# رغس — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%B3/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%BA%D8%B3/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رغس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%B3.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: رغس

غ س ر
غسر ، غرس ، رغس ، رسغ ، سرغ ، سغر : مستعملات .
غسر : قال الليث : تغسَّر الغزل إذا الْتبَسَ ، قلت : هذا حرف صحيح ، ومن العرب مسموع ، وكلُّ أَمر التبس وَعسرَ المخرجُ منه فقد تعسَّر وهذا أَمرٌ غَسِرٌ : أي مُلتبسٌ ملتاثٌ .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الغَسْرُ : التَّشديدُ على الغريم بالغين مُعْجمةً ، وهو العَسْرُ أيضاً .
غرس : قال الليث : الْغِرَاسُ : وقت الْغَرْسِ ، والْمغْرِسُ : مَوْضِعُ الْغَرْسِ ، والفعل الْغَرْسُ والغِرَاسَةُ : فَسيلُ النَّخْلُ ، والغَرْسُ : الشَّجَرُ الذي يُغْرَسُ ويجمع على الأغْرَاس .
الحرانيُّ عن ابن السكيت : الغَرْسُ غَرْسُكَ الشجرَ ، والغِرْسُ واحد الأغْراسِ وهو جلدة رَقيقةٌ تخرج مع الولد إذا خرج من بطن أمه ، وأنشد :
يتركنَ في كلِّ مناخٍ أَبْسِ
كلَّ جنين مُشعَرٍ في الغِرْس
وقال أبو حاتم : قال الأصمعيُّ : الغِراسُ ما يُغْرَسُ من الشجرِ ، وأما ما يخرجُ من شارب دَواءِ المَشِيِّ فهو الْغراسُ بفتح الغين .
وقال ابن الأعرابيّ : الغِرْسُ : المشيمةُ ، والغِرْسُ : الغراب الصغيرُ .
رغس : في الحديث : ( أَنَّ رَجُلاً رَغسَهُ اللّهُ مالاً ) .
قال أبو عبيد : قال الأموي : رَغَسَهُ : أكثر له منه وبارك له فيه ، ويقال : رَغسَهُ الله يَرْغَسُهُ رَغساً إذا كان ماله نامياً كثيراً ، وكذلك في الحسب وغيره .
قال العجاجُ يمدح بعض الخلفاء :
خليفةً ساسَ بغير تَعس
إمامَ رَغسٍ في نصابٍ رَغس
وأنشد غيره :
حتى رأينا وجههُ الْمَرغوسَا
وقال الليث : الرَّغْسُ : البركة والنَّماء ، وامرأةٌ مَرْغوسَة إذا كانت وَلُوداً ، ورجلٌ مَرْغوسٌ : كثيرُ الخير .
رسغ : قال الليث : الرُّسْغُ مفصلُ ما بين الساعد والكفِّ ، والساق والقدم ، ومثلُ ذلك كذلك من كل دابةٍ ، والرِّساغُ : مُرَاسَغَةُ الصَّرِيعَيْنِ في الصراع إذا أَخذا أرْساغهما .
وقال ابنُ الأعرابيِّ : أَصابَنَا مَطَرٌ مُرَسَّغٌ إذا ثَرَّى الأرضَ حتى تبلغَ يد الحافر عنه إلى أَرْسَاغهِ .
وقال ابن بزرجَ : ارْتَسَغَ فلانٌ على عياله إذا وَسَّع عليهم النفقة ، ويقال : ارْتَسِغْ على عِيالك ولا تُقَتِّرْ .
وقال غيره : الرِّسَاغُ : حبلٌ يُشدُّ في رُسغي البعير إذا قُيِّدَ به .
وقال أبو مالكِ : عيشٌ رَسيغٌ : واسع ، وطعامٌ رَسيغٌ : كثيرٌ ، وإنه مُرَسَّغٌ عليه في العيش أي موسع عليه .
سرغ : ثعلب عن ابن الأعرابي : سُرُوغُ الكرم قضبانه الرطبةُ ، الواحدُ سَرْغٌ .
وقال أبو نصرٍ عن الأصمعيّ في السُّرُوغِ مِثْلُه بالغين .
وقال ابن الأعرابيِّ : سَرِغ الرَّجلُ إذا أَكل القُطوفَ من العنب بأصولها .
وقال الليث : هي السُّرُوعُ بالعين ، قلت : الغين فيها لُغةٌ مَعْروفةٌ .
سغر : ثعلب عن ابن الأعرابيِّ : السَّغْرُ النفيُ وقد سَغَرَه إذا نفاه .

### Türkçe

غ س ر
**غسر** ، **غرس** ، **رغس** ، **رسغ** ، **سرغ** ، **سغر** : kullanılagelenlerdir.

**غسر** : Leys dedi: **تغسَّر الغزل**; iplik dolaşıp karıştığı zaman. Dedim: Bu sahih bir harftir ve Araplardan işitilmiştir; her iş karışıp da ondan çıkış zorlaştığında, artık zorlaşmıştır; ve bu **أَمرٌ غَسِرٌ**dür: yani karışık, dolaşık.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الغَسْرُ**: **الغين** mu‘ceme ile borçluya şiddet göstermektir; o, aynı zamanda zorluktur da.

**غرس** : Leys dedi: **الْغِرَاسُ**: **الْغَرْسِ** vakti; **الْمغْرِسُ**: **الْغَرْسِ** yeri; fiil **الْغَرْسُ** ve **الغِرَاسَةُ**: hurma fidanıdır; **الغَرْسُ**: dikilen ağaçtır; **الأغْرَاس** üzerine cem‘ olunur.

Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: **الغَرْسُ** senin ağacı dikmendir; **الغِرْسُ** **الأغْراس**ın biridir; o, ince bir deridir; çocuk annesinin karnından çıktığında onunla birlikte çıkar. Şu beyit okunmuştur:
يتركنَ في كلِّ مناخٍ أَبْسِ
كلَّ جنين مُشعَرٍ في الغِرْس

Ebû Hâtim dedi: Asma‘î dedi: **الغِراسُ** ağaçtan dikilen şeydir; ama yürüyüş ilacını içenin bıyığından çıkan şey ise **الْغراسُ**dur, **الغين**in fethiyle.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **الغِرْسُ**: eş; **الغِرْسُ**: küçük karga.

**رغس** : Hadiste: (Bir adamın, Allah’ın ona malca **رَغسَهُ** ettiği).

Ebû Ubeyd dedi: Ümevî dedi: **رَغَسَهُ**: ona ondan çok verdi ve onda ona bereket verdi. Ve denir ki: Allah onu **رَغسَهُ** eder, **يَرْغَسُهُ** **رَغساً**; malı büyüyen, çok olduğu zaman; nesepte ve başkasında da böyledir.

A‘câc, bazı halifeleri överek dedi:
خليفةً ساسَ بغير تَعس
إمامَ رَغسٍ في نصابٍ رَغس

Bir başkası da okudu:
حتى رأينا وجههُ الْمَرغوسَا

Leys dedi: **الرَّغْسُ**: bereket ve artıştır. Ve **امرأةٌ مَرْغوسَة**: doğurgan olduğu zaman. Ve **رجلٌ مَرْغوسٌ**: hayrı çok.

**رسغ** : Leys dedi: **الرُّسْغُ** önkol ile el arasındaki, ve bacak ile ayak arasındaki eklemdir; her binek hayvanından da bunun benzeri böyledir. **الرِّساغُ**: güreşte iki güreşenin, bileklerini tuttukları zaman, bilek bileğe tutuşmasıdır.

İbnü’l-A‘râbî dedi: Bize **مَطَرٌ مُرَسَّغٌ** isabet etti; toprağı ıslatıp yumuşattığı zaman; öyle ki kazanın eli ondan onun **أَرْسَاغ**ına varıncaya kadar.

İbn Büzerc dedi: Falan, ailesi üzerine **ارْتَسَغَ** etti; nafakayı onlara geniş tuttuğu zaman. Ve denir: Ailen üzerine **ارْتَسِغْ** et ve kısmaya gitme.

Bir başkası dedi: **الرِّسَاغُ**: deve onunla bağlandığı zaman, devenin iki **رُسغ**una bağlanan iptir.

Ebû Mâlik dedi: **عيشٌ رَسيغٌ**: geniş; **طعامٌ رَسيغٌ**: çok. Ve o, yaşayışta üzerine **مُرَسَّغٌ**dur; yani ona genişletilmiştir.

**سرغ** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **سُرُوغُ** asmanın taze çubuklarıdır; teki **سَرْغٌ**dur.

Ebû Nasr, Asma‘î’den, **السُّرُوغِ** hakkında: onun benzeri, **الغين** ile.

İbnü’l-A‘râbî dedi: Adam **سَرِغ** etti; üzüm salkımlarını kökleriyle yediği zaman.

Leys dedi: O, **السُّرُوعُ**dur, **العين** ile. Dedim: İçindeki **الغين** bilinen bir lehçedir.

**سغر** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **السَّغْرُ** sürgündür; ve onu sürgün ettiğinde **سَغَرَه**.
