# رغد (ر-غ-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%BA%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Muhallebi demektir

- Harfler: ر - غ - د
- Kur'an'da: 3 geçiş · 3 ayet · 1 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [رَغَدًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%AF/siga/%D8%B1%D9%8E%D8%BA%D9%8E%D8%AF%D9%8B%D8%A7.md) | فَعَلًا | Bol | 3 | 3 | [2:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%AF/ayet/2:35.md) |

## Mücavir kökler — 36 mücavir (44 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [حيث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%AB.md) — 2 ortak ayet · G² 18 · Hayese sürülmüş tarla demektir
2. [قري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Kasaba
3. [حطط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B7%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Hatit (Tı) cüce demektir
4. [أكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Ekel pas demektir
5. [جوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Ceyee suyun toplandığı çukurdur
6. [طمأن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%A3%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Huzur bulan
7. [صنع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · İmal ederler
8. [خطأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Hata : Hatve, çizgi ve adım anlamına gelir
9. [لبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Lebas” kurulup gerilmiş ser yay, eğilmiş sert ağaç…
10. [بوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Bab kapı demektir
11. [أدم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AF%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Edim dibalı deri demektir
12. [شجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AC%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Ağaç
13. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Şey
14. [مكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kevn tepe demektir
15. [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Örnek verdi
16. [زيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Zade : Azık demektir
17. [ذوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır
18. [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Sikkin” bıçak demektir
19. [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · İlik ve düğme çiftinin her biridir
20. [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
21. [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir
22. [رزق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Üzüm demektir
23. [دخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Dahl: Kuytu yer demektir
24. [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
25. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
26. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
27. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
28. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Kevn, tepe demektir
29. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Bahçe demektir
30. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
31. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
32. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Zalimler
33. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hufre, çukur demektir
34. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
35. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
36. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رغد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سعة, [رحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D8%A8.md), [خصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B5%D8%A8.md) |
| Zıt Kök | [ضنك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%86%D9%83.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Zahmetsiz, hesapsız, akışkan ve geniş maişet; kıvamlı ve yumuşak süt aşı |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi ikram olarak külfetsizce ve endişesizce sunulan tükenmez rızık bolluğu |
| Çekirdek Özet 3 | Efor-maliyet baskısının kalktığı mutlak refah ve güven zeminli tüketim alanı |
| Kritik Hata Riski | Anlamın salt «çokluk» sayılarak külfetsizlik ve psikolojik ferahlık boyutunun yitirilmesi |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رغ | Yayılma, kabarma, köpürme veya sınır tanımaksızın genişleme; nitekim [رغب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8.md) kökünde arzunun engelsizce genişlemesi, [رغم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D9%85.md) kökünde ise kontrolsüz bir baskıyla toprağa yayılma görülür | د | Kapı ve akışkan giriş bildiren harfin eklenmesiyle bu serbest yayılma, yaşantıya ve maişete zahmetsizce dahil olan, engelsizce akıp gelen bir bolluğa dönüşmüştür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Varlığın ve bilincin tepe noktasını, rızkın insanın başını ve önceliğini meşgul eden yönünü temsil eder |
| غ | Göz imgesinden türetme; perdeleme, yoğunlaşma, derinlik | Gözün derinleşmesi ve yoğunlaşması gibi, rızkın maddeten yoğun, kıvamlı ve kuşatıcı bir berekete bürünmesini ifade eder |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket | Kapının ardına kadar açılmasıyla zahmetsiz geçişi ve hiçbir engele takılmaksızın içeri akan nimeti simgeler |
| رغد | Başın yöneldiği kaynaktan yoğun ve kıvamlı bereketin açık bir kapıdan engelsizce içeri akması | Kişinin hayatına külfetsizce dahil olan, hiçbir kısıt ve darlık kapısına çarpmayan engin, tatlı ve bereketli maişet düzeni |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sütün kaynatılıp üzerine un serpilerek pişirilmesiyle elde edilen, çiğnemeye gerek kalmadan kolayca yutulan muhallebi veya lapa kıvamındaki tatlı/yumuşak yiyecek (er-rağîde); ayrıca hayvanın serbestçe otlağa salınıp dilediği gibi otlaması (erğade mâşiyetehû). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İbn Anka el-Fezârî kıtlık tasvirinde kökün somut yiyecek türevini şöyle anar: إذا لم يكن للقوم إلا رغيدة / يخص بها المفطوم دون الأكابر (Kavmin elinde süt ve un bulamacından başka bir şey kalmadığında, o da büyüklere değil yalnızca sütten yeni kesilmiş yavruya ayrılır). |
| Erken Arapça kullanım | Erken bedevi kullanımında kaygısız, külfetsiz ve hesapsız hayat tarzını niteleyen bir şiirde şöyle geçer: فإني لكم جار وإن خفتم الدهرا / فيا ظبي كل رغدا هنيئا ولا تخف (Ey ceylan! Bol bol, afiyetle ve hesapsızca ye, korkma; zira zamandan korksanız da ben size himayeciyim). |

Kaynak: Asâsü'l-Belâga, Lisânü'l-Arab, Kitâbü'l-Ayn, Mekâyîsü'l-Luğa.

### Sami etimolojik katman

Arapça رغد kökü, erken Sami dillerindeki kök yapılarında ağırlıklı olarak akışkanlık, bolluk, kaygısızlık ve yumuşak besin ekseninde tezahür eden bir tabana oturur. Kökün biliteral çekirdeği رغ, köpürme, kabarma, gevşeme ve sınır tanımayan yayılma nosyonlarıyla ilintilidir. Aramice ve Süryanicede doğrudan r-g-d kök dizilişi belirgin bir leksikal kök olarak korunmamış, ancak arzu, iştah ve engelsiz yönelim anlamlarını taşıyan soydaş r-g-b / r-g-g tabakalarıyla anlam akrabalığı kurmuştur. Arapçada bu kök, hem hayvancılık hayatındaki serbest otlama ve beslenme (külfetsizlik) hem de süt ile unun birleşiminden doğan en yumuşak, zahmetsizce tüketilen besin formu olan «rağîde» (muhallebi/bulamaç) üzerinden somutlaşmıştır. Dolayısıyla kökün anlamsal gelişimi, meşakkatin tamamen dışlandığı, tüketiminde çiğneme veya sindirim zorluğu bulunmayan mutlak refah zeminine işaret eder.

Güven: Güçlü

Kaynak: Lisânü'l-Arab, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Brown-Driver-Briggs.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Zahmetsiz besin ve serbest otlama | «Er-rağîde» (unlu süt aşı/muhallebi) çiğneme külfeti gerektirmeyen en yumuşak taamdır; «erğade'l-mâşiye» ise sürüyü hesapsızca merada yaymaktır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İkili çekirdek akrabalığı ve leksikal daralma | رغ çekirdeği üzerinden Süryanice ve İbranicedeki şiddetli iştah, arzu ve yayılma kökleriyle semantik ortaklık taşır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış kollarında doğrudan fonetik ve morfolojik denkliği teyit edilmiş güvenilir veri bulunamamıştır | Veri bulunamadı |

Kaynak: Mekâyîsü'l-Luğa, Lisânü'l-Arab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رغد | Anlamlı | Bolluk, külfetsiz refah | Zahmetsiz, geniş ve hesapsız maişet; muhallebi kıvamında yumuşak süt aşı | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [ردغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%BA.md) | Anlamlı | Çamur, bataklık | İnsanı veya hayvanı içine çeken, hareketini zorlaştıran yoğun ve cıvık balçık | Kur'an'da geçmez; sıvı kıvamın refah yerine zorluğa dönüşmesi |
| [غرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%AF.md) | Anlamlı | Şakıma, ötme | Kuşun veya insanın sesini yumuşak ve nağmeli biçimde uzatarak çıkarması | Kur'an'da geçmez; sesteki engelsiz akış ve ferahlık |
| [غدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%AF%D8%B1.md) | Anlamlı | Ahdi bozma, terk etme | Bir şeyi geride bırakma; su birikintisinin geride kalması veya sözü arkaya atma | Kur'an'da geçer; zıt yönde bir akış kırılması |
| درغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| [دغر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D8%B1.md) | Anlamlı | İtme, hücum etme | Bir mekana veya topluluğa aniden, pervasızca ve hesapsızca dalmak | Kur'an'da geçmez; engelsiz giriş hareketinin sertleşmesi |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رغد | Merkez | Külfetsiz ve hesapsız refah | Bolluğun getirdiği nimetin hiçbir meşakkat, hesap ve korku taşımaksızın tüketilmesidir | Akışkan, yumuşak, zahmetsiz ve sürekli maişet |
| سعة | Komşu | İmkân genişliği | Sayısal, hacimsel veya mekânsal genişliği ifade eder; mutlaka külfetsizlik içermeyebilir | Darlık ve yokluğun zıddı olan potansiyel zenginlik |
| [رحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D8%A8.md) | Komşu | Mekânsal ferahlık | Alanın ve mekanın darlıktan kurtulup genişlemesi ve konuğa açılmasıdır | Fiziksel ve ruhsal mekan genişliği |
| [خصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B5%D8%A8.md) | Komşu | Üretim bereketi | Toprağın bol ürün vermesi, otlakların yeşermesi ve ziraatın artmasıdır | Doğal üretim kaynaklı biyolojik zenginlik |
| [ضنك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%86%D9%83.md) | Zıt | Daralma ve meşakkat | İnsanın nefesini daraltan, külfetli, sıkıntılı ve tüketimi eziyetli olan darlık | Hayatın her cepheden baskılanıp zorlaşması |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رغد | Külfetsiz ve hesapsız maişet bolluğu | Nimetin hem mebzul hem de hiçbir zahmet, bedel ve korku gerektirmeksizin akmasını ifade eder | Kesin |
| Latince | Commoditas, affluentia | Zahmetsiz bolluk, rahatlık | Affluentia akıp gelen zenginliği, commoditas ise külfetsizliği karşılar; ancak tek başlarına yiyeceğin çiğnenmeksizin yutulması boyutunu içermez | Güçlü |
| İngilizce | Effortless abundance, lavish ease | Zahmetsiz bolluk, refah içinde akış | Maddi zenginliğin yanında efor sarf etmeden yaşama konforunu ifade eder; kültürel süt-aş metaforunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Müheloser Überfluss, Wohlleben | Zahmetsiz bolluk, kaygısız refah | Maddi darlığın olmamasını ve endişesizce tüketimi anlatır | Güçlü |
| Fransızca | Opulence aisée, abondance sans peine | Külfetsiz refah, zahmetsiz bolluk | Bolluğun hiçbir zahmet ve meşakkat üretmeksizin insanın önüne serilmesini karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisânü'l-Arab.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رَغَدًا (Cennet nimeti bağlamında) | Efor, yorgunluk ve bedel gerektirmeyen, sınırsız ve hesapsız tüketim | Adem ve eşine cennette sunulan, diledikleri yerden hiçbir meşakkate katlanmaksızın faydalanma serbestisi (Bakara [2:35](https://lisan.digital/tr/ayet/2:35.md)) |
| رَغَدًا (Yeryüzü yerleşimi bağlamında) | Savaş, kıtlık ve arayış külfeti olmaksızın emniyet içinde ulaşılan bol şehir rızkı | İsrailoğullarına vadolunan beldeye girip diledikleri gibi zahmetsizce tüketmeleri emri (Bakara [2:58](https://lisan.digital/tr/ayet/2:58.md)) |
| رَغَدًا (Toplumsal nankörlük ve refah bağlamında) | Dışarıdan taşınma veya üretme zorunluluğu kalmaksızın her yönden kendiliğinden emniyetle akan refah | Güven içindeki bir kente rızkının her yerden bolca ve kendiliğinden akması, ardından nankörlükle bu akışın kesilmesi (Nahl [16:112](https://lisan.digital/tr/ayet/16:112.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi ikram ve ahiret nimetlerinin tabiatı | Cennet nimetlerinin kesintisizliği, hiçbir külfet (tekellüf) ve bedensel atık/yorulma üretmemesi meselesi | Rızkın ilahi lütuf olarak nedensellik bağından ve çalışma zahmetinden arındırılması |
| Fıkıh | Maişet standartları ve nafaka takdiri | Temel ihtiyaç sınırının (kifayet) ötesine geçen refah harcamaları ve israf sınırı | Maişette genişlik, zahmetsizlik ve darlık baskısının bulunmayışı |
| Tefsir | Ahit ve nankörlük psikolojisi | Cennetteki veya bir beldedeki mutlak güven ve külfetsiz rızkın nankörlükle nasıl zail olduğu | Bolluğun salt nicelik değil, psikolojik emniyet ve korkusuzlukla birlikte var olması |
| Hadis | Müminin kanaati ve dünya refahı | Müstağni yaşamak ile refah içinde yaşamak arasındaki denge; hadislerde «erğada» fiilinin bolluk ihsanı olarak geçmesi | İnsanın kalbini dünyaya bağlamayan, minnetsiz ve hesapsız ilahi rızık |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Cennet prototipi ve hidayet nimeti | Minnetsiz ihsan | Şükür zemini oluşturma | İnsanın kendi kudretiyle değil, doğrudan Yaratıcı'nın ikramıyla kaygısızca doyması | Kesin |
| İlmi | Bilgiye erişim ve kavrayış kolaylığı | Berrak ve zahmetsiz idrak | Zihinsel engelleri kaldırma | Muhallebi gibi çiğnenmeden hazmedilen, zorlama teviller gerektirmeyen açık hakikat zemini | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve güvenlik ortamı | Korkusuz ve barışçıl refah alanı | Toplumsal istikrarı koruma | Şehrin her yönünden rızkın akması ancak mutlak bir iç ve dış asayiş ortamıyla mümkündür | Kesin |
| İktisadi | Dağıtım ve tüketim dinamikleri | Maliyet ve efor baskısından arınmış tüketim | Refahı tabana yayma | Temel metalara erişimde kıtlık, yüksek efor ve darboğaz baskısının sıfırlanması hali | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sürtünmesiz akışkan dinamiği (Viskozitesiz / sıfır dirençli akış) | Bir sıvının hiçbir enerji kaybına veya sürtünme direncine uğramaksızın sonsuz bir rahatlıkla akması durumu, enerjinin efor sarf edilmeden transferine denk gelir | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Temel gelir güvencesi ve sıfır marjinal maliyetli refah | Bireyin hayatta kalmak için hiçbir varoluşsal kaygı, tükeniş ve aşırı çalışma baskısı hissetmeksizin refah nimetlerine erişebildiği ideal sosyal durum | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin yalnızca «bolluk», «lüks» veya «maddi zenginlik» olarak tercüme edilmesi; kavramın özündeki zahmetsizlik, hesapsızlık ve emniyet boyutunun göz ardı edilmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | رغد yalnızca çokluğu değil; içinde korku, hesap, meşakkat, yorgunluk ve tükenme endişesi barındırmayan mutlak huzurlu tüketim zeminini tanımlar |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cennetin veya Kur'an'da övülen refahın modern tüketim çılgınlığı ve kapitalist lüks üretimiyle bir tutulması; Nahl 112'deki gibi güven (emniyet) olmadan rızkın «rağad» olamayacağının unutulması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanoğlunun yeryüzündeki varoluşsal sancısının (çalışma, terleme, didinme) cennetteki asıl fıtratında bulunmadığını; ilahi düzenin nihai hedefinin külfetsiz bir güven ve refah ortamı olduğunu gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Cennet tasvirlerinde (Bakara [2:35](https://lisan.digital/tr/ayet/2:35.md)), İsrailoğullarının çölden yerleşik hayata geçiş ve imtihan süreçlerinde (Bakara [2:58](https://lisan.digital/tr/ayet/2:58.md)) ve toplumsal nankörlüğün çöküş getirdiği belde misallerinde (Nahl [16:112](https://lisan.digital/tr/ayet/16:112.md)) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Refahın sadece çok para veya mal biriktirmek olduğu zannını yıkar; nimetin gerçekte ancak korkusuzluk, zahmetsizlik ve şükür ahlakıyla birleştiğinde bir saadet vesilesi olabileceğini ortaya koyar |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Süt ve unun kaynatılıp karıştırılmasıyla yapılan, çiğneme zahmeti olmaksızın boğazdan kolayca kayıp giden muhallebi/lapa kıvamındaki yumuşak yiyecek (rağîde) ve hayvanın hiçbir engele takılmaksızın merada serbestçe otlaması.
- Soyut anlam: İnsanın maişetini temin ederken hiçbir meşakkat, hesap, daralma ve endişeye maruz kalmadığı, sınırsız ve külfetsiz ilahi ikram akışı.
- Sistematik karşılık: İktisadi ve siyasi emniyet zemininde, harcanan enerji ve maliyetin sıfıra yaklaştığı, buna karşılık elde edilen fayda ve refah akışının süreklilik kazandığı ideal durum.
- LaTeX modeli: $$R = \lim_{E \to 0} \left( \frac{\Phi(N)}{C(t)} \right) \cdot \mathbb{I}_{\{S = 1\}}$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $R$ kavramsal olarak رغد durumunu; $N$ sunulan nimeti; $\Phi(N)$ bu nimetten elde edilen mutlak akışkan doyum ve faydayı; $C(t)$ zamana bağlı maliyet, tükenme ve meşakkat fonksiyonunu; $E$ harcanan beşeri efor ve bedensel zahmeti temsil eder. $E \to 0$ limiti, meşakkatin sıfırlandığı zahmetsiz durumu modeller. $\mathbb{I}_{\{S = 1\}}$ ise emniyet ve güven durumunu gösteren gösterge fonksiyonudur; korkunun olduğu yerde ($S = 0$) sonuç sıfırlandığından, mutlak refahın ancak tam güven ortamında gerçekleşebileceğini sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%BA%D8%AF/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%AF/ayet/2:35.md) — رَغَدًا

وَقُلْنَا يَاآدَمُ اسْكُنْ أَنْتَ وَزَوْجُكَ الْجَنَّةَ وَكُلَا مِنْهَا رَغَدًا حَيْثُ شِئْتُمَا وَلَا تَقْرَبَا هَذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُونَا مِنَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Ve demiştik ki: Ey Adem, sen, eşinle birlikte cennette otur. Dilediğiniz O’na döndürüleceksiniz.

### [Bakara 2:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%AF/ayet/2:58.md) — رَغَدًا

وَإِذْ قُلْنَا ادْخُلُوا هَذِهِ الْقَرْيَةَ فَكُلُوا مِنْهَا حَيْثُ شِئْتُمْ رَغَدًا وَادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا وَقُولُوا حِطَّةٌ نَغْفِرْ لَكُمْ خَطَايَاكُمْ وَسَنَزِيدُ الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Hani; şu kasabaya girin, dilediğiniz yerde istediğinizi bol bol yeyin, kapısından secde ederek girin, affet deyin, kusurlarınızı örtelim. İyilik

### [Nahl 16:112](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%AF/ayet/16:112.md) — رَغَدًا

وَضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا قَرْيَةً كَانَتْ آمِنَةً مُطْمَئِنَّةً يَأْتِيهَا رِزْقُهَا رَغَدًا مِنْ كُلِّ مَكَانٍ فَكَفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللَّهِ فَأَذَاقَهَا اللَّهُ لِبَاسَ الْجُوعِ وَالْخَوْفِ بِمَا كَانُوا يَصْنَعُونَ

Meal (IK): Allah; size, huzur ve güven içinde bir kasabayı misal olarak verir. Her yandan oraya bol bol rızık geliyordu. Ama Allah’ın nimetine nankörlük ettiler de yaptıklarından dolayı Allah onlara açlık ve korku belasını tattırdı.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Muhallebi demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والدال والراء معهما
غ د ر، ر غ د، د غ ر، ر د غ، غ ر د مستعملات غدر: غَدَرَ غَدْراً أي: نَقَضَ العَهْدَ ونحوَه. ويقال: غُدَرُ أي يا غَدَارُ، وللمرأة غَدارِ أي يا غَدَارةُ. ويا ابن مَغدِر ويا مَغْدِرُ.
ولا يقال: رجل غُدَرُ، لأن "غُدَر" عندهم في حد المَعْرِفةِ، وإذا كان في حد النَّكرِةِ صرف فتقول: رأيت غُدَراً من الناسِ.
ورجلٌ مَغْدِرانُ: كثيرُ الغدرِ.
والغَديرُ: مستنقع ماء المطر صغيراً كان أو كبيراً ولا يبقى إلى القَيْظِ إلا ما يَّتخِذُه الناس من عد أو حائِرٍ أو وجذٍ أو وقطٍ أو صهريجٍ.
وكل عَقيصةٍ غَديرةٌ، قال:
غَدائْرُهُ مُسْتَشْزِراتٌ إلى العُلَى
والمُغادَرَةُ: أأترك: وهو تَرْكُ شيءٍ مُسَلَّماً.
وقوله تعالى: "لا يُغادِرُ صَغيرةً ولا كَبيرةً"، أي لا يترك الكتاب شيئاً إلا أحصاه. وكل متروكٍ في مكان فقد غُودِرَ، وكذلك أغدَرْتُ الشيء أي تركتُه. ورجل ثبت الغَدَر أي ثابت في قتالٍ أو كلامٍ، وأصل الغَدَر الموضع الكثير الحجارة والصعب المسلك، لا تكاد الدابة تتخلص منه، فكأن قولك: غادَرَه أي تركه في الغَدَر، فاستعمل ذلك حتى يقال: غادَرْتُه أي خَلَّفْتُه، قال العجاج:
وإن تَلَقَّى غَدَراً تَخَطْرَفا
وأَغْدَرَتِ الليلةُ فهي مُغْدِرةٌ أي مظلمةٌ.
دغر:
الدَّغْرُ: الإقْتِحامُ من غير تثبتٍ. يقال: أدْغَروا عليهم في الحملة. وفي الحديث: "ليس في الدَّغْرةِ قطعٌ"، وهو اسم ما دَغَرْتَ أي استَلَبْتَ. ولغة الأزد لصبيانهم: "دَغْرَي لاصَفَّي" أي احملوا ولا تُصافُّوا. وفي خُلُقِهِ دَغَرٌ، أي: تخلفُ.
ودَغَرْتَ الغلامَ أي غَمَزْتُ حلقه من العُذْرةِ.
ردغ: الرَّدَغَةُ: وحلٌ كثيرٌ سواخي الطين. ومكانٌ رَدِغٌ. وارتدغ الرجل: وقع في الرَّداغِ أي: الوحل.
والمَرادِغُ: ما بين الترقوة إلى العنق، الواحدة مَرْدَغةٌ.
غرد: كل صائتٍ طربِ الصوت فهو غَرِدٌ. وقد غَرَّدَ تغريداً، قال:
إذا غَرَّدَ المُكَاءُ في غير روضةٍ		فويل لأهل الشّاءِ والحُمُـراتِ
والغَرادُ: الكمأةُ الرديئة، الواحدة: غَرَدةٌ.
رغد: عَيْشٌ رَغيدٌ أي: رَغَدٌ، رَفيهٌ.
والرَّغَدُ: سعة العيش وقومٌ رَغَدٌ ونساءٌ رَغَدٌ.
وارغادَّ المريض إذا عرفت فيه ضَعْضَعةً من غير هزالِ.
والمُرْغادُّ: المُتَغَيِّرُ اللَّوْنِ غَضَباً ونحوه.

##### Türkçe

باب **الغين** و**الدال** و**الراء** معهما
**غ د ر**، **ر غ د**، **د غ ر**، **ر د غ**، **غ ر د** مستعملat

**غدر**: **غَدَرَ** **غَدْراً** yani: ahdi ve benzerini bozdu. Ve denilir: **غُدَرُ** yani “ey **غَدَارُ**”; ve kadın için **غَدارِ** yani “ey **غَدَارةُ**”. Ve “ey **ابن مَغدِر**” ve “ey **مَغْدِرُ**”.

Ve denilmez: adam **غُدَرُ**; çünkü “**غُدَر**” onların yanında marife sınırındadır; nekre sınırında olunca tenvinlenir; şöyle dersin: “İnsanlardan **غُدَراً** gördüm.”

Ve bir adam **مَغْدِرانُ**: çok gadr eden.

Ve **الغَديرُ**: yağmur suyunun birikintisi; küçük de olsa büyük de olsa; ve **القَيْظِ**’e kadar kalmaz; ancak insanların **عد** yahut **حائِرٍ** yahut **وجذٍ** yahut **وقطٍ** yahut **صهريجٍ**’den yaptıkları (kalır).

Ve her **عَقيصةٍ** bir **غَديرةٌ**’dir; dedi ki:
**غَدائْرُهُ مُسْتَشْزِراتٌ إلى العُلَى**

Ve **المُغادَرَةُ**: “Bırakır mıyım?”; o, teslim edilmiş bir şeyi terk etmektir.

Ve Yüce Allah’ın sözü: “**لا يُغادِرُ صَغيرةً ولا كَبيرةً**”, yani kitap hiçbir şeyi bırakmaz; ancak onu sayıp dökmüştür. Ve bir yerde bırakılmış her şey, muhakkak **غُودِرَ** olmuştur; yine “**أغدَرْتُ** şeyi” yani onu bıraktım. Ve bir adam **ثبت الغَدَر**: savaşta yahut sözde sabit; ve **الغَدَر**’in aslı, taşı çok olan ve yolu zor olan yerdir; binek hayvanı ondan neredeyse kurtulamaz; sanki senin “**غادَرَه**” sözün, onu **الغَدَر** içinde bıraktı demektir; sonra bu kullanıldı da “**غادَرْتُه**” denildi, yani onu geride bıraktım; **العجاج** dedi ki:
**وإن تَلَقَّى غَدَراً تَخَطْرَفا**

Ve “**أَغْدَرَتِ** gece” yani o **مُغْدِرةٌ**’dir: yani karanlık.

**دغر**:
**الدَّغْرُ**: sağlamca durup düşünmeden atılma. Denilir: “Hücumda onların üzerine **أدْغَروا**.” Hadiste: “**ليس في الدَّغْرةِ قطعٌ**”; ve o, “**دَغَرْتَ**” yani yağmaladığın şeyin adıdır. Ve **الأزد**’in çocuklarına dili: “**دَغْرَي لاصَفَّي**” yani “yüklenin ve saf tutmayın.” Ve onun huyunda **دَغَرٌ** vardır, yani: geri kalma.

Ve “**دَغَرْتَ** oğlanı” yani **العُذْرةِ**’den (dolayı) boğazını sıktım.

**ردغ**: **الرَّدَغَةُ**: çamurun gevşek kısımları çok olan çokça balçık. Ve **رَدِغٌ** bir yer. Ve adam **ارتدغ**: **الرَّداغِ**’a düştü; yani balçığa.

Ve **المَرادِغُ**: köprücük kemiği ile boyun arası; teki **مَرْدَغةٌ**.

**غرد**: sesi neşeli olan her sesli (kimse) **غَرِدٌ**’dir. Ve **غَرَّدَ** **تغريداً**; dedi ki:
**إذا غَرَّدَ المُكَاءُ في غير روضةٍ		فويل لأهل الشّاءِ والحُمُـراتِ**

Ve **الغَرادُ**: kötü trüf mantarı; teki: **غَرَدةٌ**.

**رغد**: **عَيْشٌ رَغيدٌ** yani: **رَغَدٌ**; refah içinde.

Ve **الرَّغَدُ**: geçimin genişliği; ve bir kavim **رَغَدٌ** ve kadınlar **رَغَدٌ**.

Ve hasta **ارغادَّ** olur; onda zayıflama olmaksızın bir **ضَعْضَعةً** tanıdığında.

Ve **المُرْغادُّ**: öfke ve benzeri sebebiyle rengi değişen.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

عيشَةٌ رَغْدٌ ورَغَدٌ، أي واسِعَةٌ طيّبةٌ. تقول: رَغِدَ عيشُهم ورَغُدَ عَيْشُهم، بكسر الغين وضمّها. وأرغد القوم: أخْصَبُوا وصاروا في رَغَدٍ من العَيْش. وأرغَدوا مواشيَهم: تركوها وسَوْمَها. أبو عمرو: الرغيدَةُ: اللبن الحليب يُغلى ويُذَرُّ عليه دقيق، ثمَّ يُساط ويُلْعَقُ لَعْقاً. وارْغادَّ اللبنُ ارغيداداً، أي اختلط بعضاً ببعض ولم تتمَّ خُثُورَتُه بعد. والمُرْغادُّ: الشاكّ في رأيه لا يدري كيف يُصْدِرهُ. وكذلك الارغيدادُ في كلّ مختلط.

##### Türkçe

**عيشَةٌ رَغْدٌ** ve **رَغَدٌ**: yani geniş, hoş. Şöyle dersin: **رَغِدَ عيشُهم** ve **رَغُدَ عَيْشُهم**; **الغين**’in kesresiyle ve zammıyla. Ve **أرغد القوم**: bolluğa erdiler ve yaşayıştan bir **رَغَدٍ** içinde oldular. Ve **أرغَدوا مواشيَهم**: onları ve onların otlatılmasını bıraktılar. Ebû Amr: **الرغيدَةُ**: süt (taze süt) kaynatılır ve üzerine un serpilir; sonra karıştırılır ve yalayarak yenir. Ve **ارْغادَّ اللبنُ ارغيداداً**: yani birbirine karıştı ve onun pıhtılaşması henüz tamamlanmadı. Ve **المُرْغادُّ**: görüşünde şüphe eden, onu nasıl çıkaracağını bilmeyen. Ve her karışık şeyde **الارغيدادُ** da böyledir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ د ر
غدر ، غرد ، دغر ، رغد ، ردغ : مستعملة .
غدر : قال الليث : تقول : غَدَرَ يَغْدِرُ غَدْراً إذا نقض العهد ونحوه ، ورجلٌ غُدَرٌ وغَدّارٌ وامرأةٌ غَدّارٌ وغَدّارةٌ ، ولا تقول العرب : هذا رجلٌ غُدَرُ لأن الْغُدَرَ في حدّ المعرفةِ عندهم .
وقال أبو العباس المبرّد : فُعَلُ إذا كان
نَعْتاً نحو : سُكَع وكُتَع وحُطَم فإنه ينصرف .
قال الله تعالى : ( يَقُولُ أَهْلَكْتُ مَالاً ) ( البلد : 6 ) .
قال : فأما ما كان منه لم يقع إلا معرفة ، نحو : عُمَر وقُثَم ولُكَعَ ، فإنه غير منصرف في المعرفة ، لأنه معدول في المعرفة ، عن عامر وقاثم في حال التسمية ، فلذلك لم ينصرف . قال أبو منصور : فأما غُدَرٌ ، فإنه نعت مثل حُطَم وهو ينصرف .
وأخبرني الإيادِيُّ عن شمرٍ : رجلُ غُدَرٌ : أي غادرٌ ورجلٌ نُصرٌ : ناصرٌ ، ورجلٌ لُكَعٌ أي لئيم نَوَّنَها كلَّها خلافَ ما قال الليث ، وهو الصواب ، إنما يُترك صرف باب فُعَل : إذا كان اسْماً معرفةً مثل عُمرَ وزُفرَ لأن فيها العِلّتَيْن الصرف والمعرفة ، وليلةٌ مُغدِرَةٌ : شديدة الظلمة ، ويقال أيضاً : ليلةٌ غَدِرةٌ : بينة الغَدَرِ : إذا كانت شديدة الظلْمةِ ، روى ذلك كلَّه أبو عبيد عن أبي عمرو .
وفي الحديث : ( من صلى العشاءَ في جماعةٍ في الليلة المغْدِرةِ فقد أوجب ) ، والليلةُ الْمُغدرةُ : الشديدة الظلمةِ التي تُغدرُ الناس في بيوتهم وكنِّهمْ أي تَتْركُهمْ .
ويقال : أعانني فلانٌ فأغدَرَ ذلك له في نفسي مَودّةً : أي : أبقى . وقيل : إنها سُمِّيتْ مُغدرةً لتركها مَنْ يخرج فيها في الغَدَرِ وهي الْجِرَفَةُ .
أبو عبيد عن أبي زيد : رجلٌ ثبْت الغَدَرِ : إذا كان ثَبْتاً في قتالٍ أو كلام ، اللحيانيُّ عن الكسائي ، يقال : ما أثْبَتَ غدَرَ فلانٍ : أي ما بقيَ من عقلِه .
قال : وقال الأصمعي : الْغَدَرُ : الجِحَرةُ والجِرَفة في الأرض فيقال : ما أثبتَ حجته وأقلَ زلقَه وعثارَه .
وقال ابن بزْرج : إنه لثَبْت الْغَدَرِ : إذا ناطق الرجالَ ونازعهم كان قويّاً ، والْغدر : جِرَفة الأرضِ وجراثيمها ، وفي النهر غَدَر : وهو أن يَنضبَ الماءُ ويبقى الوحل ، والغدْراءُ : الظلمة يقال : خَرجنَا في الْغَدْرَاء .
وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( يا ليتني غودِرْت مع أصْحَابِ نُحصِ الجبَل ) .
قال أبو عبيدة : يا ليتني اسْتشْهدت معهم .
وقال الله جل وعز : ( لاَ يُغَادِرُ صَغِيرَةً وَلاَ كَبِيرَةً ) ( الكهف : 49 ) ، أي : لا يترك ، وقد غادر وأغدر بمعنى واحدٍ . وقال الفقعسيُّ :
هل لَكِ والعَارِضُ مِنكِ غَائِض
في هَجْمَةٍ يُغْدِرُ منها القَابِضُ
وقال الليث : الغَدِيرُ مستنقعُ ماءِ المطر صغيراً كان أو كبيراً غير أنَّه لا يَبقَى إلى القَيْظ إلاَّ ما يتَّخذُه الناسُ من عِدَ أو وَجْذٍ أو وَقْطٍ أو صِهْرِيجٍ أو حائرٍ .
قلت : العِد : الماءُ الدائمُ الذي لا انقطاع له ، ولا يُسَمَّى الماءُ المجموع في غديرٍ أو صِهْريجٍ أو صِنْعٍ عِدّاً لأن العِدَّ ما دام ماؤُه مثلُ ماءِ العين والرَّكيَّةِ .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : الغَدَائرُ : الذَّوَائبُ ، واحدتُها غَديرةٌ .
وقال الليث : كلُّ عَقِيصَةٍ غَديرة .
وأنشد :
غدائرُه مستشزراتٌ إلى العُلى
وأخبرني المنذريُّ عن ثعلب عن سلمة عن الفرَّاء قال : الغَدِيرة والرغِيدةُ واحد ، وقد اغْتَدر القوم إذا جعلوا الدَّقيقَ في إِناءٍ وصبُّوا عليه اللَّبن ثمَّ رَضفوه بالرِّضاف .
وقال ابن السكيت : يُقال : على فلان غِدَرٌ من الصَّدقة : أي : بقايا منها ، وأَلْقت الشاةُ غُدُورَها ، وهي أَقْذَاءٌ وبقايا تَبقَى في الرَّحِم تُلْقِيها بعد الوِلادة .
قلت : واحدةُ الغِدَرِ غِدْرَةٌ ، وتُجْمَعُ غِدَراً وغِدَرَاتٍ .
ورَوى بيتَ الأعشى :
لها غِدَراتٌ واللَّواحِقُ تَلْحَقُ
هكذا أنشدنيه أبو الفضل ، وذَكر أنَّ أبا الهيثم أنشدهُ : غَدَراتٌ .
وقال المؤرّجُ : يقال : غَدَرَ الرجُل يَغدِرُ غَدْراً إِذا شربَ من ماء الغدير ، قلتَ : القِياس غَدِرَ الرجلُ يَغْدَرُ غَدَراً بهذا المعنى لا غَدَر ، ومِثلُه كَرِعَ إذا شَرب الكَرَعَ .
وقال اللحياني : ناقةٌ غَدِرَةٌ غَبِرَةٌ غَمِرَةٌ إذا كانت تَخَلَّفُ عن الإبلِ في السَّوْقِ ، وبفُلان غادِرٌ من مرضٍ وغابرٌ : أي : بقيَّةٌ .
ثعلب عن ابن الأعرابي : المغْدَرَةُ : الْبِئْرُ تُحْفَرُ في آخر الزَّرْع لتَسْقِيَ مذانبَهُ .
وقال أبو زيد : الغَدَرُ والجَرَلُ والنَّقَلُ : كلُّ هذا الحجارةُ مع الشَّجَر .
دغر : رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال للنساء : ( لا تُعَذِّبْنَ أولادَكُنَّ بالدَّغْر ) .
قال أبو عبيد : قال أبو عبيدة : الدَّغْرُ : غَمْزُ الحَلْق ، وذلك أنَّ الصبيَّ تأخذه العُذرةُ وهو وَجَعٌ يَهِيجُ في الحَلْق من الدم فإذا دفَعَت المرأةُ ذلك الموضعَ بإِصبعِها قيل : دَغَرَتْ تَدْغَرُ دَغْراً وعَدَرَتْه عَدْراً ، فهو مَعْدورٌ .
وفي حديث عليَ رحمه الله : لا قَطْعَ في الدَّغْرَة ، وهي الخَلْسَة .
قال أبو عُبيد : وهي عندي من الدَّفْع أيضاً ، وإنما هو تَوثُّبُ المختلِس ودفْعُه نفسَه عَلَى المتَاع لِيخْتَلِسَهُ ، قال : ويقال في مَثلٍ : دَغْراً لا صَفّاً ، يقولُ : ادْغَرُوا عليهم ولا تُصافُّوهم .
وقرأتُ بخطِّ أبي الهيثم لأبي سعيد الضَّرِير أنه قال : الدَّغْرُ سُوء الغذاء للولَد ، وأن تُرْضِعَه أُمُّه فلا تُرْوِيه فيَبقى مُسْتَجِيعاً يَعترضُ كلَّ من لقِي فيأكلُ وَيمُصُّ ويُلقَى
عَلَى الشَّاة فيَرْضعها وهو عذاب للصبيِّ .
وقال الليث : الدَّغْر : الاقتحام من غير تثبُّتٍ .
يقول : ادْغَروا عليهم في الحَمْلَة . قال : ولُغةٌ للأَزْدِ في لُعبة لصبيانهم دغْرَى لا صَفَّى ، أي : ادْغَروا ولا تُصافُّوا .
قال : وتقول في خُلُقه دَغَرٌ كأنه استلآمٌ .
وقال أبو سعيدٍ فيما يرُدُّ عَلَى أبي عبيد : الدَّغْرُ في الفَضِيل ألا تُرْوِيَهُ أُمُّه فَيَدْغَر في ضَرْع غيرها .
فقال عليه السلام للنساءِ : ( لا تُعَذِّبْنَ أَولادَكُنَّ بالدَّغْرِ ولكنْ أرْوِينَهم لئلاَّ يدْغَروا في كلِّ ساعة ويستجِيعوا ، وإنما أَمَر بِإروَاءِ الصِّبيان من اللبن ، قلت : والقَوْل ما قال أبو عُبيد .
وفي الحديث ما دلَّ على صحة قوله أَلاَ تراه قال لهنَّ : ( عليكُنَّ بالقُسْط البحريِّ فإنَّ فيه شِفاءً ) .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : المَدْغَرَةُ : الحرْبُ العَضُوض التي شِعارها دَغْرَى ، ويقال دَغْراً .
ردغ : قال الليث : الرَّدَغةُ : وَحَلٌ كثير ، ومكان رَدِغ ، وارْتَدَغ الرَّجُل : إذا وَقَع في الرِّداغ قلت : وهذا صحيح .
وقال أبو زيد : هي الرَّدَغةُ ، وقد جاء رَدْغة ، قال : وفي مَثَلٍ من المُعاياة ، قالوا ضَأْن بذِي تُنَاقِضَة تقطعُ رُدغة الماءِ بعَنَق وإرْخاءٍ بسكونِ دالِ الرَّدْغةِ في هذه وَحْدَها ، ولا يُسَكِّنونها في غيرِها .
أبو عبيد عن أبي عمرو : المَرَادِغُ ما بين العُنق إلى التَّرْقُوَة ، واحدتُها : مَرْدَغة .
وقال ابن شميل : إذا سَمِن البعيرُ كانت له مَرَادغُ في بطنه وعلى فروع كَتِفيه ، وذلك أنَّ الشَّحْمَ يَتَراكبُ عليها كالأرانب الجُثُوم وإذا لمْ تكن سمينةً فلا مَرْدغةَ هُناك ، يقال : إن ناقَتك ذاتُ مَرادغَ ، وجملك ذُو مَرادِغ .
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : الْمَرْدَغَةُ : اللَّحْمةُ التي بين وابلةِ الكتفِ وجناجِنِ الصدرِ قال : والْمَرْدَغة : الرَّوضة البهيةُ .
وفي حديث شداد بن أَوْسٍ أنه تخلف عن الجمعة وقال : منعنا هذا الرِّدَاغ .
غرد : قال الليث : كل صائتٍ طربِ الصوت غَرِدٌ وأنشد :
غَرِدٌ يَحُكُّ ذِرَاعَه بذراعِهِ
والفعل : غَرَّدَ يُغَرِّدُ تغريداً .
أبو عبيد عن الأصمعيِّ : التَّغرِيدُ : الصوت ، والْغِرْدَةُ والْمَغْرُودُ من الكمأَة ، هكذا رواه بفتح الميم .
وأخبرني المنذري عن أبي الهيثم أنه قال : الْغَرَدُ والْمُغْرُودُ ، بضم الميم : الكمأَةُ وهو مَفعولٌ نادرٌ وأنشد :
لو كُنْتُمو صُوفاً لكُنْتُمْ قَرَدا
أَوْ كُنْتُمو لَحْماً لَكُنْتُمْ غَرَدَا
أبو عبيد عن أبي عمرو : الْغَرَادُ : الكمأَةُ واحدتها غرادةٌ .
ويُقال : هي الغِرادُ واحدتُها غَرَدَةٌ .
وقال ابن السكيت : قال الفرَّاءُ : ليس في الكلام مفعول بضم الميم إلا مُغْرُودٌ لضربٍ من الكمأَةِ ومغفور ، واحِدُ الْمَغافير ، وهو شيءٌ ينضَحُهُ الْعُرْفُطُ حلو كالناطف ، ويقال : مُغْثُور ومُنخور للمنخر ومُعلوق لواحِدِ المعاليق .
رغد : قال الليث : عَيْشٌ رَغَد : رغيدٌ رفيه ، وتقول : قوم رَغَد ونساءٌ رغد ، وتقول : ارغادَّ المريضُ إذا عَرَفت فيه ضَعْضَعةً من غير هُزال ، والْمُرْغادُّ : الْمُتَغَيِّرُ اللون غضباً .
وقال النضرُ : ارْغادَّ الرَّجُلُ ارْغيداداً فهو مُرغادٌّ وهو الذي بدأ به الوجعُ فأنتَ ترى فيه خَمَصاً ويُبْساً وفترَةً .
أبو عبيد عن أبي زيدٍ : الْمُرْغادُّ مثل الملهاجِّ . يقال : رأيت أمر بني فلان مُرْغَادّاً .
أبو عبيد عن أبي عمرو : الرَّغيدَةُ اللبنُ الحليبُ يغلى ثُمَّ يُذَرُّ عليه الدَّقيق حتى يَخْتلط فيلعقه الغلام لعقاً .

##### Türkçe

غ د ر
**غدر** , **غرد** , **دغر** , **رغد** , **ردغ** : kullanımdadır.

**غدر** : Leys dedi ki: Şöyle dersin: **غَدَرَ يَغْدِرُ غَدْراً**; ahdi ve benzerini bozduğu zaman. Ve (denir:) bir adam **غُدَرٌ** ve **غَدّارٌ**; bir kadın **غَدّارٌ** ve **غَدّارةٌ**. Araplar “bu adam **غُدَرُ**” demez; çünkü **الْغُدَرَ** onlarda marifelik sınırında (yani belirli isim gibi)dir.

Ebû’l-Abbâs el-Muberred dedi ki: **فُعَلُ** vezni, sıfat olduğu zaman; meselâ: **سُكَع** ve **كُتَع** ve **حُطَم**; o takdirde munsarif olur.

Allah Teâlâ dedi ki: “( **يَقُولُ أَهْلَكْتُ مَالاً** )” (el-Beled: 6).

Dedi ki: Ama ondan olup da ancak marife olarak vâki olan şey; meselâ: **عُمَر** ve **قُثَم** ve **لُكَعَ**; o, marifede gayr-i munsariftir; çünkü marifede ma‘dûldür; adlandırma hâlinde **عامر** ve **قاثم**’den (çevrilmiştir); bu yüzden munsarif olmadı. Ebû Mansûr dedi ki: Ama **غُدَرٌ**; o, **حُطَم** gibi bir sıfattır ve munsarif olur.

İyâdî bana Şemr’den haber verdi: “Bir adam **غُدَرٌ**”: yani “hain”; ve “bir adam **نُصرٌ**”: “yardım eden”; ve “bir adam **لُكَعٌ**”: yani “alçak”; bunların hepsini tenvinledi; Leys’in dediğinin aksine; ve bu doğrudur. Ancak **فُعَل** bâbının sarfı terk edilir: marife bir isim olduğu zaman; **عُمرَ** ve **زُفرَ** gibi; çünkü onda iki illet vardır: sarf (munsarif olmama sebebi) ve marifelik. Ve “bir gece **مُغدِرَةٌ**”: şiddetli karanlık. Yine denir: “bir gece **غَدِرةٌ**”: **الغَدَرِ**’i (karanlığı) açıkça belli; şiddetli karanlık olduğu zaman. Bunun hepsini Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan rivayet etti.

Hadiste: “(Kim **الْعشاءَ**’yı, **الليلة المغْدِرةِ**’de cemaatle kılarsa, muhakkak (sevabı) vacip kılmış olur)” (vardır). Ve **الليلةُ الْمُغدرةُ**: şiddetli karanlık olan gecedir; insanları evlerinde ve barınaklarında **تُغدرُ** eder; yani onları bırakır.

Ve denir: “Falan bana yardım etti; ben de bunu, içimde ona karşı bir sevgi olarak **فأغدَرَ** ettim”: yani “bıraktı / baki kıldı”. Ve denildi ki: O, **مُغدرةً** diye adlandırıldı; çünkü onda çıkan kimseyi **الغَدَرِ**’de bırakır; o da **الْجِرَفَةُ**’dir.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: “Bir adam **ثبْت الغَدَرِ**”: savaşta veya sözde sağlam olduğu zaman. Lihyânî, Kisâî’den: Denir: “Falanın **غدَرَ**’ı ne kadar da sağlamdır”: yani aklından ne kaldı.

Dedi ki: Asmaî dedi ki: **الْغَدَرُ**: yerdeki **الجِحَرةُ** ve **الجِرَفة**’dir. Şöyle denir: “Hüccetini ne kadar da sağlam kıldı; kaymasını ve sürçmesini ne kadar da azalttı.”

İbn Buzruc dedi ki: “O, **ثَبْت الْغَدَرِ**’dir”: erkeklerle konuştuğu ve onlarla çekiştiği zaman güçlü olur. Ve **الْغدر**: yerin **جِرَفة**’si ve onun tümsekleridir. Ve nehirde **غَدَر** vardır: suyun çekilip çamurun kalmasıdır. Ve **الغدْراءُ**: karanlıktır; denir: “**الْغَدْرَاء**’da çıktık.”

Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet edildi ki şöyle dedi: “(Keşke **غودِرْت** edilseydim, **أصْحَابِ نُحصِ الجبَل** ile birlikte.)”

Ebû Ubeyde dedi ki: “Keşke onlarla birlikte şehit edilseydim.”

Allah Azze ve Celle dedi ki: “( **لاَ يُغَادِرُ صَغِيرَةً وَلاَ كَبِيرَةً** )” (el-Kehf: 49); yani “bırakmaz”. Ve **غادر** ile **أغدر** bir mânâdadır. Feka‘sî dedi ki:
هل لَكِ والعَارِضُ مِنكِ غَائِض
في هَجْمَةٍ يُغْدِرُ منها القَابِضُ

Leys dedi ki: **الغَدِيرُ**: yağmur suyunun birikintisidir; küçük de olsa büyük de olsa; ancak **القَيْظ**’a (yaz sıcağına) kadar kalmaz; ancak insanların **عِدَ** veya **وَجْذٍ** veya **وَقْطٍ** veya **صِهْرِيجٍ** veya **حائرٍ** olarak edindikleri (kalır).

Dedim ki: **العِد**: kesintisi olmayan, daimî sudur. **غدير**’de veya **صِهْريج**’de veya **صِنْع**’da toplanmış suya **عِدّاً** denmez; çünkü **العِدَّ**, suyu pınar ve kuyu suyu gibi olduğu müddetçe **العِدَّ**dir.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الغَدَائرُ**: saç örgüleridir; tekili **غَديرةٌ**’dir.

Leys dedi ki: Her **عَقِيصَةٍ** bir **غَديرة**’dir.

Şu beyit okundu:
غدائرُه مستشزراتٌ إلى العُلى

Münzirî bana, Sa‘lebe’den, o da Seleme’den, o da Ferrâ’dan haber verdi; dedi ki: **الغَدِيرة** ile **الرغِيدةُ** birdir. Ve kavim **اغْتَدر** eder; un’u bir kaba koydukları, üzerine süt döktükleri, sonra onu **بالرِّضاف** ile **رَضفوه** ettikleri zaman.

İbn Sikkît dedi ki: Denir: “Falanın üzerinde sadakadan **غِدَرٌ** vardır”: yani ondan kalıntılar. Ve koyun **غُدُورَها**’yı attı; o, doğumdan sonra rahimde kalan, attığı pislikler ve kalıntılardır.

Dedim ki: **الغِدَرِ**’in tekili **غِدْرَةٌ**’dir; **غِدَراً** ve **غِدَرَاتٍ** olarak cem‘ edilir.

A‘şâ’nın beytini rivayet etti:
لها غِدَراتٌ واللَّواحِقُ تَلْحَقُ
Bunu bana Ebû’l-Fadl böyle okuttu; ve Ebû’l-Heysem’in onu “**غَدَراتٌ**” diye okuttuğunu zikretti.

Muerric dedi ki: Denir: “Adam **غَدَرَ** eder, **يَغدِرُ غَدْراً**”: **الغدير** suyundan içtiği zaman. Dedim ki: Kıyas, bu mânâda “adam **غَدِرَ** eder, **يَغْدَرُ غَدَراً**”dır; **غَدَر** değil. Bunun benzeri: **كَرِعَ**; **الكَرَعَ**’ı içtiği zaman.

Lihyânî dedi ki: “Bir dişi deve **غَدِرَةٌ غَبِرَةٌ غَمِرَةٌ**”: sürmede develerden geri kaldığı zaman. Ve falanda hastalıktan **غادِرٌ** ve **غابرٌ** vardır: yani bir kalıntı.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **المغْدَرَةُ**: ekinin sonunda kazılan kuyu; onun **مذانب**’ini sulamak için.

Ebû Zeyd dedi ki: **الغَدَرُ** ve **الجَرَلُ** ve **النَّقَلُ**: bunların hepsi, ağaçla birlikte olan taşlardır.

**دغر** : Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet edildi ki kadınlara şöyle dedi: “(Çocuklarınızı **بالدَّغْر** ile azaplandırmayın.)”

Ebû Ubeyd dedi ki: Ebû Ubeyde dedi ki: **الدَّغْرُ**: boğazı sıkıp bastırmaktır. Şu da: çocuğu **العُذرةُ** yakalar; o, boğazda kandan kabaran bir ağrıdır. Kadın o yeri parmağıyla bastırırsa “**دَغَرَتْ تَدْغَرُ دَغْراً**” denir; ve “**عَدَرَتْه عَدْراً**” (da denir); o da **مَعْدورٌ**’dur.

Ali’nin (Allah ona rahmet etsin) hadisinde: “**الدَّغْرَة**’de kesme yoktur”; o, **الخَلْسَة**’dir.

Ebû Ubeyd dedi ki: O, bence yine “itme”dendir. Ancak o, hırsızın sıçrayışı ve kendisini eşyaya doğru itmesidir; onu kapmak için. Dedi ki: Ve bir meselde denir: “**دَغْراً لا صَفّاً**”; der ki: “Onlara **ادْغَرُوا** edin, onlarla saf tutmayın.”

Ebû’l-Heysem’in hattıyla Ebû Saîd ed-Darîr’e ait olarak okudum; dedi ki: **الدَّغْرُ**: çocuğa kötü beslenmedir; annesinin onu emzirmesi fakat onu doyurmamasıdır; böylece aç kalır; karşılaştığı herkese ilişir; yer ve emer; ve koyunun üzerine atılır; onu emer; bu, çocuk için azaptır.

Leys dedi ki: **الدَّغْر**: sağlamca yerleşmeden atılmadır.

Der ki: “Hücumda onlara **ادْغَروا** edin.” Dedi ki: Ezd’in, çocuklarının bir oyununda bir dili: “**دغْرَى لا صَفَّى**”; yani: “**ادْغَروا** edin ve saf tutmayın.”

Dedi ki: Ve onun huyunda **دَغَرٌ** dersin; sanki bir “zırh kuşanma”dır.

Ebû Saîd, Ebû Ubeyd’e reddiye olarak dedi ki: **الدَّغْرُ** “**الفَضِيل**”de, annesinin onu doyurmamasıdır; böylece o, başkasının memesine **فَيَدْغَر** eder.

Bunun üzerine (aleyhisselâm) kadınlara dedi ki: “(Çocuklarınızı **بالدَّغْرِ** ile azaplandırmayın; fakat onları doyurun; ta ki her saat **يدْغَروا** etmesinler ve aç kalmasınlar. Ancak o, çocukların sütten doyurulmasını emretti.)” Dedim ki: Söz, Ebû Ubeyd’in dediğidir.

Hadiste, onun sözünün doğruluğuna delâlet eden şey vardır; görmez misin, onlara dedi ki: “(Size **القُسْط البحريِّ** gerekir; çünkü onda şifa vardır.)”

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den; dedi ki: **المَدْغَرَةُ**: alameti **دَغْرَى** olan, ısırıcı savaş; ve **دَغْراً** da denir.

**ردغ** : Leys dedi ki: **الرَّدَغةُ**: çok çamurdur. Ve yer **رَدِغ** (çamurlu). Ve adam **ارْتَدَغ** eder: **الرِّداغ**’a düştüğü zaman. Dedim ki: Bu doğrudur.

Ebû Zeyd dedi ki: O, **الرَّدَغةُ**’dır; **رَدْغة** da gelmiştir. Dedi ki: Bir bilmece meselinde (şöyle) dediler: “**ضَأْن بذِي تُنَاقِضَة تقطعُ رُدغة الماءِ بعَنَق وإرْخاءٍ**”; bu tek yerde **الرَّدْغة**’nin **دال**’ını sükûnlu (okuyarak). Başkasında onu sükûnlu yapmazlar.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **المَرَادِغُ**: boyun ile köprücük kemiği arasıdır; tekili: **مَرْدَغة**.

İbn Şümeyl dedi ki: Deve semirdiği zaman, karnında ve iki omzunun üst kısımlarında **مَرَادغُ** olur. Bu, yağın onların üzerine, çömelmiş tavşanlar gibi yığılmasıdır. Semiz değilse orada **مَرْدغة** yoktur. Denir: “Dişi deven **ذاتُ مَرادغَ**”; ve “erkek deven **ذُو مَرادِغ**.”

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti; dedi ki: **الْمَرْدَغَةُ**: kürek kemiğinin **وابلة**’si ile göğsün **جناجِن**’i arasındaki ettir. Dedi ki: Ve **الْمَرْدَغة**: güzel, parlak çayırdır.

Şeddâd b. Evs’in hadisinde: Cuma’dan geri kaldı ve dedi ki: “Bizi bu **الرِّدَاغ** engelledi.”

**غرد** : Leys dedi ki: Sesiyle coşkun olan her sesli (şey) **غَرِدٌ**’dir. Şu beyit okundu:
غَرِدٌ يَحُكُّ ذِرَاعَه بذراعِهِ
Fiil: **غَرَّدَ يُغَرِّدُ تغريداً**.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **التَّغرِيدُ**: sestir. Ve **الْغِرْدَةُ** ve **الْمَغْرُودُ**: keme türündendir; bunu, **الميم**’i fetha ile rivayet etti.

Münzirî bana, Ebû’l-Heysem’den haber verdi; dedi ki: **الْغَرَدُ** ve **الْمُغْرُودُ**; **الميم**’i damme ile: keme’dir; ve o, nadir bir **مَفعولٌ**’dür. Şu beyit okundu:
لو كُنْتُمو صُوفاً لكُنْتُمْ قَرَدا
أَوْ كُنْتُمو لَحْماً لَكُنْتُمْ غَرَدَا

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **الْغَرَادُ**: keme’dir; tekili **غرادةٌ**.

Ve denir: O, **الغِرادُ**’dır; tekili **غَرَدَةٌ**.

İbn Sikkît dedi ki: Ferrâ dedi ki: Sözde, **الميم**’i damme ile **مفعول** yoktur; ancak keme’nin bir türü için **مُغْرُودٌ** ve **مغفور** (vardır). **الْمَغافير**’in tekilidir; o, **الْعُرْفُطُ**’un akıttığı bir şeydir; **الناطف** gibi tatlıdır. Ve **مُغْثُور** ve **مُنخور** (denir) burun deliği için; ve **مُعلوق** (denir) **المعاليق**’in tekili için.

**رغد** : Leys dedi ki: **عَيْشٌ رَغَد**: **رغيدٌ**; refah içinde. Ve dersin: “kavim **رَغَد**” ve “kadınlar **رغد**”. Ve dersin: Hasta **ارغادَّ** etti; onda zayıflama olmaksızın bir sarsaklık tanıdığın zaman. Ve **الْمُرْغادُّ**: öfkeden rengi değişen.

Nadr dedi ki: Adam **ارْغادَّ** eder, **ارْغيداداً**; o da **مُرغادٌّ**’dur. O, ağrının başladığı kimsedir; onda sen bir çöküklük, kuruluk ve gevşeklik görürsün.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **الْمُرْغادُّ** **الملهاجِّ** gibidir. Denir: “Falan oğullarının işini **مُرْغَادّاً** gördüm.”

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **الرَّغيدَةُ**: taze sağılmış süttür; kaynatılır; sonra üzerine un serpilir; ta ki karışsın; çocuk onu yalar, yalamak suretiyle.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والغين وما يثلثهما)
  (رغف)  الراء والغين والفاء كلمةٌ واحدة. فالرَّغيف معروف، ويجمع على الرُّغْفان والأرغِفة والرُّغُف. قال:
  * إنّ الشِّواء والنَّشِيلَ والرُّغُفْ([1]) *
  وهاهنا كلمةٌ أخرى إن صحَّت. زعموا أنّ الإرغاف: تحديد النَّظَر.
  (رغل)  الراء والغين واللام أصلٌ واحد، وهو اغتفال شيءٍ وأخذه. ثم يشتقّ منه ويُحمل. فالرَّغْل: اختلاسٌ في غَفْلة. والرَّغْلَة: رَضاعةٌ في غَفْلة. قال أبو زيد: يقال رَمٌّ رَغُول، إذا اغتنَمَ كلَّ شيءٍ وأكله. قال أبو وجزة:
رَمٌّ رَغُولٌ إِذا اغبَرَّتْ مَواردُهُ *** ولا يَنامُ له جارٌ إِذا اختَرَفا([2])  يقول: إذا أجدب لم يَحقِرْ شيئاً وشَرِهَ إليه، وإن اختَرَفَ وأخْصَبَ لم ينَمْ جارُه؛ خوفاً من غائِلته. والرَّغُول: الشَّاة تَرضَع الغَنَم([3]). فأما الأرْغَل، وهو الأقْلَف، فليس من الباب؛ لأنه مقلوبٌ من الأغْرل، وقد ذُكِر في بابه. ويقال عَيشٌ أرْغَلُ، أي واسعٌ رافِهٌ. وهذا لعلّه مِن أرغَلَت الأرضُ، إِذا أنبتَت الرُّغْل، وهو من أحرار البقول.
  (رغم)  الراء والغين والميم أصلان: أحدهما التُّراب، والآخر المَذْهَب. فالأول الرَّغام، وهو التُّراب. ومنه "أرغَمَ الله أنفَه" أي ألصقه بالرَّغام. ومنه حديثُ عائشة في الخِضاب: "أسْلِِتِيهِ ثمَّ أرغِمِيه" تقول: ألقيه في الرَّغام. هذا هو الأصل، ثم حُمل عليه فقال الخليل: الرَّغْم أنْ يفعل ما يكرهُ الإنسانُ. ورَغَمَ فلانٌ، إذا لم يقدر على الانتصاف. قال: والرَّغَام: اسم رملةٍ بعينها([4]). ويقال راغم فلانٌ قومَه: نابَذَهم وخرجَ عنهم.
  والأصل الآخَر المُراغَمُ، وهو المذهَبُ والمَهْرَب، في قوله جلَّ ثناؤه: ﴿يَجِدْ فِي الأَرْضِ مُرَاغَماً كَثِيراً وسَعَةً﴾[النساء 100]. وقال الجعديّ:
  * عَزيزِ المُرَاغَمِ والمَهْرَبِ([5]) *
  ويقال: مالِي عن ذاك الأمرِ مُراغَمٌ، أي مهرَب.
  ومما شذَّ عن الأصلين الرُّغامَى، قال قومٌ: هي الأنْف؛ وقال آخرون: زيادة الكبِد. قال الشمّاخ:
  * لها بالرُّغامَى والخياشيمِ جارِزُ([6]) *
  (رغن)  الراء والغين والنون فيه كلامٌ إن صحّ. يقولون الإِرغانُ: الإصغاء إلى الإنسان والقَبولُ لـه والرِّضا به. والرَّغْن كذلك أيضاً. وحكَوْا عن الفراء:
"لا تُرْغِنَنَّ لـه في ذلك" أي لا تُطِعْه([7]) فيه. ورَغَن إِلى الصُّلح مثل رَكَن. والله أعلم، كيف هذا([8]).
  (رغو)  الراء والغين والحرف المعتلّ أصلان: أحدهما شيءٌ يعلو الشيء، والآخر صوتٌ.
  فالأول الرَّغْوة والرُّغْوَة([9]) [لِلَّبَن([10])]: زَبَدُه؛ والجمع رُغَىً. وارتغى الرَّجُل: شَرِبَ الرّغوة. يقولون: "يُسرُّ حَسْواً في ارتغاء". يُضْرَب مثلاً لمن يُظهِر أمراً ويريد خلافَه. ورغَّى([11]) اللّبنُ من الرّغْوة. والمِرْغاةُ: الشَّيءُ من الخُبْز أو التَّمْر يُؤْكل به الرّغْوة([12]). وكلامٌ مُرغٍّ: لم يفسَّرْ، كأنّ عليه رغْوة.
  والأصل الآخَر الرُّغاء: رُغاء النّاقةِ والضَّبُع([13])، وهو صوتُهما. ويقال: "ما له ثاغِيةٌ ولا راغِيَة"، أي شاةٌ ولا ناقة. وأتيتُ فلاناً فما أثغَى ولا أرْغَى، أي لم يُعطِني شاةً ولا ناقةً.
  (رغب)  الراء والغين والباء أصلان: أحدهما طلبٌ لشيء([14]) والآخر سَعَةٌ في شيء.
  فالأوَّل الرَّغْبة في الشيء: *الإرادةُ لـه. رغِبْتُ في الشيء. فإِذا لم تُرِدْه قلتَ  رغِبتُ عنه. ويقال من الرّغبة: رَغِب يرغَبُ رَغْباً ورُغبا ورَغْبَةً ورَغْبَى مثل شكوى.
  والآخر الشَّيْءُ الرَّغيب: الواسع الجَوف. يقال حوضٌ رغيب، وسقاءٌ رغيب. ويقال فرسٌ رغيب الشَّحْوة([15]). والرَّغِيبة: العَطاء الكثير، والجمع رغائب. قال:
  * وإِلى الذي يُعْطِي الرّغائبَ فارْغَبِ([16]) *
  والرَّغاب([17]): الأرضُ الواسعة. وقد رغُبَتْ رُغْباً.
  (رغث)  الراء والغين والثاء أصلٌ يدل على الرَّضاع. يقال رَغَثَ الجديُ أمَّه: رَضِعَهَا. فأمّا قولُهم: بِرْذَوْنَةٌ رَغُوث، فقد اختُلِف فيه. فكان الخليل يقول: الرَّغُوث: كلُّ مرضِعة؛ وذكر قولَ طرفة:
ليت لنا مَكانَ المَلْكِ عَمْروٍ *** رَغُوثاً حولَ قُبّتِنا تخُورُ([18])  وكان ابنُ دريدٍ يقول: فعيل في معنى مفعولة، لأنّها مرغُوثة. يريد أنه يرتضع لبنَها. ولعلَّ هذا أصح القولَين. وقال الأحمر: يقال للرَّجُل إذا كَثُرَ عليه السُّؤَّالُ حتى ينفَدَ ما عنده: مَرغوثٌ. والرُّغَثَاءُ: أصْلُ الضَّرْع، وهو القياس؛ لأنّ المرتضِع يَعْمِدُ له. ثم شبَّه بذلك غيرُه، قيل لمُضَيْغَتَيْنِ بين الثَّنْدُوَة والمَنْكِب بجانبَي الصَّدر: رُغَثَاوَانِ.
  (رغد)  الراء والغين والدال أصلان: أحدهما أطْيَب العيش، والآخر خِلافُه.
  فالأوَّل عيشٌ رَغَِْد ورغِيد. أي طيِّبٌ واسع. وقد أَرغَدَ القومُ، إذا أخصَبُوا. ويقال إنَّ الرَّغيدةَ في بعض اللغات الزُّبدة([19]). وأرغَدَ الرّجلُ ماشِيتَه، إذا تركَها وسَوْمَها.
  والأصل الآخر المُرْغَادُّ: الذي تَغَيَّرَ حالُه في جِسمه ضعفاً. ومن ذلك المُرْغَادُّ: الشّاكُّ في رأيه لا يَدرِي كيف يُصْدِرُه.
  (رغس)  الراء والغين والسين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على بَرَكةٍ ونَماء.
يقولون: الرغْس النَّماء والبَرَكة والخَير. قال العجاج([20]):
  * حَتَّى رأيْنَا وَجْهَكَ الَمرْغُوسا *
  ويقال الرَّغْس: النّعمة، في قوله:
  * تراه منصوراً عليه الأرْغُسُ([21]) *
وفي الحديث: "أنَّ رجلاً أرغَسَه اللهُ مالا"، أي خوّلَه إيّاه وبارَكَ له فيه.
---------------------------------------------------------------
([1]) الرجز للقيط بن زرارة، كما في اللسان (رغف، نشل). وانظر المخصص (5: 6/ 17: 85).
([2]) البيت في المجمل واللسان (رغل).
([3])ذكر هذا المعنى في القاموس ولم يذكر في اللسان.
([4]) زاد ياقوت: "من نواحي اليمامة بالوشم". وأنشد للفرزدق:
تبكي المراغة بالرغام على ابنها *** والناهقات يصحن بالإعوال([5]) صدره كما في اللسان (رغم): * كطود يلاذ بأركانه *
([6]) صدره كما في ديوانه 51 واللسان (رغم، جرز):
* يحشرجها طورا وطورا كأنها *
    وفي الأصل: "له بالرعامى" صوابها من هذه المراجع ومما سبق في (جرز 441).
([7]) في الأصل والمجمل: "لا تطعمه"، صوابه في اللسان.
([8]) قد تكون هذه من زيادة النساخ.
([9]) ويقال: رغوة، بالكسر. هو مثلث الراء.
([10]) التكملة من المجمل.
([11]) يقال أيضاً رغا وأرغى.
([12]) فسرت في اللسان والقاموس بأنها "شيء يؤخذ به الرغوة". ولا تناقض بينهما.
([13]) والرغاء للنعامة أيضاً.
([14])في الأصل: "طلب لشيء فيه".
([15]) الشحوة: الخطوة. وفي الأصل: "الشجوة"، صوابه في المجمل واللسان.
([16]) للنمر بن تولب. وصدره كما في اللسان (رغب):
* ومتى تصبك خصاصة فارج الغنى *
([17]) يقال رغاب، كسحاب، ورغب بضمتين أيضاً.
([18]) في ديوانه 6 واللسان (رغث): "فليت". وفي اللسان (خور): "ليت" بالخرم كما هنا.
([19])هذا يطابق قول ابن دريد في الجمهرة (2: 251). والذي في اللسان والقاموس أن الرغيدة لبن يغلى ثم يذر عليه الدقيق حتى يختلط فيساط فيلعق لعقاً. أقول: إن هذه الكلمة سائرة في استعمال بعض المصريين بهذا المعنى.
([20])الصواب أنه رؤبة كما في اللسان (رغس) من قصيدة في ديوانه 68 يمدح بها إياد بن الوليد.
([21])ديوان رؤبة 68 والتاج (رغس) برواية "الأرغاس". وفي القاموس أن جمع الرغس أرغاس. فهذا جمع آخر.
  ـ

##### Türkçe

(باب **الراء** ve **الغين** ve ikisini üçleyen şeyler)

  (**رغف**)  **الراء** ve **الغين** ve **الفاء** tek bir kelimedir. Şu hâlde **الرَّغيف** bilinir; **الرُّغْفان** ve **الأرغِفة** ve **الرُّغُف** üzere çoğul yapılır. Dedi:
  * Şüphesiz **الشِّواء** ve **النَّشِيلَ** ve **الرُّغُفْ**([1]) *
  Ve burada, sahih ise, başka bir kelime vardır. Zannettiler ki **الإرغاف**: bakışı keskinleştirmektir.

  (**رغل**)  **الراء** ve **الغين** ve **اللام** tek bir asıldır; o da bir şeyi gafletle yakalayıp almaktır. Sonra ondan türetilir ve ona hamledilir. Şu hâlde **الرَّغْل**: gaflette bir kapıp kaçırmadır. **الرَّغْلَة**: gaflette bir emzirmedir. Ebû Zeyd dedi: **رَمٌّ رَغُول** denir; her şeyi ganimet bilip onu yediği zaman. Ebû Vecze dedi:
رَمٌّ رَغُولٌ إِذا اغبَرَّتْ مَواردُهُ *** ولا يَنامُ له جارٌ إِذا اختَرَفا([2])
  Diyor ki: kıtlık olduğunda hiçbir şeyi küçük görmez ve ona karşı oburlaşır; ve eğer **اختَرَفَ** ve bolluk bulduysa komşusu uyumaz; onun kötülüğünden korkarak. **الرَّغُول**: koyunun sürüyü emmesidir([3]). Ama **الأرْغَل** ise, o **الأقْلَف**tir; babdan değildir; çünkü o **الأغْرل**den çevrilmiştir; ve kendi babında zikredilmiştir. Ve **عَيشٌ أرْغَلُ** denir; yani geniş, refah. Bu, herhâlde **أرغَلَت الأرضُ**dendir; **الرُّغْل** bitirdiği zaman; o da yabani sebzelerden bir türdür.

  (**رغم**)  **الراء** ve **الغين** ve **الميم** iki asıldır: birisi toprak, diğeri **المَذْهَب**. Birincisi **الرَّغام**dır; o da topraktır. Ondan: “**أرغَمَ الله أنفَه**” yani onu **الرَّغام**a yapıştırdı. Ondan, Âişe’nin kınalama hakkında hadisi: “**أسْلِِتِيهِ ثمَّ أرغِمِيه**” der; yani onu **الرَّغام**a at. Bu asıldır; sonra ona hamledildi de Halîl dedi: **الرَّغْم** insanın hoşlanmadığı şeyi yapmasıdır. Ve falan **رَغَمَ** etti; intisaf etmeye güç yetiremediği zaman. Dedi: **الرَّغَام**: belirli bir kumluğun adıdır([4]). Ve denir: falan, kavmine **راغم** etti: onlarla bağını kopardı ve onlardan çıktı.

  Diğer asıl **المُراغَم**dır; o da gidilecek yer ve kaçılacak yerdir; yüce övgüsüyle O’nun sözünde: ﴿يَجِدْ فِي الأَرْضِ **مُرَاغَماً** كَثِيراً وسَعَةً﴾[النساء 100]. Câ‘dî dedi:
  * عَزيزِ **المُرَاغَمِ** والمَهْرَبِ([5]) *
  Ve denir: o işten bana bir **مُراغَمٌ** yoktur; yani kaçış yeri.

  İki asıldan şâz olanlardan **الرُّغامَى**dır. Bir kavim dedi: o burundur; başkaları dedi: karaciğerin fazlalığıdır. Şemmâh dedi:
  * لها بالرُّغامَى والخياشيمِ جارِزُ([6]) *

  (**رغن**)  **الراء** ve **الغين** ve **النون** hakkında, sahih ise, söz vardır. Derler: **الإِرغانُ**: insana kulak vermek, onu kabul etmek ve ondan razı olmaktır. **الرَّغْن** de yine böyledir. Ferrâ’dan rivayet ettiler:
“**لا تُرْغِنَنَّ** لـه في ذلك” yani onda ona itaat etme([7]). Ve **رَغَن** sulha, **رَكَن** gibi (meyletti). Allah daha iyi bilir; bu nasıldır([8]).

  (**رغو**)  **الراء** ve **الغين** ve illetli harf iki asıldır: birisi bir şeyin üstüne çıkan bir şey, diğeri sestir.
  Birincisi **الرَّغْوة** ve **الرُّغْوَة**([9]) [**لِلَّبَن**([10])]: onun köpüğüdür; çoğulu **رُغَىً**dır. Ve adam **ارتغى** etti: köpüğü içti. Derler: “**يُسرُّ حَسْواً في ارتغاء**”. Zıddını istediği hâlde bir şeyi ortaya koyan kimseye mesel olarak vurulur. Ve süt, köpükten **رغَّى**([11]) etti. **المِرْغاةُ**: ekmekten veya hurmadan bir şeydir; onunla köpük yenir([12]). Ve **كلامٌ مُرغٍّ**: açıklanmadı; sanki üzerinde köpük varmış gibi.
  Diğer asıl **الرُّغاء**dır: devenin ve sırtlanın **رُغاء**ı([13]); o ikisinin sesidir. Ve denir: “**ما له ثاغِيةٌ ولا راغِيَة**”; yani ne koyun ne deve. Ve falana geldim de ne **أثغَى** etti ne **أرْغَى**; yani bana ne koyun verdi ne deve.

  (**رغب**)  **الراء** ve **الغين** ve **الباء** iki asıldır: birisi bir şeyi talep([14]), diğeri bir şeyde genişliktir.
  Birincisi, bir şeyde **الرَّغْبة**: ona yönelik **الإرادةُ**dur. Bir şeyde **رغِبْتُ**. Eğer onu istemezsen “**رغِبتُ عنه**” dersin. Ve **الرّغبة**den denir: **رَغِب** **يرغَبُ** **رَغْباً** ve **رُغبا** ve **رَغْبَةً** ve **رَغْبَى**; **شكوى** gibi.
  Diğeri **الشَّيْءُ الرَّغيب**dir: içi geniş olan. Denir: **حوضٌ رغيب** ve **سقاءٌ رغيب**. Ve denir: **فرسٌ رغيب الشَّحْوة**([15]). **الرَّغِيبة**: çok bağıştır; çoğulu **رغائب**. Dedi:
  * وإِلى الذي يُعْطِي الرّغائبَ فارْغَبِ([16]) *
  **الرَّغاب**([17]): geniş arazidir. Ve **رغُبَتْ** **رُغْباً**.

  (**رغث**)  **الراء** ve **الغين** ve **الثاء** emzirmeye delâlet eden bir asıldır. Denir: oğlak, anasını **رَغَثَ** etti: onu emdi. Ama onların “**بِرْذَوْنَةٌ رَغُوث**” sözüne gelince, onda ihtilaf edilmiştir. Halîl şöyle derdi: **الرَّغُوث**: her emziren. Ve Tarafe’nin sözünü zikretti:
ليت لنا مَكانَ المَلْكِ عَمْروٍ *** رَغُوثاً حولَ قُبّتِنا تخُورُ([18])
  İbn Düreyd ise derdi: **فعيل** mânâca **مفعولة**dır; çünkü o **مرغُوثة**dir. İstiyor ki: onun sütü emilir. Ve herhâlde bu, iki sözün daha sahihidir. Ahmer dedi: bir adama, üzerine soru çoğalıp da yanındaki tükenince, **مَرغوثٌ** denir. **الرُّغَثَاءُ**: memenin köküdür; ve bu kıyastır; çünkü emen ona yönelir. Sonra başkası bununla benzetti; göğsün iki yanında, **الثَّنْدُوَة** ile **المَنْكِب** arasında iki küçük et parçasına: **رُغَثَاوَانِ** denildi.

  (**رغد**)  **الراء** ve **الغين** ve **الدال** iki asıldır: birisi hayatın en hoşu, diğeri onun zıddıdır.
  Birincisi: **عيشٌ رَغَِْد** ve **رغِيد**; yani hoş, geniş. Ve kavim **أَرغَدَ** etti; bolluk buldukları zaman. Ve denir ki **الرَّغيدةَ** bazı dillerde tereyağıdır([19]). Ve adam, hayvanını **أرغَدَ** etti; onu ve otlatmasını bıraktığı zaman.
  Diğer asıl **المُرْغَادُّ**dur: bedeninde zayıflıkla hâli değişen. Ve bundan **المُرْغَادُّ**: görüşünde şüphe eden; onu nasıl çıkaracağını bilmeyen.

  (**رغس**)  **الراء** ve **الغين** ve **السين** bereket ve artmaya delâlet eden tek bir asıldır.
Derler: **الرغْس** artma ve bereket ve hayırdır. ‘Accâc dedi([20]):
  * حَتَّى رأيْنَا وَجْهَكَ الَمرْغُوسا *
  Ve **الرَّغْس**: nimet denir; şu sözünde:
  * تراه منصوراً عليه الأرْغُسُ([21]) *
Ve hadiste: “Bir adamı Allah mal ile **أرغَسَه**”; yani onu ona ihsan etti ve onda ona bereket verdi.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%AF/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- عيش رغد ورغيد: طيب واسع، قال تعالى: ﴿وكلا منها رغدا﴾ [البقرة/ 35]، ﴿يأتيها رزقها رغدا من كل مكان﴾ [النحل/112]، وأرغد القوم: حصلوا في رغد من العيش، وأرغد ماشيته. فالأول من باب جدب وأجدب (أي: فعل وأفعل بمعنى واحد)، والثاني من باب دخل وأدخل غيره (أي: من باب دخل اللازم، وأدخل المتعدي)، والمرغاد من اللبن: المختلط الدال بكثرته على رغد العيش.

##### Türkçe

- **عيش رغد** ve **رغيد**: iyi, geniştir; Yüce Allah dedi ki: ﴿وكلا منها **رغدا**﴾ [البقرة/ 35], ﴿يأتيها رزقها **رغدا** من كل مكان﴾ [النحل/112]. Ve **أرغد القوم**: yaşayıştan bir **رغد** içinde oldular. Ve **أرغد ماشيته**. Şu hâlde birincisi **جدب** ve **أجدب** بابındandır (yani: فعل ve أفعل bir tek mânâdadır); ikincisi ise **دخل** ve **أدخل** غيره بابındandır (yani: لازم olan **دخل** babından, ve متعدي olan **أدخل**). Ve sütten **المرغاد**: karışık olan; çokluğu ile yaşayışın **رغد**’ine delâlet eden.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر غ د
عيـش رغـد ورغد وراغد ورغيد‏:‏ طيب واسع وهو في رغد من العيش وقد رغد عيشه رغداً ورغد رغداً‏.‏
وقومرغد ونساء رغد‏:‏ ذوو رغد وقد أرغد القوم‏:‏ صاروا في رغد وأرغـد اللـه عيشهـم‏.‏
وانـزل حيـث تسترغـد العيـش‏.‏
وتقول‏:‏ الأمن في العيشة الرغيدة أطيب من البرنيّ بالرغيدة وهي الزبدة‏.‏
قال ابن عنقاء الفزاري يصف قحطاً‏:‏ إذا لـم يكن للقوم إلا رغيدة يخص بها المفطـوم دون الأكابـر وبنو فلان في العيش الراغد في الرطب والرغائد‏.‏

##### Türkçe

ر غ د
**عيش رغد** ve **رغد** ve **راغد** ve **رغيد**: hoş, geniş; ve o, geçimden **رغد** içindedir. Ve onun geçimi **رغداً** **رغداً** oldu; ve **رغداً** **رغداً** oldu.

Ve **قوم رغد** ve **نساء رغد**: **رغد** sahipleri. Ve kavim **أرغد** etti: **رغد** içinde oldular. Ve Allah onların geçimini **أرغد** etti.

Ve in: geçimi **تسترغد** ettiğin yere.

Ve dersin: **العيشة الرغيدة**de güvenlik, **البرنيّ**den **بالرغيدة** ile daha hoştur; ve o, **الزبدة**dir.

İbn **عنقاء الفزاري**, bir kıtlığı vasfederek dedi:
Eğer kavmin, yalnızca bir **رغيدة**si olursa,
onu büyükler dışında sütten kesilmişe tahsis eder.
Ve falan oğulları, yaş geçimde, yaş hurmada ve **الرغائد**de.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

عيش رغْد: كثير. وعيش رَغَد ورَغِدٌ ورغِيد وراغِد وأَرغدُ؛ الأَخيرة عن اللحياني: مُخْصِبٌ رفِيهٌ غزير. قال أَبو بكر: في الرَّغْد لغتان: رَغْد ورَغَد؛ وأَنشد:
فيا ظَبْيُ كُلْ رَغْداً هنيئاً ولا تَخَف،
فإِنِّي لكم جارٌ، وإِن خِفْتُمُ الدَّهرا
وقوم رَغَد ونسوة رَغَد: مُخْصبون مغزرون. تقول: رَغِدَ عيشُهم ورَغُد، بكسر الغين وضمها، وأَرغَد فلان: أَصاب عيشاً واسعاً. وأَرغد القوم: أَخْصَبوا. وأَرغَد القوم: صاروا في عيش رغد. وأَرغد ماشيته: تركها وسَوْمَها. وعيشَة رَغْد ورَغَد أَي واسعة طيبة. والرغْدُ: الكثير الواسع الذي لا يُعييك من مال أَو ماء أَو عيش أَو كلإٍ.
والمَرْغَدة: الروضة.
والرَّغِيدة: اللبن الحليب يُغْلى ثم يذر عليه الدقيق حتى يختلط ويُساط فيلعق لعقاً.
وارْغادَّ اللبن ارْغيداداً أَي اختلط بعضه ببعض ولم تتم خُثورتُه بعدُ. والمُرْغادُّ: اللبن الذي لم تتم خُثورته. ورجل مُرْغادٌّ: استيقظ، ولم يقض كراه ففيه ثَقلة.
والمُرْغادُّ: الشاك في رأْيه لا يدري كيف يُصْدِرُه، وكذلك الإِرغِيداد في كل مختلط. والمُرْغادُّ: الغضبان المتغير اللون غضباً؛ وقيل: هو الذي لا يجيبك من الغيظ. والمُرْغادُّ: الذي أَجهده المرض؛ وقيل: هو إِذا رأَيت فيه خَمْصاً وفتوراً في طَرْفه وذلك في بَدْءِ مرضه. وتقول ارغادَّ المريض إِذا عرفت فيه ضعضعة من هزال؛ وقال النضر: ارغادَّ الرجل ارغِيداداً، فهو مُرغادٌّ وهو الذي بدأَ به الوجع فأَنت ترى فيه خَمصاً ويُبْساً وفَتْرة؛ وقيل: ارغادَّ ارغيداداً، وهو المريض الذي لم يُجْهد والنائم الذي لم يَقْضِ كراه، فاستيقظ وفيه ثقلة.

##### Türkçe

**عيش رغْد**: çoktur. Ve **عيش رَغَد** ve **رَغِدٌ** ve **رغِيد** ve **راغِد** ve **أَرغدُ**;
sonuncusu **اللحياني**’den: verimli, refah içinde, bol. **أَبو بكر** dedi: **الرَّغْد** hakkında iki lugat vardır:
**رَغْد** ve **رَغَد**; ve inşad etti:
فيا ظَبْيُ كُلْ رَغْداً هنيئاً ولا تَخَف،
فإِنِّي لكم جارٌ، وإِن خِفْتُمُ الدَّهرا

Ve **قوم رَغَد** ve **نسوة رَغَد**: verimli, bol olanlar. Dersin: **رَغِدَ** onların yaşayışı ve **رَغُد**,
**الغين**’in kesresi ve dammesiyle, ve **أَرغَد** falan: geniş bir yaşayışa isabet etti. Ve **أَرغَد القوم**:
verimli oldular. Ve **أَرغَد القوم**: **عيش رغد** içinde oldular. Ve **أَرغد ماشيته**: onu bıraktı
ve onun otlatılmasını. Ve **عيشَة رَغْد** ve **رَغَد** yani geniş, iyi. Ve **الرغْدُ**: çok, geniş olan ki
maldan yahut sudan yahut yaşayıştan yahut ottan seni yormaz.

Ve **المَرْغَدة**: çayır.

Ve **الرَّغِيدة**: taze süt; kaynatılır, sonra üzerine un serpilir, ta ki karışsın ve karıştırılsın,
sonra yalayarak yalanır.

Ve **ارْغادَّ اللبن ارْغيداداً** yani onun bir kısmı bir kısmına karıştı ve onun pıhtılaşması henüz tamamlanmadı.

Ve **المُرْغادُّ**: pıhtılaşması tamamlanmamış süt. Ve **رجل مُرْغادٌّ**: uyandı, ve uykusunu gidermedi; onda bir ağırlık vardır.

Ve **المُرْغادُّ**: görüşünde şüphe eden, onu nasıl çıkaracağını bilmez; ve bunun gibi **الإِرغِيداد**
her karışıkta. Ve **المُرْغادُّ**: öfkeden rengi değişmiş öfkeli; ve denildi: o, kininden
sana cevap vermeyendir. Ve **المُرْغادُّ**: hastalığın onu yorduğu kimse; ve denildi: o, eğer
onda zayıflık ve bakışında gevşeklik görürsen; ve bu, onun hastalığının başlangıcındadır.

Ve dersin **ارغادَّ المريض** eğer onda zayıflıktan bir gevşeklik bildiysen; ve **النضر** dedi: **ارغادَّ**
adam **ارغِيداداً**, o halde o **مُرغادٌّ**dur; ve o, kendisine ağrı başlayan kimsedir; onda
zayıflık ve kuruluk ve gevşeklik görürsün; ve denildi: **ارغادَّ ارغيداداً**, ve o, yorulmamış hasta ve uykusunu gidermemiş uyuyan; sonra uyandı ve onda bir ağırlık vardır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر غ د * عيشة * رَغْدٌ * بوزن فلس و * رَغَدٌ * بوزن فرس أي واسعة طيبة وبابه طرب وظرف

##### Türkçe

* ر غ د * **عيشة**: **رَغْدٌ**, **فلس** vezninde; ve **رَغَدٌ**, **فرس** vezninde; yani geniş, hoş. Babı **طرب** ve **ظرف**tır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

عيشة رغد، بفتح فسكون، ورغد، محركة، قال أبو بكر: وهما لغتان: واسعة طيبة، وكذلك عيش رغيد، وراغد وأرغد، الأخيرة عن اللحياني، أي مخصب رفيه غزير، والفعل كسمع وكرم، تقول: رغد عيشهم ورغد. وقوم رغد ونسوة رغد، محركتين: مخصبون مغزرون. وأرغدوا موأشيهم: تركوها وسومها، وأرغدوا: أخصبوا وأصابوا عيشا واسعا، أو صاروا في عيش رغد، وأرغد الله عيشهم. وتقول: الأمن في المعيشة الرغيدة أطيب من البرني بالرغيدة، الرغيدة: لبن حليب يغلى ويذر عليه دقيق حتى يختلط فيلعق لعقا. وفسره الزمخشري بالزبدة، وجمعه:رغائد، تقول: هم في العيش الراغد، في الرطب والرغائد. وارغاد اللبن ارغيدادا: اختلط بعضه ببعض، ولم تتم خثورته بعد. والمرغأد، بضم الميم مشددة الدال: الغضبان المتغير اللون غضبا، وقيل: هو الذي لا يجيبك من الغيظ. والمرغاد أيضا: هو المريض لم يجهد. وقيل: ارغاد المريض، إذا عرفت فيه ضعضعة من هزأل، وقال النضر: ارغاد الرجل ارغيدادا، فهو مرغأد، وهو الذي بدأ به الوجع فأنت ترى فيه خمصا ويبسا وفترة، والمرغاد أيضا: النائم الذي لم يقض كراه فاستيقظ وفيه ثقلة. والمرغاد أيضا: الشاك في رأيه لا يدري كيف يصدره. وكذلك الارغيداد لكل مختلط بعضه في بعض والمصدر من المرغاد الارغيداد. والرغيداء بالغين، لغة في الرعيداء بالمهملة، عن أبي حنيفة وقد تقدمت الإشارة في رعد.
 ومما يستدرك عليه: انزل حيث يسترغد العيش. والرغد: الكثير الواسع الذي لا يعييك من مال، أو ماء، أو عيش، أو كلإ. والمرغدة: الروضة. والمرغاد اللبن الذي لا تتم خثورته. ارغلد افعلل من الرغد، قال الصاغاني: اللام زائدة، انتهى، فلا تجعل حينئذ ترجمة على حدة، ولا تكتب بالحمرة، كما هو ظاهر، ولذا أورده الصاغاني في آخر تركيب: ر - غ - د .

##### Türkçe

**عيشة رغد**, fetha ile sonra sükûn ile; ve **رغد**, harekeli: Ebû Bekr dedi: İkisi de iki lugattır: geniş, hoş. Ve yine bunun gibi **عيش رغيد**, ve **راغد** ve **أرغد**; sonuncusu Lihyânî’dendir; yani bereketli, refah içinde, bol. Fiil **سمع** ve **كرم** gibi; dersin: **رغد** onların yaşayışı ve **رغد**. Ve bir kavim **رغد** ve kadınlar **رغد**, ikisi de harekeli: bereketli, bol rızıklı kimseler. Ve **أرغدوا موأشيهم**: onları bıraktılar ve onları otlattılar. Ve **أرغدوا**: bereketlendiler ve geniş bir yaşayışa eriştiler; yahut **عيش رغد** içinde oldular. Ve Allah onların yaşayışını **أرغد** kıldı. Ve dersin: **المعيشة الرغيدة**deki güvenlik, **الرغيدة** ile **البرني**’den daha hoştur. **الرغيدة**: kaynatılan süt; üzerine un serpilir, ta ki karışsın; sonra yalanarak yenir. Zemahşerî onu tereyağı ile açıkladı. Çoğulu: **رغائد**. Dersin: onlar **العيش الراغد** içindedirler; **الرطب** ve **الرغائد** içinde. Ve **ارغاد اللبن ارغيدادا**: onun bir kısmı bir kısmına karıştı; ve henüz pıhtılaşması tamamlanmadı.

Ve **المرغأد**, mîm’in dammesiyle, dâl şeddeli: öfkeli, öfkeyle rengi değişen. Ve denildi: o, kin/öfke sebebiyle sana cevap vermeyendir. Ve **المرغاد** da: o, yorgun düşmemiş hastadır. Ve denildi: hastanın **ارغاد**’ı; onda zayıflıktan bir sarsıntı bildiğin zaman. Nadr dedi: adam **ارغاد** oldu, **ارغيدادا**; o hâlde o **مرغأد**’dir; o, ağrının kendisiyle başladığı kimsedir; onda içe çöküklük, kuruluk ve gevşeklik görürsün. Ve **المرغاد** da: uykusunu gidermemiş uyuyan; sonra uyanır ve onda bir ağırlık vardır. Ve **المرغاد** da: görüşünde şüphe eden; onu nasıl çıkaracağını bilmez. Ve yine **الارغيداد** her bir kısmı bir kısmına karışmış olan her şey içindir; ve **المرغاد**’dan masdar **الارغيداد**’dır. Ve **الرغيداء** (ğayn ile), **الرعيداء** (mu‘ceme olmayan ile) hakkında bir lugattır; Ebû Hanîfe’den; ve **رعد** maddesinde işaret geçmişti.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: “**انزل حيث يسترغد العيش**”: yaşayışın **يسترغد** olduğu yere in. Ve **الرغد**: çok, geniş; maldan, yahut sudan, yahut yaşayıştan, yahut ottan seni yormayan. Ve **المرغدة**: çayır/yeşillik. Ve **المرغاد**: pıhtılaşması tamamlanmayan süt. **ارغلد**: **الرغد**’den **افعلل** vezninde; Sâğânî dedi: lâm ziyadedir; bitti. O hâlde onu müstakil bir tercüme yapma; ve kırmızıyla yazma; göründüğü üzere. Bu yüzden Sâğânî onu şu terkibin sonunda zikretti: **ر - غ - د**.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَغِدَ
1 رَغِدَ ذ , (S, Msb, K,) aor. رَغَدَ , (Msb, K,) inf. n. رَغَدٌ (Msb) [and رَغْدٌ, as seems to be indicated in the K by its being said that the verb is like سَمِعَ]; and رَغُدَ, (S, Msb, K,) aor. رَغُدَ , (Msb, K,) inf. n. رَغَادَةٌ; (Msb;) It (one's life) was, or became, ample in its means or circumstances, unstraitened, or plentiful, (S, Msb, K,) and easy, (Msb,) and pleasant. (S, K.) ― -b2- [Hence, app.,] فُلَانٌ دَائِبٌ فِى أَمْرِهِ لَا يَرْغُدُ [Such a one is striving, labouring, or toiling, in his affair:] he will not flag, or be remiss. (JK.) -A2- [In the JK, رَغَدْنَا, aor. نَرْغَدُ, is mentioned immediately after an explanation of رَغِيدَةٌ, app. to indicate that it signifies We prepared, or we ate, رغيدة.]

ارغدوا
4 ارغدوا ذ They became in a state of life ample in its means or circumstances, unstraitened, or plentiful; (S, A;) they had abundance of herbage, or of the goods, conveniences, or comforts, of life. (S, K.) -A2- ارغد اللّٰهُ عَيْشَهُمْ God made their life to be ample in its means or circumstances, unstraitened, or plentiful, [and easy,] and pleasant. (A.) ― -b2- And ارغدوا مَوَاشِيَهُمْ They left their cattle to pasture by themselves, where they pleased. (S, K.)

استرغد العَيْشَ
10 استرغد العَيْشَ ذ He found life to be ample in its means or circumstances, unstraitened, or plentiful, [and easy,] and pleasant. (Har p. 657.) One says, اِنْزلْ حَيْثُ يُسْتَرْغَدُ العَيْشُ [Alight thou where life is found to be ample in its means &c.]. (A.)

ارغادّ
11 ارغادّ ذ , (S, TA,) inf. n. اِرْغِيدَادٌ, (S, K, TA,) It (milk) became commingled, one part with another, but not yet completely thickened. (S, TA.) And in like manner, It (anything) became commingled, or confused, one part with another. (S, K, * TA.) ― -b2- (assumed tropical:) He became [confused, or] in doubt, in his opinion, or judgment, not knowing how to utter it. (K.) ― -b3- (assumed tropical:) He slept without fully satisfying his drowsiness, (K, TA,) so that he awoke heavy. (TA.) ― -b4- (assumed tropical:) He was angry, and changed in colour by reason of anger: (TA:) or he was angry, and would not answer. (K.) ― -b5- (assumed tropical:) He was sick, not severely affected (لَمْ يُجْهَدْ [in the CK لم يَجْهَدْ]), (L, K,) but suffering depression: (K:) or he showed himself to be depressed, (JK, L,) without emaciation, (JK,) or by emaciation: (L:) and he was oppressed by sickness beyond his power of endurance: (L:) or he began to suffer pain, and exhibited an extenuated state of the belly, and dryness, and languor. (En-Nadr.) ― -b6- ارغيداد also signifies (assumed tropical:) Languidness, or weakness, in the eye, and the ear, and the sight. (JK.)

اِرْغَلَّدَ
Q. Q. 3 اِرْغَلَّدَ ذ [a verb app. syn. with رَغِدَ in an intensive sense;] of the measure اِفْعَلَّلَ from الرَّغَدُ [inf. n. of رَغِدَ]. (K.) Its ل is augmentative; and therefore it should not be mentioned independently as it is in the K. (TA.)

رَغْدٌ
رَغْدٌ ذ , applied to property, or water, or life, or herbage, Plentiful; that does not cause one fatigue. (L.) [Being originally an inf. n., it is used without variation as a masc. and fem. and sing. and pl. epithet; as also ↓ رَغَدٌ.] You say عَيْشٌ رَغْدٌ and ↓ رَغَدٌ and ↓ رَاغِدٌ and ↓ رَغِيدٌ (A, Msb) and ↓ أَرْغَدُ, (Lh, TA,) and ↓ مَعِيشَةٌ رَغِيدَةٌ, (A,) Life that is ample in its means or circumstances, unstraitened, or plentiful, (Lh, A, Msb,) and easy, (Lh, * Msb,) and pleasant. (A, Msb.) And غِيشَةٌ رَغْدٌ and ↓ رَغَدٌ A mode of life ample in its means or circumstances, unstraitened, or plentiful, [and easy,] and pleasant. (S, A, K.) And ↓ قَوْمٌ رَغَدٌ, (A, L, K,) or رَغْدٌ, (JK,) and ↓ نِسْوَةٌ رَغَدٌ, (A, L, K,) or نِسَآءٌ رَغْدٌ, (JK,) People, and women, in a state of life ample in its means or circumstances, &c.; (JK, A, K;) or having abundance of herbage, or of the goods, conveniences, or comforts, of life, and having camels abounding with milk. (L.)

رَغَدٌ
رَغَدٌ ذ an inf. n. of رَغِدَ. (Msb.) You say, هُوَ فِى رَغَدٍ مِنَ العَيْشِ He is in a state of life ample in its means or circumstances, unstraitened, or plentiful, (A, Msb,) [and easy,] and pleasant. (A.) ― -b2- See also رَغْدٌ, in five places.

رَغِيدٌ
رَغِيدٌ ذ , and its fem., with ة: see رَغْدٌ.

رَغِيدَةٌ
رَغِيدَةٌ ذ Fresh milk, which is boiled, and upon which some flour is sprinkled, (JK, S, K,) then dates are mixed therewith, (JK,) or then it is mixed and stirred about, (S,) and it is licked up: (S, K:) and also remains of milk: (JK:) or fresh butter: (Msb:) or a piece, or portion, of fresh butter: (A:) pl. رَغَائِدُ. (JK, A.) You say, الأَمْنُ فِى المَعِيشَةِ الرَّغِيدَةِ أَطْيَبُ مِنَ البَرْنِىَّ بِالرَّغِيدَةِ, meaning [Security in the state of life that is ample in its means or circumstances, &c., is sweeter than the dates called بَرْنِىّ] with some fresh butter. (A.)

رُغَيْدَآءُ
رُغَيْدَآءُ ذ i. q. رُعَيْدَآءُ [q. v.]; (K;) [i. e.] What is taken forth from wheat, and thrown away. (JK.)

رَاغِدٌ
رَاغِدٌ ذ : see رَغْدٌ.

أَرْغَدُ
أَرْغَدُ ذ : see رَغْدٌ.

مَرْغَدَةْ
مَرْغَدَةْ ذ [A place abounding with herbage;] a meadow, or a garden; syn. رَوْضَةٌ. (L.) See also مَرْدَغَةٌ.

مُرْغَادٌّ
مُرْغَادٌّ ذ part. n. of 11. (L, K.) Milk [that has become commingled, one part with another, but] not yet completely thickened. (L.) [And in like manner, Anything that has become commingled, or confused, one part with another.] ― -b2- (assumed tropical:) One who is [confused, or] in doubt, in his opinion, or judgment, (JK, S, K,) not knowing how to utter it. (S, K.) ― -b3- [For its other meanings, see the verb.]

##### Türkçe

**رَغِدَ**
1 **رَغِدَ** ذ , (S, Msb, K,) muzârîsi **رَغَدَ** , (Msb, K,) mastarı **رَغَدٌ** (Msb) [ve **رَغْدٌ**, K’da fiilin **سَمِعَ** gibi olduğu söylenmekle buna işaret edilmiş göründüğü üzere]; ve **رَغُدَ**, (S, Msb, K,) muzârîsi **رَغُدَ** , (Msb, K,) mastarı **رَغَادَةٌ**; (Msb;) O (kişinin hayatı) imkânları veya hâlleri bakımından geniş oldu yahut genişledi, darlık olmayan, yahut bol; (S, Msb, K,) ve kolay, (Msb,) ve hoş. (S, K.) ― -b2- [Bundan, görünüşe göre,] **فُلَانٌ دَائِبٌ فِى أَمْرِهِ لَا يَرْغُدُ** [Böyle biri işinde çabalayıcı, emek verici, yahut didinendir:] gevşemeyecek, yahut ihmalkâr olmayacaktır. (JK.) -A2- [JK’da, **رَغَدْنَا**, muzârîsi **نَرْغَدُ**, **رَغِيدَةٌ**’nın bir açıklamasından hemen sonra zikredilmiştir; görünüşe göre bunun “Biz **رَغِيدَةٌ** hazırladık, yahut **رَغِيدَةٌ** yedik” mânasına geldiğini göstermek için.]

**ارغدوا**
4 **ارغدوا** ذ İmkânları veya hâlleri bakımından geniş, darlık olmayan, yahut bol bir hayat hâlinde oldular; (S, A;) otun, yahut hayatın mallarının, kolaylıklarının veya rahatlıklarının bolluğuna sahip oldular. (S, K.) -A2- **ارغد اللّٰهُ عَيْشَهُمْ** Allah onların hayatını imkânları veya hâlleri bakımından geniş, darlık olmayan, yahut bol, [ve kolay,] ve hoş kıldı. (A.) ― -b2- Ve **ارغدوا مَوَاشِيَهُمْ** Hayvanlarını, diledikleri yerde kendi başlarına otlamaya bıraktılar. (S, K.)

**استرغد العَيْشَ**
10 **استرغد العَيْشَ** ذ Hayatı imkânları veya hâlleri bakımından geniş, darlık olmayan, yahut bol, [ve kolay,] ve hoş buldu. (Har s. 657.) Şöyle denir: **اِنْزلْ حَيْثُ يُسْتَرْغَدُ العَيْشُ** [Hayatın imkânları bakımından geniş vb. bulunduğu yere in]. (A.)

**ارغادّ**
11 **ارغادّ** ذ , (S, TA,) mastarı **اِرْغِيدَادٌ**, (S, K, TA,) O (süt) bir kısmı bir kısmıyla karışmış hâle geldi, fakat henüz bütünüyle koyulaşmadı. (S, TA.) Ve aynı şekilde, O (herhangi bir şey) bir kısmı bir kısmıyla karışmış, yahut birbirine girmiş/karışık hâle geldi. (S, K, * TA.) ― -b2- (mecaz kabul edilerek:) O, görüşünde yahut hükmünde [karışık oldu, yahut] şüpheye düştü; onu nasıl söyleyeceğini bilmez. (K.) ― -b3- (mecaz kabul edilerek:) O, uyuklamasını tam doyurmadan uyudu, (K, TA,) böylece ağır olarak uyandı. (TA.) ― -b4- (mecaz kabul edilerek:) O, öfkelendi ve öfke sebebiyle rengi değişti: (TA:) yahut o, öfkelendi ve cevap vermedi. (K.) ― -b5- (mecaz kabul edilerek:) O, hasta oldu; şiddetle etkilenmiş değil ( **لَمْ يُجْهَدْ** [CK’da **لم يَجْهَدْ**]), (L, K,) fakat çökkünlük çekerek: (K:) yahut o, zayıflık göstermiş oldu, (JK, L,) zayıflama olmaksızın, (JK,) yahut zayıflama ile: (L:) ve o, dayanma gücünün ötesinde hastalıkla ezildi: (L:) yahut o, ağrı çekmeye başladı ve karında incelmiş bir hâl, ve kuruluk, ve bitkinlik gösterdi. (En-Nadr.) ― -b6- **ارغيداد** ayrıca (mecaz kabul edilerek:) gözde, ve kulakta, ve görmede gevşeklik, yahut zayıflık mânasına gelir. (JK.)

**اِرْغَلَّدَ**
Q. Q. 3 **اِرْغَلَّدَ** ذ [şiddetli mânada **رَغِدَ** ile eş anlamlı olduğu görünen bir fiil;] **الرَّغَدُ**’dan [**رَغِدَ**’in mastarı] **اِفْعَلَّلَ** veznindendir. (K.) Onun **ل**’si ziyadedir; bu sebeple K’da olduğu gibi müstakil olarak zikredilmemelidir. (TA.)

**رَغْدٌ**
**رَغْدٌ** ذ , mal, yahut su, yahut hayat, yahut ot için kullanılır: Bol; kişiye yorgunluk vermeyen. (L.) [Aslen bir mastar olduğundan, müzekker ve müennes ve müfred ve cem‘ sıfat olarak değişmeksizin kullanılır; aşağıdaki **رَغَدٌ** da böyledir.] Şöyle dersin: **عَيْشٌ رَغْدٌ** ve aşağıdaki **رَغَدٌ** ve aşağıdaki **رَاغِدٌ** ve aşağıdaki **رَغِيدٌ** (A, Msb) ve aşağıdaki **أَرْغَدُ**, (Lh, TA,) ve aşağıdaki **مَعِيشَةٌ رَغِيدَةٌ**, (A,) imkânları veya hâlleri bakımından geniş, darlık olmayan, yahut bol, (Lh, A, Msb,) ve kolay, (Lh, * Msb,) ve hoş bir hayat. (A, Msb.) Ve **غِيشَةٌ رَغْدٌ** ve aşağıdaki **رَغَدٌ**: imkânları veya hâlleri bakımından geniş, darlık olmayan, yahut bol, [ve kolay,] ve hoş bir yaşayış tarzı. (S, A, K.) Ve aşağıdaki **قَوْمٌ رَغَدٌ**, (A, L, K,) yahut **رَغْدٌ**, (JK,) ve aşağıdaki **نِسْوَةٌ رَغَدٌ**, (A, L, K,) yahut **نِسَآءٌ رَغْدٌ**, (JK,) imkânları veya hâlleri bakımından geniş vb. bir hayat hâlinde olan insanlar ve kadınlar; (JK, A, K;) yahut otun, yahut hayatın mallarının, kolaylıklarının veya rahatlıklarının bolluğuna sahip olan ve sütü bol develeri bulunan. (L.)

**رَغَدٌ**
**رَغَدٌ** ذ **رَغِدَ**’in mastarıdır. (Msb.) Şöyle dersin: **هُوَ فِى رَغَدٍ مِنَ العَيْشِ** O, imkânları veya hâlleri bakımından geniş, darlık olmayan, yahut bol, (A, Msb,) [ve kolay,] ve hoş bir hayat hâlindedir. (A.) ― -b2- Ayrıca **رَغْدٌ**’e, beş yerde, bak.

**رَغِيدٌ**
**رَغِيدٌ** ذ , ve onun müennesi ة ile: **رَغْدٌ**’e bak.

**رَغِيدَةٌ**
**رَغِيدَةٌ** ذ Taze süt; kaynatılır ve üzerine biraz un serpilir, (JK, S, K,) sonra bununla hurmalar karıştırılır, (JK,) yahut sonra o karıştırılır ve çalkalanır, (S,) ve yalanır: (S, K:) ve ayrıca sütün artıkları: (JK:) yahut taze tereyağı: (Msb:) yahut taze tereyağından bir parça yahut bir miktar: (A:) çoğulu **رَغَائِدُ**. (JK, A.) Şöyle dersin: **الأَمْنُ فِى المَعِيشَةِ الرَّغِيدَةِ أَطْيَبُ مِنَ البَرْنِىَّ بِالرَّغِيدَةِ**, yani [imkânları bakımından geniş vb. olan yaşayışta güvenlik, **بَرْنِىّ** denilen hurmalardan] biraz taze tereyağı ile (yenenden) daha tatlıdır. (A.)

**رُغَيْدَآءُ**
**رُغَيْدَآءُ** ذ **رُعَيْدَآءُ** ile aynı mânadadır [bkz.]; (K;) [yani] buğdaydan çıkarılan ve atılan şey. (JK.)

**رَاغِدٌ**
**رَاغِدٌ** ذ : **رَغْدٌ**’e bak.

**أَرْغَدُ**
**أَرْغَدُ** ذ : **رَغْدٌ**’e bak.

**مَرْغَدَةْ**
**مَرْغَدَةْ** ذ [Otu bol bir yer;] bir çayır, yahut bir bahçe; eş anlamlısı **رَوْضَةٌ**. (L.) Ayrıca **مَرْدَغَةٌ**’ye bak.

**مُرْغَادٌّ**
**مُرْغَادٌّ** ذ 11’in ism-i fâilidir. (L, K.) Süt; [bir kısmı bir kısmıyla karışmış hâle gelmiş, fakat] henüz bütünüyle koyulaşmamış. (L.) [Ve aynı şekilde, bir kısmı bir kısmıyla karışmış, yahut birbirine girmiş/karışık hâle gelmiş herhangi bir şey.] ― -b2- (mecaz kabul edilerek:) Görüşünde yahut hükmünde [karışık olan, yahut] şüphede olan kimse, (JK, S, K,) onu nasıl söyleyeceğini bilmeyen. (S, K.) ― -b3- [Diğer mânaları için fiile bak.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَغِدَ
رَغِدَ A ( n. ac. رَغَد 4 ), رَغُدَ U ( n. ac. رَغَاْدَة 22t )
a.  Was easy, pleasant, enjoyable ( life ).

أَرْغَدَ
أَرْغَدَ IV ,
a.  Lived in ease & plenty; had abundance of pasture.

b.  Allowed to pasture at will.

اِسْتَرْغَدَ
اِسْتَرْغَدَ X ,
a.  Found easy, pleasant; enjoyed ( life ).  رَغْد 1 ,  رَغَد 4 , Easy, pleasant, comfortable, delightful; prosperous.

رَغِيْد
رَغِيْد 25 ,
a.  see 1 .

رَغِيْدَة
رَغِيْدَة 25t , ( pl. رَغَاْئِدُ 46 ),
a.  Milk-pap-

##### Türkçe

**رَغِدَ**
**رَغِدَ** A ( n. ac. **رَغَد** 4 ), **رَغُدَ** U ( n. ac. **رَغَاْدَة** 22t )
a. (hayat) kolay, hoş, zevkli oldu.

**أَرْغَدَ**
**أَرْغَدَ** IV ,
a. Bolluk ve genişlik içinde yaşadı; otlak bolluğu vardı.

b. Dilediği gibi otlamaya izin verdi.

**اِسْتَرْغَدَ**
**اِسْتَرْغَدَ** X ,
a. Kolay, hoş buldu; (hayattan) zevk aldı. **رَغْد** 1 , **رَغَد** 4 , kolay, hoş, rahat, lezzetli; müreffeh.

**رَغِيْد**
**رَغِيْد** 25 ,
a. 1’e bak.

**رَغِيْدَة**
**رَغِيْدَة** 25t , ( pl. **رَغَاْئِدُ** 46 ),
a. Süt lapası-

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%AF/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

رغد
رَغِدَ - يَرْغَدُ (رَغُدَ - يَرْغُدُ) - رَغَد - رَغَداً
رَغِدَ - يَرْغَدُ (رَغُدَ - يَرْغُدُ) + الشيء (الرزق أو المرعى): يكثر ويطيب ويصبح موفوراً سهل المنال
رَغَد: على وزن" فـَعـَل" اسم فعل مبالغة بمعنى مفعول من " رَغِدَ - يَرْغَدُ": الطيب والسعة والوفرة
رَغَداً: حال من " رَغَد ": بشكل " يرغد " فيه: بطيب وسعة ووفرة وسهولة المنال
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الكثرة والوفرة والرغد والبركة، ضد المحل والجدب"، وهي:
جَمَّ - يَجُمُّ (جَمَّ - يَجِمُّ)، بَرَكَ - يَبْرُكُ، غَدِقَ - يَغْدَقُ، مَزَنَ - يَمْزُن، رَغِدَ - يَرْغَدُ (رَغُدَ - يَرْغُدُ)، وَفَرَ - يَفِرُ
رغداً
 	﴿وقلنا ياآدم اسكن أنت وزوجك الجنة وكلا منها رغدا حيث شئتما ولا تقربا هذه الشجرة فتكونا من الظالمين(35)﴾ البقرة ﴿وإذ قلنا ادخلوا هذه القرية فكلوا منها حيث شئتم رغدا وادخلوا الباب سجدا وقولوا حطة نغفر لكم خطاياكم وسنزيد المحسنين(58)﴾ البقرة
 	﴿وضرب الله مثلا قرية كانت آمنة مطمئنة يأتيها رزقها رغدا من كل مكان فكفرت بأنعم الله فأذاقها الله لباس الجوع والخوف بما كانوا يصنعون(112)﴾ النحل
مختار الصحاح
● [رغد] ر غ د: عيشة رَغْدٌ بوزن فلس و رَغَدٌ بوزن فرس أي واسعة طيبة وبابه طرب وظرف
الراغب
رغد
- عيش رغد ورغيد: طيب واسع، قال تعالى: }وكلا منها رغدا﴿[البقرة/ 35]،﴾يأتيها رزقها رغدا من كل مكان{ [النحل/112]، وأرغد القوم: حصلوا في رغد من العيش، وأرغد ماشيته. فالأول من باب جدب وأجدب (أي: فعل وأفعل بمعنى واحد)، والثاني من باب دخل وأدخل غيره (أي: من باب دخل اللازم، وأدخل المتعدي)، والمرغاد من اللبن: المختلط الدال بكثرته على رغد العيش.
ملخص اللسان
1.     عيش رغْد: كثير. وعيش رَغَد ورَغِدٌ ورغِيد وراغِد وأَرغدُ
2.     وقوم رَغَد ونسوة رَغَد: مُخْصبون مغزرون. تقول: رَغِدَ عيشُهم ورَغُد،بكسر الغين وضمها، وأَرغَد فلان: أَصاب عيشاً واسعاً. وأَرغد القوم:  أَخْصَبوا.
3.     وعيشَة رَغْد ورَغَد أَي واسعة طيبة. والرغْدُ: الكثير الواسع الذي لا  يُعييك من مال أَو ماء أَو عيش أَو كلإٍ.  والمَرْغَدة: الروضة.
لسان العرب
● - رغد: عيش رغْد: كثير. وعيش رَغَد ورَغِدٌ ورغِيد وراغِد وأَرغدُ؛  الأَخيرة عن اللحياني: مُخْصِبٌ رفِيهٌ غزير. قال أَبو بكر: في الرَّغْد لغتان:  رَغْد ورَغَد؛ وأَنشد:  فيا ظَبْيُ كُلْ رَغْداً هنيئاً ولا تَخَف،  فإِنِّي لكم جارٌ، وإِن خِفْتُمُ الدَّهرا  وقوم رَغَد ونسوة رَغَد: مُخْصبون مغزرون. تقول: رَغِدَ عيشُهم ورَغُد،  بكسر الغين وضمها، وأَرغَد فلان: أَصاب عيشاً واسعاً. وأَرغد القوم:  أَخْصَبوا. وأَرغَد القوم: صاروا في عيش رغد. وأَرغد ماشيته: تركها  وسَوْمَها. وعيشَة رَغْد ورَغَد أَي واسعة طيبة. والرغْدُ: الكثير الواسع الذي لا  يُعييك من مال أَو ماء أَو عيش أَو كلإٍ.  والمَرْغَدة: الروضة.  والرَّغِيدة: اللبن الحليب يُغْلى ثم يذر عليه الدقيق حتى يختلط ويُساط  فيلعق لعقاً.  وارْغادَّ اللبن ارْغيداداً أَي اختلط بعضه ببعض ولم تتم خُثورتُه بعدُ.  والمُرْغادُّ: اللبن الذي لم تتم خُثورته. ورجل مُرْغادٌّ: استيقظ، ولم  يقض كراه ففيه ثَقلة.  والمُرْغادُّ: الشاك في رأْيه لا يدري كيف يُصْدِرُه، وكذلك الإِرغِيداد  في كل مختلط. والمُرْغادُّ: الغضبان المتغير اللون غضباً؛ وقيل: هو الذي  لا يجيبك من الغيظ. والمُرْغادُّ: الذي أَجهده المرض؛ وقيل: هو إِذا  رأَيت فيه خَمْصاً وفتوراً في طَرْفه وذلك في بَدْءِ مرضه.  وتقول ارغادَّ المريض إِذا عرفت فيه ضعضعة من هزال؛ وقال النضر: ارغادَّ  الرجل ارغِيداداً، فهو مُرغادٌّ وهو الذي بدأَ به الوجع فأَنت ترى فيه  خَمصاً ويُبْساً وفَتْرة؛ وقيل: ارغادَّ ارغيداداً، وهو المريض الذي لم  يُجْهد والنائم الذي لم يَقْضِ كراه، فاستيقظ وفيه ثقلة.
مقاييس اللغة:
(رغد)  الراء والغين والدال أصلان: أحدهما أطْيَب العيش، والآخر خِلافُه.
فالأوَّل عيشٌ رَغَِْد ورغِيد. أي طيِّبٌ واسع. وقد أَرغَدَ القومُ، إذا أخصَبُوا. ويقال إنَّ الرَّغيدةَ في بعض اللغات الزُّبدة([19]). وأرغَدَ الرّجلُ ماشِيتَه، إذا تركَها وسَوْمَها.
والأصل الآخر المُرْغَادُّ: الذي تَغَيَّرَ حالُه في جِسمه ضعفاً. ومن ذلك المُرْغَادُّ: الشّاكُّ في رأيه لا يَدرِي كيف يُصْدِرُه.
القاموس المحيط:
عِيشَةٌ رَغْدٌ ورَغَدٌ واسِعَةٌ طَيِّبَةٌ، والفِعْلُ كسَمِعَ وكرُمَ. وقومٌ رَغَدٌ، ونِساءٌ رَغَدٌ، محركتَيْنِ.
وأرْغَدوا مَواشِيهُمْ: تَرَكوها وسَوْمَها، وأخْصَبُوا. والرَّغيدَةُ: حَليبٌ يُغْلى ويُذَرُّ عليه دَقيقٌ فَيُلْعَقُ. والمُرْغادُّ، مُشَدَّدَةَ الدالِ: الغَضْبانُ لا يُجيبُكَ، والمَريضُ لم يُجْهَدْ، وفيه ضَعْضَعَةٌ، والنائِمُ لم يَقْضِ كَراهُ، والشَّاكُّ في رأيِهِ لا يدري كَيْفَ يُصْدِرُهُ، وكذلك لكُلِّ مُخْتَلِطٍ، والمَصْدَرُ: الارغيدادُ. والرُّغَيْداءُ: الرُّعَيْداءُ.
تاج العروس:
ر - غ - د
عِيشَةٌ رَغْدٌ بفتح فسكون وَرغَدٌ محرَّكَةً قال أبو بكر : وهما لغتان : واسعة طَيِّبَةٌ وكذلك عَيشٌ رَغيدٌ وراغدٌ وأَرْغدُ الأَخيرة عن اللِّحيانيّ أَي مُخْصِب رَفِيهٌ غَزيرٌ والفعْل كسَمعَ وكَرُمَ تقول : رَغِد عَيْشُهم ورَغُدَ . وقَوْمٌ رَغَدُ ونِسْوةٌ رَغَدٌ مًحَرَّكتَيْن : مُخْصِبون مُغْزِرون . وأَرْغَدوا مَوَأشيَهُمْ : تَركوها وسَوْمَها وأَرْغَدوا : أَخْصَبُوا وأَصابوا عَيْشاً واسعاً أَو صاروا في عَيْش رَغَدْ وأَرغَد اللهُ عَيْشَهُم . وتقول : الأَمْنُ في المَعيشة الرَّغيدة أَطْيَبُ من البَرْنيِّ بالرَّغيدة الرَّغيدةُ : لَبَنٌ حَليبٌ يُغْلَى ويُذَرُّ عليه دَقيقٌ حتى يَختلِط فَيُلْعَقُ لَعْقاً . وفسّره الزَّمخشريّ بالزُّبْدة وجَمْعُهُ : رغَائدُ تقول : هم في العَيْش الرَّاغد في الرُّطَب والرَّغائد . وارْغادَّ اللَّبَنُ ارْغيدَاداً : اختلطَ بعْضُه ببعْض ولم تَتمَّ خُثُورَتُه بعْدُ . والمُرْغَأدُّ بضمّ الميم مُشَّددة الدَّال : الغَضْبانُ المُتَغيِّرُ اللَّوْنِ غَضَباً وقيل : هو الذي لا يُجيبُكَ من الغَيْظ . والمُرْغَادّ أَيضاً : هو المَريضُ لم يُجْهَدْ . وقيل : ارغْادَّ المريضُ إذا عُرِفَت فيه ضَعْضَعَةٌ من هُزَأل وقال النَّضر : ارْغَادَّ الرَّجلُ ارْغيداداً فهو مُرْغَأدٌّ وهو الذي بَدَأَ به الوَجَع فأَنْت تَرَى فيه خُمْصاً ويُبْساً وفَتْرَةً والمُرْغادُّ أَيضاً : النائمُ الذي لم يَقْضِ كَرَاهُ فاستَيْقَظَ وفيه ثَقَلَةٌ . والمُرْغَادّ أَيضاً : الشَّاكُّ في رَأْيه لا يَدْرِي كيف يُصْدِرُهُ . وكذلك الارْغِيدادُ لكُلّ مُخْتَلِط بعضُه في بعض والمصدر من المُرْغادِّ الارْغِيدَادُ . والرُّغَيْدَاءُ بالغين لغة في الرُّعَيْداءِ بالمهملة عن أَبي حنيفة وقد تقدّمت الإِشارة في رعد
ومما يستدرك عليه : انزِلْ حيثُ يُسْتَرْغَدُ العَيْشُ . والرَّغْد : الكثيرُ الواسعُ الذي لا يُعْييك من مالٍ أَو ماءٍ أَو عَيشٍ أَو كَلإٍ . والمَرْغَدة : الرَّوْضة . والمُرْغادُّ اللبَنُ الذي لا تَتِمَّ خُثُورتُه . ارْغَلَدَّ افْعَلَلَّ من الرَّغَد قال الصاغانيّ : اللام زائدة انتهى فلا تُجْعَل حينئذ تَرجمةً على حِدَة ولا تُكتب بالحُمْرَة كما هو ظاهر ولذا أَورده الصاغانيُّ في آخر تركيب : ر - غ - د

##### Türkçe

رغد
رَغِدَ - يَرْغَدُ (رَغُدَ - يَرْغُدُ) - رَغَد - رَغَداً
**رَغِدَ - يَرْغَدُ (رَغُدَ - يَرْغُدُ)** + **الشيء (الرزق أو المرعى)**: çoğalır, hoş olur ve bol, elde edilmesi kolay hâle gelir.
**رَغَد**: “فـَعـَل” vezninde, **رَغِدَ - يَرْغَدُ**’dan mef‘ûl mânasında mübalağa ism-i fiil: hoşluk, genişlik ve bolluk.
**رَغَداً**: **رَغَد**’dan hâl; içinde “**يرغد**” olunan şekilde: hoşluk, genişlik, bolluk ve elde edilmesi kolaylık ile.
Ve lafız, “**الكثرة والوفرة والرغد والبركة، ضد المحل والجدب**” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**جَمَّ - يَجُمُّ (جَمَّ - يَجِمُّ)**، **بَرَكَ - يَبْرُكُ**، **غَدِقَ - يَغْدَقُ**، **مَزَنَ - يَمْزُن**، **رَغِدَ - يَرْغَدُ (رَغُدَ - يَرْغُدُ)**، **وَفَرَ - يَفِرُ**

رغداً
﴿Ve dedik: “Ey Âdem! Sen ve eşin cennette oturun ve ondan dilediğiniz yerden **رغدا** yiyin; şu ağaca yaklaşmayın, yoksa zalimlerden olursunuz.” (35)﴾ Bakara
﴿Ve hani dedik: “Şu köye girin; ondan dilediğiniz yerden **رغدا** yiyin; kapıdan secde ederek girin ve ‘حطة’ deyin; size hatalarınızı bağışlarız ve muhsinlere artıracağız.” (58)﴾ Bakara
﴿Ve Allah, güvenli, huzurlu bir köyü misal verdi; ona rızkı her yerden **رغدا** gelirdi; sonra Allah’ın nimetlerine nankörlük etti de Allah, yaptıkları sebebiyle ona açlık ve korku elbisesini tattırdı. (112)﴾ Nahl

مختار الصحاح
● [رغد] ر غ د: “**عيشة رَغْدٌ**” (فلس vezninde) ve “**رَغَدٌ**” (فرس vezninde) yani geniş, hoş; babı **طرب** ve **ظرف**’tır.

الراغب
رغد
- **عيش رغد ورغيد**: hoş, geniş. Yüce Allah dedi ki: ﴿**وكلا منها رغدا**﴾ [Bakara/35], ﴿**يأتيها رزقها رغدا من كل مكان**﴾ [Nahl/112]. Ve **أرغد القوم**: yaşayıştan **رغد** içinde oldular; ve **أرغد ماشيته**. Birincisi **جدب** ve **أجدب** babındandır (yani: فعل ve أفعل bir mânada), ikincisi **دخل** ve **أدخل غيره** babındandır (yani: لازم olan **دخل** babından ve müteaddî olan **أدخل**). Ve sütten **المرغاد**: karışık olan; çokluğu ile yaşayışın **رغد**’ine delâlet eder.

ملخص اللسان
1. **عيش رغْد**: çok. Ve **عيش رَغَد** ve **رَغِدٌ** ve **رغِيد** ve **راغِد** ve **أَرغدُ**.
2. Ve **قوم رَغَد** ve **نسوة رَغَد**: verimli, bol (olanlar). Dersin ki: **رَغِدَ عيشُهم** ve **رَغُد**; **الغين**’in kesri ve zammı ile. Ve **أَرغَد فلان**: geniş bir yaşayışa erişti. Ve **أَرغد القوم**: verimli oldular.
3. Ve **عيشَة رَغْد** ve **رَغَد** yani geniş, hoş. Ve **الرغْدُ**: maldan yahut sudan yahut yaşayıştan yahut ottan seni yormayan çok, geniş olan. Ve **المَرْغَدة**: çayır.

لسان العرب
● - **رغد**: **عيش رغْد**: çok. Ve **عيش رَغَد** ve **رَغِدٌ** ve **رغِيد** ve **راغِد** ve **أَرغدُ**; sonuncusu **اللحياني**’den: verimli, refah içinde, bol. **أَبو بكر** dedi: **الرَّغْد**’de iki lugat vardır: **رَغْد** ve **رَغَد**; ve şu beyti okudu:
فيا ظَبْيُ كُلْ رَغْداً هنيئاً ولا تَخَف،
فإِنِّي لكم جارٌ، وإِن خِفْتُمُ الدَّهرا
Ve **قوم رَغَد** ve **نسوة رَغَد**: verimli, bol. Dersin ki: **رَغِدَ عيشُهم** ve **رَغُد**; **الغين**’in kesri ve zammı ile. Ve **أَرغَد فلان**: geniş bir yaşayışa erişti. Ve **أَرغد القوم**: verimli oldular. Ve **أَرغد القوم**: **عيش رغد** içinde oldular. Ve **أَرغد ماشيته**: onu bıraktı ve otlatmasını. Ve **عيشَة رَغْد** ve **رَغَد** yani geniş, hoş. Ve **الرغْدُ**: maldan yahut sudan yahut yaşayıştan yahut ottan seni yormayan çok, geniş olan. Ve **المَرْغَدة**: çayır. Ve **الرَّغِيدة**: sağılmış süt; kaynatılır, sonra üzerine un serpilir; ta ki karışsın ve karıştırılıp çalkalansın; böylece yalanarak yenir. Ve **ارْغادَّ اللبن ارْغيداداً**: yani bir kısmı bir kısmına karıştı ve henüz pıhtılaşması tamamlanmadı. Ve **المُرْغادُّ**: pıhtılaşması tamamlanmamış süt. Ve **رجل مُرْغادٌّ**: uyandı; fakat uykusunu gidermedi; onda ağırlık vardır. Ve **المُرْغادُّ**: görüşünde şüphe eden; onu nasıl sonuçlandıracağını bilmez; ve her karışıkta **الإِرغِيداد** böyledir. Ve **المُرْغادُّ**: öfkeden rengi değişen öfkeli; denildi ki: o, kininden sana cevap vermeyendir. Ve **المُرْغادُّ**: hastalığın yorduğu kimse; denildi ki: onda zayıflık ve bakışında gevşeklik gördüğün vakit; bu, hastalığının başlangıcındadır. Ve dersin: **ارغادَّ المريض**; onda zayıflıktan bir gevşeme tanıdığın zaman. Ve **النضر** dedi: **ارغادَّ الرجل ارغِيداداً**; o **مُرغادٌّ**dur; o, kendisine ağrı başlayan kimsedir; sen onda içe çöküklük, kuruluk ve gevşeklik görürsün. Ve denildi ki: **ارغادَّ ارغيداداً**; o, yorulmamış hasta ve uykusunu gidermemiş uyuyan; uyandı da onda ağırlık vardır.

مقاييس اللغة:
(**رغد**) **الراء والغين والدال** iki asıldır: birisi yaşayışın en hoşu, diğeri onun zıddı.
Birincisi: **عيشٌ رَغَِْد** ve **رغِيد**; yani hoş, geniş. Ve **أَرغَدَ القومُ**: verimli oldukları zaman. Ve denir ki: **الرَّغيدةَ** bazı dillerde **الزُّبدة**’dir([19]). Ve **أرغَدَ الرّجلُ ماشِيتَه**: onu bıraktığı ve otlatması (için) bıraktığı zaman.
Diğer asıl: **المُرْغَادُّ**: bedeninde zayıflıkla hâli değişen. Bundan: **المُرْغَادُّ**: görüşünde şüphe eden; onu nasıl sonuçlandıracağını bilmez.

القاموس المحيط:
**عِيشَةٌ رَغْدٌ** ve **رَغَدٌ**: geniş, hoş; fiil **سَمِعَ** ve **كَرُمَ** gibi. Ve **قومٌ رَغَدٌ** ve **نِساءٌ رَغَدٌ**; ikisi de harekeli.
Ve **أرْغَدوا مَواشِيهُمْ**: onları bıraktılar ve otlatmalarını; ve verimli oldular. Ve **الرَّغيدَةُ**: sağılmış süt; kaynatılır ve üzerine un serpilir; böylece yalanır. Ve **المُرْغادُّ** ( **الدال**’in şeddeli olmasıyla): öfkeli, sana cevap vermez; ve yorulmamış hasta, onda zayıflık vardır; ve uykusunu gidermemiş uyuyan; ve görüşünde şüphe eden, onu nasıl sonuçlandıracağını bilmez; ve her karışık için de böyledir. Ve masdar: **الارغيدادُ**. Ve **الرُّغَيْداءُ**: **الرُّعَيْداءُ**.

تاج العروس:
ر - غ - د
**عِيشَةٌ رَغْدٌ** (fetha ile sonra sükûn) ve **رغَدٌ** (harekeli). **أبو بكر** dedi: ikisi iki lugattır: geniş, hoş. Ve yine **عَيشٌ رَغيدٌ** ve **راغدٌ** ve **أَرْغدُ**; sonuncusu **اللِّحيانيّ**’den; yani verimli, refah içinde, bol. Fiil **سَمعَ** ve **كَرُمَ** gibi; dersin: **رَغِد عَيْشُهم** ve **رَغُدَ**. Ve **قَوْمٌ رَغَدُ** ve **نِسْوةٌ رَغَدٌ**; ikisi de harekeli: verimli, bol. Ve **أَرْغَدوا مَوَأشيَهُمْ**: onları bıraktılar ve otlatmalarını; ve **أَرْغَدوا**: verimli oldular ve geniş bir yaşayışa eriştiler yahut **عَيْش رَغَدْ** içinde oldular. Ve **أَرغَد اللهُ عَيْشَهُم**. Ve dersin: **الأَمْنُ في المَعيشة الرَّغيدة** **البَرْنيِّ**’den **بالرَّغيدة** daha hoştur. **الرَّغيدةُ**: sağılmış süt; kaynatılır ve üzerine un serpilir; ta ki karışsın; böylece yalanarak yenir. **الزَّمخشريّ** onu **الزُّبْدة** ile tefsir etti. Çoğulu: **رغَائدُ**. Dersin: onlar **العَيْش الرَّاغد** içinde, **الرُّطَب** ve **الرَّغائد** içindedir. Ve **ارْغادَّ اللَّبَنُ ارْغيدَاداً**: bir kısmı bir kısmına karıştı ve henüz pıhtılaşması tamamlanmadı. Ve **المُرْغَأدُّ** ( **الميم**’in zammı ile, **الدَّال** şeddeli): öfkeden rengi değişen öfkeli; denildi ki: o, kininden sana cevap vermeyendir. Ve **المُرْغَادّ** ayrıca: yorulmamış hastadır. Ve denildi ki: **ارغْادَّ المريضُ**; onda zayıflıktan bir gevşeme bilindiği zaman. Ve **النَّضر** dedi: **ارْغَادَّ الرَّجلُ ارْغيداداً**; o **مُرْغَأدٌّ**dur; o, kendisine ağrı başlayan kimsedir; sen onda içe çöküklük, kuruluk ve gevşeklik görürsün. Ve **المُرْغادُّ** ayrıca: uykusunu gidermemiş uyuyan; uyandı da onda ağırlık vardır. Ve **المُرْغَادّ** ayrıca: görüşünde şüphe eden; onu nasıl sonuçlandıracağını bilmez. Ve her karışıkta, bir kısmı bir kısmının içinde olan için de **الارْغِيدادُ** böyledir; ve **المُرْغادِّ**’dan masdar **الارْغِيدَادُ**’dır. Ve **الرُّغَيْدَاءُ** ( **الغين** ile), **الرُّعَيْداءِ**’de (noktası olmayan harfle) bir lugattır; **أَبي حنيفة**’den; ve **رعد**’da işaret geçmişti.
Ve üzerine istidrâk edilenlerdendir: **انزِلْ حيثُ يُسْتَرْغَدُ العَيْشُ**. Ve **الرَّغْد**: maldan yahut sudan yahut yaşayıştan yahut ottan seni yormayan çok, geniş olan. Ve **المَرْغَدة**: çayır. Ve **المُرْغادُّ**: pıhtılaşması tamamlanmamış süttür. **ارْغَلَدَّ**: **افْعَلَلَّ** babından, **الرَّغَد**’den. **الصاغانيّ** dedi: **اللام** ziyadedir; bitti. O hâlde onu müstakil bir tercüme kılma ve zahir olduğu üzere kırmızıyla yazma; bu yüzden **الصاغانيّ** onu terkibin sonunda zikretti: ر - غ - د.
