# رغث (ر-غ-ث) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%AB
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%BA%D8%AB

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ر - غ - ث
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%AB/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والثاء والراء معهما
غ ث ر، غ ر ث، ث غ ر، ر غ ث، ر ث غ مستعملات غثر: الأَغْثَرُ والغَثْراءُ من الأْكسِيَةِ: ما كَثُرَ زِئْبَرُهُُ، وبه يشبه الغَلْفَقُ فوقَ الماء.
والأَغْثَرُ من طير الماء ملتبس الريش، طويلُ العنقِ.
والغَثْراءُ: سِفْلَةُ الناس وجمهورهم.
والغَيْثَرَةُ: الجماعة من الناس.
والأَغْثَرُ: الأَغْبَرُ، وهو بين الغَثَرِ.
ثغر: ثُغِرَ الصَّبِيُّ: سقطت أسنانه، وأثَّغَغَرتْ أي نَبَتَتْ بعد السقوط.
ويقال: أتَّغَرَ بالتاء.
والثَّغْرةُ: اسم له ما دام في مَنابتِهِ.
وانثَغَرَ الصَبِيُّ: سقط بعضُ ثَغْرِهِ.
وانَثَغَر الثَّغْرُ أي انْثَلَمَ.
ومَثْغورٌ اسم رجلٍ من ضَبَّةَ.
وثَغْرُ العدو: ما يلي دار الحرب.
والثُّغْرَةُ: نقرة النحر.
والثُّغْرَةُ: الناحية من الأرض، يقال: ما في تلك الثُّغْرةِ مِثْلُ فُلانٍ.
غرثٍ: الغَرْثانُ الجائع، وامرأةٌ غَرْثَى، وجمعه غِراثٌ، ونسْوةٌ غَراثَى. وجاريةٌ غَرْثَى الوشاح، ووشاحها غَرْثانُ.
رغث:
كل مرضعةٍ رَغُوثٌ تَرْغَثُ ولدها أي ترضعه.
والرُّغَثاوان: بَضْعَتانِ بين السَّنْدُوَةِ والمَنْكِبِ بجانبي الصدر.
رثغ: الرَّثْغُ في الثَّلْغ وهو هشم الرأسِ.

##### Türkçe

باب **الغين** و**الثاء** و**الراء** معهما
**غ ث ر**، **غ ر ث**، **ث غ ر**، **ر غ ث**، **ر ث غ** مستعملات

**غثر**: **الأَغْثَرُ** ve**الغَثْراءُ** elbiselerden: tüyü çok olan şey; ve onunla su üstündeki **الغَلْفَقُ** benzetilir.
Ve su kuşundan **الأَغْثَرُ**: tüyü karışık, boynu uzun.
Ve **الغَثْراءُ**: insanların aşağı tabakası ve onların kalabalığı.
Ve **الغَيْثَرَةُ**: insanlardan topluluk.
Ve **الأَغْثَرُ**: **الأَغْبَرُ**; ve o, **الغَثَرِ** arasındadır.

**ثغر**: **ثُغِرَ الصَّبِيُّ**: dişleri düştü; ve **أثَّغَغَرتْ** yani düşüşten sonra bitti.
Ve denir: **أتَّغَرَ** **التاء** ile.
Ve **الثَّغْرةُ**: çıkış yerlerinde bulunduğu müddetçe ona bir isimdir.
Ve **انثَغَرَ الصَبِيُّ**: **ثَغْرِهِ**’nin bir kısmı düştü.
Ve **انَثَغَر الثَّغْرُ** yani yarıldı/çentiklendi.
Ve **مَثْغورٌ**: **ضَبَّةَ**’den bir adamın ismidir.
Ve **ثَغْرُ العدو**: savaş yurduna bitişik olan şey.
Ve **الثُّغْرَةُ**: boğaz çukuru.
Ve **الثُّغْرَةُ**: yerden bir taraf; denir: şu **الثُّغْرةِ**’de falan gibi yoktur.

**غرثٍ**: **الغَرْثانُ** aç olan; ve bir kadın **غَرْثَى**; çoğulu **غِراثٌ**; ve kadınlar **غَراثَى**. Ve bir cariye **غَرْثَى الوشاح**; ve onun kuşağı **غَرْثانُ**.

**رغث**:
Her emziren **رَغُوثٌ**’tur; **تَرْغَثُ** çocuğunu, yani onu emzirir.
Ve **الرُّغَثاوان**: göğsün iki yanında **السَّنْدُوَةِ** ile **المَنْكِبِ** arasında iki parça.

**رثغ**: **الرَّثْغُ** **الثَّلْغ** içindedir; ve o, başın ezilmesidir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%AB/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الرَغوثُ: كل مُرْضِعَةٍ. قال طرفة:
فليتَ لنا مكانَ المَلْكِ عَمْروٍ		رَغوثاً جَوْلَ قُبَّتِنا تَخـورُ
وقد أَرْغَثَتِ النعجةُ ولدَها: أرضعته. ورغَثَ الجَديُ أمَّه، أي رضِعها. والرُغَثاءُ مثال العُشَراءِ: عِرْقٌ في الثَدْي يَدِرُّ اللبن. قال ابن السكيت:: عَصَبَةٌ تحت الثَدْيِ. وقولهم آكَلُ من بِرْذَوْنَةٍ رَغوثٍ وهو فَعولٌ في معنى مفعولةٍ لأنها مرغوثةٌ. قال الأحمر: رُغِثَ الرجلُ فهو مَرْغوثٌ، إذا كَثُرَ عليه السُّؤال حتَّى يَنْفَدَ ما عنده.

##### Türkçe

**الرَغوثُ**: her emziren (dişi). Tarafe dedi ki:
“Keşke bizim için melik Amr’un yerine,
çadırımızın çevresinde dolaşan, böğüren bir **رَغوثاً** olsaydı.”

Ve koyun yavrusunu **أَرْغَثَتِ**: onu emzirdi. Ve oğlak annesini **رغَثَ**; yani onu emdi. Ve **الرُغَثاءُ**, **العُشَراءِ** vezni üzere: memede sütü akıtan bir damar. İbnü’s-Sikkît dedi ki: memenin altında bir sinir demeti. Ve onların sözü: “Ben, **بِرْذَوْنَةٍ رَغوثٍ**’dan daha çok yerim”; o, **فَعولٌ** vezninde **مفعولةٍ** mânâsındadır; çünkü o **مرغوثةٌ**’dir. El-Ahmer dedi ki: adam **رُغِثَ** olur, o da **مَرْغوثٌ**’dur; üzerine soru çoğaldığı zaman, yanında olan tükeninceye kadar.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%AB/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ث ر
غثر ، غرث ، ثغر ، ثرغ ، رغث ، رثغ .
غثر : أبو عبيد : الأغثرُ الذي فيه غُبرةٌ ، ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الذِّئبُ فيه طُلْسَةٌ وغُبْرَةٌ وغُثرَةٌ وغُبسةٌ ، والضَّبعُ فيها غُثْرَةٌ .
أبو عبيد عن الأصمعيِّ : الغثراءُ من الناس : الغوْغاءُ .
قال : وقال أبو زيد : الغيْثرَةُ الجماعاتُ من الناس المختَلِطون .
وقال الليثُ : الأغثرُ والغثراءُ مِنَ الأكسيةِ : ما كثرَ صُوفه وزئبَرُه ، وبه شُبِّه الغَلْفقُ فوق الماء .
وأنشد :
عَباءَةٌ غثراءُ مِن أجْن طالي
أي : من ماءِ ذي أَجْنٍ .
قال : الأغثرُ : من طير الماء : طويل العُنق في لونه غثرَة .
وقال غيره : أغثرَ الرِّمْثُ وأغفر : إذا سال منه صَمْغٌ حلو يقال له المُغْثور والمِغثر ، وجمعه المغاثير والمغافير .
وقال ابن الفرَج : قال الأصمعيُّ : تركت القوم في غَيْثرة وغَيْتمة : أي في قتال واضطراب .
غرث : قال الليث : الغرَث : الجوع ، والنّعت غَرْثان وغرْثى ، وجاريةٌ غَرْثى الوِشاح ووِشاحها غرْثان ، وقد غرِثَ يغْرَث غَرَثاً فهو غرثان ، وغرَّثه إذا جَوّعه .
ثغر : قال الليث : الثَّغْر لِلسِّنِّ ما دامَ في مَنابِته قبل أن يَسْقُط .
وقال أبو عبيد : قال أبو زيد : إذا سَقَطتْ رَواضِع الصبيِّ قيل : ثُغِرَ فهو مثغورٌ ، فإذا نبتتْ أسنانه بعدَ السقوطِ قيل : اثّغرَ واتَّغَرَ بتشديد الثّاء والتاء .
وقال شمر : الإثِّغار يكون في النبات والسقُوط ، ومن النبات حديثُ الضَحّاكِ أنه وُلدَ وهو مثْغِرٌ ، ومن السقوطِ حديث إبراهيم كانوا يُحبون أن يُعلِّموا الصبيَّ الصلاة إذا اثّغر .
قال شمر : وهذا عندي بمعنى السقوطِ يدلُّكَ علَى ذلك ما رواه ابن المبارَك بإسناده عن إبراهيم إذا ثُغِر ، وثُغر لا يكون إلا بمعنى السقوطِ .
قال شمر : ورَوُي عن جابرٍ أنه قال : ليس في سنِّ الصبيِّ شيء إذا لم يثّغِرْ قال :
ومعناه عندي النبات بعد السُّقوط .
قال شمر : وحكي عن الأصمعي أنه قال : إذا وقع مقدَّم الفَم من الصبيِّ قيل : اتّغر بالتاء ، فإذا قُلع من الرجل بعد أن يُسنّ قيل : قد ثُغر بالثاء فهو مثغور .
قلت : أصل الثّغر الكسر والثّلم ، وقد ثغرْت الجدار إذا ثلَمْته ، ومنه قيل للموضع الذي يخاف منه اندراء العدوِّ في جبلٍ أو حِصْنٍ ثغر لانثِلامِه وإعواره حتى يمكن العدوّ الدخول منه .
وقال الليث : الثُّغَرة : ثغرَة النّحْر ، والثغْرَة الناحية منَ الأرض ، يقال : ما بتلك الثغرة مثْله .
وقال أبو سعيدٍ : ثُغَر المجدِ : طُرقه واحدتها : ثُغْرة .
قلت : وكلُّ طريقٍ التَحَبه الناس لسهولتِه حتى تخدَّد فهو ثُغْرَةٌ ، وذلك أن سالكيهِ دعَسوه وثَغروا وجهه حتى صار فيه أخدودٌ وشرك بائنةٌ ، ورأيت في البادية نباتاً يقال له الثّغَر ، وربّما خفِّفَ فقيل : ثَغْرٌ .
قال الراجز :
أفانِياً ثَعْداً وثَغْراً ناعِما
شمر عن الهجيميِّ : ثغَرْت سِنّه : نزعْتها واثّغرَ إذا أنبَت ، واثَّغر سقَط ، ونَبتَ جَمِيعاً .
وقال الكمَيت :
تبَيَّن فيه الناس قبلَ اثِّغاره
مكارم أرْبى فوْقَ مثْلٍ مِثالُها
قال شمر : اثغارهُ : سقوط أسنانهِ .
قال : ومن النّاسِ من لا يثَّغِرُ أبداً ، وبَلغنَا أن عبدالصمد بن علي بن عبد الله بن العباس لم يَتَّغِرْ قَطُّ وأنه دخل قبره بأسنان الصَّبيِّ ، وما نَغضَ له سِنٌّ حتَّى فارَقَ الدنيا مع ما بلغ من العمرِ .
وقال المرار الْعَدَويُّ :
قَارِحٌ قد فُرَّ منه جَانبٌ
ورَبَاع جانبٌ لم يَتّغِرْ
وقال أبو زبيد يصف أنيَابَ الأسَدِ :
شِبالاً وأشباه الزُّجَاج مَغاوِلاً
مَطَلْنَ ولم يَلْقَيْنَ في الرَّأْسِ مَثْغرا
قال : مَثغراً : مَنْفذاً ، فأَقمنَ مكانَهُنَّ من فمهِ ، يقول : إنه لم يَتّغِرْ فيخلف سنّاً بعد سِنَ كسائر الحيوان .
رغث : قال الليث : كلُّ مُرْضعةٍ : رَغُوثٌ .
وقال طَرَفةُ :
ليتَ لنَا مَكانَ الملكِ عَمرٍ و
رَغوثاً حَوْلَ قُبَّتنَا تَخُورُ
والرُّغثَاوانِ : مَضيغتَانِ بين الثّندُوَة والمنْكِبِ بجانب الصَّدْرِ .
أبو عبيد عن الأصمعي : الرَّغوثُ هي التي ترضعُ ، وَجمعهَا رغاثٌ .
ويقال : رَغثهَا ولدُهَا يَرْغَثُهَا رَغْثاً مثل
مَلجَهَا يَملجُها إذا رَضَعهَا .
قال : والرُّغثَاءُ : ما بين الإبط وأسفل الثَّديِ ممَّا يَلي الإبطَ ، قال ذلك ابن الأعرابي .
وقال غيره : الرَّغَثَاءُ بِفتْحِ الرَّاءِ : عَصبَةُ الثدْي ، قلت : وضَمُّ الرَّاءِ في الرُّغثَاءِ : أكثر ، كذلك روى سلمة عن الفراء .
قال : والرُّغثَاوانِ : سَوادُ حَلَمَةِ الثَّدْيَيْنِ .
ثرغ : الحراني عن ابن السكيت : ثُرُوغُ الدَّلْوِ وفُروغُهَا ما بَين العَراقِي ، واحدهَا فَرْغٌ وثَرْغٌ .
رثغ : قال الليث : الرَّثَغُ لُغةٌ في اللَّثَغِ .

##### Türkçe

غ ث ر
**غثر** , **غرث** , **ثغر** , **ثرغ** , **رغث** , **رثغ** .

**غثر** : Ebû Ubeyd: **الأغثرُ**; içinde **غُبرةٌ** bulunan (kimsedir). Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki: **الذِّئبُ**; onda **طُلْسَةٌ** ve **غُبْرَةٌ** ve **غُثرَةٌ** ve **غُبسةٌ** vardır; **والضَّبعُ**; onda **غُثْرَةٌ** vardır.
Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: insanlardan **الغثراءُ**: **الغوْغاءُ** (dır).
Dedi ki: Ebû Zeyd dedi: **الغيْثرَةُ**; insanlardan karışık (hâlde) olan topluluklardır.
Leys dedi: **الأغثرُ** ve **الغثراءُ**; örtülerden: yünü ve tüyü çok olan şeydir; ve onunla su üstündeki **الغَلْفقُ** benzetilmiştir.
Ve inşâd etti:
عَباءَةٌ غثراءُ مِن أجْن طالي
Yani: **ذي أَجْنٍ**’in suyundan.
Dedi ki: **الأغثرُ**: su kuşlarından: boynu uzun, renginde **غثرَة** bulunan (kuştur).
Başkası dedi: **أغثرَ** **الرِّمْثُ** ve **أغفر**: ondan tatlı bir zamk aktığı zaman; ona **المُغْثور** ve **المِغثر** denir; çoğulu **المغاثير** ve **المغافير**’dir.
İbnü’l-Ferec dedi: el-Asma‘î dedi: kavmi **غَيْثرة** ve **غَيْتمة** içinde bıraktım: yani savaş ve çalkantı içinde.

**غرث** : Leys dedi: **الغرَث**: açlıktır; sıfatı **غَرْثان** ve **غرْثى** (dır). Ve **جاريةٌ غَرْثى الوِشاح**; ve onun kuşağı **غرْثان** (dır). Ve **غرِثَ** **يغْرَث** **غَرَثاً**; o hâlde o **غرثان** (dır). Ve onu aç bıraktığı zaman **غرَّثه**.

**ثغر** : Leys dedi: **الثَّغْر**; diş için, düşmeden önce yuvalarında bulunduğu müddetçe (dir).
Ebû Ubeyd dedi: Ebû Zeyd dedi: çocuğun süt dişleri düştüğü zaman: **ثُغِرَ** denir; o hâlde o **مثغورٌ** (dur). Dişleri düşüşten sonra bittiği zaman: **اثّغرَ** ve **اتَّغَرَ** denir; **الثّاء** ve **التاء**’yı şeddeli (söylemek) ile.
Şemmer dedi: **الإثِّغار**; bitmede ve düşmede olur. Bitmeden olanı: ed-Dahhâk’ın hadisi; o, **مثْغِرٌ** olarak doğdu. Düşmeden olanı: İbrâhîm’in hadisi; çocuk **اثّغر** ettiği zaman ona namazı öğretmeyi severlerdi.
Şemmer dedi: Bu, benim yanımda düşme mânâsındadır; sana buna delil olan şey: İbnü’l-Mübârek’in isnadıyla İbrâhîm’den rivayet ettiği: **ثُغِر** ettiği zaman; ve **ثُغر** ancak düşme mânâsında olur.
Şemmer dedi: Câbir’den rivayet olundu ki o dedi: çocuk dişinde, **يثّغِرْ** etmediği zaman bir şey yoktur; dedi ki:
Ve mânâsı benim yanımda: düşmeden sonra bitmedir.
Şemmer dedi: el-Asma‘î’den nakledildi ki o dedi: çocuğun ağzının ön kısmı düştüğü zaman **اتّغر** denir, **التاء** ile. Adamdan, diş çıkarıp yaş aldıktan sonra çekildiği zaman: **ثُغر** denir, **الثاء** ile; o hâlde o **مثغور** (dur).
Dedim: **الثّغر**’ün aslı kırma ve gediktir. Duvarı gediklediğim zaman: **ثغرْت الجدار**. Ondan dolayı, dağda veya kalede düşmanın sızmasından korkulan yere, gediklenmesi ve kusurlanması sebebiyle, düşmanın oradan girmesi mümkün oluncaya kadar, **ثغر** denildi.
Leys dedi: **الثُّغَرة**: boğaz çukuru **ثغرَة النّحْر**; ve **الثغْرَة**: yerin bir yanı; “şu **الثغرة**’de onun gibisi yoktur” denir.
Ebû Sa‘îd dedi: **ثُغَر المجدِ**: onun yolları; tekili: **ثُغْرة**.
Dedim: İnsanların kolaylığından dolayı aşındırıncaya kadar tuttuğu her yol **ثُغْرَةٌ**’dir. Bu, onun yolcularının onu çiğnemesi ve yüzünü gediklemesiyle, onda bir hendek ve açık çukurlar hâline gelmesindendir. Ve çölde **الثّغَر** denilen bir bitki gördüm; bazen hafifletilir de **ثَغْرٌ** denir.
Recez söyleyen dedi ki:
أفانِياً ثَعْداً وثَغْراً ناعِما
Şemmer, el-Huceymî’den: dişini söktüğüm zaman: **ثغَرْت سِنّه**; ve bittiği zaman **اثّغرَ**; ve düştü, ve bitti, hepsi birlikte (olduğunda) **اثَّغر**.
Kumeyt dedi ki:
تبَيَّن فيه الناس قبلَ اثِّغاره
مكارم أرْبى فوْقَ مثْلٍ مِثالُها
Şemmer dedi: onun **اثغارهُ**’u: dişlerinin düşmesidir.
Dedi ki: İnsanlardan, asla **يثَّغِرُ** etmeyen vardır. Ve bize ulaştı ki: el-‘Abbâs oğlu ‘Abdullâh oğlu ‘Alî oğlu ‘Abdussamed hiç **يَتَّغِرْ** etmedi; ve çocuk dişleriyle kabrine girdi; ve dünyadan ayrılıncaya kadar, ulaştığı yaşa rağmen, onun için bir diş gevşemedi.
el-Merâr el-‘Adevî dedi ki:
قَارِحٌ قد فُرَّ منه جَانبٌ
ورَبَاع جانبٌ لم يَتّغِرْ
Ebû Zübeyd, aslanın azı dişlerini vasfederek dedi ki:
شِبالاً وأشباه الزُّجَاج مَغاوِلاً
مَطَلْنَ ولم يَلْقَيْنَ في الرَّأْسِ مَثْغرا
Dedi ki: **مَثغراً**: bir geçit (tir). Böylece ağızdan, onların yerinde kaldılar. Diyor ki: o **يَتّغِرْ** etmedi; böylece diğer hayvanlar gibi bir dişten sonra bir diş bırakıp (yerine) getirmez.

**رغث** : Leys dedi: her emziren: **رَغُوثٌ** (tur).
Tarafe dedi ki:
ليتَ لنَا مَكانَ الملكِ عَمرٍ و
رَغوثاً حَوْلَ قُبَّتنَا تَخُورُ
Ve **الرُّغثَاوانِ**: göğsün yanında, **الثّندُوَة** ile **المنْكِب** arasında iki çiğneme (yeri)dir.
Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: **الرَّغوثُ**; emziren (dişi)dir; çoğulu **رغاثٌ**’tır.
Ve “yavrusu onu emdiği zaman” denir: **رَغثهَا ولدُهَا يَرْغَثُهَا رَغْثاً**; tıpkı “onu emdi” demen gibi: **مَلجَهَا يَملجُها**.
Dedi ki: **الرُّغثَاءُ**: koltuk altına bitişik olan, koltuk altı ile memenin altı arasıdır; bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi.
Başkası dedi: **الرَّغَثَاءُ**; **الرَّاءِ**’nın fethasıyla: memenin siniri (dir). Dedim: **الرُّغثَاءِ**’da **الرَّاءِ**’nın zammı daha çoktur; Seleme, el-Ferrâ’dan böyle rivayet etti.
Dedi ki: **الرُّغثَاوانِ**: iki memenin ucunun karalığıdır.

**ثرغ** : el-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: **ثُرُوغُ الدَّلْوِ** ve **فُروغُهَا**; **العَراقِي** arasında olan şeydir; tekili **فَرْغٌ** ve **ثَرْغٌ**’dur.

**رثغ** : Leys dedi: **الرَّثَغُ**; **اللَّثَغِ**’de bir lugattır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%AB/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والغين وما يثلثهما)
  (رغف)  الراء والغين والفاء كلمةٌ واحدة. فالرَّغيف معروف، ويجمع على الرُّغْفان والأرغِفة والرُّغُف. قال:
  * إنّ الشِّواء والنَّشِيلَ والرُّغُفْ([1]) *
  وهاهنا كلمةٌ أخرى إن صحَّت. زعموا أنّ الإرغاف: تحديد النَّظَر.
  (رغل)  الراء والغين واللام أصلٌ واحد، وهو اغتفال شيءٍ وأخذه. ثم يشتقّ منه ويُحمل. فالرَّغْل: اختلاسٌ في غَفْلة. والرَّغْلَة: رَضاعةٌ في غَفْلة. قال أبو زيد: يقال رَمٌّ رَغُول، إذا اغتنَمَ كلَّ شيءٍ وأكله. قال أبو وجزة:
رَمٌّ رَغُولٌ إِذا اغبَرَّتْ مَواردُهُ *** ولا يَنامُ له جارٌ إِذا اختَرَفا([2])  يقول: إذا أجدب لم يَحقِرْ شيئاً وشَرِهَ إليه، وإن اختَرَفَ وأخْصَبَ لم ينَمْ جارُه؛ خوفاً من غائِلته. والرَّغُول: الشَّاة تَرضَع الغَنَم([3]). فأما الأرْغَل، وهو الأقْلَف، فليس من الباب؛ لأنه مقلوبٌ من الأغْرل، وقد ذُكِر في بابه. ويقال عَيشٌ أرْغَلُ، أي واسعٌ رافِهٌ. وهذا لعلّه مِن أرغَلَت الأرضُ، إِذا أنبتَت الرُّغْل، وهو من أحرار البقول.
  (رغم)  الراء والغين والميم أصلان: أحدهما التُّراب، والآخر المَذْهَب. فالأول الرَّغام، وهو التُّراب. ومنه "أرغَمَ الله أنفَه" أي ألصقه بالرَّغام. ومنه حديثُ عائشة في الخِضاب: "أسْلِِتِيهِ ثمَّ أرغِمِيه" تقول: ألقيه في الرَّغام. هذا هو الأصل، ثم حُمل عليه فقال الخليل: الرَّغْم أنْ يفعل ما يكرهُ الإنسانُ. ورَغَمَ فلانٌ، إذا لم يقدر على الانتصاف. قال: والرَّغَام: اسم رملةٍ بعينها([4]). ويقال راغم فلانٌ قومَه: نابَذَهم وخرجَ عنهم.
  والأصل الآخَر المُراغَمُ، وهو المذهَبُ والمَهْرَب، في قوله جلَّ ثناؤه: ﴿يَجِدْ فِي الأَرْضِ مُرَاغَماً كَثِيراً وسَعَةً﴾[النساء 100]. وقال الجعديّ:
  * عَزيزِ المُرَاغَمِ والمَهْرَبِ([5]) *
  ويقال: مالِي عن ذاك الأمرِ مُراغَمٌ، أي مهرَب.
  ومما شذَّ عن الأصلين الرُّغامَى، قال قومٌ: هي الأنْف؛ وقال آخرون: زيادة الكبِد. قال الشمّاخ:
  * لها بالرُّغامَى والخياشيمِ جارِزُ([6]) *
  (رغن)  الراء والغين والنون فيه كلامٌ إن صحّ. يقولون الإِرغانُ: الإصغاء إلى الإنسان والقَبولُ لـه والرِّضا به. والرَّغْن كذلك أيضاً. وحكَوْا عن الفراء:
"لا تُرْغِنَنَّ لـه في ذلك" أي لا تُطِعْه([7]) فيه. ورَغَن إِلى الصُّلح مثل رَكَن. والله أعلم، كيف هذا([8]).
  (رغو)  الراء والغين والحرف المعتلّ أصلان: أحدهما شيءٌ يعلو الشيء، والآخر صوتٌ.
  فالأول الرَّغْوة والرُّغْوَة([9]) [لِلَّبَن([10])]: زَبَدُه؛ والجمع رُغَىً. وارتغى الرَّجُل: شَرِبَ الرّغوة. يقولون: "يُسرُّ حَسْواً في ارتغاء". يُضْرَب مثلاً لمن يُظهِر أمراً ويريد خلافَه. ورغَّى([11]) اللّبنُ من الرّغْوة. والمِرْغاةُ: الشَّيءُ من الخُبْز أو التَّمْر يُؤْكل به الرّغْوة([12]). وكلامٌ مُرغٍّ: لم يفسَّرْ، كأنّ عليه رغْوة.
  والأصل الآخَر الرُّغاء: رُغاء النّاقةِ والضَّبُع([13])، وهو صوتُهما. ويقال: "ما له ثاغِيةٌ ولا راغِيَة"، أي شاةٌ ولا ناقة. وأتيتُ فلاناً فما أثغَى ولا أرْغَى، أي لم يُعطِني شاةً ولا ناقةً.
  (رغب)  الراء والغين والباء أصلان: أحدهما طلبٌ لشيء([14]) والآخر سَعَةٌ في شيء.
  فالأوَّل الرَّغْبة في الشيء: *الإرادةُ لـه. رغِبْتُ في الشيء. فإِذا لم تُرِدْه قلتَ  رغِبتُ عنه. ويقال من الرّغبة: رَغِب يرغَبُ رَغْباً ورُغبا ورَغْبَةً ورَغْبَى مثل شكوى.
  والآخر الشَّيْءُ الرَّغيب: الواسع الجَوف. يقال حوضٌ رغيب، وسقاءٌ رغيب. ويقال فرسٌ رغيب الشَّحْوة([15]). والرَّغِيبة: العَطاء الكثير، والجمع رغائب. قال:
  * وإِلى الذي يُعْطِي الرّغائبَ فارْغَبِ([16]) *
  والرَّغاب([17]): الأرضُ الواسعة. وقد رغُبَتْ رُغْباً.
  (رغث)  الراء والغين والثاء أصلٌ يدل على الرَّضاع. يقال رَغَثَ الجديُ أمَّه: رَضِعَهَا. فأمّا قولُهم: بِرْذَوْنَةٌ رَغُوث، فقد اختُلِف فيه. فكان الخليل يقول: الرَّغُوث: كلُّ مرضِعة؛ وذكر قولَ طرفة:
ليت لنا مَكانَ المَلْكِ عَمْروٍ *** رَغُوثاً حولَ قُبّتِنا تخُورُ([18])  وكان ابنُ دريدٍ يقول: فعيل في معنى مفعولة، لأنّها مرغُوثة. يريد أنه يرتضع لبنَها. ولعلَّ هذا أصح القولَين. وقال الأحمر: يقال للرَّجُل إذا كَثُرَ عليه السُّؤَّالُ حتى ينفَدَ ما عنده: مَرغوثٌ. والرُّغَثَاءُ: أصْلُ الضَّرْع، وهو القياس؛ لأنّ المرتضِع يَعْمِدُ له. ثم شبَّه بذلك غيرُه، قيل لمُضَيْغَتَيْنِ بين الثَّنْدُوَة والمَنْكِب بجانبَي الصَّدر: رُغَثَاوَانِ.
  (رغد)  الراء والغين والدال أصلان: أحدهما أطْيَب العيش، والآخر خِلافُه.
  فالأوَّل عيشٌ رَغَِْد ورغِيد. أي طيِّبٌ واسع. وقد أَرغَدَ القومُ، إذا أخصَبُوا. ويقال إنَّ الرَّغيدةَ في بعض اللغات الزُّبدة([19]). وأرغَدَ الرّجلُ ماشِيتَه، إذا تركَها وسَوْمَها.
  والأصل الآخر المُرْغَادُّ: الذي تَغَيَّرَ حالُه في جِسمه ضعفاً. ومن ذلك المُرْغَادُّ: الشّاكُّ في رأيه لا يَدرِي كيف يُصْدِرُه.
  (رغس)  الراء والغين والسين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على بَرَكةٍ ونَماء.
يقولون: الرغْس النَّماء والبَرَكة والخَير. قال العجاج([20]):
  * حَتَّى رأيْنَا وَجْهَكَ الَمرْغُوسا *
  ويقال الرَّغْس: النّعمة، في قوله:
  * تراه منصوراً عليه الأرْغُسُ([21]) *
وفي الحديث: "أنَّ رجلاً أرغَسَه اللهُ مالا"، أي خوّلَه إيّاه وبارَكَ له فيه.
---------------------------------------------------------------
([1]) الرجز للقيط بن زرارة، كما في اللسان (رغف، نشل). وانظر المخصص (5: 6/ 17: 85).
([2]) البيت في المجمل واللسان (رغل).
([3])ذكر هذا المعنى في القاموس ولم يذكر في اللسان.
([4]) زاد ياقوت: "من نواحي اليمامة بالوشم". وأنشد للفرزدق:
تبكي المراغة بالرغام على ابنها *** والناهقات يصحن بالإعوال([5]) صدره كما في اللسان (رغم): * كطود يلاذ بأركانه *
([6]) صدره كما في ديوانه 51 واللسان (رغم، جرز):
* يحشرجها طورا وطورا كأنها *
    وفي الأصل: "له بالرعامى" صوابها من هذه المراجع ومما سبق في (جرز 441).
([7]) في الأصل والمجمل: "لا تطعمه"، صوابه في اللسان.
([8]) قد تكون هذه من زيادة النساخ.
([9]) ويقال: رغوة، بالكسر. هو مثلث الراء.
([10]) التكملة من المجمل.
([11]) يقال أيضاً رغا وأرغى.
([12]) فسرت في اللسان والقاموس بأنها "شيء يؤخذ به الرغوة". ولا تناقض بينهما.
([13]) والرغاء للنعامة أيضاً.
([14])في الأصل: "طلب لشيء فيه".
([15]) الشحوة: الخطوة. وفي الأصل: "الشجوة"، صوابه في المجمل واللسان.
([16]) للنمر بن تولب. وصدره كما في اللسان (رغب):
* ومتى تصبك خصاصة فارج الغنى *
([17]) يقال رغاب، كسحاب، ورغب بضمتين أيضاً.
([18]) في ديوانه 6 واللسان (رغث): "فليت". وفي اللسان (خور): "ليت" بالخرم كما هنا.
([19])هذا يطابق قول ابن دريد في الجمهرة (2: 251). والذي في اللسان والقاموس أن الرغيدة لبن يغلى ثم يذر عليه الدقيق حتى يختلط فيساط فيلعق لعقاً. أقول: إن هذه الكلمة سائرة في استعمال بعض المصريين بهذا المعنى.
([20])الصواب أنه رؤبة كما في اللسان (رغس) من قصيدة في ديوانه 68 يمدح بها إياد بن الوليد.
([21])ديوان رؤبة 68 والتاج (رغس) برواية "الأرغاس". وفي القاموس أن جمع الرغس أرغاس. فهذا جمع آخر.
  ـ

##### Türkçe

(باب **الراء** ve **الغين** ve ikisini üçleyen şeyler)

  (**رغف**)  **الراء** ve **الغين** ve **الفاء** tek bir kelimedir. Şu hâlde **الرَّغيف** bilinir; **الرُّغْفان** ve **الأرغِفة** ve **الرُّغُف** üzere cem‘ olunur. Dedi:
  * Şüphesiz kızartma ve **النَّشِيلَ** ve **الرُّغُفْ** *
  Ve burada, sahih ise, başka bir kelime vardır. **الإرغاف**’ın: bakışı keskinleştirmek olduğunu iddia ettiler.

  (**رغل**)  **الراء** ve **الغين** ve **اللام** tek bir asıldır; o da bir şeyi gafletle yakalayıp almaktır. Sonra ondan türetilir ve ona hamledilir. Şu hâlde **الرَّغْل**: bir gaflet içinde kapıp alma (ihtilâs)tır. **الرَّغْلَة**: bir gaflet içinde emzirme (rızaa)dır. Ebû Zeyd dedi: **رَمٌّ رَغُول** denir; her şeyi ganimet bilip onu yiyince. Ebû Vecze dedi:
رَمٌّ رَغُولٌ إِذا اغبَرَّتْ مَواردُهُ *** ولا يَنامُ له جارٌ إِذا اختَرَفا
der ki: kıtlık olduğunda hiçbir şeyi küçük görmez ve ona karşı oburlaşır; **اختَرَفَ** edip bolluk olduğunda ise komşusu uyumaz; onun kötülüğünden korkarak. **الرَّغُول**: koyunun sürüyü emmesi (yani başka koyunları emmesi)dir. Amma **الأرْغَل** ki o **الأقْلَف**’tir, babdan değildir; çünkü o **الأغْرل**’den kalbedilmiştir; kendi babında zikredilmiştir. Ve **عَيشٌ أرْغَلُ** denir; yani geniş, müreffeh. Bu, herhâlde **أرغَلَت الأرضُ**’dendir: **الرُّغْل** bitirdiği vakit; o da yabani sebzelerin seçkinlerindendir.

  (**رغم**)  **الراء** ve **الغين** ve **الميم** iki asıldır: birisi toprak, diğeri mezhep (gidilecek yol)dur. Birincisi **الرَّغام**dır; o topraktır. Ondan: “**أرغَمَ الله أنفَه**” yani onu **الرَّغام**a yapıştırdı. Ondan, kınada Âişe hadisi: “**أسْلِِتِيهِ ثمَّ أرغِمِيه**”; der ki: onu **الرَّغام**a at. Bu asıldır; sonra ona hamledildi de Halîl dedi: **الرَّغْم** insanın kerih gördüğü şeyi yapmasıdır. Ve falan **رَغَمَ** etti; insafla hakkını alamadığı vakit. Dedi: **الرَّغَام**: belirli bir kumluğun adıdır. Ve: falan, kavmine **راغم** etti: onlara karşı çıktı ve onlardan ayrıldı, denir.

  Diğer asıl **المُراغَم**dır; o, gidilecek yol ve kaçılacak yerdir; O’nun yüce övgüsü olan sözünde: ﴿يَجِدْ فِي الأَرْضِ مُرَاغَماً كَثِيراً وسَعَةً﴾. Câ‘dî dedi:
  * عَزيزِ المُرَاغَمِ والمَهْرَبِ *
  Ve denir: o işten bana bir **مُراغَمٌ** yoktur; yani bir kaçış yeri.

  İki asıldan şâz olanlardan: **الرُّغامَى**. Bir kavim dedi: o burundur; başkaları dedi: karaciğerin fazlalığıdır. Şemmâh dedi:
  * لها بالرُّغامَى والخياشيمِ جارِزُ *

  (**رغن**)  **الراء** ve **الغين** ve **النون** hakkında, sahih ise, söz vardır. **الإِرغانُ** derler: insana kulak vermek, onu kabul etmek ve ondan razı olmaktır. **الرَّغْن** de böyledir. Ferrâ’dan rivayet ettiler:
“**لا تُرْغِنَنَّ لـه في ذلك**” yani onda ona itaat etme. Ve sulha **رَغَن** etti; **رَكَن** gibi. Allah daha iyi bilir; bu nasıldır.

  (**رغو**)  **الراء** ve **الغين** ve illetli harf iki asıldır: birisi bir şeyin üstüne çıkan bir şey, diğeri sestir.

  Birincisi **الرَّغْوة** ve **الرُّغْوَة** [**لِلَّبَن**]: onun köpüğüdür; cem‘i **رُغَىً**dır. Ve adam **ارتغى** etti: köpüğü içti. Derler: “**يُسرُّ حَسْواً في ارتغاء**”. Zıddını istediği hâlde bir işi açığa vuran kimseye mesel olarak vurulur. Ve süt, köpükten **رغَّى** etti. **المِرْغاةُ**: köpüğün kendisiyle yenildiği ekmekten veya hurmadan olan şeydir. Ve **كلامٌ مُرغٍّ**: açıklanmadı; sanki üzerinde köpük varmış gibi.

  Diğer asıl **الرُّغاء**dır: devenin ve sırtlanın **رُغاء**sı; o ikisinin sesidir. Ve denir: “**ما له ثاغِيةٌ ولا راغِيَة**”; yani ne koyun ne deve. Ve falana geldim de ne **أثغَى** etti ne **أرْغَى**; yani bana ne koyun verdi ne deve.

  (**رغب**)  **الراء** ve **الغين** ve **الباء** iki asıldır: birisi bir şeyi istemektir, diğeri bir şeyde genişliktir.

  Birincisi: bir şeyde **الرَّغْبة**: ona **الإرادةُ**dır. Bir şeyde **رغِبْتُ**. Onu istemediğinde: ondan **رغِبتُ عنه** dersin. Ve **الرّغبة**’den: **رَغِب** **يرغَبُ** **رَغْباً** ve **رُغبا** ve **رَغْبَةً** ve **رَغْبَى** ( **شكوى** gibi) denir.

  Diğeri: **الشَّيْءُ الرَّغيب**: içi geniş olandır. **حوضٌ رغيب** ve **سقاءٌ رغيب** denir. Ve **فرسٌ رغيب الشَّحْوة** denir. **الرَّغِيبة**: çok bağıştır; cem‘i **رغائب**. Dedi:
  * وإِلى الذي يُعْطِي الرّغائبَ فارْغَبِ *
  **الرَّغاب**: geniş arazidir. Ve **رغُبَتْ** **رُغْباً**.

  (**رغث**)  **الراء** ve **الغين** ve **الثاء** emzirmeye delâlet eden bir asıldır. Denir: oğlak anasını **رَغَثَ** etti: onu emdi. Amma onların: **بِرْذَوْنَةٌ رَغُوث** sözünde ihtilâf edilmiştir. Halîl şöyle derdi: **الرَّغُوث**: her emziren (dişi). Ve Tarafe’nin sözünü zikretti:
ليت لنا مَكانَ المَلْكِ عَمْروٍ *** رَغُوثاً حولَ قُبّتِنا تخُورُ
İbn Düreyd ise şöyle derdi: **فعيل** mânâca **مفعولة**dır; çünkü o **مرغُوثة**dir. Muradı: onun sütünü emdiğidir. Ve herhâlde bu, iki sözün daha sahihidir. Ahmer dedi: bir adama, kendisine soru çoğalıp da yanındaki tükenince: **مَرغوثٌ** denir. **الرُّغَثَاءُ**: memenin köküdür; bu kıyastır; çünkü emen ona yönelir. Sonra bununla başkası benzetildi: göğsün iki yanında, **الثَّنْدُوَة** ile **المَنْكِب** arasında iki küçük et parçasına: **رُغَثَاوَانِ** denildi.

  (**رغد**)  **الراء** ve **الغين** ve **الدال** iki asıldır: birisi hayatın en hoşu, diğeri onun zıddıdır.

  Birincisi: **عيشٌ رَغَِْد** ve **رغِيد**; yani hoş, geniş. Ve kavim **أَرغَدَ** etti; bolluk bulduklarında. Ve denir ki **الرَّغيدة** bazı dillerde **الزُّبدة**dir. Ve adam, hayvanını **أرغَدَ** etti; onu ve otlatmasını bıraktığında.

  Diğer asıl **المُرْغَادُّ**dur: bedeninde zayıflıkla hâli değişen kimse. Ondan: **المُرْغَادُّ**: görüşünde şüphe eden, onu nasıl çıkaracağını bilmeyen.

  (**رغس**)  **الراء** ve **الغين** ve **السين** berekete ve artmaya delâlet eden tek bir asıldır.
Derler: **الرغْس** artma ve bereket ve hayırdır. A‘câc dedi:
  * حَتَّى رأيْنَا وَجْهَكَ الَمرْغُوسا *
  Ve **الرَّغْس**: nimet denir; şu sözde:
  * تراه منصوراً عليه الأرْغُسُ *
Ve hadiste: “Bir adamı Allah mal ile **أرغَسَه** etti”; yani onu ona ihsan etti ve onda ona bereket verdi.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%AB/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر غ ث
رغـث الجـدي أمـه‏:‏ رضعهـا وهـي رغـوث كحلـوب وركـوب‏.‏
وفـي ثل ‏"‏ آكل من برذونة رغوث ‏"‏‏.‏
وقال طرفة‏:‏ فليت لنا مكان الملك عمرو - رغوثاً حول قبتنا تخور وتقول‏:‏ ليت لنا مكانك رغوثاً بل ليت لنا مكانك برغوثاً‏.‏
ومن المجاز‏:‏ رجل مرغوث‏:‏ كثر عليه السؤال حتى نفد ما عنده‏.‏
وفلان أمواله مرغوثه فما لأحد عنده مغوثه‏.‏

##### Türkçe

ر غ ث
**رغـث** oğlağın anasını: onu emdi; ve o, süt veren ve binilen (hayvan) gibi **رغـوث**tur.
Ve **ثل**’de: “**آكل من برذونة رغوث**” (vardır).
Ve **طرفة** dedi: Keşke bizim için Melik Amr’ın yerine — çadırımızın çevresinde böğüren bir **رغوث** (olsaydı) ve derdi ki: Keşke bizim için senin yerin bir **رغوث** olsaydı; bilakis keşke bizim için senin yerin bir **برغوث** olsaydı.
Mecazdan: **مرغوث** adam: üzerine soru çoğaldı da yanındaki tükendi.
Ve falanın malları **مرغوثه**dir; artık hiç kimse için onun yanında bir **مغوثه** yoktur.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%AB/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الرُّغَثاوان: العَصَبتانِ اللَّتان تحت الثديين؛ وقيل هما ما بين المَنْكِبَيْن والثَّدْيَيْن، مما يلي الإِبْطَ من اللحم؛ وقيل: هما مَغْرِزُ الثَّدْيَيْن إِلى الإِبْط؛ وقيل: هما مُضَيْغَتانِ من لحم، بين الثَّنْدُوَةِ والمَنْكِب، بجانِبيِ الصَّدْر؛ وقيل: الرُّغَثاءُ مثالُ العُشَراء، عِرْقٌ في الثَّدْيِ يُدِرُّ اللَّبَنَ. التهذيب: الرَّغَثاءُ بفتح الراءِ، عِصَبةُ الثَّدْي؛ قال الأَزهري: وضم الراءِ في الرُّغَثاءِ أَكثرُ؛ عن الفراءِ؛ وقيل: الرُّغَثاوانِ سَوادُ حَلَمَتي الثَّدْيَيْن. ورُغِثَتِ المرأَة تُرْغَثُ إِذا شَكَتْ رُغَثاءَها.
وأَرْغَثَه: طَعَنَه في رُغَثائه؛ قالت خَنْساءُ:
وكانَ أَبو حَسَّانَ صَخْرٌ أَصارَها،
وأَرْغَثَها بالرُّمْح حتى أَقَرَّتِ
والرَّغُوثُ: كلُّ مُرْضِعَةٍ؛ قال طَرَفَةُ:
فَلَيتَ لَنا، مكانَ المَلْكِ عَمْرٍو،
رَغُوثاً، حَوْلَ قُبَّتِنا، تَخُورُ
وفي حديث الصدقة: أَن لا يُؤْخَذَ فيها الرُّبَّى والماخِضُ والرَّغُوثُ أَي التي تُرْضَعُ.
ورَغَثَ المولودُ أُمَّه يَرْغَثُها رَغْثاً، وارْتَغَثَها: رَضَعَها. والمُرْغِثُ: المرأَةُ المُرْضِعُ، وهي الرَّغُوث، وجمعها رِغاثٌ. والرَّغُوثُ أَيضاً: ولدُها.
وفي حديث أَبي هريرة: ذَهَبَ رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، وأَنتم تَرْغَثُونَها؛ يعني الدنيا، أَي تَرْضَعُونَها؛ من رَغَثَ الجَدْيُ أُمَّه إِذا رَضِعَها. وأَرْغَثَثِ النعجةُ وَلدَها: أَرْضَعَته. ورَغَثَ الجَدْيُ أُمَّه أَي رَضِعَها.
وشاة رَغُوثٌ ورَغُوثةٌ: مُرْضِعٌ، وهي من الضأْن خاصةً، واسْتَعْمَلَها بعضُهم في الإِبل فقال:
أَصْدَرَها، عن طَثْرةِ الدَّآثِ،
صاحبُ لَيْلٍ، خَرِشُ التَّبْعاثِ
يَجْمَعُ للرِّعاءِ في ثَلاثِ
طُولَ الصَّوَا، وقِلَّةَ الإِرْغاث
وقيل: الرَّغُوثُ من الشاءِ التي قد وَلَدَتْ فَقَط؛ وقوله: حتى يُرَى في يابِسِ الثَرْياءِ حُثْ،
يَعْجِزُ عن رِيِّ الطُلَيِّ المُرْتَغِثْ
يجوز أَن يريد تصغير الطَّلا الذي هو ولد الشاة، أَو الذي هو ولد الناقة، أَو غير ذلك من أَنواع البهائم. وبِرْذَوْنة رَغُوثٌ: لا تَكاد تَرْفَعُ رأْسها من المِعْلَفِ. وفي المثل: آكَلُ الدَّوابِّ بِرذَونةٌ رَغُوثٌ، وهي فَعُول في معنى مفعولة، لأَنها مَرْغُوثة. وأَورد الجوهري هذا المثل شعراً، فقال:
آكَلُ منْ بِرْذَوْنَةٍ رَغُوثِ
ورَغَثَه الناس: أَكْثَروا سُؤَالَه حتى فنِيَ ما عنده. وقال أَبو عبيد: رُغِثَ، فهو مَرْغُوثٌ، فجاءَ به على صيغة ما لم يُسَمَّ فاعله: أَكثر عليه السؤَالَ حتى نَفِدَ ما عنده.

##### Türkçe

**الرُّغَثاوان**: iki sinir bağı; iki memenin altında olan; ve denildi ki: **المَنْكِبَيْن** ile **الثَّدْيَيْن** arasındaki şeydir; **الإِبْطَ** tarafına bitişik etten; ve denildi ki: iki memenin **الإِبْط**’a doğru olan yerleşme yeri; ve denildi ki: etten iki küçük parça; **الثَّنْدُوَةِ** ile **المَنْكِب** arasında, göğsün iki yanında; ve denildi ki: **الرُّغَثاءُ**, **العُشَراء** misali (vezninde), memede bir damardır; sütü akıtır. **التهذيب**: **الرَّغَثاءُ**, **الراءِ**’nin fethasıyla, memenin sinir bağıdır; **الأَزهري** dedi ki: **الرُّغَثاءِ**’de **الراءِ**’nin zammı daha çoktur; **الفراءِ**’den; ve denildi ki: **الرُّغَثاوان** iki memenin iki ucunun karalığıdır. Ve kadın **رُغِثَتِ**; **تُرْغَثُ**: **رُغَثاءَها**’sından şikâyet ettiğinde.

Ve onu **أَرْغَثَه**: onu **رُغَثائه**’sinden mızrakladı; **خَنْساءُ** dedi:
وكانَ أَبو حَسَّانَ صَخْرٌ أَصارَها،
وأَرْغَثَها بالرُّمْح حتى أَقَرَّتِ

Ve **الرَّغُوثُ**: her emziren (dişi); **طَرَفَةُ** dedi:
فَلَيتَ لَنا، مكانَ المَلْكِ عَمْرٍو،
رَغُوثاً، حَوْلَ قُبَّتِنا، تَخُورُ

Ve sadaka hadîsinde: onda **الرُّبَّى** ve **الماخِضُ** ve **الرَّغُوثُ** alınmaması; yani emzirilen (hayvan).

Ve yeni doğan, annesini **رَغَثَ**; onu **يَرْغَثُها** **رَغْثاً**; ve onu **ارْتَغَثَها**: onu emdi.

Ve **المُرْغِثُ**: emziren kadın; o da **الرَّغُوث**tur; çoğulu **رِغاثٌ**tur.

Ve **الرَّغُوثُ** ayrıca: onun yavrusu.

Ve Ebû Hureyre hadîsinde: Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, gitti; siz ise onu **تَرْغَثُونَها**; yani dünyayı; yani onu emiyorsunuz; **الجَدْيُ** annesini **رَغَثَ**: onu emdiğinde. Ve koyun **أَرْغَثَثِ** yavrusunu: onu emzirdi. Ve **الجَدْيُ** annesini **رَغَثَ**: yani onu emdi.

Ve **شاة رَغُوثٌ** ve **رَغُوثةٌ**: emziren; ve o, özellikle koyundandır; bazıları onu develerde kullanmıştır; şöyle dedi:
أَصْدَرَها، عن طَثْرةِ الدَّآثِ،
صاحبُ لَيْلٍ، خَرِشُ التَّبْعاثِ
يَجْمَعُ للرِّعاءِ في ثَلاثِ
طُولَ الصَّوَا، وقِلَّةَ الإِرْغاث

Ve denildi ki: **الرَّغُوثُ**, koyundan yalnızca doğurmuş olan (dişi)dir; ve onun sözü:
حتى يُرَى في يابِسِ الثَرْياءِ حُثْ،
يَعْجِزُ عن رِيِّ الطُلَيِّ المُرْتَغِثْ

Şu caizdir: koyunun yavrusu olan **الطَّلا**’nın küçültmesini kastetmesi; yahut devenin yavrusu olanı; yahut bunun dışındaki hayvan türlerinden başka bir şeyi. Ve **بِرْذَوْنة رَغُوثٌ**: yemlikten başını neredeyse kaldıramaz. Ve meselde: **آكَلُ الدَّوابِّ بِرذَونةٌ رَغُوثٌ**; ve o, mef‘ûle mânasında **فَعُول**dur; çünkü o **مَرْغُوثة**dir. Ve Cevherî bu meseli şiir olarak zikretti; şöyle dedi:
آكَلُ منْ بِرْذَوْنَةٍ رَغُوثِ

Ve insanlar onu **رَغَثَه**: ona soru sormayı çoğalttılar; ta ki yanındaki şey tükendi. Ebû Ubeyd dedi ki: **رُغِثَ**, o hâlde o **مَرْغُوثٌ**tur; onu, faili adlandırılmamış olanın kalıbı üzere getirdi: ona soru sormayı çoğalttı; ta ki yanındaki şey tükendi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%AB/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَغَثَهَا
1 رَغَثَهَا ذ , (S, A, K,) aor. رَغَثَ , (K,) inf. n. رَغَثٌ; (TK;) and ↓ ارتغثها; (K;) said of a kid, (S, A,) [and app. of a lamb, (see 4,) or of any young animal,] He sucked her; (S, A, K;) namely, his mother. (S, A.) ― -b2- Hence, in a trad., ذَهَبَ رَسُولُ اللّٰهِ صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنْتُمْ تَرْغَثُونَهَا (assumed tropical:) [The Apostle of God (may God bless and save him) has departed from the world, and ye suck the sweets of it]; meaning the world; i. e. تَرْضَعُونَهَا. (TA.) ― -b3- [Hence also,] رَغَثَهُ النَّاسُ (assumed tropical:) The people, or men, asked, or begged, of him so much that all that he had passed away. (TA.) And رُغِثَ, (ElAhmar, JK, S, K,) inf. n. رِغَاثٌ, (JK,) (assumed tropical:) He (a man) was asked of, or begged of, so much that all that he had became exhausted. (El-Ahmar, JK, S, K.) -A2- رُغِثَ, (K,) or رُغِثَتْ said of a woman, (TA,) He, (K,) or she, (TA,) had a complaint of, or a pain in, the رُغَثَآء. (K, TA.) ― -b2- رَغَثَهُ He thrust, pierced, stuck, or stabbed, him time after time; and so ↓ ارغثهُ. (K. [See also the latter below.])

ارغثتهُ
4 ارغثتهُ ذ , said of a ewe, (S,) [and app. of a she-goat also, (see 1,) or of any female,] She suckled him; (S, K;) namely, her young one. (S.) See also رَغُوثٌ. -A2- ارغثهُ He thrust, pierced, stuck, or stabbed, him in his رُغَثَآء. (K.) ― -b2- See also 1, last signification.

8 اـِرْتَغَثَ see 1, first signification.

رَغْثَآءُ
رَغْثَآءُ ذ : see what next follows.

رُغَثَآءُ
رُغَثَآءُ ذ A certain duct (عِرْقٌ) in the breast, or mamma, (S, K,) that emits the milk: (S:) or a certain sinew, or tendon, (عَصَبَةٌ,) beneath the breast, or mamma: (ISk, T, S, K:) sometimes written ↓ رَغْثَآءُ: (Fr, T, TA:) or the رُغَثَاوَانِ [dual of رُغَثَآءُ] are the two sinews, or tendons, that are beneath the two breasts, or mammو: or what are between the two shoulder-joints and the two breasts, next the arm-pit: (TA:) or two portions of flesh, (JK,) or two small portions of flesh, (TA,) between the ثُنْدُؤَة [q. v.], and the shoulderjoint, (JK, TA,) on either side of the chest: (TA:) or the blackness [app. meaning the areola] of each of the two breasts. (TA.)

أَرْضٌ رُغَاثٌ
أَرْضٌ رُغَاثٌ ذ Land that does not flow with water except (اـِلَّا [but this word is omitted in the TA]) from much rain: (JK, K:) [i. e., that sucks in the rain-water, and does not cause it to flow upon its surface, except when it is copious.]

رَغُوثٌ
رَغُوثٌ ذ Any female suckling; (JK, S, K;) as also ↓ مُرْغِثٌ: (K:) or one says شَاةٌ رَغُوثٌ and رَغُوثَةٌ, meaning particularly a ewe suckling: but [the inf. n.] ↓ اـِرْغَاثٌ has been used in relation to the she-camel: or رَغُوثٌ applied to a شاة means only that has brought forth: (TA:) and one says بِرْذَوْنَةٌ رَغُوثٌ meaning [a hackney-mare] that is sucked, i. q. ↓ مَرْغُوثَةٌ; (S, TA;) and that scarcely ever raises her head from the manger: [whence] it is said in a prov., آكل الدَّوَابِّ بِرْذَوْنَةٌ رَغُوثٌ [The most voracious of beasts is a hackneymare that is sucked]: or, as J gives it [in the S, and Z in the A], thus, as verse:
آكلُ مِنْ بِرْذَوْنَةٍ رَغُوثِ
[More voracious than a hackney-mare that is sucked]: and ↓ مُرْغِثٌ is applied to a woman as meaning suckling: the pl. of رَغُوثٌ is رِغَاثٌ. (TA.) ― -b2- Also A child, or young one, that is suckled; a suckling. (TA.)

مُرْغِثٌ
مُرْغِثٌ ذ : see the next preceding paragraph, in two places. ― -b2- Also (assumed tropical:) Possessing much property. (JK.)

مُرَغَّثٌ
مُرَغَّثٌ ذ [written in the JK مَرْغَث, but said in the K to be like مُحَمَّدٌ,] The part, of the finger, which is the place of the signet-ring. (K.)

مَرْغُوثٌ
مَرْغُوثٌ ذ : see its fem. above, voce رَغُوثٌ. ― -b2- [Hence,] (tropical:) A man asked of, or begged of, so much that all that he had is exhausted. (El-Ahmar, JK, S, A, K.) And (assumed tropical:) Possessing little property. (JK.) And أَمْوَالُهُ مَرْغُوثَةُ (tropical:) [His possessions are exhausted. (A.)

##### Türkçe

**رَغَثَهَا**
1 **رَغَثَهَا** **ذ** , (S, A, K,) muzâri‘i **رَغَثَ** , (K,) mastar ismi **رَغَثٌ**; (TK;) ve ↓ **ارتغثها**; (K;) oğlak hakkında söylenir, (S, A,) [ve görünüşe göre kuzu hakkında da, (4’e bak,) yahut her genç hayvan hakkında,] O, onu emdi; (S, A, K;) yani, annesini. (S, A.) ― -b2- Bundan dolayı, bir rivayette, **ذَهَبَ رَسُولُ اللّٰهِ صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنْتُمْ تَرْغَثُونَهَا** (mecaz kabul edilerek:) [Allah’ın Elçisi (Allah onu mübarek kılsın ve selâmete erdirsin) dünyadan gitti, siz de onun tatlılarını emiyorsunuz]; bununla kastedilen dünya; yani **تَرْضَعُونَهَا**. (TA.) ― -b3- [Bundan dolayı ayrıca,] **رَغَثَهُ النَّاسُ** (mecaz kabul edilerek:) İnsanlar, yahut adamlar, ondan o kadar çok istediler, yahut dilendiler ki, sahip olduğu her şey tükenip gitti. (TA.) Ve **رُغِثَ**, (ElAhmar, JK, S, K,) mastar ismi **رِغَاثٌ**, (JK,) (mecaz kabul edilerek:) O (bir adam) o kadar çok kendisinden istenildi, yahut kendisinden dilenildi ki, sahip olduğu her şey tükenip bitti. (El-Ahmar, JK, S, K.) -A2- **رُغِثَ**, (K,) yahut **رُغِثَتْ** bir kadın hakkında söylenir, (TA,) O, (K,) yahut o (kadın), (TA,) **رُغَثَآء**’da bir şikâyete, yahut bir ağrıya sahip oldu. (K, TA.) ― -b2- **رَغَثَهُ** O, onu defalarca itti, deldi, sapladı, yahut bıçakladı; ve bunun gibi ↓ **ارغثهُ**. (K. [Aşağıda geçen ikincisine de bak.])

**ارغثتهُ**
4 **ارغثتهُ** **ذ** , bir koyun hakkında söylenir, (S,) [ve görünüşe göre keçi hakkında da, (1’e bak,) yahut her dişi hakkında,] O, onu emzirdi; (S, K;) yani, kendi yavrusunu. (S.) **رَغُوثٌ**’a da bak. -A2- **ارغثهُ** O, onu **رُغَثَآء**’sından itti, deldi, sapladı, yahut bıçakladı. (K.) ― -b2- 1’e, son manaya da bak.

8 **اـِرْتَغَثَ**: 1’e, ilk manaya bak.

**رَغْثَآءُ**
**رَغْثَآءُ** **ذ** : hemen ardından gelen şeye bak.

**رُغَثَآءُ**
**رُغَثَآءُ** **ذ** Göğüste, yahut memede, (S, K,) sütü çıkaran belirli bir kanal (**عِرْقٌ**): (S:) yahut göğsün, yahut memenin altında belirli bir sinir, yahut kiriş, (**عَصَبَةٌ,**) (ISk, T, S, K:) bazen ↓ **رَغْثَآءُ** diye yazılır: (Fr, T, TA:) yahut **رُغَثَاوَانِ** [**رُغَثَآءُ**’nun tesniyesi] iki memenin altında bulunan iki sinir, yahut iki kiriş; yahut iki omuz eklemi ile iki meme arasında, koltuk altına yakın olan şey: (TA:) yahut iki parça et, (JK,) yahut iki küçük parça et, (TA,) **ثُنْدُؤَة** [bk.], ile omuz eklemi arasında, (JK, TA,) göğsün iki yanında: (TA:) yahut iki memenin her birinin siyahlığı. (TA.)

**أَرْضٌ رُغَاثٌ**
**أَرْضٌ رُغَاثٌ** **ذ** Çok yağmurdan (اـِلَّا [fakat bu kelime TA’da düşürülmüştür]) başka suyla akmayan arazi: (JK, K:) [yani, yağmur suyunu içine çeken ve bol olmadıkça yüzeyi üzerinde akmasına sebep olmayan.]

**رَغُوثٌ**
**رَغُوثٌ** **ذ** Emziren her dişi; (JK, S, K;) bunun gibi ↓ **مُرْغِثٌ**: (K:) yahut kişi **شَاةٌ رَغُوثٌ** ve **رَغُوثَةٌ** der; özellikle emziren koyun manasında: fakat [mastar ismi] ↓ **اـِرْغَاثٌ** dişi deve hakkında kullanılmıştır: yahut **رَغُوثٌ**, **شاة**’a nispetle, yalnızca doğurmuş olan demektir: (TA:) ve kişi **بِرْذَوْنَةٌ رَغُوثٌ** der; manası, emilen [bir binek kısrak], yani ↓ **مَرْغُوثَةٌ**; (S, TA;) ve yemlikten başını pek nadiren kaldırır: [bundan dolayı] bir darbımeselde şöyle denir, **آكل الدَّوَابِّ بِرْذَوْنَةٌ رَغُوثٌ** [Hayvanların en oburu, emilen bir binek kısraktır]: yahut, J’nin verdiği üzere [S’de, ve Z’nin A’da], şöyle, şiir olarak:
آكلُ مِنْ بِرْذَوْنَةٍ رَغُوثِ
[Emilen bir binek kısraktan daha obur]: ve ↓ **مُرْغِثٌ** bir kadına, emziren manasında uygulanır: **رَغُوثٌ**’un çoğulu **رِغَاثٌ**’tır. (TA.) ― -b2- Ayrıca: Emilen bir çocuk, yahut yavru; emzikli. (TA.)

**مُرْغِثٌ**
**مُرْغِثٌ** **ذ** : iki yerde, bir önceki paragrafa bak. ― -b2- Ayrıca (mecaz kabul edilerek:) Çok mala sahip. (JK.)

**مُرَغَّثٌ**
**مُرَغَّثٌ** **ذ** [JK’da **مَرْغَث** yazılmıştır; fakat K’da **مُحَمَّدٌ** gibi olduğu söylenir,] Parmağın, mühür yüzüğünün yeri olan kısmı. (K.)

**مَرْغُوثٌ**
**مَرْغُوثٌ** **ذ** : yukarıda, **رَغُوثٌ** maddesinde, onun müennesi’ne bak. ― -b2- [Bundan dolayı,] (mecaz:) Kendisine o kadar çok istenilen, yahut dilenilen bir adam ki, sahip olduğu her şey tükenmiştir. (El-Ahmar, JK, S, A, K.) Ve (mecaz kabul edilerek:) Az mala sahip. (JK.) Ve **أَمْوَالُهُ مَرْغُوثَةُ** (mecaz:) [Onun malları tükenmiştir. (A.)]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%AB/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَغَثَ
رَغَثَ A ( n. ac. رَغْث 1 ),
a.  Sucked.

b.  Stabbed repeatedly.

أَرْغَثَ
أَرْغَثَ IV ,
a.  Suckled.

b.  see I (b) .

اِرْتَغَثَ
اِرْتَغَثَ VIII ,
a.  Sucked.

##### Türkçe

رَغَثَ
رَغَثَ A (isim-i masdar: **رَغْث** 1),
a. Emdi.

b. Tekrar tekrar bıçakladı.

أَرْغَثَ
أَرْغَثَ IV,
a. Emzirdi.

b. I (b)’ye bak.

اِرْتَغَثَ
اِرْتَغَثَ VIII,
a. Emdi.
