# رغل — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D9%84/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%BA%D9%84/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رغل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D9%84.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: رغل

الرغل، بالضم: نبت، وقال أبو حنيفة: حمضة تنفرش، وعيدانها صلاب، وورقها نحو من ورق الجماجم، إلا أنها بيضاء، ومنابتها السهول، قال أبو النجم:
  تظل حفراه من التهدل
  في روض ذفراء ورغل مخجل أو هو الذي يسميه الفرس السرمق، قاله الليث، وأنشد:
  بات من الخلصاء في رغل أغن قال الأزهري: غلط الليث في تفسير الرغل أنه السرمق، والرغل من شجر الحمض، وورقه مفتول، والإبل تحمض به. ج: أرغال. وأرغلت الأرض أنبتته، أي الرغل، وأرغل الزرع جاوز سنبل الإلحام، والاسم الرغل، بالفتح، عن أبي حنيفة، قال ابن عباد: وذلك إذا اشتد حبه في السنبل. وأرغل إليه: مال بهوى، أو معونة، عن ابن دريد، كأرغن، و أرغل أيضا: أخطأ، وأرغلت الإبل عن مراتعها: أي ضلت، وأرغل أيضا: وضع الشيء في غير موضعه. والرغلة: البهمة ترغل أمها ، أي ترضع، عن ابن الأعرابي. والرغلة، بالضم: القلفة، كالغرلة، والأرغل: الأقلف، كالأغرل، عن الأحمر، ومنه حديث ابن عباس: إنه كان يكره ذبحة الأرغل، وأنشد ابن بري:
  فإني امرؤ من بني عامـر                      وإنـك دارية ثـيتـــل
  تبول العنوق على أنـفـه                      كما بال ذو الودعة الأرغل والأرغل: الطويل الخصيتين، نقله الصاغاني. والأرغل: الواسع الناعم من العيش والزمان، يقال: عيش أرغل وأغرل، وعام أرغل وأغرل. ورغل المولود أمه، كمنع، يرغلها، رغلا: رضعها في غفلة وسرعة، فأرغلته، أرضعته فهي مرغل، بالراء والزاي جميعا، أو خاص بالجدي، هكذا خصه الرياشي، قال الشاعر:
  يسبق فيها الحمل العجيا
  رغلا إذا ما آنس العشيا يقول: إنه يبادر بالعشي إلى الشاة يرغلها، يصفه باللؤم. وقال أبو زيد: يقال: هو رم رغول، إذا اغتنم كل شيء وأكله، قال أبو وجزة:
  رم رغول إذا اغبرت موارده                      ولا ينام له جار إذا اخترفـا يقول: إذا أجدب لم يحتقر شيئا وشره إليه، وإن أخصب لم ينم جاره خوفا من غائلته. والرغول: الشاة ترضع الغنم، كما في العباب. ورغال، كقطام: الأمة، عن ابن الأعرابي، وأنشد لدختنوس بنت لقيط:
  فخر البغي بحدج رب                      بتها إذا الناس استقلوا
  لا رجلها حملـت ولا                      لرغال فيها مستظل

  قال: رغال: هي الأمة، لأنها تطعم وتستطعم. وأبو رغال، ككتاب: كنية، من راغل يراغل مراغلة ورغالا، عن ابن دريد، ولم يفسره، وفي سنن الإمام أبي دود سليمان بن الأشعث السجستاني، ودلائل النبوة للبيهقي، وغيرهما، عن ابن عمر رضي الله عنهما، وبه جزم ابن إسحاق، والشامي، وغيرهما من أئمة السير، وفي بعض النسخ: عن أنس قال: هذا سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم، حين خرجنا معه إلى الطائف، فمررنا بقبر، فقال: هذا قبر أبي رغال، وهو أبو ثقيف، وكان من ثمود، وكان بهذا الحرم يدفع عنه، فلما خرج منه أصابته النقمة التي أصابت قومه بهذا المكان، فدفن فيه. الحديث، وأورده القسطلاني هكذا في المواهب، في وفادة ثقيف، وبسطه الشراح. وقول الجوهري، والصاغاني كذلك: إنه كان دليلا للحبشة حين توجهوا إلى مكة، حرسها الله تعالى، فمات في الطريق بالمغمس، قال جرير:
  إذا مات الفرزدق فارجموه                      كما ترمون قبر أبي رغال غير جيد، وكذا قول ابن سيده: كان عبدا لشعيب، على نبينا وعليه الصلاة والسلام، وكان عشارا جائرا، فقبره بين مكة والطائف يرجم إلى اليوم. وقال ابن المكرم: ورأيت في هامش الصحاح ما صورته: أبو رغال اسمه زيد بن مخلف، عبد كان لصالح النبي عليه السلام، بعثه مصدقا، وأنه أتى قوما ليس لهم لبن إلا شاة واحدة، ولهم صبي قد ماتت أمه، فهم يعاجونه بلبن تلك الشاة، يعني يغذونه، فأبى أن يأخذ غيرها، فقالوا: دعها نحايي بها هذا الصبي، فأبى، فيقال: إنه نزلت به قارعة من السماء، ويقال: بل قتله رب الشاة، فلما فقده صالح عليه السلام قام في الموسم ينشد الناس، فخبر بصنيعه، فلعنه، فقبره بين مكة والطائف، يرجمه الناس. وابنا رغال، كسحاب: جبلان قرب ضرية، نقله الصاغاني، وقد أهمله ياقوت في المعجم. وناقة رغلاء: شقت أذنها وتركت معلقة تنوس، أي تتحرك، قال الصاغاني: هكذا ذكره ابن دريد في هذا التركيب فأخطأ، والصواب رعلاء، بالعين المهملة، وقد ذكره في ذلك التركيب على الصحة، فإعادته هنا خطأ. ورغلان، كعثمان: اسم، عن ابن دريد. ومما يستدرك عليه: فصيل راغل: لاهج، وأرغل المولود أمه: رضعها، كرغلها، ومنه حديث مسعر: أنه قرأ على عاصم فلحن، فقال: أرغلت. أي صرت صبيا ترضع بعد ما مهرت القراءة، والزاي لغة فيه. وأرغلت القطاة فرخها إذا زقته، بالراء والزاي، وينشد بيت ابن أحمر:
  فأرغلت في حلقه رغـلة                      لم تخطئ الجيد ولم تشفتر بالروايتين. وأرغل الماء: صبه صبا كثيرا، عن ابن دريد

### Türkçe

**الرغل**، ötre ile: bir bitki; Ebû Hanîfe dedi: yayılan bir **حمضة**; dalları serttir; yaprağı **الجماجم** yaprağına yakın bir şeydir; ancak o beyazdır; bitiş yerleri düzlüklerdir. Ebû’n-Necm dedi:
  Kazısı, sarkmadan dolayı gölgelenir
  **ذفراء** ve utandırıcı **رغل** bulunan bir çayırda

Veya o, Farsların **السرمق** diye adlandırdığıdır; bunu Leys söyledi; ve şu beyti şahit getirdi:
  **الخلصاء**dan, **رغل** içinde **أغن** olarak geceledi

Ezherî dedi: Leys, **الرغل**’ün tefsirinde onun **السرمق** olduğu hususunda yanıldı; **الرغل** **الحمض** ağacındandır; yaprağı bükümlüdür; develer onunla **تحمض** eder. Çoğulu: **أرغال**. Ve “**أرغلت** toprak” onu bitirdi; yani **الرغل**’ü. Ve “**أرغل** ekin” **سنبل الإلحام**’ı aştı; isim **الرغل**’dür, fetha ile; Ebû Hanîfe’den. İbn Abbâd dedi: Bu, tanesi başakta şiddetlendiği zaman olur. Ve “**أرغل** ona”: hevesle yahut yardım ile ona meyletti; İbn Düreyd’den; **أرغن** gibi. Ve **أرغل** ayrıca: hata etti. Ve “**أرغلت** develer otlaklarından”: yani saptılar. Ve **أرغل** ayrıca: şeyi yerinin dışında bir yere koydu. Ve **الرغلة**: yavru, anasını **ترغل** eder; yani emer; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **الرغلة**, ötre ile: sünnet derisi; **الغرلة** gibi. Ve **الأرغل**: sünnetsiz; **الأغرل** gibi; Ahmer’den. Ondandır İbn Abbâs hadisi: onun **الأرغل**’ün kesimini kerih gördüğü; İbn Berrî şu beyti şahit getirdi:
  Şüphesiz ben Âmir oğullarından bir adamım
  ve sen, **ثيتل** bilen birisin
  Keçi yavrusu onun burnuna işer
  tıpkı **الودعة** sahibi **الأرغل**’ün işediği gibi

Ve **الأرغل**: testisleri uzun olan; bunu Sâgânî nakletti. Ve **الأرغل**: geçim ve zamanın geniş, yumuşak olanı; “**عيش أرغل** ve **أغرل**” denir; “**عام أرغل** ve **أغرل**” denir. Ve “**رغل** yeni doğan, anasını”, **منع** gibi; “**يرغلها**”, **رغلا**: gaflet ve sürat içinde onu emdi; böylece “**أرغلته**”: onu emzirdi; o da **مرغل**’dür; **الراء** ve **الزاي** ikisiyle birlikte; yahut oğlağa mahsustur; Reyyâşî onu böyle tahsis etti. Şair dedi:
  İçinde kuzu, topal olanı geçer
  **رغلا** olarak; akşamı sezdiği vakit

Yani: akşamleyin koyuna koşar, onu **يرغلها**; onu alçaklıkla vasfeder. Ebû Zeyd dedi: “O, **رم رغول**’dür” denir; her şeyi ganimet bilip onu yer. Ebû Vecze dedi:
  **رم رغول**’dür; su başları tozlandığı vakit
  ve komşusu, o **اخترف** ettiği vakit onun yüzünden uyumaz

Yani: kıtlık olduğunda hiçbir şeyi küçük görmez ve ona karşı oburdur; bolluk olduğunda ise komşusu, onun kötülüğünden korkarak uyumaz. Ve **الرغول**: koyunun koyunları emzirmesi; **العباب**’da olduğu gibi. Ve **رغال**, **قطام** gibi: cariye; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve Lekît’in kızı Dahtanûs’tan şu beyit şahit getirildi:
  Fahişe, Rabbin mahmiline karşı övündü
  insanlar hafiflediği vakit onda geceleyenle
  Ne ayağı hamile kaldı, ne de
  içinde gölgelenen bir **رغال** için

Dedi ki: **رغال**: o cariyedir; çünkü yedirir ve yedirtilir. Ve **أبو رغال**, **كتاب** gibi: bir künye; **راغل**’den; “**يراغل**” **مراغلة** ve **رغالا** olarak; İbn Düreyd’den; onu tefsir etmedi. İmam Ebû Dâvûd Süleyman b. el-Eş‘as es-Sicistânî’nin Sünen’inde, Beyhakî’nin Delâilü’n-nübüvve’sinde ve başkalarında, İbn Ömer’den (Allah ikisinden de razı olsun) rivayetle; ve bununla İbn İshâk, Şâmî ve siyer imamlarından başkaları kesin hüküm verdi. Bazı nüshalarda: Enes’ten, dedi ki: Bu, Resûlullah’ı (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) işittim; onunla Tâif’e çıktığımız vakit; bir kabre uğradık; dedi ki: “Bu, **أبي رغال**’in kabridir; o, Sakîf’in babasıdır; Semûd’dandı; bu haremde idi, ondan kendisine defedilirdi; ondan çıkınca, kavmine isabet eden azap bu yerde ona isabet etti; böylece oraya gömüldü.” Hadis. Kastallânî onu Mevâhib’de Sakîf’in heyeti bahsinde böylece zikretti; şârihler onu genişletti. Cevherî’nin ve Sâgânî’nin sözü de böyledir: Habeşlilere, Mekke’ye yöneldikleri vakit (Allah Teâlâ onu korusun) kılavuz idi; yolda **المغمس**’te öldü. Cerîr dedi:
  Ferazdak ölürse onu taşlayın
  tıpkı **أبي رغال**’in kabrini taşladığınız gibi

İyi değildir. İbn Sîde’nin sözü de böyledir: Nebimiz üzerine ve onun üzerine salât ve selâm olsun, Şuayb’ın kölesiydi; zalim bir öşürcüydü; kabri Mekke ile Tâif arasındadır; bugün de taşlanır. İbnü’l-Mükrem dedi: Sıhâh’ın kenarında sureti şu olanı gördüm: **أبو رغال**’in adı **زيد بن مخلف**’tir; Sâlih peygamberin (aleyhi’s-selâm) bir kölesiydi; onu zekât tahsildarı olarak gönderdi; ve sütleri yalnız bir tek koyun olan bir kavme geldi; onların, anası ölmüş bir çocukları vardı; onlar o çocuğu o koyunun sütüyle **يعاجونه** ederler; yani onu beslerler; o ise ondan başkasını almayı reddetti. Dediler ki: “Bırak onu; bu çocukla onu yaşatalım.” O reddetti. Denilir ki: ona gökten bir felâket indi; denilir ki: bilakis koyunun sahibi onu öldürdü. Sâlih (aleyhi’s-selâm) onu kaybedince mevsimde kalktı, insanlara nida etti; onun yaptığı haber verildi; onu lânetledi; kabri Mekke ile Tâif arasındadır; insanlar onu taşlar. Ve **ابنا رغال**, **سحاب** gibi: **ضرية** yakınında iki dağ; bunu Sâgânî nakletti; Yâkût onu Mu‘cem’de ihmal etti. Ve **ناقة رغلاء**: kulağı yarıldı ve asılı bırakıldı, sallanır; yani hareket eder. Sâgânî dedi: İbn Düreyd onu bu terkibde böyle zikretti de hata etti; doğrusu **رعلاء**’dır, **العين**’i **المهملة** ile; onu o terkibde sahih olarak zikretmiştir; böylece onu burada iade etmesi hatadır. Ve **رغلان**, **عثمان** gibi: bir isim; İbn Düreyd’den.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **فصيل راغل**: sürekli ses çıkaran. Ve “**أرغل** yeni doğan, anasını”: onu emdi; “**رغلها**” gibi. Ondandır Mis‘ar hadisi: onun Âsım’a okuduğu, sonra lahn yaptığı; o da dedi ki: “**أرغلت**.” Yani: okumayı maharetle yaptıktan sonra, süt emen bir çocuk oldun. Ve **الزاي** onda bir lehçedir. Ve “**أرغلت** **القطاة** yavrusunu”: onu **زقته** ettiği vakit; **الراء** ve **الزاي** ile. Ve İbn Ahmer’in beyti okunur:
  Onun boğazına bir **رغلة** **فأرغلت**
  boynu ıskalamadı ve **تشفتتر** etmedi

İki rivayetle. Ve “**أرغل** su”: onu çokça döktü; İbn Düreyd’den.
