تلبية رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) عند الإحْرام .
ويقال : إنَّه لَوَهُوبٌ لكلِّ رَغيبةٍ : أي : لكلِّ مرغوبٍ فيه ، والجميعُ : الرَّغائبُ ، ويقال : رغِبْت عن الشيء : أي تركتُه عمْداً ، ورجلٌ رَغيبُ الجَوْف : إذا كان أَكولاً ، وقد رَغُبَ يَرْغُب رَغَابَةً ، وَوَادٍ رغيبٌ : واسع ، وحَوْضٌ رَغيبٌ .
ومَرْغَابِينُ : اسم لنَهْرٍ بالبَصْرَة .
عمرو عن أبيه : المَرَاغِبُ : الأطْماعُ ، والمَرَاغِبُ : المُضْطَّرَباتُ في المعاش ، وإبلٌ رِغابٌ : كثيرة .
وقال لَبِيد يمدح النعمان بن المنذر :
ويَوماً من الدُّهُمِ الرِّغاب كأنها
أَشَاءٌ دَنَا قِنْوَانُهُ أو مجادل
وتراغَبَ المكان : إذا اتسع فهو مُتَرَاغِبٌ .
وقال النَّضْرُ : الرَّغيبُ من الأوْدية : الكثيرُ الأخذِ للماءِ ، والزَّهِيدُ القليل الأخذِ ، وأرضٌ رَغاب كذلك تأخُذُ الماءَ الكثير ولا تسيل .
وروي عن ابن عمر رضي الله عنهما ، أنه قال : لا تَدَعْ ركعتي الفجر فإن فيهما الرَّغائب .
قال شمر : قال الكلابي : الرَّغائبُ : ما يُرْغَبُ فيه ، يقال : رغيبَة ورغائب .
وقال غيره : هو ما يرغب فيه ذو رَغَبِ النَّفس ، ورغبُ النفس : سَعَةُ الأملِ ، وطلب الكثير .
أبو زيدٍ : الرَّغابُ : الأرض الليِّنة ، وقد رَغُبَتْ رُغباً .
وقال الله جلَّ وعزَّ : ( وَيَدْعُونَنَا رَغَباً وَرَهَباً ) ( الأنبياء : 90 ) ، وقرئت : ( رَغْباً ورَهْباً ) ، وهما مصدران ويجوز رُغباً ورُهْباً ، ولا أعلمُ أحداً قرأَ بهما ، ونُصِبا على أنهما مفعول لهما ويجوز فيهما المصدر وهذا قول الزَّجّاج .
وفي الحديث : ( الرُّغبُ : شُؤْمٌ ) ، ومعناه : الشَّرَهُ ، والنَّهَمُ ، والحرص على جمع الدنيا من الحلال والحرام والتَّبَقُّرِ فيها .
غبر : قال الليث : غَبَرَ يَغبُرُ غبُوراً : إذا مكث قال : وقد يجيءُ الغابرُ في النعت كالماضي ، وغُبْرُ الليل : بَقاياهُ .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الغابر : الماضي ، والغابر : الباقي .
قال : وكان النبي ( صلى الله عليه وسلم ) يَحْدُرُ فيما غَبَر من السُّورةِ يحتمِلُ الوجهين ، قلت : والمعروفُ في كلام العربِ أن الغابِرَ : الباقي .
وقد قال غيرُ واحدٍ من الأئمة : إن الغابر يكون بمعنى الماضي .
وقال الأصمعي : الغُبْرُ : بَقِيَّةُ اللَّبن في الضَّرْعِ ، وجمعه : أغبار .
وقال ابن حِلِّزة :
لا تكْسَعُ الشَّوْلَ بأَغبارِها
إنك لا تَدْري من النَّاتج
وغبَّرُ الليل : بَقاياه ، واحدها : غابِر .
وفي حديث عمرو بن العاص أنه قال لعمر : ما تأَبطَتْنِي الإماءُ ولا حَمَلَتْنِي البَغايا في غُبَّرَاتِ المآلي ، الغبَّرات : البَقَايا ، واحدها غابِر ، ثم يجمع غبّراً ، ثم غبّرَاتٍ جَمْع الجَمْع .
قال الليث : الأغبَرُ : الذي لونُه مثلُ لون الغبار ، قال : والغَبَرة : تَرَدُّد الغبارِ ، فإذا سَطَعَ سُمِّيَ غباراً ، والغَبَرة : لَطْخ غبار ، والغُبْرَة : اغبِرَار اللَّوْنِ يَغبَرُّ لِلْهَمِّ ونحوه .
وقول الله جلَّ وعزَّ : ( لله ) ( مُّسْتَبْشِرَةٌ وَوُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ عَلَيْهَا غَبَرَةٌ تَرْهَقُهَا قَتَرَةٌ ) ( عبس : 40 ، 41 ) .
وقول العامَّةِ : غُبْرَة خَطَأ .
وقال الليث : المُغبِّرَة : قوم يغبِّرون يذكرون الله بدعاءٍ وتضرُّعٍ .
كما قال قائلهم :
عبادكَ المُغبِّرَهْ
رُشَّ علينا المغفِرهْ
قلت : وقد يسمّى ما يقرأ بالتّطريبِ من الشِّعرِ في ذِكرِ الله تعالى تَغبِيراً كأنهم إذا تَنَاشَدوها بالألحان طَربوا فَرقصوا وأرْهَجوا فَسمُّوا مُغبِّرَةً بهذا المعنى .
وقد رُوِي عن الشافعي أنه قال : أَرَى الزَّنَادِقَةَ وضعوا هذا التغبِيرَ لِيَصدُّوا الناس عن ذكرِ الله وقراءة القرآن .
وقال أبو إسحاق النحويُّ : سمِّي هؤلاء مغبِّرين لِتَزْهِيدِهِم الناسَ في الفَانيَةِ الماضِيَةِ وتَرْغيبِهِمْ في الغابِرَةِ ، وهي الآخرة الباقية .
والغُبَيْرَاءُ : شراب لأهل اليمن يُسْكِر .
قال شمر : قال عبد الرازق : الغبَيْراء ، أن يعمد إلى المَوْزِ فينقعه حتى ينبت ، ثم يجْعَل في جَرّةٍ ويعْصَر فيسْكِر ، فذلك الغبيراء ، وقيل : هو المِزْر بعينه .
أبو عبيد : من أمثالهم في الدَّهاءِ والإرب : إنه لداهيةُ الغبَرِ .
ومنه قول الحِرمازي يمدح المنذر بن الجارودِ :
أَنتَ لها مُنذرُ من بين البشرْ
دَاهيةُ الدَّهر وصَمَّاءُ الغَبَرْ
يقول : إن ذُكرت يقولوا لا تسمعوهَا فإنها عظيمةٌ ، وأنشد :
قد أَزمَتْ إن لم تُغَبَّرْ بِغَبَرْ
قال : وهو من قولهم : جُرْحٌ غِبرٌ .
أبو عبيد عن الكسائي : غبِرَ الْجُرْحُ يَغبَرُ غَبَراً : إذا انتقض ، وأنشد :
وَعَاصِماً سلَّمهُ من الغَدَرْ
من بعد إِرْهانٍ بِصمَّاءِ الغَبَرْ
قال أبو الهيثم : يقول : أنجاهُ من الهلاكِ بَعْدَ إِشرافٍ عليه ، وإرهانُ الشيء إثباتُهُ وإدَامتهُ .
قال : والغَبَرُ : البقاءُ .
وقال الليث : دَاهِيةُ الغبَرِ : بَلِيَّةٌ لا تَكادُ تَذهبُ .
قال : والنّاسُورُ بِالعربية هو : العرْقُ الغبِرُ .
يقال : أصابَهُ غبَرٌ في عرْقه : أيْ : لا يَكادُ يَبْرأ ، وأنشد :
فهو لا يَبْرَأ ما في جَوْفِهِ
مثل ما لا يَبْرَأ العِرْقُ الغَبِرْ
قال : والْغبَرُ أنْ يَبرأَ ظاهِرُ الجرْح وباطِنُهُ دَوٍ . وقال الأصمعي في قول القطَامِيِّ .
وقَلِّبِي مَنْسِمَكِ الْمُغَبَّرا
قال : الغبَرُ : دَاءٌ في باطِنِ خُفِّ الْبَعِيرِ .
وقال المفَضّلُ : هو من الغبْرَةِ .
وقال أبو عمرو : الغُبْرَانُ : رُطبتَانِ في قمعٍ واحدٍ مثل الصِّنْوانِ : نخلتَانِ في أصل واحدٍ ، والجميعُ : غَبارِين .
قال : ويقال : لَهِّجُوا ، ضَيفكم وغَبِّرُوهُ بمعنى واحدٍ .
وقال الليث : الغبْرَاءُ من الأرض : الخَمرُ ، وقال طَرَفَهُ في بني غبْرَاءَ :
رَأيتُ بني غَبْرَاء لا يُنكِرُونني
قيل : هم الصعاليك والفقراء ، وقيل : هم الذين يَتناهَدون في الأسفارِ .
ويقال : جاء فلان على غُبيراء الظهر ، إذا جاء خَائباً .
وأخبرني المنذري عن ثعلب عن ابن الأعرابي يقال : رجع فلان على غبَيْرَاء الظهر ، ورجع عوده على بدئه . ورجع على أدراجه ، ورجع درجه ، ونكص على عقبه ، إذا لم يصب خيراً .
والغبْرَاء : الأرض ، ومنه قول النبي عليه السلام : ( ما أَظلت الخضراء ولا أَقلَّتِ الغَبْراءُ ذا لهجةٍ أصدَق من أَبي ذَرَ .
وقال أبو عبيد : قال الأصمعي : الوَطْأَةُ الغبْرَاءُ : الدَّارسة ، وعزٌّ أغبَرُ : ذاهِبٌ دَارِسٌ .
وقال المخبَّلُ السَّعْديُّ :
فأنْزَلهم دَارَ الضياعِ فأصْبحُوا
على مَقْعَد من مَوْطِنِ العِزِّ أغبَرا
ويقال : جاء فلانٌ عَلَى غبَيْرَاءِ الظهْرِ : إذا جاء خَائباً .
وفي حديث مرفوعٍ : ( إياكم والغُبَيْرَاءَ فإنها خَمرُ العالم ) .
قال أبو عبيد : هي ضَرْبٌ من الشراب تَتخذه الحبشةُ من الذرة ، وهي تُسْكِرُ . ويقال لها : السُّكُرْكةُ .
وقال الليث : الغُبَيْرَاء : فاكهةٌ ، لفظ الواحد ، والجميع فيها سَواءٌ .
وقال زيد بن كُثْوَة : يقال : تركتهُ عَلَى غبَيْراءِ الظهْرِ إذا خاصَمْتَ رجلاً فخَصْمتهُ في كلِّ شيء وغلبتهُ عَلَى ما في يَديهِ .
أبو عبيد عن الأصمعي : أغبَرْتِ السماء واشْتَكَرتْ وحَفلَتْ : إذا جَدَّ وقع مطرها ، قال أبو عبيد : وقال الكسائي : أغبَرْتُ في طلب الشيء : انكمشْتُ .
وقال ابن دُريدٍ : الغِبْرُ : الحقدُ مثل الغِمْرِ سَواء .
بغر : أبو العباس عن ابن الأعرابي : من أدْواءِ الإبل البَغَرُ .
وقال أبو عبيد : قال الأصمعي : البَغَرُ : العطش يأخذ الإبل فتشربُ ولا تروى وتَمْرضُ عنه فتموت ، وأنشد :
كأنما الموتُ في أجْنَادِهِ البَغَرُ
والبَحَرُ مِثلُه .
وقال الليث : هو بغِيرٌ ، وقد بَغَرَ . وأنشد :
وشرب بِقَيْقَاةٍ فأنت بغيرُ
وبَغَرَ النّوُء : إذا هاج بالمطرِ ، وأنشد :
بَغْرَة نجم هاج ليلاً فبَغَرْ
وقال أبو زيد : يقال : هذه بغرة نجم كذَا ، ولا تَكون البغرةُ إلاَّ مع كثرةِ الْمَطَرِ .
ويقال : لفلانٍ بَغْرةٌ من العطاء لا تغيضُ : إذا دَامَ عطَاؤُه .
وقال أبو وجْزَة :
لَجَّتْ لأبناء الزُّبير مآثرٌ
في المكرمَاتِ وبَغْرَةٌ لا تُنْجِمُ
أبو عبيد عن اليزيدي : بَغِرَ بَغَراً ، إذا أكثر من الماء فلم يَرو ، وكذلك مَجِرَ مَجَراً .
وقال ابن الأعرابي : البَغْرُ والبَغَرُ : الشُّرْبُ بلا رِيَ .
ويقال : ذهبَ القومُ شَغرَ بَغرَ ، وشَغرَ مَغر : إذا تَفرَّقوا في كلِّ وَجْه .
ربغ : ثعلب ، عن ابن الأعرابي : الرَّبْغُ : الرِّيُّ .
أبو عبيد عن الأَصمعيّ : إذا أُرْسِلَت الإبلُ على الماءِ ، كلما شاءت وَرَدتْ بِلا وَقتٍ فذلك الإرْباغُ ، يقال : تُرِكَتْ إبِلُهم هَمَلاً مُرْبَغاً .
وقال أبو عمرو : عَيْشٌ رابِغ : رافِغ أي
ناعم ، ورَبَغ القوْم في النَّعيم : إذا أَقاموا فيه .
وقال أبو سعيد في قوله : إنَّ الشّيطان قد أَرْبَغ في قُلوبكم وعَشَّشَ : أي : أقام على فسادٍ اتَّسَع له المُقام معه ، قال : والرَّابغُ الذي يُقيم على أمرٍ مُمْكن له .

_Türkçe çeviri henüz yok_

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والغين وما يثلثهما)
  (رغف)  الراء والغين والفاء كلمةٌ واحدة. فالرَّغيف معروف، ويجمع على الرُّغْفان والأرغِفة والرُّغُف. قال:
  * إنّ الشِّواء والنَّشِيلَ والرُّغُفْ([1]) *
  وهاهنا كلمةٌ أخرى إن صحَّت. زعموا أنّ الإرغاف: تحديد النَّظَر.
  (رغل)  الراء والغين واللام أصلٌ واحد، وهو اغتفال شيءٍ وأخذه. ثم يشتقّ منه ويُحمل. فالرَّغْل: اختلاسٌ في غَفْلة. والرَّغْلَة: رَضاعةٌ في غَفْلة. قال أبو زيد: يقال رَمٌّ رَغُول، إذا اغتنَمَ كلَّ شيءٍ وأكله. قال أبو وجزة:
رَمٌّ رَغُولٌ إِذا اغبَرَّتْ مَواردُهُ *** ولا يَنامُ له جارٌ إِذا اختَرَفا([2])  يقول: إذا أجدب لم يَحقِرْ شيئاً وشَرِهَ إليه، وإن اختَرَفَ وأخْصَبَ لم ينَمْ جارُه؛ خوفاً من غائِلته. والرَّغُول: الشَّاة تَرضَع الغَنَم([3]). فأما الأرْغَل، وهو الأقْلَف، فليس من الباب؛ لأنه مقلوبٌ من الأغْرل، وقد ذُكِر في بابه. ويقال عَيشٌ أرْغَلُ، أي واسعٌ رافِهٌ. وهذا لعلّه مِن أرغَلَت الأرضُ، إِذا أنبتَت الرُّغْل، وهو من أحرار البقول.
  (رغم)  الراء والغين والميم أصلان: أحدهما التُّراب، والآخر المَذْهَب. فالأول الرَّغام، وهو التُّراب. ومنه "أرغَمَ الله أنفَه" أي ألصقه بالرَّغام. ومنه حديثُ عائشة في الخِضاب: "أسْلِِتِيهِ ثمَّ أرغِمِيه" تقول: ألقيه في الرَّغام. هذا هو الأصل، ثم حُمل عليه فقال الخليل: الرَّغْم أنْ يفعل ما يكرهُ الإنسانُ. ورَغَمَ فلانٌ، إذا لم يقدر على الانتصاف. قال: والرَّغَام: اسم رملةٍ بعينها([4]). ويقال راغم فلانٌ قومَه: نابَذَهم وخرجَ عنهم.
  والأصل الآخَر المُراغَمُ، وهو المذهَبُ والمَهْرَب، في قوله جلَّ ثناؤه: ﴿يَجِدْ فِي الأَرْضِ مُرَاغَماً كَثِيراً وسَعَةً﴾[النساء 100]. وقال الجعديّ:
  * عَزيزِ المُرَاغَمِ والمَهْرَبِ([5]) *
  ويقال: مالِي عن ذاك الأمرِ مُراغَمٌ، أي مهرَب.
  ومما شذَّ عن الأصلين الرُّغامَى، قال قومٌ: هي الأنْف؛ وقال آخرون: زيادة الكبِد. قال الشمّاخ:
  * لها بالرُّغامَى والخياشيمِ جارِزُ([6]) *
  (رغن)  الراء والغين والنون فيه كلامٌ إن صحّ. يقولون الإِرغانُ: الإصغاء إلى الإنسان والقَبولُ لـه والرِّضا به. والرَّغْن كذلك أيضاً. وحكَوْا عن الفراء:
"لا تُرْغِنَنَّ لـه في ذلك" أي لا تُطِعْه([7]) فيه. ورَغَن إِلى الصُّلح مثل رَكَن. والله أعلم، كيف هذا([8]).
  (رغو)  الراء والغين والحرف المعتلّ أصلان: أحدهما شيءٌ يعلو الشيء، والآخر صوتٌ.
  فالأول الرَّغْوة والرُّغْوَة([9]) [لِلَّبَن([10])]: زَبَدُه؛ والجمع رُغَىً. وارتغى الرَّجُل: شَرِبَ الرّغوة. يقولون: "يُسرُّ حَسْواً في ارتغاء". يُضْرَب مثلاً لمن يُظهِر أمراً ويريد خلافَه. ورغَّى([11]) اللّبنُ من الرّغْوة. والمِرْغاةُ: الشَّيءُ من الخُبْز أو التَّمْر يُؤْكل به الرّغْوة([12]). وكلامٌ مُرغٍّ: لم يفسَّرْ، كأنّ عليه رغْوة.
  والأصل الآخَر الرُّغاء: رُغاء النّاقةِ والضَّبُع([13])، وهو صوتُهما. ويقال: "ما له ثاغِيةٌ ولا راغِيَة"، أي شاةٌ ولا ناقة. وأتيتُ فلاناً فما أثغَى ولا أرْغَى، أي لم يُعطِني شاةً ولا ناقةً.
  (رغب)  الراء والغين والباء أصلان: أحدهما طلبٌ لشيء([14]) والآخر سَعَةٌ في شيء.
  فالأوَّل الرَّغْبة في الشيء: *الإرادةُ لـه. رغِبْتُ في الشيء. فإِذا لم تُرِدْه قلتَ  رغِبتُ عنه. ويقال من الرّغبة: رَغِب يرغَبُ رَغْباً ورُغبا ورَغْبَةً ورَغْبَى مثل شكوى.
  والآخر الشَّيْءُ الرَّغيب: الواسع الجَوف. يقال حوضٌ رغيب، وسقاءٌ رغيب. ويقال فرسٌ رغيب الشَّحْوة([15]). والرَّغِيبة: العَطاء الكثير، والجمع رغائب. قال:
  * وإِلى الذي يُعْطِي الرّغائبَ فارْغَبِ([16]) *
  والرَّغاب([17]): الأرضُ الواسعة. وقد رغُبَتْ رُغْباً.
  (رغث)  الراء والغين والثاء أصلٌ يدل على الرَّضاع. يقال رَغَثَ الجديُ أمَّه: رَضِعَهَا. فأمّا قولُهم: بِرْذَوْنَةٌ رَغُوث، فقد اختُلِف فيه. فكان الخليل يقول: الرَّغُوث: كلُّ مرضِعة؛ وذكر قولَ طرفة:
ليت لنا مَكانَ المَلْكِ عَمْروٍ *** رَغُوثاً حولَ قُبّتِنا تخُورُ([18])  وكان ابنُ دريدٍ يقول: فعيل في معنى مفعولة، لأنّها مرغُوثة. يريد أنه يرتضع لبنَها. ولعلَّ هذا أصح القولَين. وقال الأحمر: يقال للرَّجُل إذا كَثُرَ عليه السُّؤَّالُ حتى ينفَدَ ما عنده: مَرغوثٌ. والرُّغَثَاءُ: أصْلُ الضَّرْع، وهو القياس؛ لأنّ المرتضِع يَعْمِدُ له. ثم شبَّه بذلك غيرُه، قيل لمُضَيْغَتَيْنِ بين الثَّنْدُوَة والمَنْكِب بجانبَي الصَّدر: رُغَثَاوَانِ.
  (رغد)  الراء والغين والدال أصلان: أحدهما أطْيَب العيش، والآخر خِلافُه.
  فالأوَّل عيشٌ رَغَِْد ورغِيد. أي طيِّبٌ واسع. وقد أَرغَدَ القومُ، إذا أخصَبُوا. ويقال إنَّ الرَّغيدةَ في بعض اللغات الزُّبدة([19]). وأرغَدَ الرّجلُ ماشِيتَه، إذا تركَها وسَوْمَها.
  والأصل الآخر المُرْغَادُّ: الذي تَغَيَّرَ حالُه في جِسمه ضعفاً. ومن ذلك المُرْغَادُّ: الشّاكُّ في رأيه لا يَدرِي كيف يُصْدِرُه.
  (رغس)  الراء والغين والسين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على بَرَكةٍ ونَماء.
يقولون: الرغْس النَّماء والبَرَكة والخَير. قال العجاج([20]):
  * حَتَّى رأيْنَا وَجْهَكَ الَمرْغُوسا *
  ويقال الرَّغْس: النّعمة، في قوله:
  * تراه منصوراً عليه الأرْغُسُ([21]) *
وفي الحديث: "أنَّ رجلاً أرغَسَه اللهُ مالا"، أي خوّلَه إيّاه وبارَكَ له فيه.
---------------------------------------------------------------
([1]) الرجز للقيط بن زرارة، كما في اللسان (رغف، نشل). وانظر المخصص (5: 6/ 17: 85).
([2]) البيت في المجمل واللسان (رغل).
([3])ذكر هذا المعنى في القاموس ولم يذكر في اللسان.
([4]) زاد ياقوت: "من نواحي اليمامة بالوشم". وأنشد للفرزدق:
تبكي المراغة بالرغام على ابنها *** والناهقات يصحن بالإعوال([5]) صدره كما في اللسان (رغم): * كطود يلاذ بأركانه *
([6]) صدره كما في ديوانه 51 واللسان (رغم، جرز):
* يحشرجها طورا وطورا كأنها *
    وفي الأصل: "له بالرعامى" صوابها من هذه المراجع ومما سبق في (جرز 441).
([7]) في الأصل والمجمل: "لا تطعمه"، صوابه في اللسان.
([8]) قد تكون هذه من زيادة النساخ.
([9]) ويقال: رغوة، بالكسر. هو مثلث الراء.
([10]) التكملة من المجمل.
([11]) يقال أيضاً رغا وأرغى.
([12]) فسرت في اللسان والقاموس بأنها "شيء يؤخذ به الرغوة". ولا تناقض بينهما.
([13]) والرغاء للنعامة أيضاً.
([14])في الأصل: "طلب لشيء فيه".
([15]) الشحوة: الخطوة. وفي الأصل: "الشجوة"، صوابه في المجمل واللسان.
([16]) للنمر بن تولب. وصدره كما في اللسان (رغب):
* ومتى تصبك خصاصة فارج الغنى *
([17]) يقال رغاب، كسحاب، ورغب بضمتين أيضاً.
([18]) في ديوانه 6 واللسان (رغث): "فليت". وفي اللسان (خور): "ليت" بالخرم كما هنا.
([19])هذا يطابق قول ابن دريد في الجمهرة (2: 251). والذي في اللسان والقاموس أن الرغيدة لبن يغلى ثم يذر عليه الدقيق حتى يختلط فيساط فيلعق لعقاً. أقول: إن هذه الكلمة سائرة في استعمال بعض المصريين بهذا المعنى.
([20])الصواب أنه رؤبة كما في اللسان (رغس) من قصيدة في ديوانه 68 يمدح بها إياد بن الوليد.
([21])ديوان رؤبة 68 والتاج (رغس) برواية "الأرغاس". وفي القاموس أن جمع الرغس أرغاس. فهذا جمع آخر.
  ـ

##### Türkçe

(رâ ve ğayn ve bunların ikisinin üçlü okunuşu olanlar bâbı)
  (رغف)  **الراء** ve **الغين** ve **الفاء** tek bir kelimedir. Şu halde **الرَّغيف** bilinen (şey)dir; **الرُّغْفان** ve **الأرغِفة** ve **الرُّغُف** üzere cem‘ olunur. Dedi ki:
  * Şüphesiz **الشِّواء** ve **النَّشِيلَ** ve **الرُّغُفْ**([1]) *
  Ve burada, sahih ise, başka bir kelime vardır. Zannettiler ki **الإرغاف**: bakışı keskinleştirmektir.
  (رغل)  **الراء** ve **الغين** ve **اللام** tek bir asıldır; o da bir şeyi gafletle yakalayıp almaktır. Sonra ondan türetilir ve ona hamledilir. Şu halde **الرَّغْل**: bir gaflet içinde kapıp almaktır. **الرَّغْلَة**: bir gaflet içinde emzirmedir. Ebû Zeyd dedi: **رَمٌّ رَغُول** denir; her şeyi ganimet bilip onu yiyince. Ebû Vecze dedi ki:
رَمٌّ رَغُولٌ إِذا اغبَرَّتْ مَواردُهُ *** ولا يَنامُ له جارٌ إِذا اختَرَفا([2])  der ki: kıtlık olduğunda hiçbir şeyi küçük görmedi ve ona karşı oburlaştı; ve eğer **اختَرَفَ** edip bolluğa ererse komşusu onun kötülüğünden korkarak uyumaz. **الرَّغُول**: koyunun sürüyü emmesidir([3]). Amma **الأرْغَل**—ki o **الأقْلَف**tir—bâbdan değildir; çünkü o **الأغْرل**’den kalbedilmiştir; kendi bâbında zikredilmiştir. Ve **عَيشٌ أرْغَلُ** denir; yani geniş, refah. Bu, herhâlde **أرغَلَت الأرضُ**’dendir: **الرُّغْل** bitirdiği vakit; o da yabânî sebzelerin seçkinlerindendir.
  (رغم)  **الراء** ve **الغين** ve **الميم** iki asıldır: birisi toprak, diğeri mezheptir. Şu halde birincisi **الرَّغام**dır; o topraktır. Ondandır: “**أرغَمَ الله أنفَه**” yani onu **الرَّغام**a yapıştırdı. Ondandır, Âişe’nin kınalama hakkında hadisi: “**أسْلِِتِيهِ ثمَّ أرغِمِيه**” der: onu **الرَّغام**a at. Bu asıldır; sonra ona hamledildi de Halîl dedi: **الرَّغْم** insanın kerih gördüğü şeyi yapmasıdır. Ve falan **رَغَمَ** etti; yani insafla hakkını alamadı. Dedi ki: **الرَّغَام** belirli bir kumluğun adıdır([4]). Ve denir: falan kavmine **راغم** etti: onlarla bağını kopardı ve onlardan çıktı.
  Ve diğer asıl **المُراغَم**dır; o mezhep ve kaçış yeridir; yüce övgüsü olanın sözünde: ﴿يَجِدْ فِي الأَرْضِ مُرَاغَماً كَثِيراً وسَعَةً﴾[النساء 100]. Câ‘dî dedi ki:
  * عَزيزِ المُرَاغَمِ والمَهْرَبِ([5]) *
  Ve denir: o işten bana bir **مُراغَمٌ** yoktur; yani kaçış yeri.
  Ve iki asıldan şâz olanlardan **الرُّغامَى**dır. Bir kavim dedi: o burundur; başkaları dedi: karaciğerin fazlalığıdır. Şemmâh dedi ki:
  * لها بالرُّغامَى والخياشيمِ جارِزُ([6]) *
  (رغن)  **الراء** ve **الغين** ve **النون** hakkında, sahih ise, söz vardır. Derler: **الإِرغانُ**: insana kulak vermek, onu kabul etmek ve ondan razı olmaktır. **الرَّغْن** de böyledir. Ferrâ’dan hikâye ettiler:
“**لا تُرْغِنَنَّ لـه في ذلك**” yani onda ona itaat etme([7]). Ve sulha **رَغَن** etti; **رَكَن** gibi. Allah daha iyi bilir; bu nasıl (şeydir)([8]).
  (رغو)  **الراء** ve **الغين** ve illetli harf iki asıldır: birisi bir şeyin üstüne çıkan bir şey, diğeri sestir.
  Şu halde birincisi **الرَّغْوة** ve **الرُّغْوَة**([9]) [**لِلَّبَن**([10])]: onun köpüğüdür; cem‘i **رُغَىً**dır. Ve adam **ارتغى** etti: köpüğü içti. Derler: “**يُسرُّ حَسْواً في ارتغاء**”. Zıddını istediği hâlde bir işi gösteren kimseye mesel olarak vurulur. Ve süt, köpükten **رغَّى**([11]) etti. **المِرْغاةُ**: köpüğün onunla yenildiği ekmekten veya hurmadan olan şeydir([12]). Ve **كلامٌ مُرغٍّ**: tefsir edilmemiştir; sanki üzerinde köpük var.
  Diğer asıl **الرُّغاء**dır: devenin ve sırtlanın **رُغاء**ı([13]); o ikisinin sesidir. Ve denir: “**ما له ثاغِيةٌ ولا راغِيَة**”; yani ne koyun ne deve. Ve falana geldim de ne **أثغَى** etti ne **أرْغَى**; yani bana ne koyun verdi ne deve.
  (رغب)  **الراء** ve **الغين** ve **الباء** iki asıldır: birisi bir şeyi istemektir([14]), diğeri bir şeyde genişliktir.
  Şu halde birincisi, bir şeyde **الرَّغْبة**: ona yönelik **الإرادةُ**dır. Bir şeyde **رغِبْتُ**. Şayet onu istemezsen “ondan **رغِبتُ عنه**” dersin. Ve **الرّغبة**’den denir: **رَغِب** **يرغَبُ** **رَغْباً** ve **رُغبا** ve **رَغْبَةً** ve **رَغْبَى**; **شكوى** gibi.
  Diğeri **الشَّيْءُ الرَّغيب**dir: içi geniş olan. Denir: **حوضٌ رغيب** ve **سقاءٌ رغيب**. Ve denir: **فرسٌ رغيب الشَّحْوة**([15]). **الرَّغِيبة**: çok ihsandır; cem‘i **رغائب**. Dedi ki:
  * وإِلى الذي يُعْطِي الرّغائبَ فارْغَبِ([16]) *
  **الرَّغاب**([17]): geniş arazidir. Ve **رغُبَتْ** **رُغْباً**.
  (رغث)  **الراء** ve **الغين** ve **الثاء** emzirmeye delâlet eden bir asıldır. Denir: oğlak anasını **رَغَثَ** etti: onu emdi. Amma onların “**بِرْذَوْنَةٌ رَغُوث**” sözü hakkında ihtilâf edilmiştir. Halîl şöyle derdi: **الرَّغُوث**: her emziren (dişi). Ve Tarafe’nin sözünü zikretti:
ليت لنا مَكانَ المَلْكِ عَمْروٍ *** رَغُوثاً حولَ قُبّتِنا تخُورُ([18])  İbn Düreyd şöyle derdi: **فعيل** mânâca **مفعولة**dır; çünkü o **مرغُوثة**dir. İster ki: onun sütünü emiyor. Ve herhâlde bu iki sözün daha sahihidir. Ahmer dedi: bir adama, kendisine soru çoğalıp da yanındaki tükenince, **مَرغوثٌ** denir. **الرُّغَثَاءُ**: memenin köküdür; bu kıyastır; çünkü emen ona yönelir. Sonra bununla başkası benzetildi: göğsün iki yanında, **الثَّنْدُوَة** ile **المَنْكِب** arasında iki küçük et parçasına **رُغَثَاوَانِ** denildi.
  (رغد)  **الراء** ve **الغين** ve **الدال** iki asıldır: birisi hayatın en hoşu, diğeri onun zıddıdır.
  Şu halde birincisi **عيشٌ رَغَِْد** ve **رغِيد**dir. Yani hoş, geniş. Ve kavim **أَرغَدَ** etti; bolluğa erdiklerinde. Ve denir ki **الرَّغيدة** bazı dillerde tereyağıdır([19]). Ve adam hayvanını **أرغَدَ** etti; onu ve otlatmasını bıraktığında.
  Diğer asıl **المُرْغَادُّ**dur: bedeninde zayıflıkla hâli değişen. Ondandır **المُرْغَادُّ**: görüşünde şüphe eden; onu nasıl çıkaracağını bilmeyen.
  (رغس)  **الراء** ve **الغين** ve **السين** bereket ve büyümeye delâlet eden tek bir asıldır.
Derler: **الرغْس** büyüme ve bereket ve hayırdır. ‘Accâc dedi ki([20]):
  * حَتَّى رأيْنَا وَجْهَكَ الَمرْغُوسا *
  Ve **الرَّغْس** nimettir denir; şu sözünde:
  * تراه منصوراً عليه الأرْغُسُ([21]) *
Ve hadiste: “Bir adamı Allah mal ile **أرغَسَه**” (vardır); yani onu ona ihsan etti ve onda ona bereket verdi.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- أصل الرغبة: السعة في الشيء، يقال: رغب الشيء: أتسع (قال في الأفعال: ورغب، اتسع رأيه وخلقه. الأفعال 3/41)، وحوض رغيب، وفلان رغيب الجوف، وفرس رغيب العدو. والرغبة والرغب والرغبى: السعة في الإرادة قال تعالى: ﴿ويدعوننا رغبا ورهبا﴾ [الأنبياء/90]، فإذا قيل: رغب فيه وإليه يقتضي الحرص عليه، قال تعالى: ﴿إنا إلى الله راغبون﴾ [التوبة/59]، وإذ قيل: رغب عنه اقتضى صرف الرغبة عنه والزهد فيه، نحو قوله تعالى: ﴿ومن يرغب عن ملة إبراهيم﴾ [البقرة/130]، ﴿أراغب أنت عن آلهتي﴾ [مريم/46]، والرغيبة: العطاء الكثير؛ إما لكونه مرغوبا فيهن فتكون مشتقة من الرغبة؛ وإما لسعته، فتكون مستقة من الرغبة بالأصل، قال الشاعر:
*يعطي الرغائب من يشاء ويمنع*
(عجز بيت لعبدة بن الطبيب، وصدره:
[أوصيكم بتقى الاله فإنه]
وهو في المفضليات ص 146، والحماسة البصرية 1/283)

##### Türkçe

- **الرغبة**’nin aslı: şeyde genişliktir; denilir: **رغب الشيء**: genişledi ( **الأفعال**’da dedi: **ورغب**; görüşü ve ahlâkı genişledi. **الأفعال** 3/41); ve geniş bir havuz; ve falan, içi geniştir; ve bir at, koşusu geniştir. Ve **الرغبة** ve **الرغب** ve **الرغبى**: iradede genişliktir; Yüce Allah dedi: ﴿ويدعوننا رغبا ورهبا﴾ [الأنبياء/90]. Artık denilirse: **رغب فيه وإليه** ona karşı hırsı gerektirir; Yüce Allah dedi: ﴿إنا إلى الله راغبون﴾ [التوبة/59]. Ve denildiği vakit: **رغب عنه** ondan rağbeti çevirmeyi ve onda zühd etmeyi gerektirir; Yüce Allah’ın sözü gibi: ﴿ومن يرغب عن ملة إبراهيم﴾ [البقرة/130]، ﴿أراغب أنت عن آلهتي﴾ [مريم/46]. Ve **الرغيبة**: çok bağıştır; ya onda rağbet olunan şeyden dolayıdır, böylece **الرغبة**’den türemiş olur; yahut genişliğinden dolayıdır, böylece asılda **الرغبة**’den türemiş olur. Şair dedi:
*يعطي الرغائب من يشاء ويمنع*
(Abde b. et-Tabîb’in bir beytinin ikinci mısraı; birinci mısraı:
[أوصيكم بتقى الاله فإنه]
ve o, **المفضليات** s. 146’da ve **الحماسة البصرية** 1/283’tedir.)

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر غ ب
هو راغب فيه وراغب عنه ورغب فيه وارتغب ورغب عنه ورغب بنفسه عنه‏.‏
وفي الحديـث ‏"‏ يـا عثمـان لا ترغـب عـن سنّتـي فـإن من رغب عن سنتي فمات قبل أن يتوب ضربت الملائكة وجهه عن حوضي ‏"‏ ولي عنه مرغب‏.‏
وخطب فلان فأصاب المرغب‏.‏
قال العجاج‏:‏ إن لنـا فحلاً هجاناً مصعبا نجـل مفداة التي تخطّبا زيد مناةٍ فأصاب المرغبا فأكثرا إذ ولـدا وأطيبـا مفداة أم سعد بن زيد مناة‏.‏
ومالي فيه رغبة ورغبي ورغباء‏.‏
واللهم إليك الرغباء ومنك النعماء‏.‏
وقد فترت رغباتهم‏.‏
وإلى الله أرغب وإليه أرفع رغبتي أن يعصمني‏.‏
ورغبته في صحبتـه‏.‏
وتراغبـوا فـي الخيـر‏.‏
وإنـه لوهـوب للرغائـب وهـي نفائـس الأمـوال التـي يرغب فيها الواحدة رغيبـة‏.‏
وتقول‏:‏ فلان يفيد الغرائب ويفيء الرغائب‏.‏
ورجل رغيب‏:‏ واسع الجوف أكول‏.‏
وقد رغب رغباً‏.‏
و ‏"‏ الرغب شؤم ‏"‏‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ واد رغيب‏:‏ كثير الأخذ للماء وواد زهيد‏:‏ قليل الأخذ‏.‏
وحوض وسقاء رغيـب‏.‏
وفـرس رغيـب الشحـوة‏:‏ واسـع الخطـو كثيـر الأخذ من الأرض‏.‏
وتراغب الوادي‏:‏ اتسع‏.‏
ورغب رأيه أحسن الرغب‏:‏ إذا كان سخياً واسع الرأي‏.‏
وأرغب الله قدرك‏:‏ وسّعه وأبعد خطوه‏.‏
وأنشد الأصمعيّ‏:‏ ومدّ بضبعيك يوم الرّها - ن منجبة أرغبت قدركا

##### Türkçe

ر غ ب
O, onda **راغب**’dir ve ondan **راغب**’dir; onda **رغب** etti ve **ارتغب** etti; ondan **رغب** etti; ve ondan kendi nefsiyle **رغب** etti.‏
Hadiste: “Ey Osman, benim sünnetimden **ترغب** etme; çünkü kim benim sünnetimden **رغب** eder de tevbe etmeden önce ölürse, melekler onu benim havzumdan yüzüne vururlar” (buyurulmuştur). Ve onun hakkında **مرغب** vardır.‏
Falan hutbe okudu da **المرغب**’e isabet etti.‏
el-‘Accâc dedi:
“Şüphesiz bizim için bir aygır vardır: melez, zorlu;
**مفداة**’nın yavrusu; o ki evlenilir;
Zeyd Menât’ın (oğludur); böylece **المرغب**’e isabet etti;
İkisi çoğaldılar, doğurduklarında; ve hoş oldular.”
**مفداة**: Sa‘d b. Zeyd Menât’ın annesi.‏
Bende onda bir **رغبة** yoktur; ne **رغبي** ne de **رغباء**.‏
“Allah’ım, sana **الرغباء**; ve senden **النعماء**.”‏
Ve onların **رغبات**’ı gevşedi (zayıfladı).‏
Ve Allah’a **أرغب** ederim; ve O’na, beni koruması için **رغبتي**’mi yükseltirim.‏
Ve onu, onun sohbetinde **رغبته** ettim.‏
Ve hayırda **تراغبوا** ettiler.‏
Ve şüphesiz o, **الرغائب** için çok bağışlayıcıdır; o da, kendilerinde rağbet edilen malların nefisleridir; bir tanesine **رغيبة** (denir).‏
Ve dersin ki: Falan **الغرائب**’i faydalandırır ve **الرغائب**’i geri döndürür.‏
Ve **رغيب** adam: karın boşluğu geniş, çok yiyen.‏
Ve **رغب** etti: **رغباً**.‏
Ve “**الرغب** uğursuzluktur.”‏
Mecazdandır: **رغيب** vadi: suyu çok alan; ve **زهيد** vadi: az alan.‏
Ve **رغيب** havuz ve su tulumu.‏
Ve **رغيب الشحوة** at: adımı geniş, yerden çok alan.‏
Ve vadinin **تراغب**’ı: genişledi.‏
Ve onun görüşü, **أحسن الرغب**’i **رغب** etti: cömert, görüşü geniş olduğu zaman.‏
Ve “Allah senin kadrini **أرغب** etsin”: onu genişletti ve adımını uzaklaştırdı.‏
el-Asma‘î inşad etti:
“Ve **الرّها** günü iki kolunla uzat;
soylu bir (deve) ki senin kadrini **أرغبت** etti.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الرَّغْبُ والرُّغْبُ والرَّغَبُ، والرَّغْبَة والرَّغَبُوتُ، والرُّغْبَـى والرَّغْبَـى، والرَّغْبَاءُ: الضَّراعة والمسأَلة. وفي حديث الدعاءِ: رَغْبَةً ورَهْبَةً إِلَيْكَ. قال ابن الأَثير: أَعمل لَفْظَ الرَّغْبَة وَحْدَها، ولو أَعْمَلَهُما مَعاً، لقال: رَغْبة إِليكَ ورَهْبة منكَ، ولكن لـمَّا جمَعَهُما في النظم، حَمَل أَحدَهما على الآخَرِ؛ كقول الراجز: وزَجَّجْنَ الـحَواجِبَ والعُيونا
وقول الآخر:
مُتَقَلِّداً سَيْفاً ورُمْحاً
وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه، قالوا له عند موتِه: جزاكَ اللّهُ خيراً، فعَلْتَ وفَعَلْتَ؛ فقال: راغِبٌ وراهِبٌ؛ يعني: انَّ قولَكم لِـي هذا القولَ، إِمَّا قولُ راغِبٍ فيما عندي، أَو راهِبٍ منِّي؛ وقيل: أَراد إِنَّنِـي راغِبٌ فيما عندَ اللّه، وراهِبٌ من عذابِه، فلا تَعْويلَ عندي على ما قُلتم من الوصف والإِطْراءِ. ورجل رَغَبُوت: من الرَّغْبَةِ. وقد رَغِبَ إِليه ورَغَّـبَه هو، عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد: إِذا مالَتِ الدُّنْيا على الـمَرْءِ رَغَّـبَتْ *  إِليه، ومالَ الناسُ حيثُ يَمِـيلُ وفي الحديث أَن أَسماءَ بنتَ أَبي بكر، رضي اللّه عنهما، قالت: أَتَتْنِـي أُمـِّي راغِـبةً في العَهْدِ الذي كان بين رسولِ اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، وبينَ قريشٍ، وهي كافِرة، فسأَلَتْنِـي، فسأَلتُ النبـيَّ، صلى اللّه عليه وسلم: أَصِلُها؟ فقال: نعم. قال الأَزهري: قولُها أَتَتْنِـي أُمـِّي راغِـبةً، أَي طائعة، تَسْـأَلُ شيئاً. يقال: رَغِـبْتُ إِلى فلانٍ في كذا وكذا أَي سأَلتُه إِيَّاه. ورُوِي عن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، أَنه قال: كيفَ أَنتُم إِذا مَرِجَ الدِّينُ، وظَهَرَتِ الرَّغْبة؟ وقوله: ظَهَرَتِ الرَّغْبةُ أَي كثُر السُّـؤال وقَلَّتِ العِفَّة، ومَعْنَى ظُهورِ الرَّغْبة: الـحِرْصُ على الجَمْع، مع مَنْعِ الـحَقِّ. رَغِبَ يَرْغَبُ رَغْبة إِذا حَرَصَ على الشيءِ، وطَمِعَ فيه. والرَّغْبة: السُّـؤالُ والطَّمَع.
وأَرْغَبَنِـي في الشَّيءِ ورغَّبَنِـي، بمعنًى.
ورَغَّبَه: أَعْطاه ما رَغِبَ؛ قال ساعدة بنُ جُؤَيَّة:
لَقُلْتُ لدَهْري: إِنَّه هو غَزْوَتي، *  وإِنِّي، وإِنْ رَغَّبْتَني، غيرُ فاعِلِ والرَّغِـيبةُ من العَطاءِ: الكثيرُ، والجمعُ الرَّغائبُ؛ قال النَّمِرُ بنُ تَوْلَبٍ:
لا تَغْضَبَنَّ على امْرِئٍ في ماله، *  وعلى كرائِمِ صُلْبِ مالِكَ، فاغْضَبِ \<ص:423>
ومَتى تُصِـبْكَ خَصاصةٌ، فارْجُ الغِنى، *  وإِلى الَّذي يُعْطِـي الرَّغائبَ، فارْغَبِ ويقال: إِنه لَـوَهُوبٌ لكلِّ رَغِـيبةٍ أَي لكلِّ مَرْغُوبٍ فيه. والـمَراغِبُ: الأَطْماعُ. والـمَراغِبُ: الـمُضْطَرَباتُ للـمَعاشِ. ودَعا اللّهَ رَغْبةً ورُغْبةً، عن ابن الأَعرابي. وفي التنزيل العزيز: يَدْعُونَنا رَغَباً ورَهَباً؛ قال: ويجوز رُغْباً ورُهْباً؛ قال: ولا نعلم أَحَداً قَرَأَ بها، ونُصِـبَا على أَنهما مفعولٌ لهما؛ ويجوز فيهما المصدر. ورَغِبَ في الشيءِ رَغْباً ورَغْبةً ورَغْبَـى، على قياس سَكْرَى، ورَغَباً بالتحريك: أَراده، فهو راغِبٌ؛ وارْتَغَبَ فيه مثلُه. وتقول: إِليك الرَّغْبَاءُ ومنكَ النَّعْماءُ.
وقال يعقوب: الرُغْبَـى والرَّغْبَاءُ مثل النُّعْمَى والنَّعْمَاءِ. وفي الحديث أَنَّ ابنَ عُمرَ كان يَزِيدُ في تَلْبِـبتِه: والرُّغْبَـى إِليكَ والعَمَل. وفي رواية: والرَّغْباءُ بالمدّ، وهما من الرَّغْبة، كالنُّعْمى والنَّعْماءِ من النِّعْمةِ. أَبو زيد: يقال للبَخِـيل يُعْطِـي من غيرِ طَبْعِ جُودٍ، ولا سَجِـيَّةِ كَرَمٍ: رُهْباك خير من رُغْباكَ؛ يقول: فَرَقُه منكَ خيرٌ لك، وأَحْرى أَنْ يُعْطِـيَكَ عليه من حُبّه لك. قال ومثَلُ العامَّة في هذا: فَرَقٌ خيرٌ من حُبٍّ. قال أَبو الهيثم: يقول لأَنْ تُرْهَبَ، خيرٌ من أَن يُرْغَبَ فيكَ. قال: وفعلتُ ذلك رُهْباكَ أَي من رَهْبَتِك. قال ويقال: الرُّغْبَى إِلى اللّه تعالى والعملُ أَي الرَّغْبة؛ وأَصَبْتُ منك الرُّغْبَـى أَي الرَّغْبة الكَثيرة. وفي حديث ابن عمر: لا تَدَعْ رَكْعَتَيِ الفجر، فإِنَّ فيهما الرَّغائِبَ؛ قال الكلابي: الرَّغائِبُ ما يُرْغَبُ فيه من الثوابِ العظيمِ، يقال: رَغيبة ورَغائِب؛ وقال غيره: هي ما يَرْغَبُ فيه ذو رَغَبِ النفسِ، ورَغَبُ النفسِ سَعَةُ الأَمَلِ وطَلَبُ الكثير؛ ومن ذلك صلاةُ الرَّغائِب، واحدتُها رَغيبةٌ؛ والرَّغيبةُ: الأَمرُ الـمَرْغوبُ فيه. ورَغِبَ عن الشيءِ: تَرَكَه مُتَعَمّداً، وزَهِدَ فيه ولم يُرِدْهُ. ورَغِبَ بنفسه عنه: رأَى لنفسِه عليه فضلاً. وفي الحديث: إِني لأَرْغَبُ بك عن الأَذانِ. يقال: رَغِـبْتُ بفلانٍ عن هذا الأَمرِ إِذا كَرِهْتَه له، وزَهِدتَ له فيه.والرُّغْبُ، بالضم: كثرة الأَكلِ، وشدة النَّهْمة والشَّرَهِ. وفي الحديث: الرُّغْبُ شُؤْمٌ؛ ومعناه الشَّرَه والنَّهْمة، والـحِرْصُ على الدنيا، والتَّبَقُّرُ فيها؛ وقيل: سَعَة الأَمَل وطَلَبُ الكثير. وقد رَغُبَ، بالضم، رُغْباً ورُغُباً، فهو رغيب. التهذيب: ورُغْبُ البطنِ كثرةُ الأَكلِ؛ وفي حديث مازنٍ:
وكنت امْرَأً بالرُّغْبِ والخَمْرِ مُولَعاً
أَي بسَعَةِ البطنِ، وكثرةِ الأَكلِ؛ ورُوِي بالزاي، يعني الجماع؛ قال ابن الأَثير: وفيه نظر. والرَّغابُ، بالفتح: الأَرضُ اللَّـيِّنة. وأَرضٌ رَغابٌ ورُغُبٌ: تأْخُذُ الماءَ الكَثيرَ، ولا تَسيلُ إِلاّ من مَطَرٍ كثير؛ وقيل: هي اللينة الواسعة، الدَّمِثةُ. وقد رَغُبَتْ رُغْباً.
والرَّغيب: الواسع الجوفِ. ورجلٌ رَغيبُ الجَوْفِ إِذا كان أَكُولاً. وقد رَغُبَ يَرْغُب رَغابةً: يقال: حَوْضٌ رَغيبٌ وسِقاءٌ رَغيبٌ. وقال أَبو حنيفة: وادٍ رَغيبٌ ضَخْمٌ واسِعٌ كثير الأَخذِ للماءِ، ووادٍ زَهيدٌ: قليلُ الأَخْذِ. وقد \<ص:424>
 رَغُبَ رُغْباً ورُغُباً: وكلُّ ما اتَّسَع فقد رَغُبَ رُغْباً. ووادٍ رُغُبٌ: واسعٌ. وطريق رَغِبٌ: كذلك، والجمع رُغُبٌ؛ قال الحطيئة: مُسْتَهْلِكُ الوِرْدِ، كالأُسْتيِّ، قد جَعَلَتْ  *  أَيْدي الـمَطِـيِّ به عاديَّـةً رُغُبا ويُروى رُكُبا، جمع رَكُوبٍ، وهي الطريقُ التي بها آثارٌ. وتراغَبَ المكانُ إِذا اتَّسَع، فهو مُتَراغبٌ.
وحِمْلٌ رَغِـيبٌ ومُرْتَغِبٌ: ثقِـيلٌ؛ قال ساعدة ابنُ جُؤَيَّة: تَحَوَّبُ قَدْ تَرَى إِنِّي لِحَمْلٍ، *  على ما كانَ، مُرْتَغِبٌ، ثَقِـيلُ وفَرَسٌ رَغِـيبُ الشَّحْوة: كَثيرُ الأَخذِ من الأَرضِ بِقَوائِمِه، والجمعُ رِغَابٌ. وإِبِلٌ رِغابٌ: كَثِـيرَةٌ؛ قال لبيد:
ويَوْماً مِنَ الدُّهْمِ الرِّغَابِ، كأَنـَّها *  اشَاءٌ دَنا قِنْوانُهُ، أَوْ مَجادِلُ وفي الحديث: أَفْضَلُ الأَعْمالِ مَنْحُ الرِّغابِ؛ قال ابن الأَثير: هي الواسِعَة الدَّرِّ، الكَثيرَةُ النَّفْعِ، جَمْعُ الرَّغِـيبِ، وهو الواسِعُ. جَوْفٌ رَغيبٌ: وواد رَغيبٌ. وفي حديث حُذَيْفة: ظَعَنَ بهم أَبو بكر ظَعْنَـةً رَغيبةً، ثم ظَعَنَ بهم عمر كذلك أَي ظَعْنَـةً واسعةً كثيرةً؛ قال الحربي: هو إِن شاء اللّه تَسْيِـير أَبي بكر الناسَ إِلى الشام، وفتحه إِيَّاها بهم، وتَسْيِـيرُ عمر إِيَّاهم إِلى العراق، وفتْحُها بهم. وفي حديث أَبي الدَّرْداءِ: بئسَ العَوْنُ عَلى الدِّينِ: قَلْبٌ نَخِـيبٌ، وبَطْنٌ رَغِـيبٌ. وفي حديث الحجاج لـمَّا أَراد قَتْلَ سعيدِ بن جبير: ائتُوني بسيفٍ رَغِـيبٍ أَي واسِعِ الحدَّينِ، يأْخُذُ في ضَرْبَتِه كثيراً من الـمَضْرِب.
ورجلٌ مُرْغِبٌ: مَيِّلٌ غَنيٌّ، عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد: أَلا لا يَغُرَّنَّ امْرَأً مِن سَوامِهِ *  سَوامُ أَخٍ، داني القَرابةِ، مُرْغِبِ شمر: رَجلٌ مُرْغِبٌ أَي مُوسِرٌ، له مالٌ كثيرٌ رَغِـيبٌ. والرُّغْبانةُ من النَّعْل: العُقْدَة التي تحتَ الشِّسْع. وراغِبٌ ورُغَيْبٌ ورَغْبانُ: أَسْماء.
ورَغباء: بِئرٌ معروفة؛ قال كثَيّر عزة:
إِذا وَرَدَتْ رَغْباءَ، في يومِ وِرْدِها، *  قَلُوصِـي، دَعَا إِعْطاشَه وتَبَلَّدَا والـمِرْغابُ: نَهْر بالبَصْرة.
ومَرْغابِـينُ: موضعٌ، وفي التهذيب: اسم لنَهْرٍ بالبَصْرة.

##### Türkçe

**الرَّغْبُ** ve **الرُّغْبُ** ve **الرَّغَبُ**, ve **الرَّغْبَة** ve **الرَّغَبُوتُ**,
ve **الرُّغْبَـى** ve **الرَّغْبَـى**, ve **الرَّغْبَاءُ**: yalvarma ve istemedir. Duâ hadîsinde: “**رَغْبَةً** ve **رَهْبَةً** sana (doğru).” İbnü’l-Esîr dedi: **الرَّغْبَة** lafzını tek başına işletmiştir; eğer ikisini birlikte işletseydi “**رَغْبة** sana ve **رَهْبة** senden” derdi; fakat onları nazımda bir araya getirdiği için, birini ötekine hamletti; râcizin sözü gibi:
“Ve kaşları ve gözleri zeccelediler”
ve başkasının sözü:
“Bir kılıç ve bir mızrak kuşanmış olarak.”

Ömer hadîsinde, Allah ondan razı olsun: ölümünde ona dediler ki: “Allah seni hayırla mükâfatlandırsın; yaptın ve yaptın”; dedi ki: “**راغِبٌ** ve **راهِبٌ**”; yani: sizin bana bu sözü söylemeniz, ya yanımdakine rağbet eden bir **راغِب**in sözü yahut benden korkan bir **راهِب**in sözüdür; ve denildi ki: Allah katındakine rağbet edenim ve azabından korkanım; bu yüzden, vasıf ve övgüden söylediğinize yanımda itimat yoktur. Ve adam **رَغَبُوت**: **الرَّغْبَة**dendir. Ve ona doğru **رَغِبَ** ve onu (başkasını) **رَغَّـبَه**; İbnü’l-A‘râbî’den; ve inşâd etti:
“Dünya kişiye meylettiğinde, ona doğru rağbet ettirir; insanlar da nereye meylederse oraya meyleder.”

Hadîste: Ebû Bekir’in kızı Esmâ, Allah ikisinden de razı olsun, dedi:
“Annem bana, Resûlullah, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, ile Kureyş arasında olan ahid sırasında, kâfir olduğu hâlde, **راغِـبةً** olarak geldi; benden istedi; ben de Peygamber’e, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, sordum: ‘Onu sılayım mı?’ dedi: ‘Evet.’” Ezherî dedi: “Annem bana **راغِـبةً** olarak geldi” sözü: yani itaatkâr olarak; bir şey ister.

Denir: “Şu ve şu hususta falana doğru **رَغِـبْتُ**” yani onu ondan istedim. Ve Peygamber’den, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, rivayet edildi: “Din karıştığında ve **الرَّغْبة** ortaya çıktığında siz nasılsınız?” Ve “**الرَّغْبة** ortaya çıktı” sözü: yani soru çoğaldı ve iffet azaldı; **الرَّغْبة**nin ortaya çıkmasının mânâsı: hakkı men etmekle birlikte biriktirmeye hırstır.

**رَغِبَ** **يَرْغَبُ** **رَغْبة**: bir şeye hırs ettiğinde ve onda tamah ettiğinde.
Ve **الرَّغْبة**: soru ve tamahtır.
Ve “Beni şeyde **أَرْغَبَنِـي**” ve “Beni **رغَّبَنِـي**”: aynı mânâdadır.
Ve “Onu **رَغَّبَه**”: ona rağbet ettiği şeyi verdi; Sâ‘ide b. Cüeyye dedi:
“Dehrime derdim ki: Şüphesiz o benim gazvemdir; ve ben, beni **رَغَّبْتَني** (rağbet ettirsen de), yapan değilim.”

Ve **الرَّغِـيبةُ** (atadan): çok olandır; çoğulu **الرَّغائبُ**; Nemir b. Tevleb dedi:
“Bir kimseye malında kızma; ve malının özünün kerimlerine (de) kızma, kız.”
Ve ne zaman sana bir yoksunluk isabet ederse, zenginliği um; ve **الرَّغائبَ** veren kimseye doğru rağbet et.

Ve denir: “Şüphesiz o, her **رَغِـيبةٍ** için çok bağışlayıcıdır” yani her kendisine rağbet edilene.
Ve **الـمَراغِبُ**: tamahtır. Ve **الـمَراغِبُ**: geçim için çırpınış yerleridir.
Ve Allah’a **رَغْبةً** ve **رُغْبةً** ile dua etti; İbnü’l-A‘râbî’den. Aziz tenzilde: “Bize **رَغَباً** ve **رَهَباً** dua ederler”; dedi: ve **رُغْباً** ve **رُهْباً** da câizdir; dedi: bununla okuyan hiç kimseyi bilmiyoruz; ikisi, onlar için mef‘ûl leh olmak üzere nasbedilmiştir; ikisinde masdar da câizdir.

Ve şeyde **رَغِبَ**: **رَغْباً** ve **رَغْبةً** ve **رَغْبَـى** (سَكْرَى kıyasınca), ve harekeli olarak **رَغَباً**: onu istedi; o hâlde o **راغِبٌ**dir; ve **ارْتَغَبَ** onda: onun gibidir.
Ve dersin: “Sana **الرَّغْبَاءُ**, senden **النَّعْماءُ**.”

Yakub dedi: **الرُغْبَـى** ve **الرَّغْبَاءُ**, **النُّعْمَى** ve **النَّعْمَاءِ** gibidir.
Hadîste: İbn Ömer, telbiyesinde artırırdı: “ve **الرُّغْبَـى** sana ve amel.” Bir rivayette: med ile **الرَّغْباءُ**; ikisi de **الرَّغْبة**dendir; **النُّعْمى** ve **النَّعْماءِ**ın **النِّعْمة**den olması gibi. Ebû Zeyd: denir ki cimriye—cömertlik tabiatından ve kerem seciyesinden olmaksızın veren—: “Senin **رُهْباك**ın, senin **رُغْباك**ından hayırlıdır”; yani: senden korkusu senin için daha hayırlıdır ve sana, sana olan sevgisinden daha çok, onun üzerine (korku sebebiyle) vermeye daha lâyıktır. Dedi: avâmın bu husustaki meseli: “Korku, sevgiden hayırlıdır.” Ebû’l-Heysem dedi: “Kendinden korkulman, kendine rağbet edilmeden hayırlıdır” der. Dedi: “Bunu senin **رُهْباك**ınla yaptım” yani senin korkundan. Dedi: ve denir: “Allah Teâlâ’ya doğru **الرُّغْبَى** ve amel” yani **الرَّغْبة**; ve “Senden **الرُّغْبَـى**yı elde ettim” yani çok **الرَّغْبة**yi.

İbn Ömer hadîsinde: “Sabahın iki rek‘atini bırakma; çünkü ikisinde **الرَّغائِبَ** vardır.” Kelâbî dedi: **الرَّغائِبُ**, büyük sevaptan kendisine rağbet edilendir; denir: **رَغيبة** ve **رَغائِب**. Başkası dedi: o, nefsi **رَغَب** sahibi olanın rağbet ettiği şeydir; ve nefsin **رَغَب**ı: emelin genişliği ve çok olanı talep etmektir; bundan da **صلاةُ الرَّغائِب** (rağâib namazı)dır; onun bir tanesi **رَغيبةٌ**dir; ve **الرَّغيبةُ**: kendisine rağbet edilen iştir. Ve şeyden **رَغِبَ**: onu kasten terk etti, onda zühd etti ve onu istemedi. Ve ondan kendi nefsiyle **رَغِبَ**: kendi nefsi için onun üzerinde bir fazilet gördü. Hadîste: “Şüphesiz ben, seninle ezandan **أَرْغَبُ** ederim.”

Denir: “Bu işten falanla **رَغِـبْتُ**” onu onun için kerih gördüğünde ve onda onun için zâhid olduğunda.
Ve **الرُّغْبُ**, zamme ile: yemenin çokluğu, ve oburluğun ve iştahın şiddetidir. Hadîste: “**الرُّغْبُ** uğursuzluktur”; mânâsı: oburluk ve iştah, dünyaya hırs, ve onda genişleyip yayılmadır; ve denildi: emelin genişliği ve çok olanı talep etmektir. Ve zamme ile **رَغُبَ**, **رُغْباً** ve **رُغُباً**; o hâlde o **رغيب**dir. Tehzîb: ve karnın **رُغْبُ**u, yemenin çokluğudur; Mâzin hadîsinde:
“Ve ben, **بالرُّغْبِ** ve şaraba düşkün bir adam idim”
yani karnın genişliği ve yemenin çokluğu ile; ve **بالزاي** ile rivayet edildi, yani cima; İbnü’l-Esîr dedi: bunda bakış vardır.

Ve **الرَّغابُ**, fetha ile: yumuşak topraktır. Ve bir yer **رَغابٌ** ve **رُغُبٌ**: çok suyu alır ve ancak çok yağmurdan (sonra) akar; ve denildi: yumuşak, geniş, düz ve nemli olandır. Ve **رَغُبَتْ** **رُغْباً**.

Ve **الرَّغيب**: içi geniş olandır. Ve bir adam **رَغيبُ الجَوْفِ**: çok yiyici olduğunda.
Ve **رَغُبَ** **يَرْغُب** **رَغابةً**: denir: “**حَوْضٌ رَغيبٌ** ve **سِقاءٌ رَغيبٌ**.” Ebû Hanîfe dedi: “**وادٍ رَغيبٌ**: iri, geniş, suyu çok alan; ve **وادٍ زَهيدٌ**: az alan.” Ve **رَغُبَ** **رُغْباً** ve **رُغُباً**: genişleyen her şey **رَغُبَ** **رُغْباً** genişlemiştir. Ve **وادٍ رُغُبٌ**: geniştir. Ve **طريق رَغِبٌ**: böyledir; çoğulu **رُغُبٌ**; Hutay’e dedi:
“Suya varışı tüketen, **كالأُسْتيِّ** gibi; bineklerin elleri onda **عاديَّـةً رُغُبا** kılmıştır.”
Ve **رُكُبا** diye rivayet edilir; **رَكُوبٍ**un çoğuludur; o, üzerinde izler bulunan yoldur.

Ve mekân **تراغَبَ** ettiğinde: genişledi; o hâlde o **مُتَراغبٌ**dir.

Ve bir yük **رَغِـيبٌ** ve **مُرْتَغِبٌ**: ağırdır; Sâ‘ide b. Cüeyye dedi:
“Günah yüklenirsin; görürsün ki ben bir yüke—ne olursa olsun—**مُرْتَغِبٌ** (ağır), ağır (bir yük)e (sahibim).”

Ve bir at **رَغِـيبُ الشَّحْوة**: ayaklarıyla yerden çok alan; çoğulu **رِغَابٌ**. Ve develer **رِغابٌ**: çoktur; Lebîd dedi:
“Ve bir gün, kara **الرِّغَابِ**dan; sanki onlar, salkımı yaklaşmış ağaçlar yahut iplerdir.”

Hadîste: “Amellerin en faziletlisi **مَنْحُ الرِّغابِ**dır.” İbnü’l-Esîr dedi: o, sütü geniş, faydası çok olanlardır; **الرَّغِـيب**in çoğuludur; o da geniş olandır. **جَوْفٌ رَغيبٌ**: ve **وادٍ رَغيبٌ**. Huzeyfe hadîsinde: “Ebû Bekir onları **ظَعْنَـةً رَغيبةً** ile göçürdü; sonra Ömer onları bunun gibi göçürdü” yani geniş, çok (kapsamlı) bir göçürme ile. Harbî dedi: o, inşallah, Ebû Bekir’in insanları Şam’a sevk etmesi ve onun fethini onlarla gerçekleştirmesi; ve Ömer’in onları Irak’a sevk etmesi ve onun fethini onlarla gerçekleştirmesidir. Ebû’d-Derdâ hadîsinde: “Dine karşı kötü yardımcı: **قَلْبٌ نَخِـيبٌ** ve **بَطْنٌ رَغِـيبٌ**.” Haccâc hadîsinde, Saîd b. Cübeyr’i öldürmek istediğinde: “Bana **سيفٍ رَغِـيبٍ** getirin” yani iki ağzı geniş; darbesinde vurulan yerden çokça alır.

Ve bir adam **مُرْغِبٌ**: meyilli, zengin; İbnü’l-A‘râbî’den; ve inşâd etti:
“Bir kimseyi, yakın akraba, **مُرْغِبِ** bir kardeşin sürüsü aldatmasın.”

Şemmer: “Bir adam **مُرْغِبٌ**” yani varlıklı; onun çok malı, **رَغِـيبٌ** (bol) malı vardır.

Ve **الرُّغْبانةُ** (nalden): kayışın altındaki düğümdür.

Ve **راغِبٌ** ve **رُغَيْبٌ** ve **رَغْبانُ**: isimlerdir.

Ve **رَغباء**: bilinen bir kuyudur; Kesîr Azze dedi:
“**رَغْباءَ**ya, su alma gününde, dişi devem vardığında, susuzluğunu çağırdı ve ağırlaştı.”

Ve **الـمِرْغابُ**: Basra’da bir nehirdir.
Ve **مَرْغابِـينُ**: bir yerdir; ve Tehzîb’de: Basra’da bir nehrin adıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر غ ب * * رَغِبَ * فيه أراده وبابه طرب و * رَغِبَهُ * أيضا و * ارْتَغَبَ * فيه مثله و * رَغِبَ * عنه لم يرده ويقال * رَغَّبَهُ * فيه * تَرْغِيباً * و * أرْغَبَهُ * فيه أيضا

##### Türkçe

* **ر غ ب** * * **رَغِبَ** * onda onu istedi; babı **طرب**’dır. Ve * **رَغِبَهُ** * da (böyledir). Ve * **ارْتَغَبَ** * onda; onun benzeri. Ve * **رَغِبَ** * ondan; onu istemedi. Ve denilir: * **رَغَّبَهُ** * onda, * **تَرْغِيباً** * (olarak). Ve * **أرْغَبَهُ** * onda da.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

رغب فيه، كسمع يرغب رغبا بالفتح ويضم ورغبة ورغبى على قياس سكرى، ورغبا بالتحريك، :أراده، كارتغب فيه، ورغبه، أي متعديا بنفسه، كما في المصباح فهو راغب ومرتغب.
 ورغب عنه: تركه متعمدا وزهد فيه، ولم يرده.
 ورغب إليه رغبا ورغبا محركة ورغبا بالضم ورغبى كسكرى ويضم، ورغباء كصحراء ورغبوتا ورغبوتى، ورغبانا، محركات ورغبة ورغبة بالضم، ويحرك: ابتهل، أو هو الضراعة والمسألة وفي حديث الدعاء  رغبة ورهبة إليك  ورجل رغبوت من الرغبة وفي الحديث  أن أسماء بنت أبي بكر رضي الله عنهما قالت: أتتني أمي راغبة في العهد الذي كان بين رسول الله صلى الله عليه وسلم وبين قريش، وهي كافرة فسألتني، فسألت النبي صلى الله عليه وسلم: أصلها? قال: نعم  قال الأزهري: راغبة أي طامعة تسأل شيئا يقال: رغبت إلى فلان في كذا وكذا أي سألته إياه، وفي حديث آخر  كيف أنتم إذا مرج الدين وظهرت الرغبة  أي كثر السؤال، ومعنى ظهور الرغبة: الحرص على الجمع مع منع الحق، رغب يرغب رغبة إذا حرص على الشيء وطمع فيه، والرغبة: السؤال والطلب، وأرغبه في الشيء غيره ورغب إليه ورغبه ترغيبا: أعطاه ما رغب، الأخيرة عن ابن الأعرابي وأنشد:
  إذا مالت الدنيا على المرء رغبتإليه ومال الناس حيث يميل ودعا الله رغبة ورهبة، عن ابن الأعرابي، وفي التنزيل  يدعوننا رغبا ورهبا  ، ويجوز رغبا ورهبا، قال الأزهري: ولا نعلم أحدا قرأ بها، وقال يعقوب: الرغبى والرغبى مثل النعمى والنعمى، والرغبى والرغباء بالمد من الرغبة كالنعمى والنعماء من النعمة، وأصبت منه الرغبى أي الرغبة الكثيرة.
 والرغيبة: الأمر المرغوب فيه يقال: إنه لوهوب لكل رغيبة، بهذا المعنى، والرغيبة من العطاء: الكثير، والجمع الرغائب، قال النمر بن تولب:
  لا تغضبن على امرئ في مـالـه                      وعلى كرائم صلب مالك فاغضب
  ومتى تصبك خصاصة فارج الغنى                      وإلى الذي يعطي الرغائب فارغب

  ورغب بنفسه عنه، بالكسر، أي رأى لنفسه عليه فضلا، وفي الحديث  إني لأرغب بك عن الأذان  يقال رغبت بفلان عن هذا، إذا كرهته وزهدت فيه، كذا في النهاية، وفي حديث ابن عمر  لا تدع ركعتي الفجر فإن فيهما الرغائب  قال الكلابي: الرغائب: ما يرغب فيه من الثواب العظيم، يقال: رغيبة ورغائب، وقال غيره: هو ما يرغب فيه ذو رغب النفس، ورغب النفس: سعة الأمل، وطلب الكثير، ومن ذلك: صلاة الرغائب، واحدتها: رغيبة، ومن سجعات الأساس: فلان يفيد الغرائب، ويفئ الرغائب، وقال الواحدي: رغبت بنفسي عن هذا الأمر، أي ترفعت.
 والرغب بالضم وبضمتين: كثرة الأكل، وشدة النهم والشره، وفي الحديث  الرغب شؤم  ومعناه الشره والنهمة والحرص على الدنيا والتبقر فيها، وقيل: سعة الأمل وطلب الكثير، وفعله رغب ككرم رغبا ورغبا فهو رغيب، كأمير وفي التهذيب: رغب البطن: كثرة الأكل، وفي حديث مازن: وكنت امرأ بالرغب والخمر مولعا أي بسعة البطن وكثرة الأكل ويروى بالزاي، يعني الجماع.
 وأرض رغاب، كسحاب، ورغب مثل جنب: تأخذ الماء الكثير ولا تسيل إلا من مطر كثير، أولينة واسعة دمثة وقد رغبت رغبا، والرغيب: الواسع الجوف، ورجل رغيب الجوف إذا كان أكولا، وقال أبو حنيفة: واد رغيب: ضخم كثير الأخذ للماء واسع، وهو مجاز. وواد زهيد: قليل الأخذ، كرغب بضمتين، فعله رغب ككرم يرغب رغابة ورغبا بالضم وبضمتين وواد رغب بضمتين: واسع، مجاز، وطريق رغب ككتف، كذلك، والجمع رغب بضمتين، قال الحطيئة:
  مستهلك الورد كالأستي قد جعلتأيدي المطي به عادية رغبا وتراغب المكان إذا اتسع، فهو متراغب، وحمل رغيب أي ثقيل، كمرتغب، قال ساعدة بن جؤية: تحوب قد ترى إني لحمل على ما كان مرتغب ثقيل ومن المجاز: فرس رغيب الشحو: واسع الخطو كثير الأخذ من الأرض بقوائمه والجمع رغاب، وإبل رغاب: كثيرة الأكل، قال لبيد:
  ويوما من الدهم الرغاب كأنهاأشاء دنا قنوانه أو مجادل ومن المجاز: قولهم: أرغب الله قدرك، أي وسعه وأبعد خطوه، وفي الحديث  أفضل الأعمال منح الرغاب  قال ابن الأثير: هي الواسعة الدر الكثيرة النفع، جمع الرغيب، وهو الواسع، جوف رغيب وواد رغيب، وفي حديث حذيفة:  طعنة رغيبة  أي واسعة، وفي حديث أبي الدرداء  بئس العون على الدين قلب نخيب وبطن رغيب  وفي حديث الحجاج لما أراد قتل سعيد بن جبير  ائتوني بسيف رغيب  أي واسع الحدين يأخذ في ضربته كثيرا من المضرب.
 والمرغب كمحسن ميل غني، عن ابن الأعرابي وأنشد:
  ألا لا يغرن امرأ من سوامـه                      سوام أخ داني القرابة مرغب وعن شمر: هو الموسر له مال كثير رغيب، وهو مجاز.
 والمراغب: الأطماع، والمراغب: المضطربات للمعاش.

  والمرغاب بالكسر ضبطه أبو عبيد في معجمه، ولكنه في المراصد ما يدل على أنه مفتوح، كما ينبئ عنه إطلاق المؤلف، وكما هو نص الصاغاني أيضا: ع قالوا: كانت له غلة كثيرة يرغب فيها، أقطعه معاوية بن أبي سفيان كابس بن ربيعة لشبهه به صلى الله عليه وسلم، وسيذكر في ك ب س وقيل: نهر بالبصرة، كذا قاله شراح الشفاء ونهر بمرو الشاهجان، ومرغاب: ة من قرى مالين بهراة كذا ذكره الحافظ ابن عساكر في المعجم البلدانيات وبالكسر: سيف مالك بن حمار وفي بعض النسخ جماز بالجيم والزاي والأول أصوب ومرغبان: قرية بكس منها أبو عمرو محمد بن أحمد بن الحسن أبي النجري بن الحسن المروزي، مروزي سكن مرغبان وحدث، مات سنة 435 ومرغابين مثنى: ع بالبصرة وفي التهذيب: اسم موضوع لنهر بالبصرة.
 والرغابى كالرغامى: زيادة الكبد.
 ورغباء: بئر معروفة، قال كثير عزة:
  إذا وردت رغباء في يوم وردها                      قلوصي دعا إعطاشه وتبـلـدا وراغب ورغيب ورغبان: أسماء.
 وعبد العظيم بن حبيب بن رغبان، حدث عن الإمام أبي حنيفة النعمان بن ثابت الكوفي قدس سره، وطبقته، وهو متروك وقال الدارقطني: ليس بثقة، وفاته أبو الفوارس عبد الغفار بن أحمد بن محمد بن عبد الصمد بن حبيب بن رغبان الحمصي، محدث، قدم أصبهان سنة 295 وعاد إلى حمص.
 وابن رغبان مولى حبيب بن مسلمة الفهري، من أهل الشأم، صاحب المسجد ببغداد.
 ومرغبون: ة ببخارا منها أبو حفص عمر بن المغيرة، حدث عن المسيب بن إسحاق، ويحيى بن النضر وغيرهما، وعنه أبو إسحاق إبراهيم بن نوح ابن طريف البخاري.
 والرغبانة بالضم: سعدانة النعل وهي عقدة الشسع التي تلي الأرض، قال الصاغاني: ووقع في المحيط بالزاي والعين المهملة، وهو تصحيف قبيح، وزاده قبحا ذكره إياها في الرباعي.
 والرغيب كأمير: الواسع الجوف من الناس وغيرهم يقال: حوض رغيب وسقاء رغيب، وكل ما اتسع فقد رغب رغبا، وجمع الرغيب: رغاب، وقد تقدم.

##### Türkçe

**رغب فيه**, **كسمع**: **يرغب** **رغبا** (fetha ile) ve zamme ile de gelir; ve **رغبة** ve **رغبى** ( **سكرى** kıyası üzere); ve **رغبا** (harekeli): onu istedi; **كارتغب فيه** gibi; ve **رغبه**, yani bizzat kendisiyle müteaddî olarak; **المصباح**’ta olduğu gibi; o hâlde o **راغب** ve **مرتغب**tir.

Ve **رغب عنه**: onu kasten terk etti ve onda zühd etti; ve onu istemedi.

Ve **رغب إليه**: **رغبا** ve **رغبا** (harekeli) ve **رغبا** (zamme ile) ve **رغبى** ( **سكرى** gibi; zamme ile de gelir) ve **رغباء** ( **صحراء** gibi) ve **رغبوتا** ve **رغبوتى**, ve **رغبانا** (harekeli), ve **رغبة** ve **رغبة** (zamme ile; harekelenir): yalvardı; yahut o, yakarış ve istemedir. Dua hadîsinde: “**رغبة ورهبة إليك**”. Ve **رجل رغبوت**: **الرغبة**den. Hadîste: Esmâ bint Ebî Bekr (Allah ikisinden de razı olsun) dedi ki: Annem, Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) ile Kureyş arasında olan ahid zamanında, kâfir olduğu hâlde, bana **راغبة** olarak geldi; benden istedi; ben de Nebî’ye (sallallahu aleyhi ve sellem) sordum: “Onunla sıla yapayım mı?” Dedi: “Evet.” Ezherî dedi ki: **راغبة** yani bir şeye tamah eden, bir şey isteyen; “**رغبت إلى فلان في كذا وكذا**” denir, yani onu ondan istedim. Başka bir hadîste: “Din karışıp da **الرغبة** ortaya çıktığında siz nasılsınız?” yani soru çoğaldığında. **الرغبة**nin ortaya çıkmasının mânası: hakkı vermeyi engellemekle beraber toplamaya hırs göstermektir. **رغب يرغب رغبة**: bir şeye hırs gösterdi ve onda tamah etti. Ve **الرغبة**: soru ve taleptir. Ve başkası onu bir şeyde **أرغبه** etti; ve ona **رغب إليه** etti; ve onu **رغبه ترغيبا** etti: ona, arzuladığı şeyi verdi; sonuncusu İbnü’l-A‘râbî’dendir. Ve şu beyti okudu:
إذا مالت الدنيا على المرء رغبت
إليه ومال الناس حيث يميل

Ve Allah’a **رغبة** ve **رهبة** ile dua etti; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve tenzîlde: “**يدعوننا رغبا ورهبا**”; ve **رغبا ورهبا** câizdir. Ezherî dedi ki: bununla okuyan hiç kimseyi bilmiyoruz. Ya‘kūb dedi ki: **الرغبى** ve **الرغبى**, **النعمى** ve **النعمى** gibidir; ve **الرغبى** ve **الرغباء** (med ile) **الرغبة**dendir; **النعمى** ve **النعماء**ın **النعمة**den olması gibi. Ve ondan **الرغبى**ya isabet ettim, yani çok **الرغبة**ya.

Ve **الرغيبة**: arzu edilen iş; “O, her **رغيبة** için elbette çok bağışlayıcıdır” denir; bu mânada. Ve **الرغيبة** (atıyyeden): çoktur; cem‘i **الرغائب**tir. Nümeyr b. Tevleb dedi ki:
لا تغضبن على امرئ في مـالـه
وعلى كرائم صلب مالك فاغضب
ومتى تصبك خصاصة فارج الغنى
وإلى الذي يعطي الرغائب فارغب

Ve **رغب بنفسه عنه**, kesre ile: yani kendisi için ona karşı bir fazlalık gördü. Hadîste: “Ben seni ezandan elbette **لأرغب بك** ederim.” “**رغبت بفلان عن هذا**” denir; onu kerih gördüğün ve onda zühd ettiğin zaman; **النهاية**’de böyle. İbn Ömer hadîsinde: “Sabahın iki rekâtını bırakma; çünkü onlarda **الرغائب** vardır.” Kelâbî dedi ki: **الرغائب**: büyük sevaptan, kendisine rağbet edilen şeylerdir; **رغيبة** ve **رغائب** denir. Başkası dedi ki: o, **ذو رغب النفس**in rağbet ettiği şeydir. Ve **رغب النفس**: emelin genişliği ve çok olanı istemektir. Bundan: **صلاة الرغائب**; onun bir tanesi: **رغيبة**. Ve **الأساس**’ın secilerinden: “Falan **الغرائب**i faydalandırır ve **الرغائب**i geri döndürür.” Vâhidî dedi ki: “**رغبت بنفسي عن هذا الأمر**”, yani yükseldim.

Ve **الرغب** (zamme ile) ve iki zamme ile: yemenin çokluğu, ve oburluğun ve aşırı iştahın şiddeti. Hadîste: “**الرغب شؤم**.” Mânası: oburluk, aşırı iştah, dünyaya hırs ve onda derinleşmektir. Ve denildi ki: emelin genişliği ve çok olanı istemektir. Fiili: **رغب** ( **كرم** gibi) **رغبا** ve **رغبا**; o hâlde o **رغيب**tir; **أمير** gibi. Ve **التهذيب**’de: **رغب البطن**: yemenin çokluğu. Mâzin hadîsinde: “Ben **بالرغب والخمر**e düşkün bir kimse idim” yani karnın genişliği ve yemenin çokluğu; ve **بالزاي** ile rivayet olunur; yani cima.

Ve **أرض رغاب**, **كسحاب**; ve **رغب** ( **جنب** gibi): çok su alır ve ancak çok yağmurdan (sonra) akar; yahut yumuşak, geniş, düz; ve **رغبت رغبا**. Ve **الرغيب**: içi geniş olan. Ve **رجل رغيب الجوف**: eğer çok yiyen ise. Ebû Hanîfe dedi ki: **واد رغيب**: iri, suyu çok alan, geniş; ve o mecazdır. Ve **واد زهيد**: az alan; **كرغب** (iki zamme ile). Fiili: **رغب** ( **كرم** gibi) **يرغب رغابة** ve **رغبا** (zamme ile) ve iki zamme ile. Ve **واد رغب** (iki zamme ile): geniş; mecaz. Ve **طريق رغب** ( **كتف** gibi): yine öyle; cem‘i **رغب** (iki zamme ile). Hutay’e dedi ki:
مستهلك الورد كالأستي قد جعلت
أيدي المطي به عادية رغبا

Ve **تراغب المكان**: genişledi; o hâlde o **متراغب**tir. Ve **حمل رغيب**: ağır; **كمرتغب**. Sâ‘ide b. Cüeyye dedi ki:
تحوب قد ترى إني لحمل على ما كان مرتغب ثقيل

Ve mecazdan: **فرس رغيب الشحو**: adım geniş, ayaklarıyla yerden çok alan; cem‘i **رغاب**. Ve **إبل رغاب**: çok yiyen. Lebîd dedi ki:
ويوما من الدهم الرغاب كأنها
أشاء دنا قنوانه أو مجادل

Ve mecazdan: onların sözü: “**أرغب الله قدرك**”, yani onu genişletti ve adımını uzaklaştırdı. Hadîste: “Amellerin en faziletlisi **منح الرغاب**dır.” İbnü’l-Esîr dedi ki: o, sütü geniş, faydası çok olanlardır; **الرغيب**in cem‘idir; ve o, geniş olandır: **جوف رغيب** ve **واد رغيب**. Huzeyfe hadîsinde: “**طعنة رغيبة**” yani geniş. Ebû’d-Derdâ hadîsinde: “Dine yardımda ne kötü yardımcı: **قلب نخيب** ve **بطن رغيب**.” Haccâc’ın Sa‘îd b. Cübeyr’i öldürmek istediği vakit hadîsinde: “Bana **سيف رغيب** getirin” yani iki ağzı geniş; darbesinde vurulan yerden çok alır.

Ve **المرغب** ( **محسن** gibi): zenginliğe meyil; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve şu beyti okudu:
ألا لا يغرن امرأ من سوامـه
سوام أخ داني القرابة مرغب

Şemr’den: o, malı çok olan varlıklı kimsedir; ve o mecazdır.

Ve **المراغب**: tamahlar. Ve **المراغب**: geçim için çırpınanlar.

Ve **المرغاب** (kesre ile): Ebû Ubeyd onu mu‘ceminde böyle ضبط etti; fakat **المراصد**’da onun fethalı olduğuna delâlet eden şey vardır; müellifin mutlak bırakması da buna işaret eder; ve Sâgānî’nin nassı da böyledir: **ع**. Dediler ki: onun, kendisinde rağbet edilen çok mahsulü vardı; Muâviye b. Ebî Süfyân, onu, (Peygamber’e) benzerliğinden dolayı, Kâbis b. Rabî‘a’ya iktâ etti; ve **ك ب س**’de zikredilecektir. Ve denildi ki: Basra’da bir nehirdir; şifâ şârihleri böyle dedi. Ve Mervüşşâhcân’da bir nehirdir. Ve **مرغاب**: Herat’ta Mâlîn köylerinden bir köy; Hâfız İbn Asâkir bunu **المعجم البلدانيات**’ta böyle zikretti. Ve kesre ile: Mâlik b. Himâr’ın kılıcı; bazı nüshalarda **جماز** ( **الجيم** ve **الزاي** ile); birincisi daha doğrudur. Ve **مرغبان**: **بكس**’te bir köy; ondan Ebû Amr Muhammed b. Ahmed b. el-Hasen Ebî’n-Necrî b. el-Hasen el-Mervezî; Mervezî, **مرغبان**’da oturdu ve rivayet etti; 435 yılında öldü. Ve **مرغابين** (tesniye): Basra’da **ع**. Ve **التهذيب**’de: Basra’da bir nehre konulmuş bir isimdir.

Ve **الرغابى** ( **الرغامى** gibi): karaciğerin artması.

Ve **رغباء**: bilinen bir kuyu. Kesîr Azze dedi ki:
إذا وردت رغباء في يوم وردها
قلوصي دعا إعطاشه وتبـلـدا

Ve **راغب** ve **رغيب** ve **رغبان**: isimlerdir.

Ve Abdülazîm b. Habîb b. **رغبان**: İmam Ebû Hanîfe en-Nu‘mân b. Sâbit el-Kûfî (sırrı takdis olunsun) ve tabakasından rivayet etti; ve o, terk edilmiştir. Dârakutnî dedi ki: sika değildir. Vefatı: Ebü’l-Fevâris Abdülgaffâr b. Ahmed b. Muhammed b. Abdüssamed b. Habîb b. **رغبان** el-Hımsî; muhaddis; 295 yılında İsfahan’a geldi ve Humus’a döndü.

Ve İbn **رغبان**: Habîb b. Mesleme el-Fehrî’nin mevlâsı; Şam ehlindendir; Bağdat’ta mescidin sahibidir.

Ve **مرغبون**: Buhârâ’da bir köy; ondan Ebû Hafs Ömer b. el-Mugîre; el-Müseyyeb b. İshâk’tan ve Yahyâ b. en-Nadr ve başkalarından rivayet etti; ondan Ebû İshâk İbrâhîm b. Nûh b. Tarîf el-Buhârî rivayet etti.

Ve **الرغبانة** (zamme ile): nalın **سعدانة**sı; yani yere bitişik olan kayış düğümü. Sâgānî dedi ki: **المحيط**’ta **بالزاي** ve **العين المهملة** ile vâki olmuştur; ve o, çirkin bir tashîftir; onu rubâ‘îde zikretmesi çirkinliğini artırdı.

Ve **الرغيب** ( **كأمير**): insanlardan ve başkalarından içi geniş olan; “**حوض رغيب** ve **سقاء رغيب**” denir. Ve her ne genişlerse, **رغب رغبا** etmiştir. Ve **الرغيب**in cem‘i: **رغاب**; ve daha önce geçti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَغِبَ
1 رَغِبَ ذ , aor. رَغَبَ , inf. n. رَغْبَةٌ (JK, TA) and رَغْبَى (JK) [and app. رَغَبٌ &c. as in the next sentence but one], He desired a thing [app. in an absolute sense, agreeably with what follows in the next sentence but one: and also,] vehemently, eagerly, greedily, very greedily, with avidity, excessively, or culpably; he coveted a thing, longed for it, or lusted after it. (TA.) رَغَبُ النَّفْسِ means The [soul's] hoping largely, and desiring much. (TA.) ― -b2- رَغِبَ فِيهِ, (S, A, Mgh, Msb, K, &c.,) and رَغِبَهُ, (Msb, TA,) aor. رَغَبَ , (K, TA,) inf. n. رَغْبَةٌ (S, A, * Mgh, K) and رَغَبٌ (S, Msb) and رَغْبٌ (Mgh, Msb, K) and رُغْبٌ (K) and رُغْبَى (A, * Msb) and رَغْبَى (Msb) and رَغْبَآءُ, (A, * Msb,) He desired it, or wished for it; (S, A, Mgh, Msb, K;) as also فيه ↓ ارتغب. (S, K.) You say, مَا لِى فِيهِ رَغْبَةٌ and رُغْبَى and رَغْبَآءُ [I have not any desire, or wish, for it]. (A.) And رُهْبَاكَ خَيْرٌ مِنْ رُغْبَاكَ, i. e. The fearing thee is better than the loving thee; رهباك being an inf. n. prefixed to an objective complement; and so رغباك: and said to mean, thy being given a thing through fear of thee is better than through desire: a prov., similar to رَهَبُوتٌ خَيْرٌ مِنْ رَحَمُوتٍ. (Meyd. [Freytag explains it otherwise: see his Arab. Prov. i. 542.]) ― -b3- رَغِبَ عَنْهُ He did not desire it, or wish for it; (S, A, Mgh, Msb, K;) he shunned, or avoided, it; abstained from it; (S, TA;) or left it, relinquished it, or forsook it, (JK, S, TA,) intentionally. (JK, TA.) ― -b4- رَغِبَ اـِلَيْهِ, inf. n. رَغَبٌ (K) and رَغْبٌ and رُغْبٌ (TA) and رُغْبَى (Mgh, * K) and رَغْبَى (K) and رَغْبَآءُ (A, * K) and رَغْبَةٌ (Mgh, * TA) and رُغْبَةٌ and رَغَبَةٌ and رَغَبُوتٌ, and رَغَبُوتَى and رَغَبَانٌ, (K,) He made petition to him, addressed a petition to him, asked him, petitioned him, sought of him, or demanded of him: (TA:) or he prayed to him, or supplicated him, with humility or abasement, or with sincerity or earnestness or energy: or he humbled, or abased, himself, and made petition to him. (K, A, TA.) You say, رَغِبَ اـِلَى فُلَانٍ فِى كَذَا He made petition to such a one, petitioned him, or asked him, for such a thing. (TA.) And اـِلَى اللّٰهِ أَرْغَبُ To God I humble, or abase, myself, and make petition; syn. أَضْرَعُ: and اـِلَيْهش أَرْفَعُ رَغْبَتِى [To Him I raise my humble petition]. (A.) And الرُّهْبَى مِنَ اللّٰهِ وَالرُّغْبَى اـِلَيْهِ [Fear should be of God; (not of a creature;) and petition, &c., should be to Him]. (Lth, TA in art. رهب.) See also another ex. in a verse cited voce رَغِيبَةٌ. ― -b5- رَغِبَ بِنَفْسِهِ عَنْهُ [lit. He made himself to be not desirous of, or to shun, or abstain from, or leave, him, or it; the ب having the same effect as in ذَهَبَ بِهِ &c.; and hence,] he held himself above, or superior to, him, or it. (K.) And رَغِبْتُ بِفُلَانٍ عَنْ هٰذَا I made such a one to shun, abstain from, or leave, this, disliking it for him. (MF.) -A2- رَغُبَ (assumed tropical:) It (anything) was, or became, wide, or ample. (TA. [See also 6.]) You say, رَغُبَ الوَادِى, aor. رَغُبَ , inf. n. رُغْبٌ and رُغُبٌ (K) and رَغَابَةٌ, (TA,) (assumed tropical:) The valley was large and wide, taking, or receiving, much water. (K, * TA.) And رَغُبَتِ الأَرْضُ, inf. n. رُغْبٌ [&c.], (assumed tropical:) The land was soft (S, TA) and wide, with even, or sandy, soil: (TA:) or (S, TA) took much water; (TA;) was such as would not flow unless in consequence of much rain. (S, TA.) ― -b2- And [hence,] رَغُبَ, inf. n. رُغْبٌ (S, K *) and رُغُبٌ, (K, * TA,) (assumed tropical:) He was, or became, voracious, a great eater; (K, TA;) very greedy, or gluttonous; (S, K, TA;) vehemently, excessively, or culpably, desirous of worldly goods, and one who made himself to be large, or abundant, therein: or as some say, large in his hopes, and desirous of much. (TA.) Accord. to the T, رُغْبُ البَطْنِ signifies (assumed tropical:) Voracity: and رُغْبٌ, alone, as occurring in a trad., is explained as meaning capaciousness of the belly, and voracity. (TA.) And رَغُبَ رَأْيُهُ, inf. n. رُغْبٌ, (tropical:) He was, or became, liberal, or bountiful, and large in opinion or judgment. (A.)

رغّبهُ فِى شَىْءٍ
2 رغّبهُ فِى شَىْءٍ ذ , [inf. n. تَرْغِيبٌ,] He made him to desire, or wish for, a thing; (S, * MA, K; *) as also فيه ↓ ارغبهُ. (S, * K: *) both signify the same. (S.) You say, رَغَّبْتُهُ فِى صُحْبَتِهِ [I made him to desire, or wish for, his companionship]. (A.) ― -b2- And رغّبهُ, inf. n. تَرْغِيبٌ; (IAar, TA;) and رغّب اـِلَيْهِ; (TA;) He gave him what he desired, or wished for. (IAar, TA.) ― -b3- [رغّب is also said by Golius to signify Cupivit avide et expetivit; as on the authority of the KL: but this signification is not in my copy of that work, nor do I find it in any other lexicon.]

راغب
3 راغب ذ is said by Golius, as on the authority of the KL, and by Freytag after him, to signify Cupiditatem monstravit: but it is not mentioned in any sense in my copy of the KL, nor have I found it in any other lexicon.]

4 أَرْغَبَ see 2. ― -b2- [ارغبهُ app. signifies also He made it wide, or ample. ― -b3- And hence,] أَرْغَبَ اللّٰهُ قَدْرَكَ means (tropical:) May God enlarge thy power, and make its steps to extend far. (A, TA.)

تراغبوا فِيِه
6 تراغبوا فِيِه ذ They vied, one with another, in desiring it; or they desired it with emulation; syn. تنافسوا فيه. (A and TA in art. نفس.) ― -b2- تراغب المَكَانُ (assumed tropical:) The place was, or became, wide, or ample. (TA. [See also رَغُبَ.])

8 اـِرْتَغَبَ see 1, third sentence.

رَغِبٌ
رَغِبٌ ذ : see رَغِيبٌ, second sentence.

رُغُبٌ
رُغُبٌ ذ : see رَغَابٌ, and رَعِيبٌ; with both of which it is synonymous. ― -b2- It is also a pl. of the latter, (L in art. أسد,) and of رَغِبٌ. (TA.)

رَغْبَةٌ
رَغْبَةٌ ذ A desire, or wish: pl. رَغَبَاتٌ. (Mgh, Msb.) Hence, قَلَّتْ رَغَبَاتُ النَّاسِ [The desires, or wishes, of the people, or of mankind, became few]. (Mgh.) ― -b2- See also رَغِيبَةٌ.

رَغْبَى
رَغْبَى ذ : see رَغِيبَةٌ.

رَغَبُوتٌ
رَغَبُوتٌ ذ , an epithet applied to a man, [signifying One who makes petition; who asks, petitions, seeks, or demands: or who prays, or supplicates, with humility or abasement, or with sincerity or earnestness or energy: or who humbles, or abases, himself, and makes petition: originally an inf. n. of رَغِبَ اـِلَيْهِ; or] from الرَّغْبَةُ. (S, TA. [In one copy of the former erroneously written رَغَبُوبٌ; in another, رَغْبُوبٌ; and in another, omitted.])

رُغْبَانَةٌ
رُغْبَانَةٌ ذ The [knot called] سَعْدَانَة of a sandal; (K;) i. e. the knot beneath the [appertenance called] شِسْع [which passes through the sole and between two of the toes, and to which the شِرَاكَ, also called زِمَام, is attached]. (TA.)

أَرْضٌ رَغَابٌ
أَرْضٌ رَغَابٌ ذ (A'Obeyd, ISk, S, K) and ↓ رُغُبٌ (K) (assumed tropical:) Land that is soft, (A'Obeyd, S, K, TA,) and wide, with even, or sandy, soil: (K, TA:) or (S, K, TA) that takes much water; (TA;) that will not flow unless in consequence of much rain. (ISk, S, K, TA.)

رَغِيبٌ
رَغِيبٌ ذ (assumed tropical:) Wide, or ample; applied in this sense to a watering-trough or tank, and to a skin for water or milk, (S, TA,) &c.: pl. رِغَابٌ (TA) and رُغُبٌ. (L in art. أسد.) You say also ↓ طَرِيقٌ رَغِبٌ (assumed tropical:) A wide road: pl. رُغُبٌ. (TA.) And مَكَانٌ ↓ مُرَاغِبٌ (assumed tropical:) A wide, or an ample, place. (TA.) And ↓ وَادٍ رُغُبٌ (assumed tropical:) A wide valley; (TA;) [and] so وَادٍ رَغِيبٌ: (JK:) or (tropical:) a wide valley, that takes much water; as also رَغِيبٌ; (AHn, K;) contr. of وَادٍ زهِيدٌ. (TA.) And طَعْنَةٌ رَغِيبَةٌ (assumed tropical:) A wide wound inflicted with a spear or the like. (TA.) And سَيْفٌ رَغِيبٌ (assumed tropical:) A wide sword, that inflicts a large wound. (TA.) ― -b2- (assumed tropical:) A man, or other animal, (K,) having a capacious inside, or belly: (S, K:) pl. رِغَابٌ. (TA.) ― -b3- (assumed tropical:) Voracious; a great eater: (A, K: [but accord. to the former, not tropical in this sense:]) desirous of much eating: (Msb:) very greedy, or gluttonous: (S, K: [see also رِغِّيبٌ:]) vehemently, excessively, or culpably, desirous of worldly goods; and one who makes himself to be large, or abundant, therein: or large in his hopes, and desirous of much: (TA:) and رَغِيبُ الجَوْفِ a man who is a great eater; (TA;) or capacious in the inside, or belly, and a great eater: (JK:) and بَطْنٌ رَغِيبٌ a belly that devours much. (Ham p. 418.) ― -b4- هُوَ رَغِيبُ العَيْنِ, (T and A and TA in art. زهد,) and لَهُ عَيْنٌ رَغِيبَةٌ, (A in that art.,) (assumed tropical:) He is not content but with much; contr. of هو زَهِيدُ العَيْنِ, (T and A in that art.,) and of لَهُ عَيْنٌ زَهِيدَةٌ. (A in that art.) [رَعِيبُ العَيْنِ has a different meaning: see art. رعب.] ― -b5- فَرَسٌ رَغِيبُ الشَّحْوَةٍ (S, in a copy of the A and in the TA الشحو,) (tropical:) A horse of wide step, that takes a large space of ground (A, TA) with his legs: pl. رِغَابٌ. (TA.) ― -b6- اـِبِلٌ رِغَابٌ, the latter word being the pl. form, (assumed tropical:) Camels yielding a copious supply of milk, and very profitable. (IAth, TA) And (assumed tropical:) Many camels. (TA.) ― -b7- حِمْلٌ رَغِيبٌ and ↓ مُرْتَغِبٌ (assumed tropical:) A heavy load. (TA.)

رَغِيبَةٌ
رَغِيبَةٌ ذ A thing desired, or wished for; (K;) as also ↓ رَغْبَةٌ: (Ham p. 501:) a thing of high account or estimation; that is desired, or wished for: pl. رَغَائِبُ. (A, Mgh.) You say, اـِنَّهُ لَوَهُوبٌ, لِكُلِّ رَغِيبَةٍ, i. e. [Verily he is a liberal giver] of everything that is desired. (TA.) [And ↓ رَغْبَى has a similar meaning; for] you say also, أَصَبْتُ مِنْهُ الرَّغْبَى, i. e. I obtained from him abundance of what I desired. (TA.) ― -b2- A large gift: (S, Mgh, Msb, K:) pl. as above. (S, Mgh, Msb.) A poet (En-Nemir Ibn-Towlab, TA) says,
وَمَتَى تُصِبْكَ خَصَاصَةٌ فَارْجُ الغِنَى
وَاـِلَى الَّذِى يُعْطِى الرَّغَائِبَ فَارْغَبِ
[And when poverty befalls thee, then hope thou for competence, and to Him who gives large gifts humble thyself, and make petition]. (S, * TA.) ― -b3- And A large recompense that one desires to obtain [in the world to come] by prayer: (El-Kilلbee, TA:) or that which is wished for by one who has large hope and who desires much: whence the prayer called صَلَاةُ الرَّغَائِبِ [generally said to be a supererogatory prayer]. (TA.)

الرُّغَابَى
الرُّغَابَى ذ , like الرُّغَامَى (JK, K) and الرُّعَامَى, (TA,) What is called the زِيَادَة of the liver. (JK, K.)

رِغِّيبٌ
رِغِّيبٌ ذ Very, or intensely, or exceedingly, desirous of much eating. (Msb.) [See also رَغِيبٌ.]

رَاغِبٌ
رَاغِبٌ ذ Desiring, or wishing; (K;) [as in the phrase رَاغِبٌ فِى كَذَا desiring, or wishing for, such a thing;] and so ↓ مُرْتَغِبٌ. (TA.)

مَرْغَبٌ
مَرْغَبٌ ذ [A place, or time, of desire or wish: and hence, an object thereof]. You say, خَطَبَ فَأَصَابَ المَرْغَبَ [app. meaning He demanded a woman in marriage, and attained the object of desire]. (A.)

مُرْغِبٌ
مُرْغِبٌ ذ (tropical:) Possessing competence or sufficiency; rich, or wealthy; (K, TA;) possessing much property. (JK, TA.)

مَرْغَبَةٌ
مَرْغَبَةٌ ذ : see مَرَاغِبُ.

مَرْغُوبٌ فِيهِ
[ مَرْغُوبٌ فِيهِ ذ Desired, or wished for. ― -b2- مَرْغُوبٌ عَنْهُ Not desired, &c. ― -b3- مَرْغُوبٌ اـِلَيْهِ Petitioned, &c.: see an ex. voce مَرْهُوبٌ.]

هُوَ مُرَغَّبٌ لَهُ كَذَا وَكَذَا
هُوَ مُرَغَّبٌ لَهُ كَذَا وَكَذَا ذ To him are allowed, or permitted, such and such things; like مُسَعَّبٌ and مُسَغَّبٌ. (TA in art. سعب.)

مَرَاغِبُ
مَرَاغِبُ ذ [lit. Causes of desire; sing., if used, ↓ مَرْغَبَةٌ, a word of the same class as مَبْخَلَةٌ and مَجْبَنَةٌ &c.: and hence,] things that are eagerly desired, or coveted; syn. أَطْمَاعٌ [which also signifies soldiers' stipends, or allowances]: (TA:) and (TA) things that are desired to be gained for subsistence, or sustenance; i. q. مضطربات لِلْمَعَاشِ. (K, TA. [In the CK, the former of the two nouns in this explanation is مُضْطَرِبات: in two MS. copies of the K, it is without the syll. signs: the right reading is evidently مُضْطَرَبَات, syn. with مُكْتَسَبَات: Freytag renders the explanation personو quو in rebus quو spectant ad victum perturbatو et anxiو sunt; deriving this meaning from the rendering in the TK: Golius, with a near approach to correctness, renders it res ad sustentandam vitam necessariو; but he has given this explanation as on the authority of J, by whom it is not mentioned; and has put مَرَاغِبٌ for مَرَاغِبُ.])

مُرَاغِبٌ
مُرَاغِبٌ ذ : see رَغِيبٌ.

مُرْتَغِبٌ
مُرْتَغِبٌ ذ : see رَاغِبٌ. ― -b2- See also رَغِيبٌ, last sentence. ― -b3- Also (assumed tropical:) A large, big, bulky, or corpulent, man. (JK.)

##### Türkçe

**رَغِبَ**
1 **رَغِبَ** ذ , muzâri‘ **رَغَبَ** , mastar ismi **رَغْبَةٌ** (JK, TA) ve **رَغْبَى** (JK) [ve görünüşe göre bir sonraki cümleden bir önceki cümlede olduğu gibi **رَغَبٌ** vb.], Bir şeyi istedi [görünüşe göre mutlak bir mânâda, bir sonraki cümleden bir önceki cümlede gelenle uyumlu olarak: ve ayrıca,] şiddetle, iştiyakla, hırsla, çok hırslıca, açgözlülükle, aşırı derecede yahut kınanacak biçimde; bir şeyi gözledi, ona özlem duydu, yahut ona şehvetle arzuladı. (TA.) **رَغَبُ النَّفْسِ** demektir: [nefsin] büyükçe ümit etmesi ve çokça istemesi. (TA.) ― -b2- **رَغِبَ فِيهِ**, (S, A, Mgh, Msb, K, vb.,) ve **رَغِبَهُ**, (Msb, TA,) muzâri‘ **رَغَبَ** , (K, TA,) mastar ismi **رَغْبَةٌ** (S, A, * Mgh, K) ve **رَغَبٌ** (S, Msb) ve **رَغْبٌ** (Mgh, Msb, K) ve **رُغْبٌ** (K) ve **رُغْبَى** (A, * Msb) ve **رَغْبَى** (Msb) ve **رَغْبَآءُ**, (A, * Msb,) Onu istedi, yahut onu diledi; (S, A, Mgh, Msb, K;) bunun gibi **ارتغب** ↓ **فيه**. (S, K.) Şöyle dersin: **مَا لِى فِيهِ رَغْبَةٌ** ve **رُغْبَى** ve **رَغْبَآءُ** [onda hiçbir arzum yahut dileğim yok]. (A.) Ve **رُهْبَاكَ خَيْرٌ مِنْ رُغْبَاكَ**, yani: senden korkmak, seni sevmekten daha hayırlıdır; **رهباك** bir mastar ismidir, mef‘ûl tamamlayıcısının önüne getirilmiştir; **رغباك** da böyledir: ve “sana korkudan dolayı bir şey verilmesi, arzudan dolayı verilmesinden daha hayırlıdır” mânâsına geldiği söylenmiştir: bir darb-ı meseldir; **رَهَبُوتٌ خَيْرٌ مِنْ رَحَمُوتٍ** benzeridir. (Meyd. [Freytag onu başka türlü açıklar: onun Arab. Prov. i. 542’sine bak.]) ― -b3- **رَغِبَ عَنْهُ** Onu istemedi, yahut onu dilemedi; (S, A, Mgh, Msb, K;) ondan sakındı yahut kaçındı; ondan uzak durdu; (S, TA;) yahut onu bıraktı, terk etti, yahut ondan vazgeçti, (JK, S, TA,) kasıtlı olarak. (JK, TA.) ― -b4- **رَغِبَ اـِلَيْهِ**, mastar ismi **رَغَبٌ** (K) ve **رَغْبٌ** ve **رُغْبٌ** (TA) ve **رُغْبَى** (Mgh, * K) ve **رَغْبَى** (K) ve **رَغْبَآءُ** (A, * K) ve **رَغْبَةٌ** (Mgh, * TA) ve **رُغْبَةٌ** ve **رَغَبَةٌ** ve **رَغَبُوتٌ**, ve **رَغَبُوتَى** ve **رَغَبَانٌ**, (K,) Ona dilekte bulundu, ona bir dilek arz etti, ondan istedi, ona yalvardı, ondan talep etti, yahut ondan istedi: (TA:) yahut alçakgönüllülükle yahut zilletle, yahut ihlâsla yahut ciddiyetle yahut kuvvetle ona dua etti yahut ona niyaz etti: yahut kendini alçalttı yahut zelil kıldı ve ona dilekte bulundu. (K, A, TA.) Şöyle dersin: **رَغِبَ اـِلَى فُلَانٍ فِى كَذَا** Filân kimseye şu şey için dilekte bulundu, ona yalvardı, yahut ondan istedi. (TA.) Ve **اـِلَى اللّٰهِ أَرْغَبُ** Allah’a karşı kendimi alçaltırım yahut zelil kılarım ve dilekte bulunurum; eş anlamlısı **أَضْرَعُ**: ve **اـِلَيْهش أَرْفَعُ رَغْبَتِى** [O’na alçakgönüllü dileğimi yükseltirim]. (A.) Ve **الرُّهْبَى مِنَ اللّٰهِ وَالرُّغْبَى اـِلَيْهِ** [korku Allah’tan olmalıdır; (bir mahlûktan değil;) ve dilek vb. O’na olmalıdır]. (Lth, TA, md. **رهب**’de.) Ayrıca **رَغِيبَةٌ** maddesinde zikredilen bir beyitte başka bir örneğe de bak. ― -b5- **رَغِبَ بِنَفْسِهِ عَنْهُ** [lafzen: kendisini ona yahut ona karşı arzusuz kıldı, yahut ondan sakındı, yahut uzak durdu, yahut onu bıraktı; **ب**’nin etkisi **ذَهَبَ بِهِ** vb.’deki gibidir; buradan,] kendisini ona yahut ona karşı yüce tuttu, yahut üstün gördü. (K.) Ve **رَغِبْتُ بِفُلَانٍ عَنْ هٰذَا** Filânı bundan sakındırdım, bundan uzak durdurdum, yahut bunu bıraktırdım; bunu onun için hoş görmeyerek. (MF.) -A2- **رَغُبَ** (mecaz kabul edilerek:) O (herhangi bir şey) geniş oldu yahut genişledi. (TA. [Ayrıca 6’ya bak.]) Şöyle dersin: **رَغُبَ الوَادِى**, muzâri‘ **رَغُبَ** , mastar ismi **رُغْبٌ** ve **رُغُبٌ** (K) ve **رَغَابَةٌ**, (TA,) (mecaz kabul edilerek:) Vadi büyük ve geniş oldu; çok suyu alır yahut kabul eder oldu. (K, * TA.) Ve **رَغُبَتِ الأَرْضُ**, mastar ismi **رُغْبٌ** [&c.], (mecaz kabul edilerek:) Arazi yumuşak (S, TA) ve geniş oldu; düz yahut kumlu topraklı: (TA:) yahut (S, TA) çok su aldı; (TA;) çok yağmur sebebiyle olmadıkça akmayan türden oldu. (S, TA.) ― -b2- Ve [buradan,] **رَغُبَ**, mastar ismi **رُغْبٌ** (S, K *) ve **رُغُبٌ**, (K, * TA,) (mecaz kabul edilerek:) Obur oldu yahut oburlaştı, çok yiyen oldu; (K, TA;) çok hırslı yahut boğazına düşkün; (S, K, TA;) dünya malını şiddetle, aşırı derecede yahut kınanacak biçimde isteyen ve onda kendisini büyük yahut bol kılan: yahut bazılarına göre, ümitlerinde büyük ve çok isteyen. (TA.) T’ye göre **رُغْبُ البَطْنِ** (mecaz kabul edilerek:) oburluk demektir: ve bir rivayette geçen **رُغْبٌ** tek başına, karnın genişliği ve oburluk mânâsıyla açıklanır. (TA.) Ve **رَغُبَ رَأْيُهُ**, mastar ismi **رُغْbٌ**, (mecaz:) cömert oldu yahut cömertleşti ve görüşte yahut hükümde geniş oldu. (A.)

**رغّبهُ فِى شَىْءٍ**
2 **رغّبهُ فِى شَىْءٍ** ذ , [mastar ismi **تَرْغِيبٌ**,] Ona bir şeyi istemeyi yahut dilemeyi sağladı; (S, * MA, K; *) bunun gibi **ارغبهُ** ↓ **فيه**. (S, * K: *) ikisi de aynı mânâya gelir. (S.) Şöyle dersin: **رَغَّبْتُهُ فِى صُحْبَتِهِ** [ona onun arkadaşlığını istemeyi yahut dilemeyi sağladım]. (A.) ― -b2- Ve **رغّبهُ**, mastar ismi **تَرْغِيبٌ**; (IAar, TA;) ve **رغّب اـِلَيْهِ**; (TA;) Ona istediği yahut dilediği şeyi verdi. (IAar, TA.) ― -b3- [**رغّب**’in ayrıca “şiddetle arzuladı ve iştiyakla istedi” mânâsına geldiği Golius tarafından, KL’ye dayanarak söylenir: fakat bu mânâ benim o eserden olan nüshamda yoktur; başka hiçbir sözlükte de bulmuyorum.]

**راغب**
3 **راغب** ذ Golius tarafından, KL’ye dayanarak, ve Freytag tarafından da onun ardından, “arzu gösterdi” mânâsına geldiği söylenir: fakat benim KL nüshamda hiçbir mânâda zikredilmemiştir; başka hiçbir sözlükte de bulmadım.]

4 **أَرْغَبَ** 2’ye bak. ― -b2- [**ارغبهُ** görünüşe göre ayrıca “onu geniş yahut bol kıldı” mânâsına gelir. ― -b3- Ve buradan,] **أَرْغَبَ اللّٰهُ قَدْرَكَ** demektir (mecaz:) Allah kudretini genişletsin ve adımlarını uzaklara uzanır kılsın. (A, TA.)

**تراغبوا فِيِه**
6 **تراغبوا فِيِه** ذ Onu istemede birbirleriyle yarıştılar; yahut onu rekabetle istediler; eş anlamlısı **تنافسوا فيه**. (A ve TA, md. **نفس**’te.) ― -b2- **تراغب المَكَانُ** (mecaz kabul edilerek:) Mekân geniş oldu yahut genişledi. (TA. [Ayrıca **رَغُبَ**’a bak.])

8 **اـِرْتَغَبَ** 1’e bak, üçüncü cümle.

**رَغِبٌ**
**رَغِبٌ** ذ : **رَغِيبٌ**’e bak, ikinci cümle.

**رُغُبٌ**
**رُغُبٌ** ذ : **رَغَابٌ**’a ve **رَعِيبٌ**’e bak; ikisiyle de eş anlamlıdır. ― -b2- Ayrıca ikincisinin çoğuludur, (L, md. **أسد**’de,) ve **رَغِبٌ**’in de çoğuludur. (TA.)

**رَغْبَةٌ**
**رَغْبَةٌ** ذ Bir arzu yahut dilek: çoğulu **رَغَبَاتٌ**. (Mgh, Msb.) Buradan, **قَلَّتْ رَغَبَاتُ النَّاسِ** [insanların arzuları yahut dilekleri azaldı]. (Mgh.) ― -b2- Ayrıca **رَغِيبَةٌ**’e bak.

**رَغْبَى**
**رَغْبَى** ذ : **رَغِيبَةٌ**’e bak.

**رَغَبُوتٌ**
**رَغَبُوتٌ** ذ , bir erkeğe nispet edilen bir sıfat, [mânâsı: dilekte bulunan; isteyen, yalvaran, talep eden yahut isteyen: yahut alçakgönüllülükle yahut zilletle, yahut ihlâsla yahut ciddiyetle yahut kuvvetle dua eden yahut niyaz eden: yahut kendini alçaltan yahut zelil kılan ve dilekte bulunan: aslında **رَغِبَ اـِلَيْهِ**’in bir mastar ismidir; yahut] **الرَّغْبَةُ**’den. (S, TA. [Bir nüshada yanlışlıkla **رَغَبُوبٌ** yazılmış; bir diğerinde **رَغْبُوبٌ**; bir diğerinde ise düşürülmüş.])

**رُغْبَانَةٌ**
**رُغْبَانَةٌ** ذ Sandalın **سَعْدَانَة** denilen düğümü; (K;) yani [**شِسْع** denilen eklentinin] altındaki düğüm [**شِسْع**: tabandan geçip iki parmak arasından çıkan ve kendisine **شِرَاكَ**’ın, ayrıca **زِمَام** da denilen, bağlandığı parça]. (TA.)

**أَرْضٌ رَغَابٌ**
**أَرْضٌ رَغَابٌ** ذ (A'Obeyd, ISk, S, K) ve ↓ **رُغُبٌ** (K) (mecaz kabul edilerek:) Yumuşak olan arazi, (A'Obeyd, S, K, TA,) ve düz yahut kumlu topraklı, geniş: (K, TA:) yahut (S, K, TA) çok su alan; (TA;) çok yağmur sebebiyle olmadıkça akmayan. (ISk, S, K, TA.)

**رَغِيبٌ**
**رَغِيبٌ** ذ (mecaz kabul edilerek:) Geniş yahut bol; bu mânâda suluk yahut havuz ve su yahut süt için tulum hakkında kullanılır, (S, TA,) vb.: çoğulu **رِغَابٌ** (TA) ve **رُغُبٌ**. (L, md. **أسد**’de.) Şöyle de dersin ↓ **طَرِيقٌ رَغِبٌ** (mecaz kabul edilerek:) geniş bir yol: çoğulu **رُغُبٌ**. (TA.) Ve ↓ **مَكَانٌ مُرَاغِبٌ** (mecaz kabul edilerek:) geniş yahut bol bir yer. (TA.) Ve ↓ **وَادٍ رُغُبٌ** (mecaz kabul edilerek:) geniş bir vadi; (TA;) [ve] böylece **وَادٍ رَغِيبٌ**: (JK:) yahut (mecaz:) çok su alan geniş bir vadi; bunun gibi **رَغِيبٌ**; (AHn, K;) **وَادٍ زهِيدٌ**’in zıddı. (TA.) Ve **طَعْنَةٌ رَغِيبَةٌ** (mecaz kabul edilerek:) mızrak yahut benzeriyle açılmış geniş bir yara. (TA.) Ve **سَيْفٌ رَغِيبٌ** (mecaz kabul edilerek:) geniş bir kılıç; büyük bir yara açar. (TA.) ― -b2- (mecaz kabul edilerek:) İç kısmı yahut karnı geniş olan bir adam yahut başka bir hayvan: (S, K:) çoğulu **رِغَابٌ**. (TA.) ― -b3- (mecaz kabul edilerek:) Obur; çok yiyen: (A, K: [fakat birincisine göre bu mânâda mecaz değildir:]) çok yemeyi isteyen: (Msb:) çok hırslı yahut boğazına düşkün: (S, K: [ayrıca **رِغِّيبٌ**’e bak:]) dünya malını şiddetle, aşırı derecede yahut kınanacak biçimde isteyen; ve onda kendisini büyük yahut bol kılan: yahut ümitlerinde büyük ve çok isteyen: (TA:) ve **رَغِيبُ الجَوْفِ** çok yiyen bir adam; (TA;) yahut içi yahut karnı geniş ve çok yiyen: (JK:) ve **بَطْنٌ رَغِيبٌ** çok yutan bir karın. (Ham p. 418.) ― -b4- **هُوَ رَغِيبُ العَيْنِ**, (T ve A ve TA, md. **زهد**’de,) ve **لَهُ عَيْنٌ رَغِيبَةٌ**, (A, o maddede,) (mecaz kabul edilerek:) O, çok olmadıkça razı olmaz; zıddı **هو زَهِيدُ العَيْنِ**, (T ve A, o maddede,) ve **لَهُ عَيْنٌ زَهِيدَةٌ**’dir. (A, o maddede.) [**رَعِيبُ العَيْنِ** başka bir mânâdadır: md. **رعب**’a bak.] ― -b5- **فَرَسٌ رَغِيبُ الشَّحْوَةٍ** (S, A’nın bir nüshasında ve TA’da **الشحو**), (mecaz:) adımı geniş bir at; (A, TA) bacaklarıyla yerden büyük bir alan kaplar: çoğulu **رِغَابٌ**. (TA.) ― -b6- **اـِبِلٌ رِغَابٌ**, ikinci kelime çoğul kalıbı olmak üzere, (mecaz kabul edilerek:) bol süt veren ve çok kârlı develer. (IAth, TA) Ve (mecaz kabul edilerek:) çok deve. (TA.) ― -b7- **حِمْلٌ رَغِيبٌ** ve ↓ **مُرْتَغِبٌ** (mecaz kabul edilerek:) ağır bir yük. (TA.)

**رَغِيبَةٌ**
**رَغِيبَةٌ** ذ İstenen yahut dilenen bir şey; (K;) bunun gibi ↓ **رَغْبَةٌ**: (Ham p. 501:) yüksek kıymetli yahut itibarlı bir şey; istenen yahut dilenen: çoğulu **رَغَائِبُ**. (A, Mgh.) Şöyle dersin: **اـِنَّهُ لَوَهُوبٌ, لِكُلِّ رَغِيبَةٍ**, yani: [şüphesiz o, istenen her şeyin] bolca vericisidir. (TA.) [Ve ↓ **رَغْبَى** benzer bir mânâdadır; zira] şöyle de dersin: **أَصَبْتُ مِنْهُ الرَّغْبَى**, yani: ondan istediğim şeyden bolluk elde ettim. (TA.) ― -b2- Büyük bir bağış: (S, Mgh, Msb, K:) çoğulu yukarıdaki gibidir. (S, Mgh, Msb.) Bir şair (En-Nemir Ibn-Towlab, TA) der ki,
وَمَتَى تُصِبْكَ خَصَاصَةٌ فَارْجُ الغِنَى
وَاـِلَى الَّذِى يُعْطِى الرَّغَائِبَ فَارْغَبِ
[Ve ne zaman sana yoksulluk isabet ederse, o hâlde sen geçim genişliğini um; ve büyük bağışlar verene karşı kendini alçalt ve dilekte bulun]. (S, * TA.) ― -b3- Ve Dua ile [âhirette] elde edilmesi arzulanan büyük bir mükâfat: (El-Kilلbee, TA:) yahut ümitleri büyük olan ve çok isteyen kimsenin dilediği şey: buradan **صَلَاةُ الرَّغَائِبِ** denilen namaz [genellikle nâfile bir namaz olduğu söylenir]. (TA.)

**الرُّغَابَى**
**الرُّغَابَى** ذ , **الرُّغَامَى** (JK, K) ve **الرُّعَامَى** gibi, (TA,) Karaciğerin **زِيَادَة** denilen şeyi. (JK, K.)

**رِغِّيبٌ**
**رِغِّيبٌ** ذ Çokça yemeyi pek, yahut şiddetle, yahut aşırı derecede isteyen. (Msb.) [Ayrıca **رَغِيبٌ**’e bak.]

**رَاغِبٌ**
**رَاغِبٌ** ذ İsteyen yahut dileyen; (K;) [**رَاغِبٌ فِى كَذَا** ibaresinde olduğu gibi: şu şeyi isteyen yahut dileyen;] ve bunun gibi ↓ **مُرْتَغِبٌ**. (TA.)

**مَرْغَبٌ**
**مَرْغَبٌ** ذ [Bir arzu yahut dilek yeri yahut zamanı: buradan, onun konusu]. Şöyle dersin: **خَطَبَ فَأَصَابَ المَرْغَبَ** [görünüşe göre mânâsı: bir kadını nikâh için istedi ve arzu edilen şeye ulaştı]. (A.)

**مُرْغِبٌ**
**مُرْغِبٌ** ذ (mecaz:) Geçim genişliğine yahut yeterliliğe sahip; zengin, varlıklı; (K, TA;) çok mala sahip. (JK, TA.)

**مَرْغَبَةٌ**
**مَرْغَبَةٌ** ذ : **مَرَاغِبُ**’a bak.

**مَرْغُوبٌ فِيهِ**
[ **مَرْغُوبٌ فِيهِ** ذ İstenen yahut dilenen. ― -b2- **مَرْغُوبٌ عَنْهُ** İstenmeyen, vb. ― -b3- **مَرْغُوبٌ اـِلَيْهِ** Kendisine dilekte bulunulan, vb.: **مَرْهُوبٌ** maddesinde bir örneğe bak.]

**هُوَ مُرَغَّبٌ لَهُ كَذَا وَكَذَا**
**هُوَ مُرَغَّبٌ لَهُ كَذَا وَكَذَا** ذ Ona şu ve şu şeyler müsaade edilmiştir yahut izin verilmiştir; **مُسَعَّبٌ** ve **مُسَغَّبٌ** gibi. (TA, md. **سعب**’de.)

**مَرَاغِبُ**
**مَرَاغِبُ** ذ [lafzen: arzu sebepleri; tekili, kullanılırsa, ↓ **مَرْغَبَةٌ**, **مَبْخَلَةٌ** ve **مَجْبَنَةٌ** vb. ile aynı sınıftan bir kelime: buradan,] şiddetle arzulanan yahut göz dikilen şeyler; eş anlamlısı **أَطْمَاعٌ** [bu ayrıca askerlerin ulûfeleri yahut tahsisatları mânâsına da gelir]: (TA:) ve (TA) geçim yahut rızık için elde edilmesi arzulanan şeyler; **مضطربات لِلْمَعَاشِ** ile aynı mânâdadır. (K, TA. [CK’de bu açıklamadaki iki isimden birincisi **مُضْطَرِبات**’tır: K’nin iki yazma nüshasında harekesizdir: doğru okunuşun açıkça **مُضْطَرَبَات** olduğu bellidir; **مُكْتَسَبَات** ile eş anlamlıdır: Freytag açıklamayı personو quو in rebus quو spectant ad victum perturbatو et anxiو sunt diye tercüme eder; bu mânâyı TK’deki tercümeden çıkararak: Golius, doğruluğa yakın biçimde, res ad sustentandam vitam necessariو diye tercüme eder; fakat bu açıklamayı J’ye dayandırarak vermiştir; hâlbuki onda zikredilmez; ve **مَرَاغِبٌ**’i **مَرَاغِبُ** yerine koymuştur.])

**مُرَاغِبٌ**
**مُرَاغِبٌ** ذ : **رَغِيبٌ**’e bak.

**مُرْتَغِبٌ**
**مُرْتَغِبٌ** ذ : **رَاغِبٌ**’e bak. ― -b2- Ayrıca **رَغِيبٌ**’e bak, son cümle. ― -b3- Ayrıca (mecaz kabul edilerek:) iri, büyük, hacimli, yahut şişman bir adam. (JK.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَغِبَ
رَغِبَ A ( n. ac. رَغْب 1 ,  رَغْبَة 1t ,  رَغْبَى 1ya ,  رُغْب 3 ,  رُغْبَى 3ya ,  رَغَب 4 ,  رَغْبَآءُ 42 )
a.  [ acc. or Fī ], Wished, desired, longed, craved, yearned for.

b.  [ 'An ], Disliked; was disinclined, averse, loath, reluctant to.

c.  [ Bi &  'An ], Preferred to, liked better than.

d.  ( n. ac. رَغْب 1 ,  1t. 1ya ,  رُغْب 3 ,  رُغْبَة 3t ,  رُغْبَى 3ya ,  رَغَب 4 ,  رَغَبَة 4t ,  رَغَبَاْن 36 ,  رَغْبَآءُ 42 ,  رَغْبُوْت 60 ,  رَغْبُوْتَى 60ya ) [ Ila ], Besought, entreated; prayed to, supplicated.

رَغُبَ
رَغُبَ U ( n. ac. رُغْب 3 ,  رُغُب 10 ),
a.  Was greedy, voracious, gluttonous.

b.  Was wide, large, ample, spacious.

رَغَّبَ
رَغَّبَ II
a.  [ acc. &  Fī ], Made to wish for, inspired with a   liking for.

b.  [ acc. or Ila ], Satisfied, contented.

أَرْغَبَ
أَرْغَبَ IV ,
a.  see II (a) .

b.  Made wide, large &c.; enlargened, widened, amplified.

اِرْتَغَبَ
اِرْتَغَبَ VIII ,
a.  [ Fī ],  see I (a) .

رَغْبَة
رَغْبَة 1t ,
a.  Wish, desire; longing, craving, yearning.

b.  Alacrity, eagerness; diligence, zeal.

رُغْب
رُغْب 3 ,
a.  Avidity; voracity, voraciousness, greed; greediness, gluttony.

رُغْبَة
رُغْبَة 3t ,
a.  Wish, request.

رَغِب
رَغِب 5 , ( pl. رُغُب 10 ),
a.  Wide, large.

رُغُب
رُغُب 10 ,
a.  see 3 &  22 .

رَغَاْب
رَغَاْب 22 ,
a.  Porous, spongy ( soil )

رُغَاْبَة
رُغَاْبَة 24t ,
a.  Knot ( of a sandal ).

رَغِيْب
رَغِيْب 25 , ( pl. رِغَاْب 23 ),
a.  Large, wide.

b.  Bigbellied; greedy; covetous.

رَغِيْبَة
رَغِيْبَة 25t , ( pl. رَغَاْئِبُ 46 ),
a.  Desire, wish, aim, object ( thing ).

b.  Valuable gift.

##### Türkçe

**رَغِبَ**
**رَغِبَ** A ( mastar-ı aslî: **رَغْب** 1, **رَغْبَة** 1t, **رَغْبَى** 1ya, **رُغْب** 3, **رُغْبَى** 3ya, **رَغَب** 4, **رَغْبَآءُ** 42 )
a. [ mef‘ûl ile veya **فِي** ile ], diledi, istedi, arzuladı; özlem duydu, şiddetle arzuladı, hasret çekti.

b. [ **عَنْ** ile ], hoşlanmadı; meyletmedi, uzak durdu, tiksindi, isteksiz oldu.

c. [ **بِ** ve **عَنْ** ile ], …e tercih etti, …den daha çok beğendi.

d. ( mastar-ı aslî: **رَغْب** 1, 1t, 1ya, **رُغْب** 3, **رُغْبَة** 3t, **رُغْبَى** 3ya, **رَغَب** 4, **رَغَبَة** 4t, **رَغَبَاْن** 36, **رَغْبَآءُ** 42, **رَغْبُوْت** 60, **رَغْبُوْتَى** 60ya ) [ **إِلَى** ile ], yalvardı, niyaz etti; dua etti, yakardı.

**رَغُبَ**
**رَغُبَ** U ( mastar-ı aslî: **رُغْب** 3, **رُغُب** 10 ),
a. açgözlü oldu, obur oldu, çok yiyici oldu.

b. geniş oldu, büyük oldu, bol oldu, ferah oldu.

**رَغَّبَ**
**رَغَّبَ** II
a. [ mef‘ûl ile ve **فِي** ile ], …i istemeye sevk etti, …e karşı bir beğeni ile ilham etti.

b. [ mef‘ûl ile veya **إِلَى** ile ], hoşnut etti, razı etti.

**أَرْغَبَ**
**أَرْغَبَ** IV,
a. II (a)’ya bak.

b. geniş yaptı, büyük yaptı vb.; büyüttü, genişletti, artırdı.

**اِرْتَغَبَ**
**اِرْتَغَبَ** VIII,
a. [ **فِي** ile ], I (a)’ya bak.

**رَغْبَة**
**رَغْبَة** 1t,
a. dilek, istek; özlem, şiddetli arzu, hasret.

b. şevk, istekli oluş; çalışkanlık, gayret.

**رُغْب**
**رُغْب** 3,
a. şiddetli istek; oburluk, oburluk hâli, açgözlülük; açgözlülük, çok yiyicilik.

**رُغْبَة**
**رُغْبَة** 3t,
a. dilek, istek.

**رَغِب**
**رَغِب** 5, (çoğulu: **رُغُب** 10),
a. geniş, büyük.

**رُغُب**
**رُغُب** 10,
a. 3 ve 22’ye bak.

**رَغَاْب**
**رَغَاْب** 22,
a. gözenekli, süngerimsi (toprak).

**رُغَاْبَة**
**رُغَاْبَة** 24t,
a. düğüm (sandalın).

**رَغِيْب**
**رَغِيْب** 25, (çoğulu: **رِغَاْب** 23),
a. büyük, geniş.

b. büyük karınlı; açgözlü; tamahkâr.

**رَغِيْبَة**
**رَغِيْبَة** 25t, (çoğulu: **رَغَاْئِبُ** 46),
a. arzu, istek, gaye, maksat (şey).

b. değerli hediye.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

رغب
رَغِبَ - يَرْغَبُ - رَغَب - رَغَبَاً
رَغِبَ - يَرْغَبُ + الكائن: ضد " رهب - يرهب ": يريد مع طمع وحرص
رَغِبَ - يَرْغَبُ + كائن + أن يفعل: يريد أن يفعل، بميل وهوى ومتعة: يريد مع تعزيز امتاعي: يضع تصوراَ ومخططاً للعمل والفعل، وذلك لتنفيذ قرار أو حكم، ويضع هذا المخطط أو برنامج العمل في حالة انتظار لبدء التنفيذ و يعطى هذا البرنامج تعزيزاً وتفضيلاً ودعماً من المتعة والشهوة والهوى ليكون أقرب ما يمكن للبدء بالتنفيذ: في حالة انتظار تنفيذ، مع أسبقية، معززة من الهوى والشهوة والمتعة
رَغِبَ - يَرْغَبُ + الكائن + إلى كائن أو أو شيء أو أمر: تكون الرغبة متجهة للعمل إلى الكائن أو الشيء أو الأمر: تكون الإرادة المعززة من الهوى والمتعة منجهة إلى اتجاه معين: يريد أن يفعل بحسب ما يكون ممتعاً ويوافق هوى آخر، وهذا الآخر يسمى ويأتي بعد حرف الجر " إلى "
إلى ربك فارغب - راغبون : تكون الإرادة المعززة متجهة إلى الله، متجهة بالاتجاه الذي يريده الله
رَغِبَ - يَرْغَبُ + الكائن + عن كائن أو شيء أو أمر: تكون الرغبة متجهة للعمل بعيداً عن الكائن أو الشيء أو الأمر: تكون الإرادة المعززة متجهة للعمل بعيداً عن اتجاه معين: يريد أن يفعل ضد ما يكون ممتعاً ويوافق هوى آخر، وهذا الآخر يسمى ويأتي بعد حرف الجر " عن "
﴿ومن يرغب عن ملة إبراهيم إلا من سفه نفسه﴾: تكون الإرادة المعززة متجهة للعمل بعيداً عن ملة إبراهيم: تعمل ضد ما تأمر به ملة إبراهيم
رَغَب: على وزن " فـَعـَل": اسم فعل مبالغة من " رَغِبَ - يَرْغَبُ ": الإرادة المعززة بالميل والهوى
رَغَبَا: حال من " رَغَب": بإرادة معززة بالميل والهوى
﴿إنهم كانوا يسارعون في الخيرات ويدعوننا رغبا ورهبا﴾: يدعون الله وهم يرغبون بفعل أمر، أو عندما يرهبون من وقوع أمر، أو يدعون الله وعم يرغبون إليه ويرهبون منه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الميل للقيام بفعل للحصول على مراد مع  رغبة وأمل وطمع بالنجاح"، وهي:
حَرَصَ - يَحْرِصُ، شَاءَ - يَشَاءُ، رادَ - يَرُوْدُ، بَغى - يَبْغِي، رَغِبَ - يَرْغَبُ، رَامَ - يَرُوْمُ
يرغب أن يفعل
 	﴿ويستفتونك في النساء قل الله يفتيكم فيهن وما يتلى عليكم في الكتاب في يتامى النساء اللاتي لا تؤتونهن ما كتب لهن وترغبون أن تنكحوهن والمستضعفين من الولدان وأن تقوموا لليتامى بالقسط وما تفعلوا من خير فإن الله كان به عليما(127)﴾ النساء
يرغب إلى
 	﴿وإلى ربك فارغب (8)﴾ الشرح
راغب إلى
 ﴿ولو أنهم رضوا ما آتاهم الله ورسوله وقالوا حسبنا الله سيؤتينا الله من فضله ورسوله إنا إلى الله راغبون(59)﴾ التوبة ﴿عسى ربنا أن يبدلنا خيرا منها إنا إلى ربنا راغبون (32)﴾ القلم
يرغب عن
 	﴿ومن يرغب عن ملة إبراهيم إلا من سفه نفسه ولقد اصطفيناه في الدنيا وإنه في الآخرة لمن الصالحين(130)﴾ البقرة ﴿ما كان لأهل المدينة ومن حولهم من الأعراب أن يتخلفوا عن رسول الله ولا يرغبوا بأنفسهم عن نفسه ذلك بأنهم لا يصيبهم ظمأ ولا نصب ولا مخمصة في سبيل الله ولا يطئون موطئا يغيظ الكفار ولا ينالون من عدو نيلا إلا كتب لهم به عمل صالح إن الله لا يضيع أجر المحسنين(120)﴾ التوبة ﴿قال أراغب أنت عن آلهتي ياإبراهيم لئن لم تنته لأرجمنك واهجرني مليا(46)﴾ مريم
رغبا
 	﴿فاستجبنا له ووهبنا له يحيى وأصلحنا له زوجه إنهم كانوا يسارعون في الخيرات ويدعوننا رغبا ورهبا وكانوا لنا خاشعين(90)﴾ الأنبياء
مختار الصحاح
● [رغب] ر غ ب: رَغِبَ فيه أراده وبابه طرب و رَغِبَهُ أيضا و ارْتَغَبَ فيه مثله و رَغِبَ عنه لم يرده ويقال رَغَّبَهُ فيه تَرْغِيباً و أرْغَبَهُ فيه أيضا
الراغب
رغب
- أصل الرغبة: السعة في الشيء، يقال: رغب الشيء: أتسع (قال في الأفعال: ورغب، اتسع رأيه وخلقه. الأفعال 3/41)، وحوض رغيب، وفلان رغيب الجوف، وفرس رغيب العدو. والرغبة والرغب والرغبى: السعة في الإرادة قال تعالى: }ويدعوننا رغبا ورهبا﴿[الأنبياء/90]، فإذا قيل: رغب فيه وإليه يقتضي الحرص عليه، قال تعالى:﴾إنا إلى الله راغبون﴿[التوبة/59]، وإذ قيل: رغب عنه اقتضى صرف الرغبة عنه والزهد فيه، نحو قوله تعالى:﴾ومن يرغب عن ملة إبراهيم﴿[البقرة/130]،﴾أراغب أنت عن آلهتي{ [مريم/46]، والرغيبة: العطاء الكثير؛ إما لكونه مرغوبا فيهن فتكون مشتقة من الرغبة؛ وإما لسعته، فتكون مستقة من الرغبة بالأصل، قال الشاعر:  - 193 - يعطي الرغائب من يشاء ويمنع    (عجز بيت لعبدة بن الطبيب، وصدره:
[أوصيكم بتقى الاله فإنه]     وهو في المفضليات ص 146، والحماسة البصرية 1/283)
ملخص اللسان
1.    الرَّغْبُ والرُّغْبُ والرَّغَبُ، والرَّغْبَة والرَّغَبُوتُ،  والرُّغْبَـى والرَّغْبَـى، والرَّغْبَاءُ: الضَّراعة والمسأَلة.
2.     وقد رَغِبَ إِليه ورَغَّـبَه هو
3.     قولُها أَتَتْنِـي أُمـِّي راغِـبةً، أَي طائعة، تَسْـأَلُ شيئاً.  يقال: رَغِـبْتُ إِلى فلانٍ في كذا وكذا أَي سأَلتُه إِيَّاه
4.     ومَعْنَى ظُهورِ الرَّغْبة: الـحِرْصُ على الجَمْع، مع مَنْعِ الـحَقِّ.
5.     رَغِبَ يَرْغَبُ رَغْبة إِذا حَرَصَ على الشيءِ، وطَمِعَ فيه.  والرَّغْبة: السُّـؤالُ والطَّمَع.
6.     وأَرْغَبَنِـي في الشَّيءِ ورغَّبَنِـي، بمعنًى.  ورَغَّبَه: أَعْطاه ما رَغِبَ؛
7.     ورَغِبَ في الشيءِ رَغْباً ورَغْبةً ورَغْبَـى، على قياس سَكْرَى،  ورَغَباً بالتحريك: أَراده، فهو راغِبٌ؛ وارْتَغَبَ فيه مثلُه
8.     ورَغَبُ النفسِ سَعَةُ الأَمَلِ وطَلَبُ الكثير؛
9.     والرُّغْبُ، بالضم: كثرة الأَكلِ، وشدة النَّهْمة والشَّرَهِ.
10.                       والرَّغابُ، بالفتح: الأَرضُ اللَّـيِّنة. وأَرضٌ رَغابٌ ورُغُبٌ: تأْخُذُ الماءَ الكَثيرَ، ولا تَسيلُ إِلاّ من مَطَرٍ كثير؛
لسان العرب
● - رغب: الرَّغْبُ والرُّغْبُ والرَّغَبُ، والرَّغْبَة والرَّغَبُوتُ،  والرُّغْبَـى والرَّغْبَـى، والرَّغْبَاءُ: الضَّراعة والمسأَلة. وفي حديث  الدعاءِ: رَغْبَةً ورَهْبَةً إِلَيْكَ. قال ابن الأَثير: أَعمل لَفْظَ الرَّغْبَة وَحْدَها، ولو أَعْمَلَهُما مَعاً، لقال: رَغْبة إِليكَ ورَهْبة منكَ، ولكن لـمَّا جمَعَهُما في النظم، حَمَل أَحدَهما على الآخَرِ؛ كقول الراجز:  وزَجَّجْنَ الـحَواجِبَ والعُيونا  وقول الآخر:  مُتَقَلِّداً سَيْفاً ورُمْحاً  وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه، قالوا له عند موتِه: جزاكَ اللّهُ خيراً، فعَلْتَ وفَعَلْتَ؛ فقال: راغِبٌ وراهِبٌ؛ يعني: انَّ قولَكم لِـي هذا القولَ، إِمَّا قولُ راغِبٍ فيما عندي، أَو راهِبٍ منِّي؛ وقيل: أَراد إِنَّنِـي راغِبٌ فيما عندَ اللّه، وراهِبٌ من عذابِه، فلا تَعْويلَ عندي على ما قُلتم من الوصف والإِطْراءِ. ورجل رَغَبُوت: من الرَّغْبَةِ. وقد رَغِبَ إِليه ورَغَّـبَه هو، عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:  إِذا مالَتِ الدُّنْيا على الـمَرْءِ رَغَّـبَتْ *  إِليه، ومالَ الناسُ حيثُ يَمِـيلُ  وفي الحديث أَن أَسماءَ بنتَ أَبي بكر، رضي اللّه عنهما، قالت:  أَتَتْنِـي أُمـِّي راغِـبةً في العَهْدِ الذي كان بين رسولِ اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، وبينَ قريشٍ، وهي كافِرة، فسأَلَتْنِـي، فسأَلتُ النبـيَّ، صلى اللّه عليه وسلم: أَصِلُها؟ فقال: نعم. قال الأَزهري: قولُها أَتَتْنِـي أُمـِّي راغِـبةً، أَي طائعة، تَسْـأَلُ شيئاً.  يقال: رَغِـبْتُ إِلى فلانٍ في كذا وكذا أَي سأَلتُه إِيَّاه. ورُوِي عن  النبي، صلى اللّه عليه وسلم، أَنه قال: كيفَ أَنتُم إِذا مَرِجَ  الدِّينُ، وظَهَرَتِ الرَّغْبة؟ وقوله: ظَهَرَتِ الرَّغْبةُ أَي كثُر السُّـؤال  وقَلَّتِ العِفَّة، ومَعْنَى ظُهورِ الرَّغْبة: الـحِرْصُ على الجَمْع، مع مَنْعِ الـحَقِّ.  رَغِبَ يَرْغَبُ رَغْبة إِذا حَرَصَ على الشيءِ، وطَمِعَ فيه.  والرَّغْبة: السُّـؤالُ والطَّمَع.  وأَرْغَبَنِـي في الشَّيءِ ورغَّبَنِـي، بمعنًى.  ورَغَّبَه: أَعْطاه ما رَغِبَ؛ قال ساعدة بنُ جُؤَيَّة:  لَقُلْتُ لدَهْري: إِنَّه هو غَزْوَتي، *  وإِنِّي، وإِنْ رَغَّبْتَني، غيرُ فاعِلِ  والرَّغِـيبةُ من العَطاءِ: الكثيرُ، والجمعُ الرَّغائبُ؛ قال النَّمِرُ  بنُ تَوْلَبٍ:  لا تَغْضَبَنَّ على امْرِئٍ في ماله، *  وعلى كرائِمِ صُلْبِ مالِكَ، فاغْضَبِ  \<ص:423>  ومَتى تُصِـبْكَ خَصاصةٌ، فارْجُ الغِنى، *  وإِلى الَّذي يُعْطِـي الرَّغائبَ، فارْغَبِ  ويقال: إِنه لَـوَهُوبٌ لكلِّ رَغِـيبةٍ أَي لكلِّ مَرْغُوبٍ فيه.  والـمَراغِبُ: الأَطْماعُ. والـمَراغِبُ: الـمُضْطَرَباتُ للـمَعاشِ.  ودَعا اللّهَ رَغْبةً ورُغْبةً، عن ابن الأَعرابي. وفي التنزيل العزيز: يَدْعُونَنا رَغَباً ورَهَباً؛ قال: ويجوز رُغْباً ورُهْباً؛ قال: ولا نعلم أَحَداً قَرَأَ بها، ونُصِـبَا على أَنهما مفعولٌ لهما؛ ويجوز فيهما المصدر.  ورَغِبَ في الشيءِ رَغْباً ورَغْبةً ورَغْبَـى، على قياس سَكْرَى،  ورَغَباً بالتحريك: أَراده، فهو راغِبٌ؛ وارْتَغَبَ فيه مثلُه.  وتقول: إِليك الرَّغْبَاءُ ومنكَ النَّعْماءُ.  وقال يعقوب: الرُغْبَـى والرَّغْبَاءُ مثل النُّعْمَى والنَّعْمَاءِ.  وفي الحديث أَنَّ ابنَ عُمرَ كان يَزِيدُ في تَلْبِـبتِه: والرُّغْبَـى  إِليكَ والعَمَل. وفي رواية: والرَّغْباءُ بالمدّ، وهما من الرَّغْبة،  كالنُّعْمى والنَّعْماءِ من النِّعْمةِ. أَبو زيد: يقال للبَخِـيل يُعْطِـي من  غيرِ طَبْعِ جُودٍ، ولا سَجِـيَّةِ كَرَمٍ: رُهْباك خير من رُغْباكَ؛ يقول: فَرَقُه منكَ خيرٌ لك، وأَحْرى أَنْ يُعْطِـيَكَ عليه من حُبّه لك.  قال ومثَلُ العامَّة في هذا: فَرَقٌ خيرٌ من حُبٍّ. قال أَبو الهيثم: يقول لأَنْ تُرْهَبَ، خيرٌ من أَن يُرْغَبَ فيكَ. قال: وفعلتُ ذلك رُهْباكَ أَي من رَهْبَتِك. قال ويقال: الرُّغْبَى إِلى اللّه تعالى والعملُ أَي الرَّغْبة؛ وأَصَبْتُ منك الرُّغْبَـى أَي الرَّغْبة الكَثيرة.  وفي حديث ابن عمر: لا تَدَعْ رَكْعَتَيِ الفجر، فإِنَّ فيهما  الرَّغائِبَ؛ قال الكلابي: الرَّغائِبُ ما يُرْغَبُ فيه من الثوابِ العظيمِ، يقال: رَغيبة ورَغائِب؛ وقال غيره: هي ما يَرْغَبُ فيه ذو رَغَبِ النفسِ، ورَغَبُ النفسِ سَعَةُ الأَمَلِ وطَلَبُ الكثير؛ ومن ذلك صلاةُ الرَّغائِب، واحدتُها رَغيبةٌ؛ والرَّغيبةُ: الأَمرُ الـمَرْغوبُ فيه. ورَغِبَ عن الشيءِ: تَرَكَه مُتَعَمّداً، وزَهِدَ فيه ولم يُرِدْهُ. ورَغِبَ بنفسه عنه: رأَى لنفسِه عليه فضلاً. وفي الحديث: إِني لأَرْغَبُ بك عن الأَذانِ.  يقال: رَغِـبْتُ بفلانٍ عن هذا الأَمرِ إِذا كَرِهْتَه له، وزَهِدتَ له  فيه.والرُّغْبُ، بالضم: كثرة الأَكلِ، وشدة النَّهْمة والشَّرَهِ. وفي  الحديث: الرُّغْبُ شُؤْمٌ؛ ومعناه الشَّرَه والنَّهْمة، والـحِرْصُ على  الدنيا، والتَّبَقُّرُ فيها؛ وقيل: سَعَة الأَمَل وطَلَبُ الكثير. وقد رَغُبَ،  بالضم، رُغْباً ورُغُباً، فهو رغيب. التهذيب: ورُغْبُ البطنِ كثرةُ  الأَكلِ؛ وفي حديث مازنٍ:  وكنت امْرَأً بالرُّغْبِ والخَمْرِ مُولَعاً  أَي بسَعَةِ البطنِ، وكثرةِ الأَكلِ؛ ورُوِي بالزاي، يعني الجماع؛ قال ابن الأَثير: وفيه نظر.  والرَّغابُ، بالفتح: الأَرضُ اللَّـيِّنة. وأَرضٌ رَغابٌ ورُغُبٌ: تأْخُذُ الماءَ الكَثيرَ، ولا تَسيلُ إِلاّ من مَطَرٍ كثير؛ وقيل: هي اللينة  الواسعة، الدَّمِثةُ. وقد رَغُبَتْ رُغْباً.  والرَّغيب: الواسع الجوفِ. ورجلٌ رَغيبُ الجَوْفِ إِذا كان أَكُولاً.  وقد رَغُبَ يَرْغُب رَغابةً: يقال: حَوْضٌ رَغيبٌ وسِقاءٌ رَغيبٌ. وقال أَبو حنيفة: وادٍ رَغيبٌ ضَخْمٌ واسِعٌ كثير الأَخذِ للماءِ، ووادٍ زَهيدٌ: قليلُ الأَخْذِ. وقد  \<ص:424>  رَغُبَ رُغْباً ورُغُباً: وكلُّ ما اتَّسَع فقد رَغُبَ رُغْباً. ووادٍ رُغُبٌ: واسعٌ. وطريق رَغِبٌ: كذلك، والجمع رُغُبٌ؛ قال الحطيئة:  مُسْتَهْلِكُ الوِرْدِ، كالأُسْتيِّ، قد جَعَلَتْ  *  أَيْدي الـمَطِـيِّ به عاديَّـةً رُغُبا  ويُروى رُكُبا، جمع رَكُوبٍ، وهي الطريقُ التي بها آثارٌ.  وتراغَبَ المكانُ إِذا اتَّسَع، فهو مُتَراغبٌ.  وحِمْلٌ رَغِـيبٌ ومُرْتَغِبٌ: ثقِـيلٌ؛ قال ساعدة ابنُ جُؤَيَّة:  تَحَوَّبُ قَدْ تَرَى إِنِّي لِحَمْلٍ، *  على ما كانَ، مُرْتَغِبٌ، ثَقِـيلُ  وفَرَسٌ رَغِـيبُ الشَّحْوة: كَثيرُ الأَخذِ من الأَرضِ بِقَوائِمِه،  والجمعُ رِغَابٌ. وإِبِلٌ رِغابٌ: كَثِـيرَةٌ؛ قال لبيد:  ويَوْماً مِنَ الدُّهْمِ الرِّغَابِ، كأَنـَّها *  اشَاءٌ دَنا قِنْوانُهُ، أَوْ مَجادِلُ  وفي الحديث: أَفْضَلُ الأَعْمالِ مَنْحُ الرِّغابِ؛ قال ابن الأَثير: هي  الواسِعَة الدَّرِّ، الكَثيرَةُ النَّفْعِ، جَمْعُ الرَّغِـيبِ، وهو الواسِعُ. جَوْفٌ رَغيبٌ: وواد رَغيبٌ. وفي حديث حُذَيْفة: ظَعَنَ بهم أَبو بكر ظَعْنَـةً رَغيبةً، ثم ظَعَنَ بهم عمر كذلك أَي ظَعْنَـةً واسعةً كثيرةً؛ قال الحربي: هو إِن شاء اللّه تَسْيِـير أَبي بكر الناسَ إِلى الشام، وفتحه إِيَّاها بهم، وتَسْيِـيرُ عمر إِيَّاهم إِلى العراق، وفتْحُها بهم. وفي حديث أَبي الدَّرْداءِ: بئسَ العَوْنُ عَلى الدِّينِ: قَلْبٌ نَخِـيبٌ، وبَطْنٌ رَغِـيبٌ. وفي حديث الحجاج لـمَّا أَراد قَتْلَ سعيدِ بن جبير: ائتُوني بسيفٍ رَغِـيبٍ أَي واسِعِ الحدَّينِ، يأْخُذُ في ضَرْبَتِه  كثيراً من الـمَضْرِب.  ورجلٌ مُرْغِبٌ: مَيِّلٌ غَنيٌّ، عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:  أَلا لا يَغُرَّنَّ امْرَأً مِن سَوامِهِ *  سَوامُ أَخٍ، داني القَرابةِ، مُرْغِبِ  شمر: رَجلٌ مُرْغِبٌ أَي مُوسِرٌ، له مالٌ كثيرٌ رَغِـيبٌ.  والرُّغْبانةُ من النَّعْل: العُقْدَة التي تحتَ الشِّسْع.  وراغِبٌ ورُغَيْبٌ ورَغْبانُ: أَسْماء.  ورَغباء: بِئرٌ معروفة؛ قال كثَيّر عزة:  إِذا وَرَدَتْ رَغْباءَ، في يومِ وِرْدِها، *  قَلُوصِـي، دَعَا إِعْطاشَه وتَبَلَّدَا  والـمِرْغابُ: نَهْر بالبَصْرة.  ومَرْغابِـينُ: موضعٌ، وفي التهذيب: اسم لنَهْرٍ بالبَصْرة.
مقاييس اللغة:
(رغب)  الراء والغين والباء أصلان: أحدهما طلبٌ لشيء([14]) والآخر سَعَةٌ في شيء.
فالأوَّل الرَّغْبة في الشيء: *الإرادةُ لـه. رغِبْتُ في الشيء. فإِذا لم تُرِدْه قلتَ  رغِبتُ عنه. ويقال من الرّغبة: رَغِب يرغَبُ رَغْباً ورُغبا ورَغْبَةً ورَغْبَى مثل شكوى.
والآخر الشَّيْءُ الرَّغيب: الواسع الجَوف. يقال حوضٌ رغيب، وسقاءٌ رغيب. ويقال فرسٌ رغيب الشَّحْوة([15]). والرَّغِيبة: العَطاء الكثير، والجمع رغائب. قال:
* وإِلى الذي يُعْطِي الرّغائبَ فارْغَبِ([16]) *
والرَّغاب([17]): الأرضُ الواسعة. وقد رغُبَتْ رُغْباً.
القاموس المحيط:
رَغِبَ فيه، كَسَمِعَ، رَغْباً، ويُضَمُّ، ورَغْبَةً أرادَهُ كارْتَغَبَ، وعنه لم يُرِدْهُ، وإليه رَغَباً، مُحَرَّكَةً ورَغْبى، ويُضَمُّ، ورَغْبَاءَ، كَصَحْراءَ، ورَغَبُوتاً ورَغَبُوتَى ورَغَباناً، مُحَرَّكاتٍ، ورُغْبَةً، بالضم ويُحَرَّكُ. ابْتَهَلَ، أو هو الضَّراعَةُ والمَسْأَلَةُ. وأرْغَبَه غيرُهُ ورَغَّبَه. والرَّغِيبَةُ الْأَمْرُ المَرْغُوبُ فيه، والعَطاءُ الكثيرُ. ورَغِبَ بِنَفْسِهِ عنه، بالكسر رَأى لِنَفْسِهِ عليه فَضْلاً.
والرُّغْبُ، بالضم، وبِضَمَّتَيْنِ: كَثْرَةُ الْأَكْلِ، وشِدَّةُ النَّهَمِ، فِعْلُهُ: كَكَرُمَ، فهو رغِيبٌ، كأَميرٍ.
وأرضٌ رَغابٌ، كَسحابٍ وجُنُبٍ: لا تَسِيلُ إلاَّ مِنْ مَطَرٍ كثيرٍ، أو لَيِّنَةٌ واسِعَةٌ دَمِثَةٌ.
ووادٍ رَغيبٌ: ضَخْمٌ، كثيرُ الْأَخذِ، واسِعٌ، كرُغُبٍ، بضمَّتَيْنِ، فِعْلُهُ: كَكَرُمِ رُغْباً، بالضم، وبضمَّتينِ. والمُرْغِبُ، كمُحْسِنٍ: المُوسرُ. والمَراغِبُ: المُضْطَرِباتُ للمعاشِ. والمَرْغابُ: ع، ونَهْرٌ بِمَروِ الشَّاهِجانِ، و ة بهَراةَ، وبالكسرِ: سَيْفُ مالِكِ بنِ جَمَّازٍ. ومَرْغابَيْنِ، مُثَنًّى: ع بالبَصْرَةِ. وكالرُّغامَى: زيادةُ الكَبِدِ. ورَغْباءُ: بِئْرٌ، وعَبْدُ العظيمِ بنُ حَبِيب بنِ رَغْبانَ: حَدَّثَ عن أبي حنِيفَةَ، مَتْرُوكٌ. ومَرْغَبُونُ: ة بِبُخارَى. والرُّغْبانَةُ، بالضم: سَعْدانَةُ النَّعْلِ. وكأَمِيرٍ: الواسِعُ الجَوْفِ مِنَ الناسِ وغيرِهِمْ.
تاج العروس:
ر غ ب
رغب فيه كسمع يرغب رغبا بالفتح ويضم ورغبة ورغبى على قياس سكرى ورغبا بالتحريك : أراده كارتغب فيه ورغبه أي متعديا بنفسه كما في المصباح فهو راغب ومرتغب
ورغب عنه : تركه متعمدا وزهد فيه ولم يرده
ورغب إليه رغبا ورغبا محركة ورغبا بالضم ورغبى كسكرى ويضم ورغباء كصحراء ورغبوتا ورغبوتى ورغبانا محركات ورغبة ورغبة بالضم ويحرك : ابتهل أو هو الضراعة والمسألة وفي حديث الدعاء " رغبة ورهبة إليك " ورجل رغبوت من الرغبة وفي الحديث " أن أسماء بنت أبي بكر رضي الله عنهما قالت : أتتني أمي راغبة في العهد الذي كان بين رسول الله صلى الله عليه وسلم وبين قريش وهي كافرة فسألتني فسألت النبي صلى الله عليه وسلم : أصلها ؟ قال : نعم " قال الأزهري : راغبة أي طامعة تسأل شيئا يقال : رغبت إلى فلان في كذا وكذا أي سألته إياه وفي حديث آخر " كيف أنتم إذا مرج الدين وظهرت الرغبة " أي كثر السؤال ومعنى ظهور الرغبة : الحرص على الجمع مع منع الحق رغب يرغب رغبة إذا حرص على الشيء وطمع فيه والرغبة : السؤال والطلب وأرغبه في الشيء غيره ورغب إليه ورغبه ترغيبا : أعطاه ما رغب الأخيرة عن ابن الأعرابي وأنشد :
" إذا مالت الدنيا على المرء رغبتإليه ومال الناس حيث يميل ودعا الله رغبة ورهبة عن ابن الأعرابي وفي التنزيل " يدعوننا رغبا ورهبا " ويجوز رغبا ورهبا قال الأزهري : ولا نعلم أحدا قرأ بها وقال يعقوب : الرغبى والرغبى مثل النعمى والنعمى والرغبى والرغباء بالمد من الرغبة كالنعمى والنعماء من النعمة وأصبت منه الرغبى أي الرغبة الكثيرة
والرغيبة : الأمر المرغوب فيه يقال : إنه لوهوب لكل رغيبة بهذا المعنى والرغيبة من العطاء : الكثير والجمع الرغائب قال النمر بن تولب :
لا تغضبن على امرئ في ماله ... وعلى كرائم صلب مالك فاغضب
ومتى تصبك خصاصة فارج الغنى ... وإلى الذي يعطي الرغائب فارغب
وَرَغِبَ بِنَفْسِهِ عَنْهُ بالكسْرِ أَي رَأَى لِنَفْسِهِ عَلَيْهِ فَضْلاً وفي الحديث " إنِّي لأَرْغَبُ بِكَ عَنِ الأَذَانِ " يقالُ رَغِبْتُ بِفُلاَنٍ عَنْ هَذَا إذَا كَرِهْتَهُ وزَهِدْتَ فيهِ كَذَا في النهاية وفي حديث ابنِ عُمَرَ " لاَ تَدَعْ رَكَعَتَيِ الفَجْرِ فَإنَّ فِيهِمَا الرَّغَائِبَ " قال الكِلاَبِيُّ : الرَّغَائِبُ : مَا يُرْغَبُ فيهِ مِنَ الثَّوَابِ العَظيمِ يقالُ : رَغِيبَةٌ وَرَغَائِبُ وقال غيرُه : هُوَ ما يَرْغَبُ فيهِ ذُو رَغَبِ النَّفْسِ ورَغَبُ النَّفْسِ : سَعَةُ الأَمَلِ وطَلَبُ الكثِيرِ ومِنْ ذَلكَ : صَلاَةُ الرَّغَائِبِ واحِدَتُهَا : رَغِيبَةٌ ومن سَجَعَاتِ الأَسَاسِ : فُلاَنٌ يُفِيدُ الغَرَائِبَ ويُفِئُ الرَّغَائِبَ وقالَ الوَاحِدِيُّ : رَغِبْتُ بنَفْسِي عنْ هَذا الأَمْرِ أَي تَرَفَّعْتُ
والرُّغْبُ بالضَّمِّ وبضَمَّتَيْنِ : كَثْرَةُ الأَكْلِ وشِدَّةُ النَّهَمِ والشَّرَهِ وفي الحديث " الرُّغْبُ شُؤْمٌ " ومَعْنَاهُ الشَّرَهُ والنَّهْمَةُ والحِرْصُ على الدُّنْيَا والتَّبَقُّرُ فيهَا وقِيلَ : سَعَةُ الأَمَلِ وطَلَبُ الكَثِيرِ وفِعْلُهُ رَغُبَ كَكَرُمَ رُغْباً وَرُغُباً فَهُوَ رَغِيبٌ كأَمِيرٍ وفي التهذيب : رُغْبُ البَطْنِ : كَثْرَةُ الأَكْلِ وفي حديث مازِنٍ : وَكُنْت امْرَأً بالرُّغْبِ والخَمْرِ مُولَعاً أَي بِسَعَةِ البَطْنِ وكَثْرَةِ الأَكْلِ ويُرْوَى بالزَّايِ يَعْنِي الجِمَاعَ
وأَرْضٌ رَغَابٌ كَسَحَابٍ ورُغُبٌ مِثْلُ جُنُبٍ : تَأْخُذُ المَاءَ الكَثِيرَ ولاَ تَسِيلُ إلاَّ مِنْ مَطَرٍ كَثِيرٍ أَولَيِّنَةٌ وَاسِعَةٌ دَمِثَةٌ وقَدْ رَغُبَتْ رُغْباً والرَّغِيبُ : الواسِعُ الجَوْفِ ورَجُلٌ رَغِيبُ الجَوْفِ إذا كانَ أَكُولاً وقال أَبو حنيفةَ : وَادٍ رَغِيبٌ : ضَخْمٌ كَثِيرُ الأَخْذِ لِلْمَاءِ وَاسعٌ وهو مجاز . ووادٍ زَهِيدٌ : قَلِيلُ الأَخْذِ كَرُغُبٍ بضَمَّتَيْنِ فِعْلُهُ رَغُب كَكَرُمَ يَرْغُبَ رَغَابَةً ورُغْباً بالضَّم وبضَمَّتَيْنِ وَوَادٍ رُغُبٌ بِضَمَّتَيْنِ : وَاسعٌ مجازٌ وطَرِيقٌ رَغِبٌ كَكَتِفٍ كذلكَ والجَمْعُ رُغُبٌ بضَمَّتَيْنِ قال الحُطَيْئة :
" مُسْتَهْلِكُ الوِرْدِ كالأُسْتِيِّ قَدْ جَعَلَتْأَيْدِي المَطِيِّ بهِ عَادِيَّةً رُغُبَا وتَرَاغَبَ المَكَانُ إذا اتَّسَعَ فهو مُتَرَاغِبٌ وحِمْلٌ رَغِيبٌ أَي ثَقِيلٌ كَمُرْتَغِبٍ قال ساعدةُ بنُ جُؤَيَّةَ : تَحَوَّبُ قَدْ تَرَى إنّي لَحِمْلٌ عَلَى مَا كَانَ مَرْتَغِبٌ ثَقِيلُ ومن المجاز : فَرَسٌ رَغِيبُ الشَّحْوِ : واسِعُ الخَطْوِ كَثِيرُ الأَخْذِ مِنَ الأَرْضِ بِقَوَائِمِهِ والجَمْعُ رِغَابٌ وإبِلٌ رِغَابٌ : كَثِيرَةُ الأَكْلِ قال لَبِيد :
" وَيَوْماً مِنَ الدُّهْمِ الرِّغَابِ كَأَنَّهَاأَشَاءٌ دَنَا قِنْوَانُهُ أَوْ مَجَادِلُ ومن المجاز : قَوْلُهُمْ : أَرْغَبَ اللهُ قَدْرَكَ أَيْ وَسَّعَهُ وأَبْعَدَ خَطْوَهُ وفي الحديث " أَفْضَلُ الأَعْمَالِ مَنْحُ الرِّغَابِ " قال ابن الأَثير : هِيَ الوَاسِعَةُ الدَّرِّ الكثِيرَةُ النَّفْعِ جَمْعُ الرَّغِيبِ وهو الوَاسعُ جَوْفٌ رَغِيبٌ وَوَادٍ رَغِيبٌ وفي حديث حُذَيْفَةَ : " طَعْنَةٌ رَغِيبَةٌ " أَيْ وَاسِعَةٌ وفي حَدِيث أَبِي الدَّرْدَاءِ " بِئسَ العَوْنُ عَلى الدِّينِ قَلْبٌ نَخِيبٌ وبَطْنٌ رَغِيبٌ " وفي حديث الحَجَّاجِ لَمَّا أَرَادَ قَتْلَ سَعِيدِ بنِ جُبَيْرٍ " ائْتُونِي بِسَيْفٍ رَغِيبٍ " أَيْ وَاسعِ الحَدَّيْنِ يَأْخُذُ فِي ضَرْبَتِهِ كَثِيراً مِنَ المَضْرِبِ
والمُرْغِبُ كَمُحْسِنٍ مَيِّلٌ غَنِيٌّ عنِ ابنِ الأَعرابيّ وأَنشد :
أَلاَ لا يَغُرَّنَّ امْرأً مِنْ سَوَامِهِ ... سَوَامُ أَخٍ دَانِي القَرَابَةِ مُرْغِبِ وعن شَمِرٍ : هو المُوسِرُ له مالٌ كثيرٌ رَغِيبٌ وهو مجازُ
والمَرَاغِبُ : الأَطْمَاعُ والمَرَاغِبُ : المُضْطَرِبَاتُ لِلْمَعَاشِ
والمِرْغَابُ بالكَسْرِ ضَبَطَهُ أَبُو عُبَيْدٍ في معجمه ولكنه في المراصد ما يَدُلُّ على أَنَّه مَفْتُوحٌ كما يُنَبِئُ عنه إطلاقُ المؤلّف وكما هو نصّ الصاغانيّ أَيضاً : ع قالُوا : كانت له غَلَّةٌ كثيرَةٌ يُرْغَبُ فيها أَقْطَعَه مُعاويةُ بنُ أَبي سُفيانَ كَابِسَ بنَ رَبيعَةَ لِشَبَهِهِ به صلى الله عليه وسلم وسيذكر في ك ب س وقِيلَ : نَهْرٌ بالبَصْرَة كَذَا قاله شُرَّاح الشِّفَاءِ ونَهْرٌ بِمَرْوِ الشَّاهِجَانِ ومِرْغَابُ : ة من قُرَى مَالِينَ بِهَرَاةَ كذا ذكره الحافظُ ابنُ عَساكر في المعجم البُلْدَانِيّات وبالكَسْرِ : سَيْفُ مَالِكِ بنِ حِمَارٍ وفي بعض النسخ جَمّاز بالجيم والزاي والأَوّلُ أَصْوَبُ ومَرْغَبَانُ : قَريةٌ بِكِسّ منها أَبو عمرٍو محمد بن أَحمد بن الحسن أَبي النَّجْريّ بن الحسن المَرْوَزِيّ مَرْوَزِيّ سَكَنَ مَرْغَبَانَ وحدَّثَ مات سنة 435 وَمَرْغَابَيْنِ مُثَنًّى : ع بالبَصرة وفي التهذيب : اسمٌ موضوعٌ لنَهْرٍ بالبَصْرَة
والرُّغَابَى كَالرُّغَامَى : زِيَادَةُ الكَبِدِ
وَرَغْبَاءُ : بِئرٌ مَعْرُوفَةٌ قال كُثَيِّرُ عَزَّةَ :
إذَا وَرَدَتْ رَغْبَاءَ في يَوْمِ وِرْدِهَا ... قَلُوصِي دَعَا إعْطَاشَهُ وتَبَلَّدَا ورَاغِبٌ ورُغَيْبٌ ورَغْبَانُ : أَسْمَاءٌ
وعَبْدُ العَظِيمِ بنُ حَبِيبِ بن رَغْبَانَ حدَّثَ عنِ الإِمَامِ أَبِي حَنِيفَةَ النُّعْمَانِ بنِ ثَابِتٍ الكُوفِيّ قدّس سرّه وطبقتِه وهو مَتْرُوكٌ وقال الدّارَقُطْنِي : ليس بِثِقَةٍ وفَاتَهُ أَبُو الفَوَارِسِ عَبْدُ الغَفَّارِ بنُ أَحْمَدَ بنِ محمدِ بنِ عبدِ الصَّمَدِ بنِ حَبيبِ بنِ رَغْبَانَ الحِمْصِيُّ مُحَدِّثٌ قَدِمَ أَصْبَهَانَ سنة 295 وعادَ إلى حِمْصٍ
وابنُ رَغْبَانَ مَوْلَى حَبِيبِ بنِ مَسْلَمَةَ الفِهْرِيّ من أَهلِ الشأْمِ صاحب المَسْجِدِ ببغدادَ
وَمَرْغَبُون : ة بِبُخَارَا مِنْهَا أَبُو حَفْصٍ عُمَرُ بنُ المُغِيرَةِ حَدَّثَ عنِ المُسَيِّبِ بنِ إسحَاقَ ويَحْيَى بنِ النَّضْرِ وغَيْرِهِمَا وعنه أَبُو إسْحَاقَ إبْرَاهِيمُ بنُ نُوحِ ابنِ طَريفٍ البُخَارِيُّ
والرُّغْبَانَةُ بالضَّمِّ : سَعْدَانَةُ النَّعْلِ وهي عُقْدَة الشِّسْع التي تَلِي الأَرْضَ قال الصاغانيّ : وَوَقَعَ في المحيط بالزَّايِ والعَيْنِ المُهْمَلَةِ وهو تَصْحِيفٌ قَبِيحٌ وزَادَه قُبْحاً ذِكْرُه إيَّاهَا في الرُّبَاعِيِّ
والرَّغِيبُ كَأَمِيرٍ : الوَاسِعُ الجَوْفِ مِنَ النَّاسِ وغَيْرِهِمْ يقال : حَوْضٌ رَغِيبٌ وسِقَاءٌ رَغِيبٌ وكُلُّ مَا اتَّسَعَ فَقَدْ رَغُبَ رُغْباً وجَمْعُ الرَّغِيبِ : رِغَابٌ وقد تَقَدَّمَ

_Türkçe çeviri henüz yok_
