# رغم (ر-غ-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%BA%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Sümük ve çamurlu toprak demektir

- Harfler: ر - غ - م
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [مُرَاغَمًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D9%85/siga/%D9%85%D9%8F%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D8%BA%D9%8E%D9%85%D9%8B%D8%A7.md) | مُفَاعَلًا | Başarılı kaçış yeri | 1 | 1 | [4:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D9%85/ayet/4:100.md) |

## Mücavir kökler — 17 mücavir (24 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [درك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Ona yetişir
2. [وقع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Katı kaptır
3. [هجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Hecire (he), Terkedilmiş harabe yer demektir
4. [وسع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B3%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · “Sunv’a” tas demektir
5. [بيت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Beyt ev demektir
6. [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
7. [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Su birikintisidir
8. [موت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
9. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
10. [كثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Kesr(sin ile) kırık demektir
11. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Biribirini kesen yoldur
12. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
13. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
14. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Saçak demektir
15. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
16. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kevn, tepe demektir
17. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رغم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [هجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D8%B1.md), [لجأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%A3.md), [عزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B2.md) |
| Zıt Kök | [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İnce ve nemli toprağa burnun sürtülmesi, istemeyerek boyun eğme ve burnu yere sürterek hasmı çaresiz bırakma |
| Çekirdek Özet 2 | Baskı ve zillet ortamından çıkarak hasmın burnunu yere sürten, iradesini kıran bağımsız ve korunaklı bir sığınak bulma |
| Çekirdek Özet 3 | Mekânsal yer değiştirmenin (hicret) salt kaçış değil, tahakküm merkezlerine karşı onurlu bir meydan okuma ve güç dengesi kurma eylemine dönüşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün Kur'an'daki tekil türevi olan mürağam kavramını salt edilgen bir «kaçış yeri» veya «barınak» sayarak, karşı tarafın burnunu yere sürtme ve iradesini kırma boyutunu göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رغ | Yumuşaklık, yayılma, gevşeme, doyum arayışı veya akışkan bir zemine temas; [رغب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8.md) (geniş bir arzu ve yönelişle isteme) ve [رغد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%AF.md) (bol, yumuşak ve zahmetsiz yaşayış) köklerinde olduğu gibi darlık ve katılığın aşılması | م | Toplanma, sarma ve tutuculuk karakteri taşıyan mim harfinin eklenmesiyle soyut yumuşaklık ve yayılma hareketi, burnun nemli ve ince toprağa (الرغام) yapışmasına, fiziksel sürtünmeye ve bunun doğurduğu kaçınılmaz boyun eğiş veya hasmı boyun eğdiriş somutluğuna dönüşmüştür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı | Baş, öncülük, kibir, gurur ve bedensel izzetin tepe noktası olan yüz ve burun organını temsil eder |
| غ | Çit ve örtü üzerinden türetme (yoğunlaşma) | Bir yüzeyin, tozun veya perdenin üzerini kaplaması; görüşün ve açıklığın kesilmesi, bulanıklık |
| م | Su | Akışkanlık, nem, yapışkanlık ve toprağın ince çamur/toz niteliğiyle sarıcılığı |
| رغم | Başın nemli ve örtücü bir zemine yapışıp bastırılması | İnsanın başını ve gururunun simgesi olan burnunu ince, yapışkan bir toprağa sürterek kibrini örtüye/toprağa bulama ve böylece üstünlüğünü kırıp iradesini boyun eğdirme hareketi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İnce kum veya ıslak/nemli toz toprak anlamına gelen «er-reğâm» kelimesidir; özellikle devenin veya insanın burnunun yere, bu ince toprağa bulanması ve böylece toz içinde kalarak alçalmasıdır |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Züheyr b. Ebî Sülmâ bir beytinde kökü zorla, istemeyerek ve mecbur bırakılarak anlamında şöyle kullanır: فَرَدَّ عَلَيْنَا العَيْرَ مِنْ دُونِ إِلْفِهِ / عَلَى رَغْمِهِ يَدْمَى نَسَاهُ وَفَائِلُهْ |
| Erken Arapça kullanım | A‘şâ Meymûn veya en-Nâbiğa el-Ca‘dî'ye nispet edilen dizede kök, sığınılan ve düşmana boyun eğdiren muhkem yer anlamında şöyle geçer: عَزِيزِ المُرَاغَمِ وَالمَهْرَبِ |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha ve Dīvān Züheyr b. Ebî Sülmâ.

### Sami etimolojik katman

Arapça رغم kökü, Batı ve Güney Sami dillerinde somut düzlemde «nemli toprak, toz, çamur» ve buradan türeyen «burnunu yere sürtme, hırpalama, zillet içine düşürme» semantiğiyle tespit edilir. Güney Arapça (Epigrafik Saba/Hadramut) kitabelerinde kök, bir hasmı dize getirme, boyun eğdirme ve hâkimiyeti kabul ettirme bağlamlarında $rgm$ kök tabanıyla örtüşen izler gösterir. Kuzeybatı Sami dillerinde ve özellikle İbranicede doğrudan $r-g-m$ dizilişi «taşlama, taş yığma» ($rāgam$) yönüne evrilirken, Arapçada $ğayn$ harfinin sağladığı boğaz sürtünmesi kökün nemli toz ve yerçekimi etkisiyle yapışma anlamına yoğunlaşmasını sağlamıştır. Klasik Sami semantik matrisinde burun ile gurur arasındaki sembolik bağ, Arapçada burnun yere değmesiyle doğrudan zillet ve kerhen itaat (رغم) kavramını doğurmuştur. Kökün mufaale kalıbı (مراغمة) ise bu fiilin karşılıklı hale gelerek hasmın iradesini kırma ve onu öfkelendirip çaresiz bırakacak bir sığınağa çekilme anlamını derinleştirmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques ve Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | الرغام (ince toprak) kökünden türeyen mecazlaşma | Fiziksel olarak burnun toprağa sürülmesi somut hareketinden, insanın hoşlanmadığı bir duruma zorlanması ve boyun eğdirilmesi soyut anlamına düzenli semantik sıçrama gerçekleşmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Arapça ortak tabanı | İbranicedeki taş yığma anlamı ile Arapçadaki toprak/toz ve yerle temas ettirme anlamı ortak bir yer/taş/toprak zemin matrisine dayanır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik toz/toprak kökleri | Bazı Doğu Çad dillerinde yer alan ve toz/toprak/çamur bildiren tabanlarla fonetik benzerlikler kaydedilmişse de düzenli morfolojik soydaşlık kanıtlanamamıştır | Muhtemel |

Kaynak: Dictionnaire des racines sémitiques, Brown-Driver-Briggs ve Tahdhīb al-Lugha.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رغم | Anlamlı | Boyun eğdirme, burnunu toprağa sürtme | Karşı tarafın istememesine rağmen üstünlük kurarak iradesini kırma ve sığınak bulma | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [رمغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D8%BA.md) | Anlamlı | Islatma, nemlendirme | Bir şeyi su veya yağ ile iyice ıslatarak yumuşatma | Ortak nem ve zemin teması; Kur'an'da geçmez |
| [غرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%85.md) | Anlamlı | Borçlanma, zorunlu ödeme | İnsanın istemediği halde sırtına yüklenen mali veya cezai yükümlülük | İstemeyerek boyun eğme boyutuyla hedef kökle anlamsal akrabadır; Kur'an'da geçer |
| [غمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B1.md) | Anlamlı | Kaplama, örtme, boğma | Suyun veya bir kütlenin bir şeyin üzerini tamamen örterek görünmez kılması | Örtme ve kuşatma teması; Kur'an'da geçer |
| [مرغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%BA.md) | Anlamlı | Toprağa veya yağa bulanma | Bir nesnenin veya hayvanın yerde yuvarlanarak toprağa veya ota sürünmesi | Hedef kökle tam bir kalb (harf değişimi) ilişkisi vardır; burnun yere sürtülmesiyle birebir eşleşir; Kur'an'da geçmez |
| [مغر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%BA%D8%B1.md) | Anlamlı | Kızıllık, kırmızı toprak | Kırmızı boya veya aşı boyası rengindeki toprağın boyaması | Toprak cinsi olma bakımından رغام ile ilişkilidir; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رغم | Merkez | İstemeyerek boyun eğdirme ve karşıtını aciz bırakan sığınak | Hasmın burnunu yere sürterek, onun istememesine rağmen elde edilen bağımsızlık ve güç alanı | Fiil hem zilleti kabul etmeyi hem de hasma zillet tattıracak bir mevzi kazanmayı içerir |
| [هجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D8%B1.md) | Komşu | Ayrılma ve terk etme | [هجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D8%B1.md) bir bağı kesip fiziksel veya duygusal olarak uzaklaşmayı anlatırken, رغم bu ayrılığın hasmı kahreden ve burnunu sürten sonucuna odaklanır | Salt terk etme değil, hasmın aleyhine üstünlük üretme farkı |
| [لجأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%A3.md) | Komşu | Sığınma ve himaye arama | [لجأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%A3.md) tehlikeden korunmak için korunaklı bir yere sığınmayı bildirirken, رغم sığınılan yerin düşmana meydan okuma işlevini öne çıkarır | Savunmacı sığınma ile aktif meydan okuma arasındaki fark |
| [عزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B2.md) | Komşu | Üstün gelme ve galip olma | [عزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B2.md) doğrudan kuvvet ve mağlup edilemezlik durumunu ifade eder; رغم ise mağlubun kibrini kırarak elde edilen izzeti vurgular | Sürecin hasmın aşağılanmasıyla tescillenmesi farkı |
| [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) | Zıt | Rıza gösterme, hoşnut olma | [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) bir emre veya duruma gönül huzuru, arzu ve tam muvafakatle teslim olmayı ifade eder | رغم iradenin zorlanması ve burnun yere sürülmesiyken [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) kalbî kabuldür |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رغم | Birinin burnunu yere sürtme, zorla boyun eğdirme, hasmı çaresiz bırakan sığınak | Hem boyun eğme zilletini hem de hasmı kahreden bağımsız bir çıkış yolunu bir arada taşır | Kesin |
| Latince | Contemptus, refugium pugnax, reluctari | İstemeyerek direnme, hasmı hiçe sayan sığınak | «Refugium» yalnızca sığınağı karşılar; hasmın gururunu kırma unsuru eksik kalır | Güçlü |
| İngilizce | Defiance, spite-haven, forced submission | Karşı tarafı öfkelendiren dirençli sığınak, zoraki itaat | «Refuge» kelimesi savunmacıdır; «mürağam» ise hasmı küplere bindiren bir stratejik mevzidir | Güçlü |
| Almanca | Trotzort, Zwang, Demütigung | Hasmı çileden çıkaran sığınak, zillet, zorlama | «Trotz» (meydan okuma) ve «Zuflucht» kavramlarının birleşimidir | Güçlü |
| Fransızca | Lieu de défiance, contrainte, dépit | Düşmana inat sığınılan yer, zor altında kalma | «Refuge de défi» kökün mufaale anlamını iyi yakalar fakat toprak temasını dışarıda bırakır | Güçlü |

Kaynak: Oxford English Dictionary, Lewis & Short Latin Dictionary ve Wehr Arabic-English Dictionary.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مُرَاغَمًا | Hasmın burnunu yere sürten, onu çaresiz bırakan ve müstaz'afı onurlu kılan geniş sığınak/yeryüzü mevzisi | Nisâ [4:100](https://lisan.digital/tr/ayet/4:100.md); zulüm yurdundan Allah yolunda hicret edenlerin yeryüzünde bulacakları, düşmanlarının kibrini kıran ve onlara bağımlılığı sona erdiren stratejik yaşam alanı |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Cebir, irade ve ilahi hâkimiyete boyun eğiş | Kafirlerin ve kibirlilerin istemeseler de («rağmen») Allah'ın ontolojik yasalarına ve kazasına teslim olmaları bahsi | İstem dışı, kerhen ve ontolojik zilletle gerçekleşen boyun eğiş |
| Fıkıh | Dârü'l-harbden hicretin hükmü ve sığınma hakkı | Baskı altındaki müminin dinini yaşamak üzere dize getirici bir mevzi bulmak için hicret etmesinin farziyeti | Mazlumun zalime boyun eğmek yerine onu çaresiz bırakacak bir yere göç etmesi yükümlülüğü |
| Tefsir | Nisâ suresi 100. ayetteki «mürâğam» lafzının tahlili | Mürağamın bir isim-i mekân mı (sığınak, kale, göç yolu) yoksa masdar-ı mimî mi (hasmı öfkelendirme, burnunu sürtme) olduğu tartışması | İbn Abbas ve Taberî çizgisi bunu zalim kavmin burnunu yere sürtecek müstakil bir güç ve yaşam alanı olarak yorumlar |
| Hadis | Secde hali ve şeytanın burnunun yere sürtülmesi | Namazda burnun yere değmesi («targîm») ve yanılgı secdesiyle şeytanın zelil kılınması («terğîmen liş-şeytân») | Şeytanın kibrinin kırılması ve insanın kullukla izzete kavuşması |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk bilinci | Kibrin toprağa gömülmesi | Sahte ilahların ve kibrin burnunu yere sürtmek | Secdede burnun toprağa yapışmasıyla nefsin ilahlık iddiası kırılır, gerçek hürriyet elde edilir | Kesin |
| İlmi | Paradigmaya meydan okuma | Statükoyu sarsan alternatif zemin | Yerleşik dogmaları çaresiz bırakan yeni araştırma alanı | Bir bilimsel devrimin eski teoriyi boyun eğmeye zorlayacak tutarlı bir paradigma kurmasıdır | Güçlü |
| Siyasi | Jeopolitik hicret ve bağımsızlık | Güç dengesini değiştiren stratejik mevzi | Zalim otoritenin tahakkümünü kırmak | Mazlumların baskı merkezinden çıkarak hasmın burnunu yere sürtecek bağımsız bir siyasi entite kurmasıdır | Kesin |
| İktisadi | Pazar bağımlılığını kırma | Alternatif pazar ve üretim genişliği | Tekelci güçleri dize getiren iktisadi özerklik | Ambargo ve sömürüye maruz kalanların yeni kaynak ve ticaret koridorları açarak sömürgecinin planlarını boşa çıkarmasıdır | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kısıtlı optimizasyonda eyer noktası ve sınır şartı zorlaması | Bir dinamik sistemin, mevcut yerel minimumdan dış bir enerjiyle çıkarak karşıt kuvvetlerin etkisini sıfırlayan veya onları boyun eğdiren yeni ve kararlı bir potansiyel çukuruna geçişi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Asimetrik çatışmada caydırıcı sığınak ve denge değişimi | Tahakküm altındaki zayıf aktörün, egemen aktörün etki alanı dışına çıkarak onun baskı aygıtını işlevsiz kılması ve hasmı maliyet ödemeye zorlaması | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Ayetteki «mürâğam» lafzını yalnızca acınası bir «mülteci sığınağı», «kaçış yeri» veya edilgen bir «barınak» olarak anlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün mufaale boyutu, oraya göç eden kişinin zalimlerin burnunu yere sürttüğü, onları aciz ve öfkeli bıraktığı, izzet ve stratejik üstünlük üreten aktif bir karşı-iktidar alanı olduğunu gösterir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hicreti onursuz bir kaçış, mülteciliği zillet gibi konumlandırmak; oysa Kur'anî hicret düşmanın burnunu toprağa bulayan bir izzet ve alternatif güç inşası hamlesidir |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın baskı altındaki inananlara önerdiği çıkış yolunun (hicret) bir yenilgi veya edilgen bir sığınma değil; zalimlerin kibrini kıran, onların burnunu yere sürten stratejik bir güç ve genişlik arayışı olduğunu gösterdiği için hayati öneme sahiptir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Zulüm altında yaşayıp «yeryüzünde zayıf bırakılmıştık» diyerek mazeret üretenlerin kınandığı ve hemen ardından hicretin emredildiği Nisâ 97-100 ayet grubunun eksen kavramıdır |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Mazlumiyetin kader gibi benimsenmesi, zillet altında yaşamanın dini gerekçelerle meşrulaştırılması ve hicretin zayıflık işareti sanılması yanılgısını kökten düzeltir |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Burnun ince ve nemli toprağa (الرغام) yapışması, sürtülmesi ve kirlenerek yere yapışması.
- Soyut anlam: Bir kimsenin kibrinin ve iradesinin kırılarak istemediği bir duruma mecbur bırakılması; karşı tarafı bu duruma düşürecek bağımsız bir mevzi kazanılması.
- Sistematik karşılık: Baskı merkezinden ayrılan aktörün, kurduğu yeni mevzi ile eski egemenin tahakküm iradesini kırması ve güç dengesini kendi lehine çevirmesi.
- LaTeX modeli: $$M = \arg\max_{x \in X} \{ S(x) \mid \Delta P(x) < 0 \land \Omega(x) > \Omega_0 \}$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $M$, mürağam alanını (hasmın burnunu yere sürten sığınağı ve çıkış yolunu) temsil eder. $X$, yeryüzündeki potansiyel hicret ve yaşam koordinatları kümesidir. $S(x)$, ulaşılan yerdeki mekânsal ve iktisadi genişliği (ayetteki «se‘a») gösterir. $\Delta P(x)$, eski tahakküm merkezinin baskı ve irade gücündeki değişimi simgeler; bu değerin sıfırdan küçük olması ($\Delta P < 0$), hasmın burnunun yere sürtüldüğünü ve iradesinin kırıldığını matematiksel olarak ifade eder. $\Omega(x) > \Omega_0$ ise göç eden müminin elde ettiği bağımsızlık ve izzet düzeyinin başlangıçtaki baskı durumundan kesinlikle daha büyük olduğunu gösterir.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%BA%D9%85/occurrences?meal=IK

### [Nisa 4:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D9%85/ayet/4:100.md) — مُرَاغَمًا

وَمَنْ يُهَاجِرْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يَجِدْ فِي الْأَرْضِ مُرَاغَمًا كَثِيرًا وَسَعَةً وَمَنْ يَخْرُجْ مِنْ بَيْتِهِ مُهَاجِرًا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ يُدْرِكْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا

Meal (IK): Her kim, Allah yolunda hicret ederse; yeryüzünde bereketli yer ve genişlik bulur. Allah’a ve Rasulüne hicret ederek evinden çıkan kimseye ölüm gelirse; onun ecrini vermek Allah’a düşer. Ve Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Sümük ve çamurlu toprak demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والراء والميم معهما
م ر غ، م غ ر، غ م ر، ر غ م، غ ر م مستعملات مرغ: المَرْغُ: الأشباعُ بالدهن، ورجلٌ أمْرَغُ.
وَمَرِغَ عِرْضُه: دنس.
والأمراغ مُجاوز من فِعله.
ومَرَّغْتُه في التُرابِ فَتَمرَّغَ. وبلغني قوله: فلم أرْغُ منه ولم أتَمَرَّغْ أي: لم أبالِ.
ومَراغُ الإبلِ: مُتَمَرَّغُها.
والمَراغةُ: الأتانُ التي لا تَمْتَنِعُ من الفُحُول، قال:
يا ابنَ المَراغَةِ أينَ خالُك إننـي		خالي حبيش ذو الفَعالِ الأَجْزَلِ
مغر: ثَوبٌ مُمَغَّرٌ: مَصْبُوغٌ بالمَغْرةِ، وهو طينٌ أحمَرُ، ويجمع مِغَر، نحو بَدْرةٍ وبِذَرٍ.
والأمغَرُ: الأحمرُ الشَّعر والجِلد، والأَمْغَرُ الذي في وجهه حُمْرةٌ مع بياضٍ صافٍ. وقول عبد الملِك: مَغَّرْ يا جرير أي: أنشد لابن مَغْراءَ.
وشاة مِمْغارٌ: شائبٌ لبنها بدمٍ، وأَمْغَرَتْ: شابت لبنها بدمٍ.
والمَغْرُ: لعاب الدوابِ.
غمر: الغَمْر: الماء الكثير المغرق.
والغِمارُ: جماعة الغَمْرِ، وهي مجتمع ماء البحر والنهر.
والغُمَرُ: قديح صغير يكايل به في المهامه. تؤخذ حصاةٌ فتلقى في القدح فيصيب عليها الماء حتى يَغْمُرَها، ثم يأخذُها رجلٌ، فتلكَ الحصاةُ تسمى الدو قلة، قال:
من الشَّواءِ ويروي شربه الغُمَرُ
وتَغَمَرَّتُ: شربت ما دون الري.
وتَغَمَّرْ: السيد المعطاء.
والغمر: الفرس الكثير الجري.
والاغتِمارُ: الاغتِماسِ.
والغَمْرُ: مُنهمكُ الباطل.
ومُرْتكَم الهول: غَمْرَةُ الحرب.
وفلانٌ غَمَر فلاناً أي: علاه بفَضلِهِ.
ودخلَ في غِمار الناس أي: مُجتَمَعِهْم.
والمُغامِرُ: الذي يرمي بنفسه في غَمْرةٍ من الأمر.
والغَمْرُ: من لم يُجَرِّبِ الأمورَ، وجمعه أغمارٌ. ودار غامِرةٌ: خراب.
والغُمْرةُ: ما تطلى به العروس.
والغِمْرُ: الخفد، والغَمْرُ: ريح اللحم.
والغَمْرُ: موضع.
وغَمَرةُ الموت: شدته.
والمُغَمَّر: الغَمْرُ، قال:
قطعته لا عس ولا بمُغَمَّرِ!
رغم: الرَّغْمُ: محنة أن يفعل ما يكره على كره وذل.
والرَّغامُ: الثرى، وَرَغَّم الله أنفه أي: لوثه في التراب.
وأرَغَّمْتُه: حملته على ما لا يمتنع منه.
وَرَغَّمْتُه: قلت له: رَغْماً ودغماً وهو راغِمٌ داغِمٌ.
والرُّغامُ: سَيَلانُ الأنفِ من داءٍ. ورَغَمَ فلان إذا لم يقدِرْ على الانِتصاف، يَرْغَمُ رَغْماً.
وفي الحديث: "إذا صلى أحدكم فليلزم جبهته وأنفه الأرض حتى يخرج منه الرَّغْمُ" أي حت يخضع ويذل ويخرج منه كبر الشيطان.
والرَّغامُ ليس بتُرابٍ خالصٍ ولا برمل خالِصٍ.
والرُّغامَى لغة في الرُّخامَى.
وما أَرْغَمُ منه شيئا أي ما أكره.
والمُراغَمةُ: الهجرانُ، هو يُراغِمُ أهله أياما ثم يرجع.
وقوله تعالى: "مُراغماً كثيراً" أي متسعا لهجرته، قال الجَعْديّ:
عزيزُ المُراغَمِ والمَهْرَبِ
قال الضَّريرُ: الرُّغامَى الرَّئةُ، والرُّغام: الزَّيادْة.
غرم: الغُرْمُ: أداءُ شيء لزمَ من قبل كفالةٍ أو لزُومُ نائبة في مالهِ من غير جناية، غُرِمْتُه أُغْرَمُه.
والتَّغريمُ: مُجاوز. والغَريمُ: الملزوم ذلك. والغَريمان سواء الغارِمُ والمُغَرَّم.
والغَرامُ: العذاب أو العشق أو الشر، وحب غَرامٌ أي لازم.
وقوله تعالى: "إن عذابها كان غَراما" أي لازما.
والمغرَمُ: الغُرْمُ، قال تعالى: فهم من مَغْرَمٍ مثقلون" ، أي من غُرْمٍ.

##### Türkçe

باب **الغين** ve**الراء** ve**الميم** onlarla beraber

**م ر غ**، **م غ ر**، **غ م ر**، **ر غ م**، **غ ر م** kullanımdadırlar.

**مرغ**: **المَرْغُ**: yağ ile doyurma; ve **رجلٌ أمْرَغُ**.

Ve **مَرِغَ عِرْضُه**: kirlendi.

Ve **الأمراغ** onun fiilinden aşmadır.

Ve **مَرَّغْتُه في التُرابِ فَتَمرَّغَ**. Ve bana onun sözü ulaştı: **فلم أرْغُ منه ولم أتَمَرَّغْ** yani: aldırmadım.

Ve **مَراغُ الإبلِ**: onların yuvarlanma yeri.

Ve **المَراغةُ**: aygırlardan kaçınmayan dişi eşek; dedi ki:
يا ابنَ **المَراغَةِ** أينَ خالُك إننـي		خالي حبيش ذو الفَعالِ الأَجْزَلِ

**مغر**: **ثَوبٌ مُمَغَّرٌ**: **المَغْرةِ** ile boyanmış; o kırmızı bir çamurdur; ve **مِغَر** diye çoğul yapılır; **بَدْرةٍ** ve**بِذَرٍ** gibi.

Ve **الأمغَرُ**: saçı ve derisi kırmızı olan; ve **الأَمْغَرُ** yüzünde saf bir beyazlıkla beraber bir kızıllık bulunan kimsedir. Ve Abdülmelik’in sözü: **مَغَّرْ يا جرير** yani: İbn **مَغْراءَ** için şiir oku.

Ve **شاة مِمْغارٌ**: sütü kan ile karışık olan; ve **أَمْغَرَتْ**: sütü kan ile karıştı.

Ve **المَغْرُ**: binek hayvanlarının salyası.

**غمر**: **الغَمْر**: boğucu çok su.

Ve **الغِمارُ**: **الغَمْرِ**’in topluluğu; o, deniz ve nehir suyunun birleştiği yerdir.

Ve **الغُمَرُ**: çöllerde onunla ölçek yapılan küçük bir kap. Bir çakıl taşı alınır, kaba atılır; su onun üzerine gelinceye kadar ona isabet eder, ta ki onu örtene kadar; sonra bir adam onu alır; işte o çakıl taşına **الدو قلة** denir; dedi ki:
من الشَّواءِ ويروي شربه **الغُمَرُ**

Ve **تَغَمَرَّتُ**: doyumdan aşağı içtim.

Ve **تَغَمَّرْ**: cömert efendi.

Ve **الغمر**: çok koşan at.

Ve **الاغتِمارُ**: dalma.

Ve **الغَمْرُ**: batıla dalmış olan.

Ve dehşetin yığınağı: savaşın **غَمْرَةُ**’sidir.

Ve falan, falanı **غَمَر** etti yani: faziletiyle onun üstüne çıktı.

Ve **غِمار** الناس içine girdi yani: onların topluluğuna.

Ve **المُغامِرُ**: kendini işin bir **غَمْرةٍ**’sine atan.

Ve **الغَمْرُ**: işleri tecrübe etmemiş olan; çoğulu **أغمارٌ**’dır. Ve **دار غامِرةٌ**: harap.

Ve **الغُمْرةُ**: gelinin süründüğü şey.

Ve **الغِمْرُ**: yumuşaklık; ve **الغَمْرُ**: et kokusu.

Ve **الغَمْرُ**: bir yer.

Ve **غَمَرةُ الموت**: onun şiddeti.

Ve **المُغَمَّر**: **الغَمْرُ**; dedi ki:
قطعته لا عس ولا ب**مُغَمَّرِ**!

**رغم**: **الرَّغْمُ**: istemediği bir şeyi, kerih görerek ve zilletle yapmaya mecbur olma mihneti.

Ve **الرَّغامُ**: toprak; ve **وَرَغَّم الله أنفه** yani: onu toprağa buladı.

Ve **أرَغَّمْتُه**: onu, kaçınmadığı şeye taşıdım (mecbur ettim).

Ve **وَرَغَّمْتُه**: ona “**رَغْماً** ve**دغماً**” dedim; ve o **راغِمٌ داغِمٌ**’dir.

Ve **الرُّغامُ**: bir hastalıktan burnun akması. Ve falan **رَغَمَ** etti; insaf almaya güç yetiremediği zaman; **يَرْغَمُ رَغْماً**.

Ve hadiste: “**إذا صلى أحدكم فليلزم جبهته وأنفه الأرض حتى يخرج منه الرَّغْمُ**” yani: boyun eğinceye ve zelil oluncaya ve ondan şeytanın kibri çıkıncaya kadar.

Ve **الرَّغامُ** ne saf topraktır ne de saf kumdur.

Ve **الرُّغامَى** **الرُّخامَى** hakkında bir lehçedir.

Ve **وما أَرْغَمُ منه شيئا** yani: zorlamam.

Ve **المُراغَمةُ**: terk ediştir; ailesini günlerce **يُراغِمُ** eder, sonra döner.

Ve Yüce Allah’ın sözü: “**مُراغماً كثيراً**” yani: hicreti için geniş bir yer; el-Ca‘dî dedi ki:
عزيزُ **المُراغَمِ** والمَهْرَبِ

Ed-Darîr dedi: **الرُّغامَى** akciğerdir; ve **الرُّغام** artıştır.

**غرم**: **الغُرْمُ**: bir kefalet sebebiyle gerekli olan bir şeyi eda etmek; yahut malında, bir cinayet olmaksızın bir musibetin gerekli olması; **غُرِمْتُه أُغْرَمُه**.

Ve **التَّغريمُ**: aşmadır. Ve **الغَريمُ**: buna mecbur olan kimsedir. Ve **الغَريمان**: **الغارِمُ** ve**المُغَرَّم** eşittir.

Ve **الغَرامُ**: azap yahut aşk yahut şer; ve **حب غَرامٌ** yani: lâzım (ayrılmaz).

Ve Yüce Allah’ın sözü: “**إن عذابها كان غَراما**” yani: lâzım.

Ve **المغرَمُ**: **الغُرْمُ**; Yüce Allah dedi ki: “**فهم من مَغْرَمٍ مثقلون**”, yani: bir **غُرْمٍ**den.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الرَغامُ، بالفتح: التراب. وقال:
ولم آتِ البيوتَ مُطَنَّباتٍبِأكْثِبَةٍ فَرَدْنَ من الرَغامِ
 أي انفردن. ويقال: أَرْغَمَ الله أنفَه، أي ألصقَه بالرَغامِ والرُغامى بالعين والغين: زيادة الكبد، ويقال: قصبة الرئة. والمُراغَمَةُ: المغاصَّبة. يقال: راغَمَ فلانٌ قومَه، إذا نابذَهم وخرجَ عليهم. والتَرَغُمُ: التغضُّبُ، وربَّما جاء بالزاي. والرُغْمُ بالضم والرَغْمُ. وفيه ثلاث لغات: رُغْمٌ، ورَغْمٌ، ورِغْمٌ. والمَرْغَمَةُ مثله. قال النبي عليه الصلاة والسلام: "بُعِثْتُ مَرْغَمَةً". وتقول: فعلتُ ذاك على الرَغْمِ من أنفه. ورَغَمَ فلانٌ بالفتح، إذا لم يقدر على الانتصاف. يقال: رَغِمَ أنفي لِلهِ عزّ وجلَ بالكسر والفتح، رُغْماً ورَغْماً ورِغْماً. والمُراغَمُ: المَذهب والمَهْرب. قال الجعديُّ:
كَطَوْدٍ يُلاذُ بـأركـانـهعَزيزِ المُراغَمِ والمَهْرَبِ
ومنه قوله تعالى: "يِجِدْ في الأرض مُراغَماً كثيراً". قال الفراء: المُراغَمُ: المضطرَب والمذهَب في الأرض.

##### Türkçe

**الرَغامُ**، fetih ile: toprak. Ve dedi:
ولم آتِ البيوتَ مُطَنَّباتٍبِأكْثِبَةٍ فَرَدْنَ من **الرَغامِ**
yani ayrılıp tek başlarına kaldılar. Ve denilir: **أَرْغَمَ الله أنفَه**, yani onu **الرَغامِ**’a yapıştırdı. Ve **الرُغامى** **العين** ve **الغين** ile: karaciğerin fazlalığıdır; ve denilir: akciğerin kamışı (borusu). Ve **المُراغَمَةُ**: zorla gasbetme. Denilir: **راغَمَ** falan kimse kavmini, onlara karşı çıkıp onlardan ayrılıp üzerlerine çıktığı zaman. Ve **التَرَغُمُ**: öfkelenme; bazen **الزاي** ile gelir. Ve **الرُغْمُ** zamme ile ve **الرَغْمُ**. Onda üç lugat vardır: **رُغْمٌ** ve **رَغْمٌ** ve **رِغْمٌ**. Ve **المَرْغَمَةُ** da onun gibidir. Peygamber -ona salât ve selâm olsun- dedi: “**بُعِثْتُ مَرْغَمَةً**”. Ve dersin: bunu, burnuna rağmen **الرَغْمِ** üzere yaptım. Ve **رَغَمَ** falan kimse fetih ile, insaf (hakkını alma) gücü yetmediği zaman. Denilir: **رَغِمَ أنفي لِلهِ عزّ وجلَ** kesre ve fetih ile; **رُغْماً** ve **رَغْماً** ve **رِغْماً**. Ve **المُراغَمُ**: gidilecek yer ve kaçılacak yer. el-Ca‘dî dedi:
كَطَوْدٍ يُلاذُ بـأركـانـهعَزيزِ **المُراغَمِ** والمَهْرَبِ
Ve ondandır O’nun -yüce- sözü: “**يِجِدْ في الأرض مُراغَماً كثيراً**”. el-Ferrâ dedi: **المُراغَمُ**: yeryüzünde çalkantılı yer ve gidilecek yer.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ر م
مرغ ، مغر ، غمر ، غرم ، رغم ، رمغ : مستعملات .
مرغ : عمرو عن أبيه : المَرْغةُ : الرَّوْضَةُ ، والعرب تقول : تمَرَّغْنا : أي تَنَزَّهْنا .
وقال الليث : المَرْغُ : الإشْباعُ بالدُّهْن ، رجُلٌ أَمْرَغُ ، وقد مَرِغ عِرْضُه : والمُجاوِزُ من فعْله الإمراغ ، وشعرٌ مَرِغٌ : ذو قَبول للدُّهْن ، والْمُتمرِّغ : الذي يصنع نفسه بالادِّهان والتَّزَلُّقِ .
أبو العباس عن ابن الأعرابي : المَرْغُ : اللُّعابُ ، يقال : فلان أَحْمَقُ ما يَجأَى مَرْغَه : أي لا يَستُر لُعابه ، وجَأَيْتُ الشيءَ : أي : سَتَرْتُه ، والمرغُ : المصير الذي يجتمع فيه بعر الشاة ، والمرْغ : الرَّوْضَة الكثيرة النبات وقد تَمَرَّغَ المالُ : إذا أطال الرَّعي فيها .
وقال أبو عمرو : مَرَغَ العَيْرُ في العُشب : إذا أقام فيه ، وأنشد :
إنِّي رأيتُ العَيْر في العُشب مَرَغ
فجئتُ أمشي مُستَطَاراً في الرَّزَغْ
وقال ابن الأعرابي : مَرَاغُ الإبل : مُتَمَرَّغُها ، ونحو ذلك قال الليث .
وقال أبو النجم يصف الإبل :
يَجْفِلُهَا كلُّ سنامٍ مِجْفَلِ
لأْياً بلأْيٍ في المَرَاغِ المُسْهِلِ
والمَراغةُ : أَتانٌ لا تمتنعُ من الفحول ، قاله ابن الأعرابي وغيره .
قال : وكان الفرزدق يقول لجرير : يا ابن المراغة ينسبه إلى الأتان ، ويقال : مَرَّغْتَهُ في التُّراب فَتَمَرَّغَ فيه .
وقال أبو عمرو : يقال : تَمَرَّغْتُ على فلانٍ ، أي : تَلَبَّثْتُ وتمَكَّثْتُ ، وأنا مُتَمَرَّغ عليه .
مغر : قال الليث : المَغْرَةُ : الطين الأحمر ، وثوبٌ مُمَغَّرٌ : مصبوغ به ، والأمْغَرُ : الأحمر الشعر والجلد .
ابن السكيت عن الأصمعي : أَمْغَرَتِ الشاة
وأَنْغَرَتْ : إذا حُلبت فخرج مع لبَنها دمٌ ، وإذا كان ذلك من عادتها فهي مِمْغارٌ .
قال : وقال أبو جميل الكلابي : مَغَرَ فلانٌ في البلاد : إذا ذهب فأسرع ، ورأيتُه يَمْغَرُ بِهِ بعيرُه .
قال : وقال أبو صاعد الكلابي : مَغَرَتْ في الأرض مَغْرةٌ من مطر ، وهي مطرةٌ صالحة .
وقال ابن الأعرابي : المَغْرَةُ : المطرةُ الخفيفة والبَلِيلَةُ الريح المُمَغَّرَة ، وهي التي تمزجها المَغْرة ، وهي المطرةُ الخفيفة .
وقال الليث : الأمْغَرُ أيضاً : الذي في وجهه حُمرة في بياض صاف ، وأوسُ بن مَغْراء أحد شعراء مُضَر .
وقال عبد الملك لجرير : مَغِّرْ يا جرير ، أي أنشد كلمة ابن مَغْرَاء .
وقال نصير : يقال : إنه لأَمْغَرُ أمكرُ أي أحمر ، والمكرةُ : المغْرَةُ .
وأنشد غيره :
وتَمْتَكِرُ اللِّحَى منه امتكارا
وفي الحديث : أن أعرابياً قدم على النبي ( صلى الله عليه وسلم ) فرآهُ مع أصحابه فقال : أيُّكم ابن عبد المطلب ، فقالوا له : هذا الأمْغَرُ المُرْتفِق ، أرادوا بالأمغرِ الأبيضَ الوجه ، وكذلك الأحمر هو الأبيض ، ورأيت في بلاد بني سعد ركيَّة تُعرف بمكانها وكان يقال له الأمْغرُ وبحذائها ركيَّة أخرى يقال لها الْحِمارَةُ وماؤُهما شَروب .
غمر : قال الليث : الغَمْرُ : الماء المُغرق ، وغِمَارُ البُحور جمع الغَمْرِ ، وقد غَمَره الماء .
الحرانيُّ عن ابن السكيت : الغَمْر : الماءُ الكثير ، ويقال : رَجل غمر الخُلُقِ ، أي : واسع الخلقِ وهو غمر الرِّداءِ : إذا كان كثيرَ المعروفِ واسعهُ وإن كان رداؤُه صغيراً . وقال كثيِّر :
غمر الرِّداءِ إذا تَبَسّمَ ضاحكاً
غلِقَتْ لضحكتِهِ رقاب المال
وفَرَس غمر : إذا كان كثيرَ الجري .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : المَغْمور : المَقْهور ، والمَغمور : المَمْطُور .
أبو زيد : يقال للشيء إذا كَثُرَ : هذا كثير غمير .
وقال الله تعالى : ( فَذَرْهُمْ فِى غَمْرَتِهِمْ ) ( المؤمنون : 54 ) ، معناه : في عَمايتِهم وحيرَتهم وكذلك قوله : ( بَلْ قُلُوبُهُمْ فِى غَمْرَةٍ مِّنْ هَاذَا ) ( المؤمنون : 63 ) ، يقول : بلْ قُلوبُ هؤلاء في عمايةٍ مِن هذا .
وقال الفراء : ( فَذَرْهُمْ فِى غَمْرَتِهِمْ ( أي : في جهلهم .
وقال الليث : الغمرةُ : منهَمكُ الباطل .
قال : ومرتكَضُ الهول : غمرة الحرب ، ويقال : هو يضربُ في غمرة اللهو
ويتسكع في غمرة الفِتنة ، وغمرَةُ الموْتِ : شِدّة هُمومه .
وقال ذو الرُّمة :
كأنني ضَارِبٌ في غمرةٍ لَجِب
أي : سابحٌ في ماء كثيرٍ ، وغمرة : مَنهلةٌ من مناهل طريق مكةَ ، وهي فصل ما بين نجدٍ وتهامة ، وليلٌ غَمْرٌ : شديد الظلمة .
وقال الراجز يصف إبلاً :
يجتَبْنَ أثناء بهيم غمر
داجي الرِّوَاقَين غُدافِ السِّتْرِ
وثوبٌ غَمر : إذا كان سابغاً .
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( أطلِقُوا لي غُمَرِي ) .
قال أبو عبيدة وغيره : الغُمَرُ : القعب الصغيرُ .
وقال أعشَى باهِلة :
من الشِّواءِ ويُروى شرْبه الغُمَر
والغُمْرُ من الرِّجال : الذي لم تُحَنِّكهُ التجاربُ ، والغِمْرُ : الحِقْدُ ، وقد غَمِرَ صدرُه علَيَّ .
وقال الأصمعي : الغُمْرَة : الورْس ، يقال : غمَرَ فلانٌ جاريتَه : إذا طَلَى وجهها بالورْس وغيره .
وقال الليث : الغُمْرَةُ : طِلاءٌ يُطلى به العَرُوس .
وقال أبو الغَمَيْثل : الغُمْرَة والغُمْنَة : واحدٌ .
وقال أبو سعيد : هو تمْرٌ ولبَنٌ يُطلى به وجه المرأة ويداها حتى ترِقّ بشرَتُها وجمعُها : الغُمَرُ والغُمَنُ .
وقال أبو حاتم : يقال لمنديلِ الغمَر : المشُوشُ .
وقال ابن السكيت : الغمَرُ : السهَك ، وقد غمِرَت يده غمَراً ، ويقال : فلان شُجاع مغامر . يغشى غمَرات الحرْب ، وماءٌ غَمْرٌ : بينُ الغَمارة ورجُلٌ غَمْرٌ : بيِّن الغَمارَةِ .
أبو عبيد عن الكسائي : دخل في غُمار الناس وغَمارِهم وخُمارهم وخَمارِهم ، وغمْرةُ الناسِ وخمَرُهم : جماعتُهم .
وقال الأصمعي : الغمِيرُ : نبت يَنبت في أصل النبْتِ حتى يغمُرَه الأول ونحو ذلك قال أبو عمرو .
وقال أبو عبيدة : الغميرُ : الرَّطبةُ والقتُّ اليابسُ والشَّعيرُ تُعلَفه الخيل عند تضْمِيرها .
أبو عبيد عن الأصمعيِّ : أقلُّ الشرْب : التغمُّرُ ، يقال : تغمَّرْتُ مأخوذ من الغُمَر ، وهو القدح الصغيرُ ، ويقال : غَمَره القوم يغمرونه : إذا عَلَوْه بالشرَفِ ، والمغمُور من الرجال الذي ليسَ بمشهورٍ ، ورجل مُغمَّرٌ
إذا استجهله الناسُ ، وقد غُمِّرَ فلان تغمِيراً .
ثعلب عن ابنِ الأعرابي : الغُمرةُ : الورْسُ والحُصّ والكُركم ، والغمْرة : حيرة الكفار .
وقال الليث : الاغتمار : الاغتماس .
قال أبو سعيد : المعروف في الغامر : المعاشُ الذي أهله بخير .
قال : والذي يقول الناسُ : إن الغامِرَ الأرضُ التي لم تُعمرْ لا أدري ما هو ، وقد سألت عنه فلم يُبيِّنه لي أحد ، يريد قولهم العامِرَ والغامرَ .
وفي حديث عمر : أنه مَسَحَ السواد عامِرَه وغامرَه ، فقيل : إنه أراد عامرَه وخرابَه .
قلت : قيل للخراب غامر ، لأن الماء قد غمره فلا تمكِن زراعتُه ، أو كَبَسَهُ الرّملُ والتراب ، أو غلبَ عليه النَّزُّ فنَبت فيه الأباءُ والبَرْديُّ فلا يُنبت شَيئاً ، وقيلَ له غامرٌ عَلَى معنى أنه ذُو غَمْر من الماء وغيره الذي قد غمره كما يقال هَمٌّ ناصِبٌ أي ذو نصبٍ .
وقال ذو الرُّمة :
ترَى قورَها يَغرقنَ في الآل مرة
وآوِنةً يخرجْن من غامر ضَحْلِ
أي : من سرابٍ قد غمرها وعلاهَا .
غرم : قال الليث : الغرمُ : أداء شيء يلزم مثل كفالة يغرمَها ، والغريم : الملزَم ذلك ، والغرام : العذَاب أو العِشق أو الشرُّ اللازِم .
قال : والغريمان سَواءٌ . الغَارم والمُغْرِمُ .
قال الله تعالى : ( إِنَّ عَذَابَهَا كَانَ غَرَاماً ) ( الفرقان : 65 ) .
قال الفراء : يقول : مُلِحّاً دائماً ، والعرب تقول : إن فلاناً لمغرمٌ بالنساء : إذا كان مولعاً بهنّ ، وإنِّي بكَ لمغرم : إذَا لم يَصْبر عنه ، ونرَى أن الغريمَ إنما سمِّيَ غريماً لأنه يطلب حَقَّه ويُلِحُّ حتى يَقْبضه يقال للذي له المال يطلبه مِمَّنْ له عليه غريمٌ ، وللذي عليه المال غريم .
وفي الحديث : ( الدَّيْنُ مَقْضيٌّ والزّعيم غارمٌ لأنه لازم لِمَا زَعَم ) أي كفَلَ وَضَمِنَ .
وقال الزجَّاج : الغرام : أشَدُّ العذابِ في اللغة . وأنشدَ :
إن يعَاقِب يكن غراماً وإن يعط جزيلاً فإنه لا يبالي
قال الله تعالى : ( إِنَّ عَذَابَهَا كَانَ غَرَاماً ) ( الفرقان : 65 ) .
وقال القُتَيْبي : كان غراماً أي : هَلكةً .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الغرَمى : المرأة المغاضبَة .
قال : وقال أبو عمرو : غرمَى كلمة تقولها
العرب في معنى اليَمِين ، يقال : غرمى وجدِّك ، كما يقال أَما وجدِّكَ .
وأنشد :
غرمَى وجدِّك لو وجدتَ بهم
كعَدَاوةٍ يجدونها بَعْدي
والمَغْرم والغُرم واحد ، وجمع الغريم غرماء ، ويقال للذي عليه المال غريم .
رغم : قال الليث : رَغِمَ فلانٌ : إذا لم يقدِر على الانتصافِ ، وهو يَرْغَمُ رَغماً ، وبهذا المعنى رغم أنفه .
وفي الحديث : إذا صَلَّى أحدكمْ فليلزمْ جَبْهَتهُ وأَنفهُ الأرض حتى يخرج منه الرَّغْمُ ، معناهُ : حتى يخضعَ ويذِلَّ ، قال : ويقال : ما أَرْغَمُ من ذاكَ شيئاً : أي : ما أَكرهُ ، قال : والرَّغَامُ : الثَرَى .
قال : ويقال : رَغمَ أنفهُ إذا خاسَ في الترابِ .
ويقال : رَغَّمَ فلانٌ أَنفَهُ وأَرْغَمَهُ : إذا حَمَلَهُ على ما لا امْتِنَاعَ له منه قال : ورَغَّمْتُهُ : قلت له : رَغْماً ودَغْماً وَهو له رَاغِمٌ دَاغِمٌ .
وقال الليثُ : الرُّغَامُ : ما يسيلُ من الأنفِ من داءٍ أو نحوهِ ، قلت : هذا تصحيفٌ وصَوَابه الرُّعام بالعين .
وقال أحمد بن يحيى : من قال الرُّغامُ فيما يسيلُ من الأنف فقد صَحَّف ، وكان الزَّجاج يجيزُ الرُّغامَ في موضع الرُّعامِ ، وأَظنه نظر في كتاب الليثِ فَأَخذهُ منهُ .
وقال الليثُ : الرُّغَامى لُغةٌ في الرُّخَامى ، وهو نبتٌ .
قال شمر : قال أبو عمرِو : الرَّغامُ : دقاقُ التُّرابِ ، ومنه يقال : أَرْغمتُه : أيْ : أَهَنتهُ وَأَلزَقتهُ بالترابِ ، ومنه يقال : أرْغمَ الله أنفهُ ، والرَّغْمُ : الذِّلَّةُ .
وقال الأصمعيُّ : الرَّغامُ : من الرَّمْلِ ليس بالَّذِي يسيلُ من اليد .
وقال الفرزدقُ يهجو جريراً :
تَبكي المَراغةُ بِالرَّغَامِ على ابنهَا
والنَّاهِقاتُ يَهِجْنَ بالإعوالِ
وقال جلَّ وعزَّ : ( وَمَن يُهَاجِرْ فِى سَبِيلِ اللَّهِ يَجِدْ فِى الاَرْضِ مُرَاغَماً كَثِيراً وَسَعَةً ) ( النساء : 100 ) .
قال أبو إسحاق : معنى مُرَاغماً مُهَاجَراً المعنى : يجدُ في الأرضِ مهاجَراً ، لأنَّ المهاجِر لِقومهِ والْمُراغِمَ بمنزلةٍ واحدةٍ وإن اختلفَ اللفظانِ ، وأنشد :
إلى بَلَدٍ غير دَاني الْمَحَلِّ
بعيدِ المُراغَمِ والمضْطَربْ
قال : وهو مأخُوذٌ من الرَّغام ، وهوَ التُّرابُ ، ورَاغمتُ فُلاناً : هجرته وعاديتُه ، ولم أبالِ رَغْمَ أَنفِه : أيْ : وإنْ لَصِقَ أنفهُ بالترابِ .
وقال الفرَّاء : المُرَاغَمُ : المضطرَبُ والمذهبُ في الأرضِ .
ثعلب عن ابن الأعرابيِّ : الرَّغمُ : التُّرابُ ، والرَّغمُ : الذُّل ، والرغمُ : الْقَسْرُ .
قال : وفي الحديثِ : ( إنْ رَغَمَ أنفهُ ) : أي : ذَلَّ ، رَواهُ بفتح الغينِ .
قال أبو منصور : وهما لغتان ، رَغَم أَنفه ورَغِمَ رَغْماً ورُغْماً .
وقال ابن شميلٍ : على رَغْمٍ منْ رَغَمَ بالفتح أيضاً .
وفي حديث عائشةَ أنها سُئلتْ عن المرأَة تَوَضَّأُ وعليها الْخِضَابُ ، فقالت : اسْلِتيهِ وَأَرْغميهِ ، معناهُ : أَهينيهِ وَارْمِي به عنكِ في التُّرابِ .
أبو عبيدٍ عن الأمويِّ : الرُّغامَى : زيادة الكبدِ .
وقال أبو وجزةَ :
شَاكَتْ رُغامَى قذُوفِ الطرف خَائِفَةٍ
هَوْلَ الْجنانِ وما هَمَّت بإدلاَج
ويقال : ما أَرْغَمُ منْ ذاكَ شيئاً : أيْ : ما أنقمه ، وما أَكْرَهُهُ .
وقال أبو ذؤيب :
وكُنَّ بِالرَّوْضِ لا يَرْغمنَ واحدَة
من عَيشهنَّ وَلاَ يدرينَ كيفَ غد
والتَّرَغُّم : التغضبُ .
ثعلب عن ابن الأعرابيِّ : يجدْ في الأرض مُرَاغماً : أي مُضْطَرباً ، وعبدٌ مُراغِمٌ : أي مضطرِبٌ على مواليه .

##### Türkçe

غ ر م
**مرغ** , **مغر** , **غمر** , **غرم** , **رغم** , **رمغ** : kullanımdaki (lafızlar)dır.

**مرغ** : Amr, babasından: **المَرْغةُ** : **الرَّوْضَةُ** (çayırlık). Araplar der ki: **تمَرَّغْنا** : yani gezindik.

Leys dedi ki: **المَرْغُ** : yağ ile doyurma (yağa iyice bulama). **رجُلٌ أَمْرَغُ** (yağa çok bulaşan/yağlı kimse). Ve **مَرِغ عِرْضُه** : ve onun fiilinden aşan (türetilen) **الإمراغ**’dır. Ve **شعرٌ مَرِغٌ** : yağı kabul edici (yağa yatkın). Ve **الْمُتمرِّغ** : yağlanma ve kayganlaşma ile kendini yapan (kimse).

Ebu’l-Abbas, İbnü’l-A‘râbî’den: **المَرْغُ** : salya. Denir ki: falan, **أَحْمَقُ ما يَجأَى مَرْغَه** : yani salyasını örtmez. Ve **جَأَيْتُ الشيءَ** : yani onu örttüm. Ve **المرغُ** : koyun pisliğinin toplandığı ağıl yeri. Ve **المرْغ** : bitkisi çok olan çayırlık; ve **تَمَرَّغَ المالُ** : onda otlamayı uzattığı zaman.

Ebu Amr dedi ki: **مَرَغَ العَيْرُ في العُشب** : onda kaldığı zaman. Ve (şu beyti) okudu:
إنِّي رأيتُ العَيْر في العُشب مَرَغ
فجئتُ أمشي مُستَطَاراً في الرَّزَغْ

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **مَرَاغُ الإبل** : onun **مُتَمَرَّغُها**’sı (yuvarlandığı yer). Leys de buna benzer söyledi.

Ebu’n-Necm develeri vasfederek dedi ki:
يَجْفِلُهَا كلُّ سنامٍ مِجْفَلِ
لأْياً بلأْيٍ في المَرَاغِ المُسْهِلِ

Ve **المَراغةُ** : aygırlardan kaçınmayan dişi eşek; bunu İbnü’l-A‘râbî ve başkası söyledi.

Dedi ki: Ferazdak, Cerîr’e derdi: “ey **ابن المراغة**”, onu dişi eşeğe nisbet ederdi. Ve denir ki: **مَرَّغْتَهُ في التُّراب فَتَمَرَّغَ فيه**.

Ebu Amr dedi ki: denir ki: **تَمَرَّغْتُ على فلانٍ** , yani: oyalanıp bekledim; ve ben onun üzerinde **مُتَمَرَّغ**’ım.

**مغر** : Leys dedi ki: **المَغْرَةُ** : kırmızı çamur. Ve **ثوبٌ مُمَغَّرٌ** : onunla boyanmış. Ve **الأمْغَرُ** : saçı ve derisi kırmızı olan.

İbnü’s-Sikkît, Asma‘î’den: **أَمْغَرَتِ الشاة**
ve **أَنْغَرَتْ** : sağılınca sütüyle beraber kan çıktığı zaman; eğer bu onun âdetinden ise o **مِمْغارٌ**’dır.

Dedi ki: Ebu Cemîl el-Kilâbî dedi ki: **مَغَرَ فلانٌ في البلاد** : gidip hızlandığı zaman. Ve onu gördüm, devesi onu götürerek **يَمْغَرُ بِهِ**.

Dedi ki: Ebu Sâ‘id el-Kilâbî dedi ki: **مَغَرَتْ في الأرض مَغْرةٌ من مطر** : yere yağmurdan bir **مَغْرةٌ** düştü; o iyi bir yağmurdur.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **المَغْرَةُ** : hafif yağmur; ve **البَلِيلَةُ** **الريح المُمَغَّرَة**’dir; o, **المَغْرة**’nin karıştırdığıdır; o da hafif yağmurdur.

Leys dedi ki: **الأمْغَرُ** ayrıca: yüzünde berrak bir beyazlık içinde kızıllık bulunan. Ve **أوسُ بن مَغْراء** Mudar şairlerinden biridir.

Abdülmelik, Cerîr’e dedi ki: **مَغِّرْ يا جرير** , yani İbn **مَغْرَاء**’ın sözünü (şiirini) oku.

Nusayr dedi ki: denir ki: o, **لأَمْغَرُ أمكرُ** yani daha kırmızıdır; ve **المكرةُ** : **المغْرَةُ**’dir.

Başkası (şu beyti) okudu:
وتَمْتَكِرُ اللِّحَى منه امتكارا

Hadiste: bir bedevî Peygamber’e ( صلى الله عليه وسلم ) geldi, onu ashabıyla gördü ve dedi: “Hanginiz Abdülmuttalib’in oğludur?” Ona dediler ki: “Bu **الأمْغَرُ المُرْتفِق**.” **الأمغر** ile yüzü beyaz olanı kastettiler; aynı şekilde kırmızı da beyazdır. Ben Benî Sa‘d beldelerinde yeriyle bilinen bir kuyu gördüm; ona **الأمْغرُ** denirdi; onun hizasında başka bir kuyu daha vardı, ona **الْحِمارَةُ** denirdi; ikisinin suyu içimliktir.

**غمر** : Leys dedi ki: **الغَمْرُ** : boğucu (batırıcı) su. Ve **غِمَارُ البُحور** **الغَمْرِ**’ün çoğuludur. Ve su onu **غَمَره**.

Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: **الغَمْر** : çok su. Ve denir ki: **رَجل غمر الخُلُقِ** , yani huyu geniş. Ve o **غمر الرِّداءِ**’dır: eğer iyiliği çok, geniş ise; her ne kadar elbisesi küçük olsa da. Kesîr dedi ki:
غمر الرِّداءِ إذا تَبَسّمَ ضاحكاً
غلِقَتْ لضحكتِهِ رقاب المال

Ve **فَرَس غمر** : koşusu çok olduğu zaman.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi ki: **المَغْمور** : kahredilmiş. Ve **المَغمور** : yağmura tutulmuş.

Ebu Zeyd: bir şey çoğaldığı zaman ona denir ki: bu, çok **غمير**’dir.

Yüce Allah dedi ki: **( فَذَرْهُمْ فِى غَمْرَتِهِمْ )** (المؤمنون: 54); manası: körlükleri ve şaşkınlıkları içinde. Aynı şekilde şu sözü: **( بَلْ قُلُوبُهُمْ فِى غَمْرَةٍ مِّنْ هَاذَا )** (المؤمنون: 63); der ki: bilakis bunların kalpleri bundan bir körlük içindedir.

Ferrâ dedi ki: **( فَذَرْهُمْ فِى غَمْرَتِهِمْ )** yani: cehaletleri içinde.

Leys dedi ki: **الغمرةُ** : bâtıla dalmış (kimse).

Dedi ki: ve dehşetin ayak basılan yeri: **غمرة الحرب** (savaşın girdabı). Ve denir ki: o, eğlencenin **غمرة**’sinde vurur; ve fitnenin **غمرة**’sinde sendeleyip dolaşır. Ve **غمرَةُ الموْتِ** : kederlerinin şiddeti.

Zü’r-Rumme dedi ki:
كأنني ضَارِبٌ في غمرةٍ لَجِب
yani: çok suda yüzen. Ve **غمرة** : Mekke yolunun menzillerinden bir menzil; Necd ile Tihâme arasındaki ayırımdır. Ve **ليلٌ غَمْرٌ** : şiddetli karanlık.

Recez söyleyen, develeri vasfederek dedi ki:
يجتَبْنَ أثناء بهيم غمر
داجي الرِّوَاقَين غُدافِ السِّتْرِ

Ve **ثوبٌ غَمر** : bol (uzun) olduğu zaman.

Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) hadisinde: dedi ki: **( أطلِقُوا لي غُمَرِي )**.

Ebu Ubeyde ve başkası dedi ki: **الغُمَرُ** : küçük kâse (küçük oyma kap).

A‘şâ Bâhile dedi ki:
من الشِّواءِ ويُروى شرْبه الغُمَر

Ve erkeklerden **الغُمْرُ** : tecrübelerin onu olgunlaştırmadığı (kimse). Ve **الغِمْرُ** : kin; ve onun göğsü bana karşı **غَمِرَ**.

Asma‘î dedi ki: **الغُمْرَة** : **الورْس** (boya otu). Denir ki: **غمَرَ فلانٌ جاريتَه** : yüzünü **الورْس** ve başkasıyla sıvadığı zaman.

Leys dedi ki: **الغُمْرَةُ** : gelinin sürüldüğü bir sürme/boya.

Ebu’l-Gumeysil dedi ki: **الغُمْرَة** ve **الغُمْنَة** : birdir.

Ebu Sa‘îd dedi ki: o, hurma ve süttür; kadının yüzüne ve ellerine sürülür, ta ki derisi incelsin. Çoğulu: **الغُمَرُ** ve **الغُمَنُ**.

Ebu Hâtim dedi ki: **منديلِ الغمَر** için denir: **المشُوشُ**.

İbnü’s-Sikkît dedi ki: **الغمَرُ** : **السهَك** (koku/yağlı kir). Ve eli **غمِرَت** **غمَراً**. Ve denir ki: falan, cesur **مغامر**’dır; savaşın **غمَرات**’ına girer. Ve **ماءٌ غَمْرٌ** : **الغَمارة**’sı belli. Ve **رجُلٌ غَمْرٌ** : **الغَمارَةِ**’si belli.

Ebu Ubeyd, Kisâî’den: insanların **غُمار**’ına ve **غَمار**’ına ve **خُمار**’ına ve **خَمار**’ına girdi. Ve insanların **غمْرة**’si ve **خمَرُهم** : onların topluluğudur.

Asma‘î dedi ki: **الغمِيرُ** : bitkinin kökünde biten bir bitkidir; ta ki ilkinin onu örtmesi (kaplaması) gerçekleşir; Ebu Amr da buna benzer söyledi.

Ebu Ubeyde dedi ki: **الغميرُ** : taze yonca ve kuru ot ve arpa; atlara zayıflatma (idman) sırasında yedirilir.

Ebu Ubeyd, Asma‘î’den: içmenin en azı: **التغمُّرُ**. Denir ki: **تغمَّرْتُ**; **الغُمَر**’den alınmıştır; o küçük kadehtir. Ve denir ki: kavim onu **غَمَره**/**يغمرونه** : şerefle onun üstüne çıktıkları zaman. Ve erkeklerden **المغمُور** : meşhur olmayan. Ve **رجل مُغمَّرٌ** : insanlar onu cahil saydığı zaman. Ve falan **غُمِّرَ** **تغمِيراً**.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الغُمرةُ** : **الورْسُ** ve **الحُصّ** ve **الكُركم**. Ve **الغمْرة** : kâfirlerin şaşkınlığı.

Leys dedi ki: **الاغتمار** : **الاغتماس** (batma/dalma).

Ebu Sa‘îd dedi ki: **الغامر** hakkında bilinen: ehli hayır içinde olan geçimdir.

Dedi ki: insanların söylediği: “**الغامِرَ**: imar edilmemiş toprak” sözü nedir, bilmiyorum; onu sordum da kimse bana açıklamadı; onların “**العامِرَ** ve **الغامرَ**” sözünü kasteder.

Ömer’in hadisinde: o, **السواد**’ın **عامِرَه**’ini ve **غامرَه**’ini meshetti (yokladı/ölçtü). Denildi ki: o, **عامرَه**’ini ve harabesini kastetti.

Ben dedim: harabeye **غامر** denildi; çünkü su onu kaplamıştır da ekimi mümkün olmaz; yahut kum ve toprak onu bastırmıştır; yahut sızıntı su ona galip gelmiştir de onda **الأباءُ** ve **البَرْديُّ** bitmiştir, hiçbir şey bitirmez. Ve ona **غامرٌ** denildi; su ve başkasından bir **غَمْر** sahibi olduğu manasına; onu kaplamış olana, nitekim “**هَمٌّ ناصِبٌ**” denir, yani yorgunluk sahibi.

Zü’r-Rumme dedi ki:
ترَى قورَها يَغرقنَ في الآل مرة
وآوِنةً يخرجْن من غامر ضَحْلِ
yani: onları kaplamış ve üstlerine çıkmış bir seraptan.

**غرم** : Leys dedi ki: **الغرمُ** : kefalet gibi, ödenmesi gereken bir şeyin edası. Ve **الغريم** : buna zorunlu kılınan. Ve **الغرام** : azap yahut aşk yahut lâzım gelen şer.

Dedi ki: ve **الغريمان** eşittir: **الغَارم** ve **المُغْرِمُ**.

Yüce Allah dedi ki: **( إِنَّ عَذَابَهَا كَانَ غَرَاماً )** (الفرقان: 65).

Ferrâ dedi ki: der ki: ısrarcı, daimî. Araplar der ki: falan kadınlara **لمغرمٌ**’dır: onlara tutkun olduğu zaman. Ve ben sana **لمغرم**’ım: ondan sabretmediği zaman. Ve biz görürüz ki **الغريم** ancak **غريماً** diye adlandırıldı; çünkü hakkını ister ve onu kabzedinceye kadar ısrar eder. Malı olanın, kendisinde alacak bulunan kimseden onu istemesine **غريمٌ** denir; ve üzerinde mal olan kimseye de **غريم** denir.

Hadiste: **( الدَّيْنُ مَقْضيٌّ والزّعيم غارمٌ لأنه لازم لِمَا زَعَم )** yani kefil oldu ve garanti etti.

Zeccâc dedi ki: **الغرام** dilde azabın en şiddetlisidir. Ve (şu beyti) okudu:
إن يعَاقِب يكن غراماً وإن يعط جزيلاً فإنه لا يبالي

Yüce Allah dedi ki: **( إِنَّ عَذَابَهَا كَانَ غَرَاماً )** (الفرقان: 65).

Kuteybî dedi ki: **كان غراماً** yani: helâk.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الغرَمى** : dargın kadın.

Dedi ki: Ebu Amr dedi ki: **غرمَى** yemin manasında Arapların söylediği bir kelimedir; denir ki: **غرمى وجدِّك**; nitekim **أَما وجدِّكَ** denildiği gibi.

Ve (şu beyti) okudu:
غرمَى وجدِّك لو وجدتَ بهم
كعَدَاوةٍ يجدونها بَعْدي

Ve **المَغْرم** ile **الغُرم** birdir. Ve **الغريم**’in çoğulu **غرماء**’dır. Ve üzerinde mal olana **غريم** denir.

**رغم** : Leys dedi ki: **رَغِمَ فلانٌ** : intisaf etmeye güç yetiremediği zaman; o, **يَرْغَمُ رَغماً**. Ve bu manayla **رغم أنفه**.

Hadiste: “Sizden biri namaz kıldığı zaman alnını ve burnunu yere yapıştırsın; ta ki ondan **الرَّغْمُ** çıksın.” Manası: ta ki boyun eğsin ve zelil olsun. Dedi ki: ve denir ki: **ما أَرْغَمُ من ذاكَ شيئاً** : yani zorlamam. Dedi ki: ve **الرَّغَامُ** : toprak.

Dedi ki: ve denir ki: **رَغمَ أنفهُ** : burnu toprağa saplandığı zaman.

Ve denir ki: **رَغَّمَ فلانٌ أَنفَهُ** ve **أَرْغَمَهُ** : onu, kaçınması olmayan şeye taşıdığı zaman. Dedi ki: ve **رَغَّمْتُهُ** : ona “**رَغْماً** ve **دَغْماً**” dedim; o, onun için **رَاغِمٌ دَاغِمٌ**’dir.

Leys dedi ki: **الرُّغَامُ** : hastalık vb. sebebiyle burundan akan şey. Ben dedim: bu bir tashiftir; doğrusu **الرُّعام** (ع ile)dır.

Ahmed b. Yahyâ dedi ki: burundan akan şey hakkında **الرُّغامُ** diyen tashif yapmıştır. Zeccâc, **الرُّعام** yerinde **الرُّغام**’ı caiz görürdü; zannederim Leys’in kitabına baktı da onu ondan aldı.

Leys dedi ki: **الرُّغَامى** , **الرُّخَامى**’da bir lugattır; o bir bitkidir.

Şemmer dedi ki: Ebu Amr dedi ki: **الرَّغامُ** : toprağın ince taneleri. Ondan denir ki: **أَرْغمتُه** : yani onu aşağıladım ve onu toprağa yapıştırdım. Ondan denir ki: **أرْغمَ الله أنفهُ**. Ve **الرَّغْمُ** : zillet.

Asma‘î dedi ki: **الرَّغامُ** : kumdandır; elden akan şey değildir.

Ferazdak, Cerîr’i hicvederek dedi ki:
تَبكي المَراغةُ بِالرَّغَامِ على ابنهَا
والنَّاهِقاتُ يَهِجْنَ بالإعوالِ

Aziz ve Celîl olan dedi ki: **( وَمَن يُهَاجِرْ فِى سَبِيلِ اللَّهِ يَجِدْ فِى الاَرْضِ مُرَاغَماً كَثِيراً وَسَعَةً )** (النساء: 100).

Ebu İshâk dedi ki: **مُرَاغماً**’nın manası: **مُهَاجَراً**; mana: yerde bir hicret yeri bulur. Çünkü kavmine hicret eden ile **الْمُراغِمَ** bir menzilede gibidir; iki lafız farklı olsa da. Ve (şu beyti) okudu:
إلى بَلَدٍ غير دَاني الْمَحَلِّ
بعيدِ المُراغَمِ والمضْطَربْ

Dedi ki: o, **الرَّغام**’dan alınmıştır; o da topraktır. Ve **رَاغمتُ فُلاناً** : onu terk ettim ve ona düşmanlık ettim. Ve **ولم أبالِ رَغْمَ أَنفِه** : yani burnu toprağa yapışsa da.

Ferrâ dedi ki: **المُرَاغَمُ** : yerde çalkalanma ve gidilecek yer.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الرَّغمُ** : toprak. Ve **الرَّغمُ** : zil. Ve **الرغمُ** : zorlama.

Dedi ki: hadiste: **( إنْ رَغَمَ أنفهُ )** : yani zelil oldu; onu **الغين**’i fetha ile rivayet etti.

Ebu Mansûr dedi ki: ikisi de iki lugattır: **رَغَم أَنفه** ve **رَغِمَ رَغْماً ورُغْماً**.

İbn Şümeyl dedi ki: **على رَغْمٍ** , **رَغَمَ** (fetha ile)den de.

Âişe’nin hadisinde: kendisine, üzerinde **الْخِضَابُ** varken abdest alan kadın soruldu; dedi ki: **اسْلِتيهِ وَأَرْغميهِ**; manası: onu aşağıla ve onu senden toprağa at.

Ebu Ubeyd, Emevî’den: **الرُّغامَى** : karaciğerin fazlalığı.

Ebu Vecze dedi ki:
شَاكَتْ رُغامَى قذُوفِ الطرف خَائِفَةٍ
هَوْلَ الْجنانِ وما هَمَّت بإدلاَج

Ve denir ki: **ما أَرْغَمُ منْ ذاكَ شيئاً** : yani onu ayıplamam; ve onu kerih görmem.

Ebu Züeyb dedi ki:
وكُنَّ بِالرَّوْضِ لا يَرْغمنَ واحدَة
من عَيشهنَّ وَلاَ يدرينَ كيفَ غد

Ve **التَّرَغُّم** : öfkelenmedir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **يجدْ في الأرض مُرَاغماً** : yani **مُضْطَرباً**. Ve **عبدٌ مُراغِمٌ** : yani efendilerine karşı çalkantılı/başkaldırır durumda.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والغين وما يثلثهما)
  (رغف)  الراء والغين والفاء كلمةٌ واحدة. فالرَّغيف معروف، ويجمع على الرُّغْفان والأرغِفة والرُّغُف. قال:
  * إنّ الشِّواء والنَّشِيلَ والرُّغُفْ([1]) *
  وهاهنا كلمةٌ أخرى إن صحَّت. زعموا أنّ الإرغاف: تحديد النَّظَر.
  (رغل)  الراء والغين واللام أصلٌ واحد، وهو اغتفال شيءٍ وأخذه. ثم يشتقّ منه ويُحمل. فالرَّغْل: اختلاسٌ في غَفْلة. والرَّغْلَة: رَضاعةٌ في غَفْلة. قال أبو زيد: يقال رَمٌّ رَغُول، إذا اغتنَمَ كلَّ شيءٍ وأكله. قال أبو وجزة:
رَمٌّ رَغُولٌ إِذا اغبَرَّتْ مَواردُهُ *** ولا يَنامُ له جارٌ إِذا اختَرَفا([2])  يقول: إذا أجدب لم يَحقِرْ شيئاً وشَرِهَ إليه، وإن اختَرَفَ وأخْصَبَ لم ينَمْ جارُه؛ خوفاً من غائِلته. والرَّغُول: الشَّاة تَرضَع الغَنَم([3]). فأما الأرْغَل، وهو الأقْلَف، فليس من الباب؛ لأنه مقلوبٌ من الأغْرل، وقد ذُكِر في بابه. ويقال عَيشٌ أرْغَلُ، أي واسعٌ رافِهٌ. وهذا لعلّه مِن أرغَلَت الأرضُ، إِذا أنبتَت الرُّغْل، وهو من أحرار البقول.
  (رغم)  الراء والغين والميم أصلان: أحدهما التُّراب، والآخر المَذْهَب. فالأول الرَّغام، وهو التُّراب. ومنه "أرغَمَ الله أنفَه" أي ألصقه بالرَّغام. ومنه حديثُ عائشة في الخِضاب: "أسْلِِتِيهِ ثمَّ أرغِمِيه" تقول: ألقيه في الرَّغام. هذا هو الأصل، ثم حُمل عليه فقال الخليل: الرَّغْم أنْ يفعل ما يكرهُ الإنسانُ. ورَغَمَ فلانٌ، إذا لم يقدر على الانتصاف. قال: والرَّغَام: اسم رملةٍ بعينها([4]). ويقال راغم فلانٌ قومَه: نابَذَهم وخرجَ عنهم.
  والأصل الآخَر المُراغَمُ، وهو المذهَبُ والمَهْرَب، في قوله جلَّ ثناؤه: ﴿يَجِدْ فِي الأَرْضِ مُرَاغَماً كَثِيراً وسَعَةً﴾[النساء 100]. وقال الجعديّ:
  * عَزيزِ المُرَاغَمِ والمَهْرَبِ([5]) *
  ويقال: مالِي عن ذاك الأمرِ مُراغَمٌ، أي مهرَب.
  ومما شذَّ عن الأصلين الرُّغامَى، قال قومٌ: هي الأنْف؛ وقال آخرون: زيادة الكبِد. قال الشمّاخ:
  * لها بالرُّغامَى والخياشيمِ جارِزُ([6]) *
  (رغن)  الراء والغين والنون فيه كلامٌ إن صحّ. يقولون الإِرغانُ: الإصغاء إلى الإنسان والقَبولُ لـه والرِّضا به. والرَّغْن كذلك أيضاً. وحكَوْا عن الفراء:
"لا تُرْغِنَنَّ لـه في ذلك" أي لا تُطِعْه([7]) فيه. ورَغَن إِلى الصُّلح مثل رَكَن. والله أعلم، كيف هذا([8]).
  (رغو)  الراء والغين والحرف المعتلّ أصلان: أحدهما شيءٌ يعلو الشيء، والآخر صوتٌ.
  فالأول الرَّغْوة والرُّغْوَة([9]) [لِلَّبَن([10])]: زَبَدُه؛ والجمع رُغَىً. وارتغى الرَّجُل: شَرِبَ الرّغوة. يقولون: "يُسرُّ حَسْواً في ارتغاء". يُضْرَب مثلاً لمن يُظهِر أمراً ويريد خلافَه. ورغَّى([11]) اللّبنُ من الرّغْوة. والمِرْغاةُ: الشَّيءُ من الخُبْز أو التَّمْر يُؤْكل به الرّغْوة([12]). وكلامٌ مُرغٍّ: لم يفسَّرْ، كأنّ عليه رغْوة.
  والأصل الآخَر الرُّغاء: رُغاء النّاقةِ والضَّبُع([13])، وهو صوتُهما. ويقال: "ما له ثاغِيةٌ ولا راغِيَة"، أي شاةٌ ولا ناقة. وأتيتُ فلاناً فما أثغَى ولا أرْغَى، أي لم يُعطِني شاةً ولا ناقةً.
  (رغب)  الراء والغين والباء أصلان: أحدهما طلبٌ لشيء([14]) والآخر سَعَةٌ في شيء.
  فالأوَّل الرَّغْبة في الشيء: *الإرادةُ لـه. رغِبْتُ في الشيء. فإِذا لم تُرِدْه قلتَ  رغِبتُ عنه. ويقال من الرّغبة: رَغِب يرغَبُ رَغْباً ورُغبا ورَغْبَةً ورَغْبَى مثل شكوى.
  والآخر الشَّيْءُ الرَّغيب: الواسع الجَوف. يقال حوضٌ رغيب، وسقاءٌ رغيب. ويقال فرسٌ رغيب الشَّحْوة([15]). والرَّغِيبة: العَطاء الكثير، والجمع رغائب. قال:
  * وإِلى الذي يُعْطِي الرّغائبَ فارْغَبِ([16]) *
  والرَّغاب([17]): الأرضُ الواسعة. وقد رغُبَتْ رُغْباً.
  (رغث)  الراء والغين والثاء أصلٌ يدل على الرَّضاع. يقال رَغَثَ الجديُ أمَّه: رَضِعَهَا. فأمّا قولُهم: بِرْذَوْنَةٌ رَغُوث، فقد اختُلِف فيه. فكان الخليل يقول: الرَّغُوث: كلُّ مرضِعة؛ وذكر قولَ طرفة:
ليت لنا مَكانَ المَلْكِ عَمْروٍ *** رَغُوثاً حولَ قُبّتِنا تخُورُ([18])  وكان ابنُ دريدٍ يقول: فعيل في معنى مفعولة، لأنّها مرغُوثة. يريد أنه يرتضع لبنَها. ولعلَّ هذا أصح القولَين. وقال الأحمر: يقال للرَّجُل إذا كَثُرَ عليه السُّؤَّالُ حتى ينفَدَ ما عنده: مَرغوثٌ. والرُّغَثَاءُ: أصْلُ الضَّرْع، وهو القياس؛ لأنّ المرتضِع يَعْمِدُ له. ثم شبَّه بذلك غيرُه، قيل لمُضَيْغَتَيْنِ بين الثَّنْدُوَة والمَنْكِب بجانبَي الصَّدر: رُغَثَاوَانِ.
  (رغد)  الراء والغين والدال أصلان: أحدهما أطْيَب العيش، والآخر خِلافُه.
  فالأوَّل عيشٌ رَغَِْد ورغِيد. أي طيِّبٌ واسع. وقد أَرغَدَ القومُ، إذا أخصَبُوا. ويقال إنَّ الرَّغيدةَ في بعض اللغات الزُّبدة([19]). وأرغَدَ الرّجلُ ماشِيتَه، إذا تركَها وسَوْمَها.
  والأصل الآخر المُرْغَادُّ: الذي تَغَيَّرَ حالُه في جِسمه ضعفاً. ومن ذلك المُرْغَادُّ: الشّاكُّ في رأيه لا يَدرِي كيف يُصْدِرُه.
  (رغس)  الراء والغين والسين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على بَرَكةٍ ونَماء.
يقولون: الرغْس النَّماء والبَرَكة والخَير. قال العجاج([20]):
  * حَتَّى رأيْنَا وَجْهَكَ الَمرْغُوسا *
  ويقال الرَّغْس: النّعمة، في قوله:
  * تراه منصوراً عليه الأرْغُسُ([21]) *
وفي الحديث: "أنَّ رجلاً أرغَسَه اللهُ مالا"، أي خوّلَه إيّاه وبارَكَ له فيه.
---------------------------------------------------------------
([1]) الرجز للقيط بن زرارة، كما في اللسان (رغف، نشل). وانظر المخصص (5: 6/ 17: 85).
([2]) البيت في المجمل واللسان (رغل).
([3])ذكر هذا المعنى في القاموس ولم يذكر في اللسان.
([4]) زاد ياقوت: "من نواحي اليمامة بالوشم". وأنشد للفرزدق:
تبكي المراغة بالرغام على ابنها *** والناهقات يصحن بالإعوال([5]) صدره كما في اللسان (رغم): * كطود يلاذ بأركانه *
([6]) صدره كما في ديوانه 51 واللسان (رغم، جرز):
* يحشرجها طورا وطورا كأنها *
    وفي الأصل: "له بالرعامى" صوابها من هذه المراجع ومما سبق في (جرز 441).
([7]) في الأصل والمجمل: "لا تطعمه"، صوابه في اللسان.
([8]) قد تكون هذه من زيادة النساخ.
([9]) ويقال: رغوة، بالكسر. هو مثلث الراء.
([10]) التكملة من المجمل.
([11]) يقال أيضاً رغا وأرغى.
([12]) فسرت في اللسان والقاموس بأنها "شيء يؤخذ به الرغوة". ولا تناقض بينهما.
([13]) والرغاء للنعامة أيضاً.
([14])في الأصل: "طلب لشيء فيه".
([15]) الشحوة: الخطوة. وفي الأصل: "الشجوة"، صوابه في المجمل واللسان.
([16]) للنمر بن تولب. وصدره كما في اللسان (رغب):
* ومتى تصبك خصاصة فارج الغنى *
([17]) يقال رغاب، كسحاب، ورغب بضمتين أيضاً.
([18]) في ديوانه 6 واللسان (رغث): "فليت". وفي اللسان (خور): "ليت" بالخرم كما هنا.
([19])هذا يطابق قول ابن دريد في الجمهرة (2: 251). والذي في اللسان والقاموس أن الرغيدة لبن يغلى ثم يذر عليه الدقيق حتى يختلط فيساط فيلعق لعقاً. أقول: إن هذه الكلمة سائرة في استعمال بعض المصريين بهذا المعنى.
([20])الصواب أنه رؤبة كما في اللسان (رغس) من قصيدة في ديوانه 68 يمدح بها إياد بن الوليد.
([21])ديوان رؤبة 68 والتاج (رغس) برواية "الأرغاس". وفي القاموس أن جمع الرغس أرغاس. فهذا جمع آخر.
  ـ

##### Türkçe

(باب **الراء** ve **الغين** ve ikisini üçlü yapan şeyler)

  (**رغف**)  **الراء** ve **الغين** ve **الفاء** tek bir kelimedir. Şu halde **الرَّغيف** bilinen (şey)dir; **الرُّغْفان** ve **الأرغِفة** ve **الرُّغُف** üzere çoğul yapılır. Dedi ki:
  * Şüphesiz **الشِّواء** ve **النَّشِيلَ** ve **الرُّغُفْ**([1]) *
  Ve burada, sahih ise, başka bir kelime vardır. **الإرغاف**’ın: bakışı keskinleştirmek olduğunu iddia ettiler.

  (**رغل**)  **الراء** ve **الغين** ve **اللام** tek bir asıldır; o da bir şeyi gafletle yakalayıp almaktır. Sonra ondan türetilir ve ona hamledilir. Şu halde **الرَّغْل**: bir gaflet içinde kapıp alma(dır). **الرَّغْلَة**: bir gaflet içinde emzirme(dir). Ebû Zeyd dedi: **رَمٌّ رَغُول** denir; her şeyi ganimet bilip onu yediği zaman. Ebû Vecze dedi:
رَمٌّ رَغُولٌ إِذا اغبَرَّتْ مَواردُهُ *** ولا يَنامُ له جارٌ إِذا اختَرَفا([2])
  Diyor ki: kıtlık olduğunda hiçbir şeyi küçük görmez ve ona karşı oburlaşır; **اختَرَفَ** edip bolluk olduğunda ise komşusu uyumaz; onun kötülüğünden korkarak. **الرَّغُول**: koyunun sürüyü emmesi(dir)([3]). Amma **الأرْغَل**’e gelince—ki o **الأقْلَف**’tir—babdan değildir; çünkü o **الأغْرل**’den kalbedilmiştir; kendi babında zikredilmiştir. Ve **عَيشٌ أرْغَلُ** denir; yani geniş, refah içinde. Bu, muhtemelen “yer **أرغَلَت** oldu”dandır; **الرُّغْل** bitirdiği zaman; o da yabani sebzelerin seçkinlerindendir.

  (**رغم**)  **الراء** ve **الغين** ve **الميم** iki asıldır: biri toprak, diğeri mezhep. Birincisi **الرَّغام**dır; o topraktır. Ondandır: “**أرغَمَ الله أنفَه**” yani onu **الرَّغام**a yapıştırdı. Ondandır: Âişe’nin kınalama hakkında hadisi: “**أسْلِِتِيهِ ثمَّ أرغِمِيه**”; der ki: onu **الرَّغام**a at. Bu asıldır; sonra ona hamledildi de Halîl dedi: **الرَّغْم** insanın kerih gördüğü şeyi yapmasıdır. Ve falan **رَغَمَ** etti; insafla hakkını alamadığı zaman. Dedi ki: **الرَّغَام** belirli bir kumluğun adıdır([4]). Ve “falan, kavmine **راغم** etti” denir: onlara karşı çıktı ve onlardan ayrıldı.

  Diğer asıl **المُراغَم**dır; o, gidilecek yer ve kaçılacak yerdir; O’nun—yüce sena O’nundur—sözünde: ﴿يَجِدْ فِي الأَرْضِ مُرَاغَماً كَثِيراً وسَعَةً﴾[النساء 100]. Câdî dedi:
  * عَزيزِ المُرَاغَمِ والمَهْرَبِ([5]) *
  Ve “o işten bana bir **مُراغَمٌ** yoktur” denir; yani kaçılacak yer.

  İki asıldan şâz olanlardan: **الرُّغامَى**. Bir kavim dedi: o burundur; başkaları dedi: karaciğerin fazlalığıdır. Şemmâh dedi:
  * لها بالرُّغامَى والخياشيمِ جارِزُ([6]) *

  (**رغن**)  **الراء** ve **الغين** ve **النون** hakkında—sahih ise—söz vardır. **الإِرغانُ** derler: insana kulak vermek, onu kabul etmek ve ondan razı olmak. **الرَّغْن** de yine böyledir. Ferrâ’dan hikâye ettiler:
“**لا تُرْغِنَنَّ لـه في ذلك**” yani onda ona itaat etme([7]). Ve sulha **رَغَن** etti; **رَكَن** gibi. Allah daha iyi bilir; bu nasıldır([8]).

  (**رغو**)  **الراء** ve **الغين** ve illetli harf iki asıldır: biri bir şeyin üstüne çıkan bir şey, diğeri ses.
  Birincisi **الرَّغْوة** ve **الرُّغْوَة**([9]) [**لِلَّبَن**([10])]: onun köpüğü; çoğulu **رُغَىً**. Ve adam **ارتغى** etti: köpüğü içti. Derler: “**يُسرُّ حَسْواً في ارتغاء**”. Bir şeyi gösterip tersini isteyen kimseye mesel olarak vurulur. Ve süt, köpükten **رغَّى**([11]) etti. **المِرْغاةُ**: köpüğün onunla yenildiği ekmekten veya hurmadan olan şeydir([12]). Ve **كلامٌ مُرغٍّ**: açıklanmadı; sanki üzerinde köpük var.

  Diğer asıl **الرُّغاء**dır: devenin ve sırtlanın([13]) **رُغاء**sı; o ikisinin sesidir. Ve “**ما له ثاغِيةٌ ولا راغِيَة**” denir; yani ne koyun ne deve. Ve falana geldim de ne **أثغَى** etti ne **أرْغَى**; yani bana ne koyun verdi ne deve.

  (**رغب**)  **الراء** ve **الغين** ve **الباء** iki asıldır: biri bir şeyi istemek([14]), diğeri bir şeyde genişlik.
  Birincisi: bir şeyde **الرَّغْبة**: ona yönelik **الإرادةُ**. Bir şeyde **رغِبْتُ**. Onu istemediğinde “ondan **رغِبتُ عنه**” dersin. Ve **الرّغبة**’den: **رَغِب** **يرغَبُ** **رَغْباً** ve **رُغبا** ve **رَغْبَةً** ve **رَغْبَى**—**شكوى** gibi—denir.
  Diğeri: **الشَّيْءُ الرَّغيب**: içi geniş olan. **حوضٌ رغيب** ve **سقاءٌ رغيب** denir. Ve “**فرسٌ رغيب الشَّحْوة**” denir([15]). **الرَّغِيبة**: çok bağış; çoğulu **رغائب**. Dedi ki:
  * وإِلى الذي يُعْطِي الرّغائبَ فارْغَبِ([16]) *
  **الرَّغاب**([17]): geniş yer. Ve **رُغْباً** üzere **رغُبَتْ**.

  (**رغث**)  **الراء** ve **الغين** ve **الثاء** emzirmeye delalet eden bir asıldır. “Oğlak, anasını **رَغَثَ** etti” denir: onu emdi. Amma “**بِرْذَوْنَةٌ رَغُوث**” sözlerine gelince, onda ihtilaf edildi. Halîl şöyle derdi: **الرَّغُوث**: her emziren. Ve Tarafe’nin sözünü zikretti:
ليت لنا مَكانَ المَلْكِ عَمْروٍ *** رَغُوثاً حولَ قُبّتِنا تخُورُ([18])
  İbn Düreyd derdi: **فعيل** mânâca **مفعولة**dır; çünkü o **مرغُوثة**dir. İster ki: onun sütü emilir. Ve belki bu iki sözün daha sahihidir. Ahmer dedi: Bir adama, üzerine soru çoğalıp da yanındaki tükenince, **مَرغوثٌ** denir. **الرُّغَثَاءُ**: memenin köküdür; bu kıyastır; çünkü emen ona yönelir. Sonra bununla başkası benzetildi: göğsün iki yanında, **الثَّنْدُوَة** ile **المَنْكِب** arasında iki küçük et parçasına: **رُغَثَاوَانِ** denildi.

  (**رغد**)  **الراء** ve **الغين** ve **الدال** iki asıldır: biri hayatın en hoşu, diğeri onun zıddı.
  Birincisi: **عيشٌ رَغَِْد** ve **رغِيد**; yani hoş, geniş. Ve kavim **أَرغَدَ** etti; bolluğa erdikleri zaman. Ve bazı lehçelerde **الرَّغيدة**’nin tereyağı olduğu söylenir([19]). Ve adam, hayvanını **أرغَدَ** etti; onu ve otlatmasını bıraktığı zaman.
  Diğer asıl **المُرْغَادُّ**dur: bedende zayıflıkla hâli değişen. Ondandır: **المُرْغَادُّ**: görüşünde şüphe eden; onu nasıl çıkaracağını bilmeyen.

  (**رغس**)  **الراء** ve **الغين** ve **السين** berekete ve artmaya delalet eden tek bir asıldır.
Derler: **الرغْس** artma ve bereket ve hayırdır. Accâc dedi([20]):
  * حَتَّى رأيْنَا وَجْهَكَ الَمرْغُوسا *
  Ve **الرَّغْس**: nimet denir; şu sözünde:
  * تراه منصوراً عليه الأرْغُسُ([21]) *
Ve hadiste: “Bir adamı Allah mal ile **أرغَسَه** etti”; yani onu ona verdi ve onda ona bereket verdi.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D9%85/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الرغام: التراب الدقيق، ورغم أنف فلان رغما: وقع في الرغام، وأرغمه غيره، ويعبر بذلك عن السخط، كقول الشاعر:
*- إذا رغمت تلك الأنوف لم ارضها **ولم أطلب العتبى ولكن أزيدها*
(البيت تقدم في مادة (أنف) )
فمقابلته بالإرضاء مما ينبه دلالته على الإسخاط. وعلى هذا قيل: أرغم الله أنفه، وأرغمه: أسخطه، وراغمه: ساخطه، وتجاهدا على أن يرغم أحدهما الآخر، ثم تستعار المراغمة للمنازعة، قال الله تعالى: ﴿يجد في الأرض مراغما كثيرا﴾ [النساء/100]، أي: مذهبا يذهب إليه إذ رأى منكرا يلزمه أن يغضب منه، كقولك: غضبت إلى فلان من كذا، ورغمت إليه.

##### Türkçe

- **الرغام**: ince toprak; ve falanın burnu **رغما** **رغم** oldu: **الرغام** içine düştü; başkası onu **أرغمه** etti; bununla hoşnutsuzluk ifade edilir; şairin sözü gibi:

*- O burunlar **رغمت** olunca onları razı etmedim
ve özür dileyiş istemedim, fakat onlara artırırım*

(Beyit **(أنف)** maddesinde geçti.)

Onun razı etmeyle karşılanması, onun kızdırmaya delaletini uyaran şeylerdendir. Bunun üzerine denildi: Allah onun burnunu **أرغم** etsin; ve onu **أرغمه**: onu kızdırdı; ve onunla **راغمه**: ona kızdı; ve ikisi, birinin ötekini **يرغم** etmesi üzerine birbirleriyle çabaladılar; sonra **المراغمة** çekişmeye ödünçlenir; Allah Teâlâ dedi: ﴿يجد في الأرض مراغما كثيرا﴾ [النساء/100], yani: kendisine gideceği bir gidilecek yer; senden bir münker gördüğünde, ondan dolayı öfkelenmesi kendisine gerekli olur; senin “falandan şundan dolayı **غضبت** oldum” demen gibi; ve ona **رغمت**.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر غ م
ألقاه في الرغام‏:‏ في التراب‏.‏
ومن المجاز‏:‏ ألصقه بالرغام إذا أذله وأهانه ومنه رغم أنفه ورغم ولأنفه الرغم والمرغم وهذا مرغمة للأنف‏.‏
وتقول‏:‏ فلان غرم ألفاً ورغم أنفاً‏.‏
وفعلت ذلك على رغم أنفه وعلى الرغم منه‏.‏
قال زهير‏:‏ فردّ علينـا العيـر مـن دون إلفـه على رغمه يدمى نساه وفائله على رغم العير وإلفه الأتان‏.‏
ولأطأن منك مراغمك‏:‏ أنفك وما حوله‏.‏
قال‏:‏ قضوا أجل الدنيا وأعطيت بعدهم مراغم مقراد على الذل راتب من أقرد إذا سكت ذلاً‏.‏
وقال الشماخ‏:‏ وإن أبيت فإنـي واضـع قدمـي على مراغم نفاخ اللغاديد وأرغمـه اللـه تعالـى وفـي حديـث عائشة رضي الله تعالى عنها في المرأة تتوضأ وعليها الخضاب ‏"‏ أسلتيـه وأرغميـه ‏"‏ أي أهينيـه وارمـي بـه عنـك‏.‏
ويقولـون‏:‏ ما أرغم من ذلك شيئاً أي ما أكرهه وما أنقمه‏.‏
وما أرغم منه إلا الكرم‏.‏
وما ترغم من فلا‏:‏ ما تنقم منه‏.‏
قال أبو ذؤيب يصف ربرباً‏:‏ وكن بالروض لا يرغمن واحدةً من عيشهن ولا يدرين كيف غد ولـي عنـد فلـان مرغم‏:‏ طلبة‏.‏
وترغمت فلاناً‏:‏ فعلت ما كرهه‏.‏
وراغم أباه‏:‏ فارقه على رغم منه وكراهة وذهب في الأرض مهاجراً ومنه قيل للمهرب والمذهب‏:‏ المراغم أي موضع المراغمة والمترغم والمرغم‏.‏
وما لي عنك مراغم ‏"‏ يجد في الأرض مراغماً كثيراً ‏"‏‏.‏
قال‏:‏ وأنـدى أكفـاً والأكـف جوامد إذا لم يجد باغي الندى مترغما وقال‏:‏ إذا الأرض لم تجهل عليّ فروجها وإذ لي عـن دار المذلـة مرغـم وفلان لا يراغم شيئاً إذا لم يعوزه شيء‏.‏

##### Türkçe

ر غ م
Onu **الرغام** içine attı: toprağın içine.
Ve mecazdan: Onu **الرغام** ile yapıştırdı; onu zelil kıldığı ve aşağıladığı zaman. Ondandır: **رغم أنفه** ve **رغم**; ve burun için **الرغم** ve **المرغم**; ve bu, burun için bir **مرغمة**’dir.
Ve dersin ki: Falan bin borçlandı ve bir burun **رغم** etti.
Ve bunu onun burnuna rağmen ve ondan rağmen yaptım.
Züheyr dedi:
Bize, ülfetinin berisinden, yük hayvanını geri çevirdi; onun **رغم**’ına; ensesi ve ağzı kanar hâlde; yük hayvanının ve dişi eşeğe ülfetinin burnuna rağmen.
Ve senden **مراغمك**’i mutlaka çiğnerim: burnunu ve onun çevresini.
Dedi:
Dünya ecelini yerine getirdiler ve onlardan sonra bana, zil üzere daimî, **مراغم مقراد** verildi. “**أقرد**”den: zelil olarak sustuğu zaman.
Ve eş-Şemmâh dedi:
Eğer kaçınırsan, ben ayağımı, **مراغم** üzerine, **نفاخ اللغاديد**’in üzerine koyucuyum; ve onu Allah Teâlâ **أرغم** etti. Ve Âişe’den (Allah Teâlâ ondan razı olsun) kadının abdest aldığı ve üzerinde kına bulunduğu hakkında hadiste: “**أسلتيه وأرغميه**” yani onu aşağıla ve onu senden uzağa at.
Ve derler: Ondan bir şeyi **أرغم** etmedi; yani onu kerih görmedi ve ona öfkelenmedi.
Ve ondan **أرغم** etmediği şey ancak keremdir.
Ve falandan **ترغم** etmedin: ondan neyi kınarsın.
Ebû Züeyb, bir **ربرب**’ı vasfederek dedi:
Ve çayırda ol; onların yaşayışından birini **يرغمن** etmezler; ve yarının nasıl olduğunu bilmezler.
Ve benim falanın yanında bir **مرغم**’ım vardır: bir talep.
Ve falanı **ترغمت**: onun kerih gördüğü şeyi yaptım.
Ve babasına **راغم** etti: ondan rağmen ve kerih görerek ondan ayrıldı; ve yeryüzünde muhacir olarak gitti. Ondandır ki kaçış yerine ve gidilen yere: **المراغم** denildi; yani **المراغمة**’nin yeri; ve **المترغم** ve **المرغم**.
Ve benim senden bir **مراغم**’ım yoktur: “Yeryüzünde birçok **مراغماً** bulur.”
Dedi:
Ve daha çiyli avuçlar; hâlbuki avuçlar donuktur; eğer cömertlik talibi bir **مترغما** bulmazsa.
Ve dedi:
Eğer yer bana gediklerini kapatmazsa; ve eğer benim için zillet yurdundan bir **مرغم** varsa.
Ve falan, bir şeyi **يراغم** etmez; bir şey ona ihtiyaç ettirmediği zaman.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الرَّغْم والرِّغْم والرُّغْمُ: الكَرْهُ، والـمَرْغَمَةُ مثله. قال النبي، صلى الله عليه وسلم: بُعِثْتُ مَرْغَمَةً؛ الـمَرْغَمَة: الرُّغْمُ أي بُعِثْتُ هواناً وذُلاًّ للمشركين، وقد رَغِمَهُ ورَغَمَهُ يَرْغَمُ، ورَغِمَتِ السائمة الـمَرْعَى تَرْغَمُه وأنِفَتْه تأنَفُهُ: كرهَته؛ قال أبو ذؤيب:
وكُنَّ بالرَّوْضِ لا يَرْغَمْنَ واحدةً
من عَيْشهنّ، ولا يَدْرِين كيف غدُ
ويقال: ما أَرْغَمُ من ذلك شيئاً أي ما أَنْقِمُه وما أَكرهه. والرُّغْمُ: الذِّلَّة. ابن الأعرابي: الرَّغْم التراب، والرَّغْم الذلّ، والرَّغم القَسر
(* قوله «والرغم القسر» كذا هو بالسين المهملة في الأصل، والذي في التهذيب والتكملة: القشر بالشين المعجمة). قال: وفي الحديث وإن رَغَمَ أنفُه أي ذلّ؛ رواه بفتح الغين؛ وقال ابن شميل: على رَغْمِ مَن رَغَمَ، بالفتح أيضاً. وفي حديث مَعْقِل بن يَسارٍ: رَغِم أنفي لأمر الله أي ذَلّ وانقاد. ورَغِمَ أنفي لله رَغْماً ورَغَمَ يَرْغَمُ ويَرْغُمُ ورَغُمَ؛ الأخيرة عن الهجري، كله: ذلَّ عن كُرْهٍ، وأرغَمَه الذُّلُّ. وفي الحديث: إذا صلى أحدكم فليُلْزِمْ جبهته وأَنفه الأرض حتى يخرج منه الرَّغْمُ؛ معناه حتى يخضع ويَذِلَّ ويخرج منه كِبْرُ الشيطان، وتقول: فعلت ذلك على الرَّغم من أنفه. ورَغَمَ فلان، بالفتح، إذا لم يقدر على الانتصاف، وهو يَرْغَمُ رَغْماً، وبهذا المعنى رَغِمَ أنفُه.
والـمَرْغَمُ والمَرْغِمُ: الأنف، وهو المَرْسِنُ والمَخْطِمُ والـمَعْطِسُ؛ قال الفرزدق يهجو جريراً:
تَبْكِي المَراغَةُ بالرَّغامِ على ابنها،
والناهِقات يَهِجْنَ بالإعْوالِ
وفي الحديث: أنه، عليه السلام، قال: رَغِمَ أَنفُه ثلاثاً، قيل: مَنْ يا رسول الله؟ قال: من أَدرك أَبويه أَو أَحدهما حيّاً ولم يدخل الجنة. يقال: أَرْغَم الله أَنْفَه أي أَلزقه بالرَّغام، وهو التراب؛ هذا هو الأصل، ثم استعمل في الذل والعجز عن الانتصاف والانقياد على كُرْهٍ. وفي الحديث: وإن رَغِمَ أنف أبي الدَّرْداء أي وإن ذَلَّ، وقيل: وإن كَره. وفي حديث سجدتي السهو: كانتا تَرْغيماً للشيطان. وفي حديث أسماء: إن أُمِّي قدِمتْ عليَّ راغِمَةً مشركة أفَأَصِلُها؟ قال: نعم؛ لما كان العاجز الذليل لا يخلو من غضب، قالوا: تَرَغَّمَ إذا غضب، وراغِمةً أي غاضبة، تريد أنها قدِمَتْ عليَّ غَضْبَى لإسلامي وهجرتي متسخطة لأمري أو كارهة مجيئها إليَّ لولا مَسِيسُ الحاجة، وقيل: هاربة من قومها من قوله تعالى: يَجِدْ في الأرض مُراغَماً كثيراً؛ أي مَهْرباً ومُتَّسَعاً؛ ومنه الحديث: إن السِّقْطَ ليُراغِمُ ربه إن أَدخل أَبويه النار أي يغاضبه. وفي حديث الشاة السمومة: فلما أَرْغَمَ رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، أَرْغَمَ بِشْرُ بن البَراءِ ما في فيه أي ألقى اللقمة من فيه في التراب. ورَغَّمَ فلان أنفه: خضع. وأرْغَمَهُ: حمله على ما لا يقدر أن يمتنع منه. ورَغَّمَهُ: قال له رَغْماً ودَغْماً، وهو راغِمٌ داغِمٌ، ولأَفعلنَّ ذلك رَغْمًا وهواناً، نصبه على إضمار الفعل المتروك إظهاره. ورجل راغِمٌ داغِمٌ: إتباع، وقد أرْغَمَهُ الله وأَدْغَمَه، وقيل: أَرْغَمَهُ أَسخطه، وأَدْغَمَهُ، بالدال: سَوَّده.
وشاة رَغْماء: على طرف أنفها بياض أو لون يخالف سائر بدنها. وامرأة مِرْغامة: مغضِبة لبَعْلِها؛ وفي الخبر: قال بَيْنا عمر بن الخطاب، رحمه الله، يطوف بالبيت إذ رأى رجلاً يطوف وعلى عنقه مثل المَهاةِ وهو يقول:
عُدْتُ لهذي جَمَلاً ذَلولا،
مُوَطَّأً أَتَّبِعُ السُّهولا،
أَعْدِلُها بالكَفِّ أن تَمِيلا،
أَحذَر أَن تسقط أَو تزولا،
أَرْجو بذاك نائلاً جَزِيلا
فقال له عمر: يا عبد الله من هذه التي وهبت لها حجك؟ قال: امرأتي، يا أمير المؤمنين إنها حمقاء مِرْغامة، أَكول قامة، ما تَبْقى لها خامة قال: ما لك لا تطلّقها؟ قال: يا أمير المؤمنين، هي حسناء فلا تُفْرَك، وأُم صبيان فلا تُتْرك قال: فشأَنك بها إذاً.
والرَّغامُ: الثَّرَى. والرَّغام، بالفتح: التراب، وقيل: التراب اللين وليس بالدقيق؛ وقال:
ولم آتِ البُيوتَ، مُطَنَّباتٍ،
بأَكثِبَةٍ فَرَدْنَ من الرَّغامِ
أي انفردن، وقيل: الرَّغامُ رمل مختلط بتراب. الأصمعي: الرَّغامُ من الرمل ليس بالذي يسيل من اليد. أبو عمرو: الرَّغامُ دُقاق التراب، ومنه يقال: أَرْغَمْتُه أَي أَهَنْتُهُ وأَلزقته بالتراب. وحكى ابن بري قال: قال أبو عمرو الرَّغام رمل يَغْشى البصر، وهي الرِّغْمان؛ وأنشد لنُصَيْب: فلا شكّ أنّ الحيّ أَدْنَى مَقِيلِهِمْ
كُناثِرُ، أَو رِغْمانُ بِيضِ الدَّوائر
والدوائر: ما استدار من الرمل. وأرْغَمَ الله أنفه ورَغَّمه: أَلزقه بالرَّغام. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: أنها سئلت عن المرأة توضأَتْ وعليها الخِضابُ فقالت: اسْلِتِيهِ وأَرغِمِيه؛ معناه أَهِينِيه وارمي به عنك في التراب. ورَغَّمَ الأنفُ نفسُه: لزق بالرَّغام. ويقال: رَغَمَ أنفُه إذا خاس في التراب. ويقال: رَغمَ فلان أنفه
(* قوله «ويقال رغم فلان
أنفه» عبارة التهذيب: ويقال رغم فلان أنفه وأرغمه إذا حمله على ما لا امتناع له منه). الليث: الرُّغامُ ما يسيل من الأنف من داء أو غيره؛ قال الأزهري: هذا تصحيف، وصوابه الرُّعام، بالعين. وقال أبو العباس أحمد بن يحيى: من قال الرُّغام فيما يسيل من الأنف فقد صَحَّفَ، وكان أبو إسحق الزجاج أَخذ هذا الحرف من كتاب الليث فوضعه في كتابه وتوهم أنه صحيح، قال: وأَراه عَرَضَ الكتاب على المبرد والقول ما قاله ثعلب
(* قوله «والقول ما قاله
ثعلب» يعني أنه بالعين المهملة كما يستفاد من التكملة). قال ابن سيده: والرَّغامُ والرُّغامُ
(* قوله «والرغام والرغام إلخ» هما بفتح الراء في
الأول وضمها في الثاني، هكذا بضبط الأصل والمحكم). ما يسيل من الأنف، وهو المخاط، والجمع أَرْغِمَةٌ، وخص اللحياني به الغَنم والظِّباء. وأَرْغَمَتْ: سال رُغامُها، وقد تقدم في العين المهملة أَيضاً. والـمُراغَمَةُ: الهِجْرانُ والتباعد. والـمُراغَمةُ: المغاضبة. وأَرْغَمَ أَهله وراغَمَهُمْ: هجرهم. وراغَم قومه: نَبَذهُم وخرج عنهم وعاداهم. ولم أُبالِ رَغْم أنفِه
(* قوله «ولم أبال رغم أنفه هو بهذا الضبط في
التهذيب). أي وإن لَصِقَ أََنفُه بالتراب.
والتَّرَغُّمُ: التغضُّب، وربما جاء بالزاي؛ قال ابن بري: ومنه قوله الحُطَيئَةِ:
تَرى بين لَحْيَيها، إذا ما تَرَغَّمَتْ،
لُغاماً كبيت العَنْكَبُوتِ المُمَدَّدِ
والمُراغَمُ: السَّعَةُ والمضطَرَبُ، وقيل: المَذْهب والمَهْرب في الأرض، وقال أبو إسحق في قوله تعالى: يَجدْ في الأرض مُراغَماً؛ معنى مُراغَماً مُهاجَراً، المعنى يَجِدْ في الأرض مُهاجَراً لأن المُهاجِرَ لقومه والمُراغِمَ بمنزلة واحدة وإن اختلف اللفظان؛ وأنشد:
إلى بَلَدٍ غيرِ داني المَحَل،
بعيدِ المُراغَمِ والمُضْطَرَبْ
قال: وهو مأْخوذ من الرَّغام وهو التراب، وقيل: مُراغَماً مُضْطَرَباً. وعبد مُراغِمٌ
(* قوله «وعبد مراغم» مضبوط في نسخة من التهذيب بكسر الغين وقال شارح القاموس بفتح الغين). أي مضطربٌ على مَواليه. والمُراغَمُ: الحصن كالعَصَرِ؛ عن ابن الأعرابي؛ وأنشد للجَعْدِيّ:
كَطَوْدٍ يُلاذُ بأََرْكانِهِ،
عَزيزِ المُراغَمِ والمَهْرَبِ
وأنشد ابن بري لسالم بن دارة:
أَبْلِغْ أَبا سالمٍ أَن قد حَفَرْت له
بئراً تُراغَمُ بين الحَمْضِ والشَّجَرِ
وما لي عن ذلك مَرْغَمٌ أي منع ولا دفع.
والرُّغامى: زيادة الكبد مثل الرُّعامى، بالغين والعين المهملة، وقيل: هي قصبة الرِّئة؛ قال أبو وَجْزَةَ السَّعْديّ:
شاكَتْ رُغامى قَذُوفِ الطَّرْف خائفةٍ
هَوْلَ الجَنان، وما هَمَّتْ بإدْلاجِ
وقال الشَّمَّاخُ يصف الحُمُرَ:
يُحَشرِجُها طَوْراً وطَوْراً، كأنَّما
لها بالرُّغامى والخَياشِم جارِزُ
قال ابن بري: قال ابن دريد الرُّغامى قصب الرئَةِ؛ وأنشد: يَبُلُّ من ماء الرُّغامى لِيتَهُ،
كما يَرُبُّ سالئٌ حَمِيتَهُ
والرُّغامى من الأَنف؛ وقال ابن القُوطِيَّة: الرُّغامى الأَنف وما حوله. والرُّغامى: نبت، لغة في الرُّخامى. والتَّرَغُّمُ: الغضب بكلام وغيره والتَّزَغُّم بكلام؛ وقد روي بيت لبيد:
على خير ما يُلْقى به مَن تَرَغَّما
ومن تَزَعَّما. وقال المفضل في قوله فعلته على رَغْمِه: أَي على غضبه ومساءته. يقال: أَرْغَمْتُه أَي أَغضبته؛ قال مُرَقِّشِ:
ما دِيننا في أَنْ غَزا مَلِكٌ،
من آل جَفْنَةَ، حازِمٌ مُرْغَمْ
معناه مُغْضَب. وفي حديث أبي هريرة: صَلِّ في مُراح الغنم وامسح الرُّغامَ عنها؛ قال ابن الأثير: كذا رواه بعضهم، بالغين المعجمة، قال: ويجوز أَن يكون أَراد مسح التراب عنها رعاية لها وإصلاحاً لشأْنها. ورُغَيْم: اسم.

##### Türkçe

**الرَّغْم** ve **الرِّغْم** ve **الرُّغْمُ**: kerh (istemeyerek, hoşlanmayarak olma); **الـمَرْغَمَةُ** da onun gibidir. Nebî, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi: “**بُعِثْتُ مَرْغَمَةً**”; **الـمَرْغَمَةُ**: **الرُّغْمُ**dur; yani “müşriklere karşı horluk ve zillet olarak gönderildim”; ve “onu kerih gördü” denir: **رَغِمَهُ** ve **رَغَمَهُ** **يَرْغَمُ**; ve otlayan hayvan (**السائمة**) merayı (**الـمَرْعَى**) kerih gördü: **رَغِمَتِ** … **تَرْغَمُه**; ve ondan nefret etti: **وأنِفَتْه تأنَفُهُ**: onu kerih gördü; Ebû Züeyb dedi ki:
وكُنَّ بالرَّوْضِ لا يَرْغَمْنَ واحدةً
من عَيْشهنّ، ولا يَدْرِين كيف غدُ

Ve denir: “**ما أَرْغَمُ من ذلك شيئاً**” yani “ondan hiçbir şeyi kınamam (**ما أَنْقِمُه**) ve onu kerih görmem (**ما أَكرهه**)”.
Ve **الرُّغْمُ**: zillet. İbnü’l-A‘râbî: **الرَّغْم** topraktır; **الرَّغْم** zillettir; **الرَّغم** zorlamadır (**القَسر**).
(* “**والرغم القسر**” sözü: asılda ihmal edilmiş **السين** ile böyledir; **التهذيب** ve **التكملة**’de olan: **القشر** mu‘ceme **الشين** iledir). Dedi: Hadiste “**وإن رَغَمَ أنفُه**” yani “zillete düştü”; **الغين**’in fethiyle rivayet edilmiştir; İbn Şümeyl dedi: “**على رَغْمِ مَن رَغَمَ**”, yine feth ile. Ma‘kıl b. Yesâr hadîsinde: “**رَغِم أنفي لأمر الله**” yani “Allah’ın emri için zillete düştü ve boyun eğdi.” Ve “**رَغِمَ أنفي لله رَغْماً**” ve **رَغَمَ يَرْغَمُ** ve **يَرْغُمُ** ve **رَغُمَ**; sonuncusu Hicrî’den; hepsi: kerhen zillete düşmek; ve zillet onu zorladı: **وأرغَمَه الذُّلُّ**. Hadiste: “Sizden biri namaz kıldığında alnını ve burnunu yere yapıştırsın; ta ki ondan **الرَّغْمُ** çıkıncaya kadar”; manası: boyun eğip zillete düşsün ve ondan şeytanın kibri çıksın; ve dersin: “Bunu onun burnuna rağmen (**على الرَّغم من أنفه**) yaptım.” Ve “falanca **رَغَمَ**” (feth ile), eğer hakkını alamazsa; o **يَرْغَمُ رَغْماً**; ve bu manada “burnu **رَغِمَ**” denir.

Ve **الـمَرْغَمُ** ve **الـمَرْغِمُ**: burun; o **المَرْسِنُ** ve **المَخْطِمُ** ve **الـمَعْطِسُ**tur; Ferazdak Cerîr’i hicvederek dedi:
تَبْكِي المَراغَةُ بالرَّغامِ على ابنها،
والناهِقات يَهِجْنَ بالإعْوالِ

Ve hadiste: onun, aleyhisselâmın, şöyle dediği: “**رَغِمَ أَنفُه** üç kere”; denildi: “Kim, ey Allah’ın Resûlü?” Dedi: “Anne-babasına yahut ikisinden birine diri olarak erişip de cennete girmeyen.” Denir: “Allah onun burnunu **أَرْغَمَ**” yani onu **الرَّغام**a yapıştırdı; o da topraktır; asıl budur; sonra zillet, hakkını alamama aczi ve kerhen boyun eğme hakkında kullanıldı. Hadiste: “**وإن رَغِمَ أنف أبي الدَّرْداء**” yani “zillete düşse bile”; ve denildi: “kerih görse bile.” Sehiv secdeleri hadîsinde: “Şeytan için bir **تَرْغيماً** idi.” Esmâ hadîsinde: “Annem yanıma müşrik olarak **راغِمَةً** geldi; ona sıla yapayım mı?” Dedi: “Evet”; aciz zelil kimse öfkeden hâlî olmadığından, “**تَرَغَّمَ**” denir, öfkelendiğinde; ve **راغِمةً** yani öfkeli; muradı: İslâmım ve hicretim sebebiyle bana öfkeli olarak geldi; işime kızgın, yahut ihtiyaç dokunması olmasaydı bana gelişini kerih gören; ve denildi: kavminden kaçan; Yüce Allah’ın sözü: “**يَجِدْ في الأرض مُراغَماً كثيراً**”; yani kaçacak yer ve genişlik; ve ondan hadîs: “Düşük (**السِّقْطَ**) anne-babasını ateşe sokarsa Rabbine **ليُراغِمُ**” yani onu öfkelendirir. Zehirli koyun hadîsinde: “Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, **أَرْغَمَ** edince, Bişr b. Berâ’ ağzındakini **أَرْغَمَ**” yani lokmayı ağzından toprağa attı. Ve “falanca burnunu **رَغَّمَ**”: boyun eğdi. Ve “onu **أرْغَمَهُ**”: kendisinin kaçınmaya güç yetiremeyeceği şeye onu zorladı. Ve “onu **رَغَّمَهُ**”: ona “**رَغْماً** ve **دَغْماً**” dedi; o **راغِمٌ داغِمٌ**dur; ve “bunu mutlaka **رَغْمًا** ve horluk olarak yapacağım”; gizlenmiş fiilin (açığa vurulması terk edilmiş fiilin) takdiri üzere nasb edilmiştir. Ve “**رجل راغِمٌ داغِمٌ**”: itbâ‘dır; ve Allah onu **أرْغَمَهُ** ve **أَدْغَمَه**; ve denildi: “**أَرْغَمَهُ**” onu öfkelendirdi; ve “**أَدْغَمَهُ**”, **الدال** ile: onu kararttı.

Ve “**شاة رَغْماء**”: burnunun ucunda beyazlık yahut bedeninin geri kalanına aykırı bir renk olan.
Ve “**امرأة مِرْغامة**”: kocasını öfkelendiren; haberde: Ömer b. Hattâb, Allah ona rahmet etsin, Beyt’i tavaf ederken boynunda **المَهاةِ** gibi bir şey olan ve şöyle diyen bir adam gördü:
عُدْتُ لهذي جَمَلاً ذَلولا،
مُوَطَّأً أَتَّبِعُ السُّهولا،
أَعْدِلُها بالكَفِّ أن تَمِيلا،
أَحذَر أَن تسقط أَو تزولا،
أَرْجو بذاك نائلاً جَزِيلا
Ömer ona dedi: “Ey Allah’ın kulu, haccını kendisine bağışladığın bu kimdir?” Dedi: “Karım, ey müminlerin emîri; o ahmak, **مِرْغامة**; çok yiyen, kısa boylu; ona bir parça ham madde kalmaz.” Dedi: “Onu niçin boşamıyorsun?” Dedi: “Ey müminlerin emîri, o güzel; nefret edilmez (**فلا تُفْرَك**); çocukların annesi; terk edilmez (**فلا تُتْرك**).” Dedi: “Öyleyse onunla işin sana kalmış.”

Ve **الرَّغامُ**: nemli toprak (**الثَّرَى**). Ve **الرَّغام** (feth ile): toprak; ve denildi: yumuşak toprak, ince değildir; ve dedi ki:
ولم آتِ البُيوتَ، مُطَنَّباتٍ،
بأَكثِبَةٍ فَرَدْنَ من الرَّغامِ
yani ayrıldılar; ve denildi: **الرَّغامُ** toprakla karışık kumdur. Asma‘î: **الرَّغامُ** kumdandır; elden akan türden değildir. Ebû Amr: **الرَّغامُ** toprağın ince kırıntılarıdır; ondan “onu **أَرْغَمْتُه**” denir; yani onu aşağılayıp toprağa yapıştırdım. İbn Berrî nakletti, dedi: Ebû Amr dedi: **الرَّغام** gözü örten kumdur; onlar **الرِّغْمان**dır; Nusayb’dan şu beyit okundu:
فلا شكّ أنّ الحيّ أَدْنَى مَقِيلِهِمْ
كُناثِرُ، أَو رِغْمانُ بِيضِ الدَّوائر
Ve **الدوائر**: kumdan yuvarlaklaşmış olan şeylerdir. Ve “Allah onun burnunu **أرْغَمَ**” ve “onu **رَغَّمه**”: onu **الرَّغام**a yapıştırdı. Âişe, Allah ondan razı olsun, hadîsinde: kendisine, üzerinde kına (**الخِضابُ**) olduğu hâlde abdest alan kadın soruldu; dedi: “Onu kazı (**اسْلِتِيهِ**) ve onu **أَرغِمِيه**”; manası: onu aşağıla ve onu senden uzağa toprağa at. Ve “burun kendisi **رَغَّمَ**”: **الرَّغام**a yapıştı. Ve denir: “burnu **رَغَمَ**” eğer toprakta battıysa. Ve denir: “falanca burnunu **رَغمَ**”
(* “**ويقال رغم فلان أنفه**”: **التهذيب**’in ibaresi: “falanca burnunu **رغم** etti ve onu **أرغمه**; eğer onu kaçınması olmayan şeye zorladıysa”). Leys: **الرُّغامُ** hastalıktan yahut başkasından burundan akan şeydir; Ezherî dedi: bu bir tashîftir; doğrusu **الرُّعام**dır, **العين** ile. Ebû’l-Abbâs Ahmed b. Yahyâ dedi: burundan akan şey hakkında **الرُّغام** diyen tashîf etmiştir; Ebû İshâk Zecâc bu harfi Leys’in kitabından alıp kitabına koydu ve onun sahih olduğunu sandı; dedi: ve zannederim kitabı Müberred’e arz etti; söz, Sa‘leb’in dediği gibidir
(* “**والقول ما قاله ثعلب**”: yani **العين** ile olduğu, **التكملة**’den istifade edildiği üzere). İbn Sîde dedi: **الرَّغامُ** ve **الرُّغامُ**
(* “**والرغام والرغام إلخ**”: birincide **الراء**’ın fethi, ikincide zammı iledir; asıl ve **المحكم**’in ضبطıyla böyledir) burundan akan şeydir; o sümük (**المخاط**)tur; çoğulu **أَرْغِمَةٌ**; Lihyânî onu koyunlar ve ceylanlara tahsis etti. Ve “**أَرْغَمَتْ**”: onun **رُغامُها**’sı aktı; ve bu, **العين**’de de daha önce geçti.

Ve **الـمُراغَمَةُ**: terk etme (**الهِجْرانُ**) ve uzaklaşma. Ve **الـمُراغَمةُ**: karşılıklı öfkeleşme. Ve “ailesini **أَرْغَمَ**” ve “onlarla **راغَمَهُمْ**”: onları terk etti. Ve “kavmiyle **راغَم**”: onları attı, onlardan çıktı ve onlara düşmanlık etti.
“**ولم أُبالِ رَغْم أنفِه**”
(* “**ولم أبال رغم أنفه**”: bu ضبط ile **التهذيب**’dedir) yani burnu toprağa yapışsa bile.

Ve **التَّرَغُّمُ**: öfkelenme; bazen **الزاي** ile gelir; İbn Berrî dedi: ondan Hutay’e’nin sözü:
تَرى بين لَحْيَيها، إذا ما تَرَغَّمَتْ،
لُغاماً كبيت العَنْكَبُوتِ المُمَدَّدِ
Ve **المُراغَمُ**: genişlik ve çalkantı yeri; ve denildi: yeryüzünde gidilecek yer ve kaçılacak yer; Ebû İshâk, Yüce Allah’ın sözü “**يَجدْ في الأرض مُراغَماً**” hakkında dedi: **مُراغَماً**’nın manası **مُهاجَراً**dır; mana: yeryüzünde bir **مُهاجَراً** bulur; çünkü kavminden hicret eden ile **المُراغِمَ** bir mertebededir; iki lafız farklı olsa da; ve şu beyiti okudu:
إلى بَلَدٍ غيرِ داني المَحَل،
بعيدِ المُراغَمِ والمُضْطَرَبْ
Dedi: o, **الرَّغام**dan alınmıştır; o da topraktır; ve denildi: **مُراغَماً** yani **مُضْطَرَباً**.
Ve “**عبد مُراغِمٌ**”
(* “**وعبد مراغم**”: **التهذيب**’in bir nüshasında **الغين**’in kesriyle ضبط edilmiştir; **القاموس** şârihi **الغين**’in fethiyle dedi) yani efendilerine karşı çalkantılıdır. Ve **المُراغَمُ**: kale; **العَصَرِ** gibi; İbnü’l-A‘râbî’den; Ca‘dî için okundu:
كَطَوْدٍ يُلاذُ بأََرْكانِهِ،
عَزيزِ المُراغَمِ والمَهْرَبِ
Ve İbn Berrî, Sâlim b. Dâre’den okudu:
أَبْلِغْ أَبا سالمٍ أَن قد حَفَرْت له
بئراً تُراغَمُ بين الحَمْضِ والشَّجَرِ
Ve “buna karşı benim için bir **مَرْغَمٌ** yoktur” yani engel yoktur ve defetme yoktur.

Ve **الرُّغامى**: karaciğerin fazlalığı; **الرُّعامى** gibi; **الغين** ve ihmal edilmiş **العين** ile; ve denildi: o, akciğerin borusudur (**قصبة الرِّئة**); Ebû Vecze es-Sa‘dî dedi:
شاكَتْ رُغامى قَذُوفِ الطَّرْف خائفةٍ
هَوْلَ الجَنان، وما هَمَّتْ بإدْلاجِ
Ve Şemmâh, yaban eşeklerini tasvir ederek dedi:
يُحَشرِجُها طَوْراً وطَوْراً، كأنَّما
لها بالرُّغامى والخَياشِم جارِزُ
İbn Berrî dedi: İbn Düreyd dedi: **الرُّغامى** akciğerin borularıdır; ve okudu:
يَبُلُّ من ماء الرُّغامى لِيتَهُ،
كما يَرُبُّ سالئٌ حَمِيتَهُ
Ve **الرُّغامى** burundandır; İbnü’l-Kûtıyye dedi: **الرُّغامى** burun ve onun çevresidir. Ve **الرُّغامى**: bir bitkidir; **الرُّخامى**’da bir lehçedir. Ve **التَّرَغُّمُ**: sözle ve başkasıyla öfke; ve **التَّزَغُّم** sözle; Lebîd’in beyti rivayet edilmiştir:
على خير ما يُلْقى به مَن تَرَغَّما
ومن تَزَعَّما.
Mufaddal, “**فعلته على رَغْمِه**” sözünde dedi: yani onun öfkesi ve gücenmesi üzerine. Denir: “onu **أَرْغَمْتُه**” yani onu öfkelendirdim; Muraqqiş dedi:
ما دِيننا في أَنْ غَزا مَلِكٌ،
من آل جَفْنَةَ، حازِمٌ مُرْغَمْ
manası: öfkelendirilmiş (**مُغْضَب**). Ebû Hureyre hadîsinde: “Koyunların ağılı (**مُراح**) içinde namaz kıl ve onlardan **الرُّغامَ**ı sil”; İbnü’l-Esîr dedi: bazıları böyle rivayet etti; mu‘ceme **الغين** ile; dedi: onlardan toprağı silmeyi kastetmiş olması caizdir; onlara riayet ve hâllerini ıslah için.

Ve **رُغَيْم**: bir isimdir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر غ م * * الرَّغَامُ * بالفتح التراب و * أرْغَمَ * الله أنفه ألصقه * بالرَّغَامِ * ومنه حديث عائشة رضي الله عنها في الخضاب ﴿اسلتيه و * أَرْغِمِيهِ *﴾ قلت معناه أهينيه وارمي به في التراب و * المُرَاغَمَةُ * المغاضبة يقال * رَاغَمَ * فلان قومه إذا نابذهم وخرج عليم و * رَغَمَ * فلان من باب قطع * رَغْماً * بالحركات الثلاث في راء المصدر إذا لم يقدر على الانتصاف و * مَرْغَمَةً * أيضا قال النبي ]ص[ ﴿بعثت مرغمة﴾ وتقول فعل ذلك على * الرُّغْمِ * من أنفه و * رَغِمَ * أنفي لله عز وجل قلت معناه ذل وانقاد لأن أمس به التراب و * المَرَاغَمُ * المذهب والمهرب ومنه قوله تعالى ﴿يجد في الأرض مراغما كثيرا﴾ قال الفراء المراغم المضطرب والمذهب في الأرض

##### Türkçe

* ر غ م * * **الرَّغَامُ** * fetha ile: toprak; ve “Allah onun burnunu **أرْغَمَ**” (yani) onu **بالرَّغَامِ**’a yapıştırdı. Ve ondan, Âişe’nin (Allah ondan razı olsun) kınalama hakkında hadisi: { onu yıka ve **أَرْغِمِيهِ** }. Dedim: manası, onu aşağıla ve onunla toprağa at. Ve **المُرَاغَمَةُ**: kızışma (birbirine darılma); “falanca kavmine **رَاغَمَ**” denir; onları karşısına alıp onlara karşı çıktı ve onlara karşı ayrıldı (çıktı) ise. Ve “falanca **رَغَمَ**” (قطع بابından) mastarın râ’sında üç hareke ile **رَغْماً**, intikam almaya güç yetiremediği zaman; ve ayrıca **مَرْغَمَةً**. Nebî ]ص[ dedi: { **بعثت مرغمة** }. Ve “bunu, burnuna rağmen **الرُّغْمِ** üzere yaptı” dersin. Ve “benim burnum Allah عز وجل için **رَغِمَ**” (yani) dedim: manası, zelil oldu ve boyun eğdi; çünkü ona toprak isabet etti. Ve **المَرَاغَمُ**: gidilecek yer ve kaçış yeri. Ve ondan, Yüce Allah’ın sözü: { yeryüzünde çokça **مراغما** bulur }. Ferrâ dedi: **المراغم**: yeryüzünde çalkalanıp durulan yer ve gidilecek yer.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( الرَّغْم : الكُرْه ، ويُثَلَّث | كالمَرْغَمَة ) ، وفي الحَدِيث : |   بُعِثت مَرْغَمَةً   ، أي : هَواناً وذُلاً | للمُشْرِكين عن كُرْه ، وهو مَجاز ، | وفَعَلَه رَغْمًا ، ولأَنْفِه الرّغم | والمَرْغَمَة ، ( و ) قد ( رَغِمَه كَعَلِمه | ومَنَعه ) رَغْمًا : ( كَرِهَه ) ، ومنه رَغِمَت | السّائِمةُ المَرْعَى وَأَنِفَتْه : كَرِهَتْه ، قال | أبو ذُؤَيْب : | % ( وكُنَّ بالرَّوْض لا يَرْغَمْن واحِدَةً % | من عَيْشِهِنّ ولا يَدْرِين كيف غَدُ ) % | | ويقال : ما أَرْغَمُ من ذلك شَيْئًا ، | أي : ما أَكَرَهُ ، أي : ما آنَفُه ، وما | أرغَمُ منه إلا الكَرَم ، وهو مجاز . | | ( و ) الرَّغْمُ : ( التُّرابُ ) ، عن ابنِ | الأعرابيّ ( كالرَّغام ) ، وأنشد | الجَوهريّ : | % ( ولم آتِ البُيوت مُطَنَّباتٍ % | بِأَكْثِبَةٍ فَرَدْنَ من الرَّغامِ ) % | | أي : انفرَدْن | | ( و ) الرَّغْمُ : ( القَسْرُ ) بالسِّين | المُهْمَلة ، وهو قَرِيب من مَعْنى | الكُرْه . وفي بَعْضِ النُّسَخ بالشِّين | المُعْجَمَة ، والأولى الصَّوابُ ، كما | هو نَصّ ابنِ الأَعْرابيّ . | | ( و ) الرَّغْمُ : ( الذُّلُّ ) ، عن ابنِ | الأعرابيّ ، وهو مجاز . ( و ) في | حديث مَعْقِل بنِ يَسار : ( رَغَم |

| أَنْفِي لِله تَعالى ) أي : لأمرِه ، | ( مُثَلَّثَة ) الضَّمُّ عن الهَجَرِيّ أي : ( ذَلَّ | عن كُرْه ) ، وهو مَجاز . ويقال : |   فلان غَرِم أَلفًا وَرَغِم أَنْفًا   ، | وَفَعَله على رَغْمِه ، وعلى الرَّغْم منه . | وقال ابنُ شُمَيْل : على رَغْم مَنْ رَغَم | بالفتح ، وفي الحَدِيث :   إِذا صلَّى | أحدُكم فليُلْزَم جَبْهَتَهِ وأنفَه الأرض | حتى يَخْرُج منه الرَّغْمُ   أي : يَخْضَع | ويَذِلّ ويَخْرج منه كِبرُ الشَيْطان . | و ( أَرْغَمَه الذُّلَّ ) : ألصقَه بالرَّغام ، | هذا هو الأَصل ، ثم استُعْمِل بمعنى | الذّلّ والانْقِياد على كُرْه . | | ( و ) المَرْغَمُ ( كَمَقْعَدٍ ، وَمَجْلِسٍ : | الأَنْفُ ) وهو المَرْسِنُ ، والمَخطِم ، | والمَعْطِس ، والجَمْع مراغِمُ ، يُعتَبر | فيه ما حول الأَنف . ومنه قَولُهم : | لأَطأَنَّ مراغِمَك . | | ( وَرَغَّمَه تَرْغِيمًا : قال له رَغْمًا | رَغْمًا ) ، هكذا في النسخ ، والذي | في المُحْكَم : رَغَّمه : قال له | رَغْمًا ودَغْمًا ، وهو رَاغِم دَاغِم ، | ( ورَاغِم دَاغِم إِتْباع . و ) يقال : | ( أَرغَمَه اللهُ تَعالى ) أي : ( أَسْخَطَه ، | و ) أَدغَمَه مثله ، ( و ) قيل : ( أَدْغَمَه | بالدَّال : سَوَّدَه ) ، وقد تَقدَّم ذلك في |   د غ م   . | | ( وشَاةٌ رَغْماءُ : على طَرَف أَنْفِها | بَياضٌ ، أو لَونٌ يُخالِف سائِرَ بَدَنِها ) . | | ( والمِرْغَامَة : المُغْضِبَة لبَعْلِيها ) ، | وهو مَجازٌ ، وفي الحَدِيث :   أَنَّها | حَمْقاء مِرْغَامَة ، أُكُولٌ قامة ، ما تَبْقَى | لها خامَة   . | | ( والرَّغَام ) : الثَّرى . وقيل : ( تُرابٌ | لَيِّن ) ، وليس بِدَقِيق ( أو رَمْل مُخْتَلِط | بتُرابٍ ) ، وقال الأَصْمَعِيُّ : الرَّغامُ | من الرَّمل ليس بالذي يَسِيل من | اليَدِ . وقال أبو عَمْرو : هو دُقَاق | التُّرابِ . |

| | ( و ) الرَّغامُ : ( اسم رَمْلَة بِعَيْنِها ) ، | والذي حَكَى ابنُ بَرِّيّ عن أَبِي | عَمْرو قال : الرَّغَامُ : رَمْلٌ يَغشَى | البَصَر ، فليس فيه ما يَدُلّ عليه أَنَّه | اسمُ رَمْل بِعَينه ، فتأمَّل . | | ( و ) الرُّغَامُ ( بالضَّمَ ) : ما يَسِيل من | الأَنْف ، وهو المُخاط ، والجمْع : | أرغِمَة . وخَصَّ اللِّحيانيُّ به الغَنَم | والظّباءَ ( لغة في العَيْن ) المُهْمَلة كما | في المُحكم ، ( أو لُثْغَة ) ، ونَقَله اللّيثُ | أيضًا هكذا . وقال الأَزْهَرِيّ : هو | تَصْحِيف ، والصّواب بالعَيْن ، ومثله | قَولُ ثَعْلب . وكَأَنَّ الزَّجّاج أخذ | هذا الحَرفَ من كتاب اللَّيثِ ، | فوضَعَه في كتابه ، وتَوَهَّم أنه | صَحِيح ، قال : وأُراه عَرَض الكِتابَ | على المُبرّد . والقَولُ ما قَالَه ثَعْلب ، | ورَوَى بَعضُهم حَدِيثَ أبي هَرَيْرَة : |   وامسح الرّغام عنها   ، قال ابنُ | الأَثِير :   إن صَحَّتِ الرِّوايةُ ، | فيَجوز أن يَكُون أرادَ مَسْحَ التُّراب | عنها رِعايةً لها وإِصلاحًا لشَأْنِها   . | | ( و ) من المجاز : ( المُراغَمَة : | الهِجْرانُ والتَّباعُد والمُغاضَبَة ) ، ومنه | حَدِيث السِّقْط :   إنّه ليُراغِمُ رَبّه | إن أَدخل أبويه النّارَ   . أي : يُغاضِبه . | | ( ورَاغَمهم : نَابَذَهم ) وخرج عنهم | ( وهَجَرَهم وعَادَاهُم ) ، ولمّا كان | العاجزُ الذَّليلُ لا يَخْلو من غَضَب | قالوا : ( تَرغَّم ) : إذا ( تَغَضَّب ) بكلامٍ | وغَيْرِه ، وربّما جاء بالزَّاي ، نقله | الجوهَرِيّ . قال ابنُ بَرّيّ : ومنه | قَولُ الحُطَيْئَة : | % ( تَرَى بين لَحْيَيْها إِذا ما تَرَغَّمَت % | لُغاماً كبيت العَنْكَبُوت المُمَدَّدِ ) % | | قُلتُ : وقد رُوِي بَيْتُ لَبِيدٍ | بالوَجْهَين : |

| % ( على خَيْر ما يُلْقَى به من تَرَغَّما % ) % | ( والرُّغَامَى ) بالضَّمّ : ( زِيادَةُ الكَبِد | لُغَةٌ في العَيْن ) ، والغَيْن أَعْلَى ، | وأنشد الجوهَرِيّ للشَّمّاخ يَصِف | الحُمُرَ : | % ( يُحَشْرِجُها طُورًا وَطَوْرًا كَأَنَّما % | لَهَا بالرُّغَامَى والخَياشِيم جارزُ ) % | | ( و ) الرُّغَامَى : ( نَبْتٌ لُغَة في | الرّخامى ) بالخاء . ( و ) الرُّغَامى : | ( الأَنف ) ، زاد ابنُ القُوطِيّة : وما | حَوْله ، ( و ) يُقال : الرُّغَامَى : ( قَصَبة | الرِّئَة ) ، كذا في الصّحاح . ونقله ابنُ | بَرّيّ عن ابنِ دُرَيْد ، وأنشد : | % ( يَبُلُّ من ماءِ الرُّغامَى لِيتَه % | كما يَرُبّ سالِئٌ حَمِيتَه ) % | | وقال أبو وَجْزَة : | % ( شاكَت رُغَامى قَذُوفِ الطَّرفِ خائفةٍ % | هَوْلَ الجَنانِ وما هَمَّت بإدْلاجِ ) % | | ( والمُراغَمُ بالضَّمّ وفَتْح الغَيْن : | المَذْهَب والمَهْرب ) في الأرض . | وبه فُسِّر قَولُه تَعالى : ! 2 \< يجد في الأرض مراغما > 2 ! . | | ( و ) المُراغَم : ( الحِصْن ) كالعَصَر ، | عن ابنِ الأعرابي ، وَأَنْشَدَ للجَعْدِيّ : | % ( كَطَوْدٍ يُلاذُ بِأْرْكانه % | عزِيزِ المُراغِم والمَهْرَبِ ) % | | ( و ) المُراغَمُ : السِّعَة | و ( المُضْطَرَب ) ، وبه فُسِّرت الآية | أيضًا ، وقال أبو إسحاق : |   مُراغَمًا أي : مُهاجَرًا . المعنى : | يجد في الأرض مُهاجَرًا ؛ لأنّ | المهاجِر لقومه والمُراغِم بمَنْزلة |

| واحدة وإن اختلف اللَّفظان ، | وأَنْشَد : | % ( إلى بَلَد غَيرِ دَانِي المَحَل % | بَعِيدِ المُراغَم والمُضْطَرَبْ ) % | | قال :   وهو مَأْخوذ من الرَّغام وهو | التُّراب   . | | ( وَرَغْمانُ : رَمْلٌ ) بِعَيْنِه ، والذي | نقله اْبنُ بَرّيّ عن أَبِي عَمْرو أَنَّ | الرَّغام والرِّعمان رَمْل يَغْشَى | البَصَر ، وأنشد لنُصَيْب : | % ( فلا شَكّ أَنّ الحَيَّ أَدْنَى مَقِيلِهِمْ % | كُناثِرُ أو رِغمانُ بِيضُ الدَّوائِرِ ) % | | والدَّوائر : ما اسْتَدار من الرَّمل . | | ( ورُغَيْمانُ ) مُصَغَّرا : ( ع . و ) رُغَيْم | ( كَزُبَير : اسمُ ) رَجُل . | | ( وَرَغَمْتُه ) رَغْماً : ( فَعَلْت شَيْئاً | على رَغْمِه ) أي : كُرْهِهِ وَغَضَبه | وَمَساءَتِه . | | ( والمَرْغَمَةُ ، كَمَرْحَلَةٍ : لُعْبَة لهم ) . | | ( و ) الرُّغَامةُ ( كَثُمَامة : الطَّلِبَة ) ، | يقال : لي عنده رُغامة . | | [ ] وَمِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : | | رَغَم فلان : إذا لم يَقْدِرْ على | الانْتِصاف ، نقله الجَوْهَرِيّ . وفي | حديث سَجْدَتي السَّهْو :   كانتا | تَرْغِيماً للشَّيطان   ، والرّاغمُ : | الغاضِب والمُتَسَخِّط والكارِه | والهارِبُ . وأرغَم اللُّقمةَ من فيه : | ألقاها في التُّراب . وأرْغَمَه : حَمَله | على ما لا يَقْدِر أن يَمْتَنِع منه ، | وَرَغَّم أنْفَه تَرْغِيماً كأرغَمَه . وَرَغِمَ | الأنفُ نَفْسُه : لَزِق بالرَّغام . وَأَرْغَم | أَهْلَه : هَجَرَهم على رَغْمٍ . | وَأَرْغَمَه : أَغْضَبَه ، قال المُرَقِّشُ : | % ( ما ديننا في أن غَزَا مَلِكٌ % | من آل جَفْنَة حازِمٌ مُرغِمْ ) % | | أي : مُغْضَب . |

| | وعبد مُراغَم بفتح الغَيْن أي : | مُضْطرِب على مَوالِيه . | | والمَرْغَم ، كَمَقْعَد : الرغم . ولي | عنده مَرْغَمة أي : طِلْبة . والمُتَرَغَّم | والمَرْغَم ، كالمُراغَم . وفلان لا | يُراغِم شيئاً أي : لا يُعَوِّزه شَيْء . | | [ ] وَمِمَّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : |

##### Türkçe

( **الرَّغْم** : kerh(=istemeyerek olma), ve üçlü okunur; **كالمَرْغَمَة** ) , ve hadiste:
**بُعِثت مَرْغَمَةً** , yani: müşrikler için istemeyerek bir horluk ve zillet olarak; bu mecazdır,
ve onu **رَغْمًا** olarak yaptı; ve burnu için **الرّغم** ve **المَرْغَمَة**; ( ve ) gerçekten ( onu **رَغِمَه** **كَعَلِمه** ve onu men etti ) **رَغْمًا**: ( ondan kerih gördü ) , ve ondan: **رَغِمَت السّائِمةُ المَرْعَى وَأَنِفَتْه**: ondan kerih gördü; Ebû Züeyb dedi:
% ( وكُنَّ بالرَّوْض لا يَرْغَمْن واحِدَةً %
من عَيْشِهِنّ ولا يَدْرِين كيف غَدُ ) %

Ve denir: **ما أَرْغَمُ من ذلك شَيْئًا** , yani: ondan ne kadar kerih görürüm; yani: ondan ne kadar burun kıvırırım; ve ondan daha **أرغَمُ** olan ancak keremdir; bu mecazdır.

( ve ) **الرَّغْمُ** : ( toprak ) , İbnü’l-A‘râbî’den ( **كالرَّغام** ) , ve Cevherî inşâd etti:
% ( ولم آتِ البُيوت مُطَنَّباتٍ %
بِأَكْثِبَةٍ فَرَدْنَ من الرَّغامِ ) %

yani: ayrıldılar.

( ve ) **الرَّغْمُ** : ( zorla yaptırma ) **بالسِّين المُهْمَلة** ile; ve o, kerh mânasına yakındır. Bazı nüshalarda **بالشِّين المُعْجَمَة** ile; birincisi daha doğrudur; İbnü’l-A‘râbî’nin nassı olduğu üzere.

( ve ) **الرَّغْمُ** : ( zillet ) , İbnü’l-A‘râbî’den; bu mecazdır. ( ve ) Ma‘kıl b. Yesâr hadîsinde: ( **رَغَم**

**أَنْفِي لِله تَعالى** ) yani: onun emri için; ( **مُثَلَّثَة** ) damme Hecerî’den; yani: ( kerhen zelil oldu ) ; bu mecazdır. Ve denir:
**فلان غَرِم أَلفًا وَرَغِم أَنْفًا** ,
ve onu kendi **رَغْمِه** üzerine yaptı; ve ondan **الرَّغْم** üzerine.
İbn Şümeyl dedi: **على رَغْم مَنْ رَغَم** fetha ile. Ve hadiste: **إِذا صلَّى أحدُكم فليُلْزَم جَبْهَتَهِ وأنفَه الأرض حتى يَخْرُج منه الرَّغْمُ** yani: boyun eğer, zelil olur ve ondan şeytanın kibri çıkar.
Ve ( **أَرْغَمَه الذُّلَّ** ) : onu **الرَّغام**a yapıştırdı; bu asıldır; sonra kerhen zillet ve boyun eğme mânasında kullanıldı.

( ve ) **المَرْغَمُ** ( **كَمَقْعَدٍ ، وَمَجْلِسٍ** : burun ) ; ve o **المَرْسِنُ**dur, ve **المَخطِم**dir, ve **المَعْطِس**tir; cem‘i **مراغِمُ**; onda burun çevresi itibara alınır. Ondan onların sözü: **لأَطأَنَّ مراغِمَك**.

( **وَرَغَّمَه تَرْغِيمًا** : ona **رَغْمًا رَغْمًا** dedi ) , nüshalarda böyledir; **المُحْكَم**’de olan: **رَغَّمه**: ona **رَغْمًا** ve **دَغْمًا** dedi; ve o **رَاغِم دَاغِم**dir; ( **ورَاغِم دَاغِم إِتْباع** . ve ) denir: ( **أَرغَمَه اللهُ تَعالى** ) yani: ( onu öfkelendirdi/hoşnutsuz etti, ve ) **أَدغَمَه** onun benzeri; ( ve ) denildi: ( **أَدْغَمَه بالدَّال : سَوَّدَه** ) ; bu, **د غ م**’de geçmişti.

( **وشَاةٌ رَغْماءُ** : burnunun ucunda beyazlık, yahut bedeninin geri kalanına muhalif bir renk ) .

( ve **المِرْغَامَة** : kocasını öfkelendiren ) ; bu mecazdır; ve hadiste: **أَنَّها حَمْقاء مِرْغَامَة ، أُكُولٌ قامة ، ما تَبْقَى لها خامَة**.

( **والرَّغَام** ) : nemli toprak. Ve denildi: ( yumuşak toprak ) ; ince değildir ( yahut toprakla karışık kum ) . Asma‘î dedi: **الرَّغامُ** kumdandır; elde akıp giden değildir. Ebû Amr dedi: o, toprağın ince kırıntısıdır.

( ve ) **الرَّغامُ** : ( bizzat bir kum tepeciğinin adı ) ; İbn Berrî’nin Ebû Amr’dan naklettiği: **الرَّغَامُ**: gözü kaplayan kumdur; onda, onun bizzat bir kumun adı olduğuna delâlet eden bir şey yoktur; öyleyse düşün.

( ve ) **الرُّغَامُ** ( damme ile ) : burundan akan şeydir; o, sümük; cem‘i: **أرغِمَة**. Lihyânî onu koyunlara ve ceylanlara tahsis etti ( **لغة في العَيْن** ) **المُهْمَلة** olarak, **المُحكم**’de olduğu gibi; ( yahut bir pelteklik ) ; Leys de bunu böyle nakletti. Ezherî dedi: bu bir tashîftir; doğrusu **بالعَيْن** iledir; Sa‘leb’in sözü de böyledir. Sanki Zeccâc bu harfi Leys’in kitabından aldı da onu kitabına koydu ve onun sahih olduğunu vehmetti; dedi: ve onu, kitabı Müberred’e arz etmiş sanıyorum. Söz, Sa‘leb’in dediğidir. Bazıları Ebû Hureyre hadisini rivayet etti: **وامسح الرّغام عنها**; İbnü’l-Esîr dedi: **إن صَحَّتِ الرِّوايةُ ، فيَجوز أن يَكُون أرادَ مَسْحَ التُّراب عنها رِعايةً لها وإِصلاحًا لشَأْنِها**.

( ve ) mecazdan: ( **المُراغَمَة** : terk etme, uzaklaşma ve darılma ) ; ve ondan düşük (sıqt) hadisi: **إنّه ليُراغِمُ رَبّه إن أَدخل أبويه النّارَ**. yani: onu öfkelendirir.

( **ورَاغَمهم** : onlara karşı koydu ) ve onlardan çıktı ( ve onları terk etti ve onlara düşmanlık etti ) ; aciz zelil kimse öfkeden hâlî olmadığından, dediler: ( **تَرغَّم** ) : ( sözle ve başkasıyla öfkelendiği zaman ) ; bazen **بالزَّاي** ile gelir; Cevherî onu nakletti. İbn Berrî dedi: ondan Hutay’e’nin sözü:
% ( تَرَى بين لَحْيَيْها إِذا ما تَرَغَّمَت %
لُغاماً كبيت العَنْكَبُوت المُمَدَّدِ ) %

Dedim: Lebîd’in beyti iki vecihle rivayet edilmiştir:
% ( على خَيْر ما يُلْقَى به من تَرَغَّما % ) %

( **والرُّغَامَى** ) damme ile: ( karaciğerin fazlalığı; **لُغَةٌ في العَيْن** ) ; ve **الغَيْن** daha üstündür. Cevherî Şemmâh’tan, yaban eşeklerini vasfederken, inşâd etti:
% ( يُحَشْرِجُها طُورًا وَطَوْرًا كَأَنَّما %
لَهَا بالرُّغَامَى والخَياشِيم جارزُ ) %

( ve ) **الرُّغَامَى** : ( bir bitki; **لُغَة في الرّخامى** ) **بالخاء** ile. ( ve ) **الرُّغَامى** : ( burun ) ; İbnü’l-Kûtıyye artırdı: ve onun çevresi. ( ve ) denir: **الرُّغَامَى** : ( akciğer kamışı/soluk borusu ) ; **الصّحاح**’ta böyledir. İbn Berrî onu İbn Düreyd’den nakletti; ve inşâd etti:
% ( يَبُلُّ من ماءِ الرُّغامَى لِيتَه %
كما يَرُبّ سالِئٌ حَمِيتَه ) %

Ebû Vecze dedi:
% ( شاكَت رُغَامى قَذُوفِ الطَّرفِ خائفةٍ %
هَوْلَ الجَنانِ وما هَمَّت بإدْلاجِ ) %

( **والمُراغَمُ** damme ile ve **فَتْح الغَيْن** ile: mezhep ve kaçış yeri ) yeryüzünde. Onunla, yüce sözünün tefsiri yapıldı: ! 2 \< يجد في الأرض مراغما > 2 ! .

( ve ) **المُراغَم** : ( kale ) **كالعَصَر**; İbnü’l-A‘râbî’den; ve Ca‘dî için inşâd etti:
% ( كَطَوْدٍ يُلاذُ بِأْرْكانه %
عزِيزِ المُراغِم والمَهْرَبِ ) %

( ve ) **المُراغَمُ** : genişlik
ve ( çalkantı yeri ) ; onunla âyet de tefsir edildi. Ebû İshâk dedi:
**مُراغَمًا** yani: **مُهاجَرًا**. Mânâ: yeryüzünde bir **مُهاجَر** bulur; çünkü kavminden hicret eden ile **المُراغِم** menzilesi bakımından…

| bir tanedir, iki lafız farklı olsa bile. | Ve okudu: | % (yakın olmayan bir yere, uzak bir menzile; % | uzak **المُراغَم** ve **المُضْطَرَب**’a) % | | dedi: ve o, **الرَّغام**’dan alınmıştır; o da | topraktır. | | (**وَرَغْمانُ**: kumdur) bizzat kendisi; ve İbn Berrî’nin Ebû Amr’dan naklettiği: **الرَّغام** ve **الرِّعمان** görmeyi örten bir kumdur; ve Nusayb’dan okudu: | % (Şüphe yok ki mahallenin konaklama yeri onlara daha yakındır; % | **كُناثِرُ** yahut **رِغمانُ** beyaz **الدَّوائِر**’dir) % | | ve **الدَّوائر**: kumdan yuvarlaklaşmış olan şeydir. | | (**ورُغَيْمانُ**) küçültme olarak: (**ع . و**) **رُغَيْم** | (**كَزُبَير**: bir) adamın adıdır. | | (**وَرَغَمْتُه**) **رَغْماً**: (bir şeyi **على رَغْمِه** yaptım) yani: onun kerih görmesi, öfkesi | ve gücenmesi üzere. | | (**والمَرْغَمَةُ**، **كَمَرْحَلَةٍ**: onlar için bir oyundur). | | (ve) **الرُّغَامةُ** (**كَثُمَامة**: talep), | denir ki: benim onun yanında **رُغامة**’m vardır. | | [ ] Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: | | **رَغَم** falan: insafı elde etmeye güç yetiremediği zaman; Cevherî onu nakletti. Ve | sehiv iki secdesi hadîsinde: ikisi | şeytan için **تَرْغِيماً** idi; ve **الرّاغمُ**: | öfkeli, hoşnutsuz, kerih gören | ve kaçandır. Ve lokmayı ağzından **أرغَم** etti: | onu toprağa attı. Ve onu **أرْغَمَه**: onu | kendisinin ondan kaçınmaya güç yetiremeyeceği şeye zorladı; | ve burnunu **وَرَغَّم** etti, **تَرْغِيماً** olarak, **كأرغَمَه** gibidir. Ve **وَرَغِمَ** | burun bizzat kendisi: **الرَّغام**’a yapıştı. Ve **وَأَرْغَم** | ehlini: bir **رَغْمٍ** üzere onları terk etti. | Ve onu **وَأَرْغَمَه**: onu öfkelendirdi; el-Muraḳḳiş dedi: | % (Bizim dinimiz, bir kral gazâ ettiğinde değildir; % | Cefne âlinden, azimli, **مُرغِم**.) % | | yani: öfkelendiren. |

| | ve **مُراغَم** bir kul, **الغَيْن**’in fethiyle; yani: | mevlâları üzerine çalkantılıdır. | | ve **المَرْغَم**، **كَمَقْعَد**: **الرغم**’dır. Ve benim | onun yanında **مَرْغَمة**’m vardır; yani: bir talep. Ve **المُتَرَغَّم** | ve **المَرْغَم**، **كالمُراغَم**’dır. Ve falan | hiçbir şeyi **يُراغِم** etmez; yani: hiçbir şey onu yoksun bırakmaz. | | [ ] Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَغِمَ الأَنْفُ
1 رَغِمَ الأَنْفُ ذ , [and, as will be seen from what follows, رَغَمَ, and رَغُمَ, inf. n. رَغْمٌ and رُغْمٌ and رِغْمٌ,] His nose clave to the رَغَام [i. e. earth, or dust]. (TA.) ― -b2- [Hence,] رَغَمَ أَنْفُهُ, aor. رَغُمَ , inf. n. رَغْمٌ [&c. as above]; and رَغِمَ, aor. رَغَمَ ; [and رَغُمَ, aor. رَغُمَ ;] (tropical:) He was, or became, abased, or humble, or submissive; as though his nose clave to the رَغَام by reason of abasement &c. (Msb.) And رَغِمَ أَنْفِى لِلّٰهِ, and رَغَمَ, (S, K,) and رَغُمَ, (El-Hejeree, K,) inf. n. رَغْمٌ and رُغْمٌ and رِغْمٌ, (S,) [and app. مَرْغَمَةٌ also, as seems to be indicated in the S and TA,] (tropical:) My nose [meaning my pride] was, or became, abased, or humbled, to God, against my will; (K, TA;) i. e. لِأَمْرِهِ [to his command]. (TA.) And فُلَانٌ رُغِمَ أَنْفًا and غُرِمَ أَنْفًا (assumed tropical:) [Such a one is, or has been, abased, or humbled]. (TA.) ― -b3- And رَغَمَ فُلَانٌ, (S, TA,) or رَغِمَ, aor. رَغَمَ , inf. n. رَغْمٌ [&c. as above], (JK,) (tropical:) Such a one was unable to obtain his right, or due; (JK, S, TA;) as also رَغَمَ أَنْفُهُ: the part. n. is ↓ رَاغِمٌ. (Har p. 369.) -A2- رَغَمَ as a trans v.: see 4, [with which it is app. syn. properly as well as tropically,] in three places. ― -b2- [Hence,] رَغَمْتُهُ, (K,) inf. n. رَغْمٌ; (JK, TA;) and ↓ تَرَغَّمْتُهُ; (so in the JK; [perhaps a mistranscription for رَغَمْتُهُ;]) (assumed tropical:) I did a thing against his will: (JK, K, TA:) or, so as to anger him; and vexed him. (TA.) ― -b3- [And (assumed tropical:) I made him to do a thing against his will; forced him to do a thing: for] الرَّغْمُ is also syn. with القَسْرُ; (IAar, K, TA;) in some copies of the K erroneously written القَشْرُ. (TA.) ― -b4- And رَغِمَهُ and رَغَمَهُ, aor. رَغَمَ , (K,) inf. n. رَغْمٌ (TA) [and app. رُغْمٌ and رِغْمٌ and مَرْغَمَةٌ, as seems to be indicated in the K] (tropical:) He disliked it, disapproved it, or hated it. (K, TA.) You say, مَا أَرْغَمُ مِنْهُ شَيْئًا (tropical:) I dislike not, &c., of it, anything. (JK, TA.) And رَغَمَتِ السَّائِمَةُ المَرْعَى (tropical:) The pasturing beasts disliked, &c., the pasture. (TA.) ― -b5- See also 2. ― -b6- [And see رَغْمٌ, below.]

2 رَغَّمَ see 4, in three places. ― -b2- رغّمهُ, (JK, M, K,) inf. n. تَرْغِيمٌ, (K,) also signifies He said to him رَغْمًا; (JK; [see رَغْمٌ, below;]) or رَغْمًا رَغْمًا; so in the K; but in the M, رَغْمًا وَدَغْمًا: (TA:) and ↓ رَغَمَهُ inf. n. رَغْمٌ, [in like manner,] he said to him رَغْمًا: or he did with him that which made his nose to cleave to the earth, or dust, (مَا يُرْغِمُ أَنْفَهُ,) and that which abased him. (Ham p. 97.)

مُرَاغَمَةٌ
3 مُرَاغَمَةٌ ذ signifies (tropical:) The breaking off from, or quitting, another in anger: (S, K, TA:) and the cutting off another from friendly, or loving, communion; cutting one, or ceasing to speak to him; or forsaking, abandoning, deserting, or shunning or avoiding, one: and the becoming alienated, or estranged; or the going, removing, retiring, or withdrawing, to a distance, far away, or far off, one from another: (K, TA:) [or] راغمهُ signifies (assumed tropical:) He left, forsook, abandoned, or relinquished, him, or separated himself from him, against his [the latter's] wish: (Mgh:) or he broke off from him, or quitted him, in anger: (Msb:) and أَهْلَهُ ↓ ارغم (tropical:) He cut off his family from loving communion, or forsook them, or deserted them, against their wish. (TA.) It is said in a trad., لِيُرَاغِمُ رَبَّهُ اـِنْ أَدْخَلَ أَبَوَيْهِ النَّارَ, i. e. (tropical:) He will assuredly break off in anger from his Lord [if he cause his two parents to enter the fire of Hell]. (TA.) And you say, رَاغَمَ فُلَانٌ قَوْمَهُ (tropical:) Such a one retired apart from his people, or party; or disagreed with them; or opposed them; (S, K, * TA;) and went forth from them; (S, TA;) and cut them off from friendly, or loving, communion; or forsook them; and treated them, or regarded them, with enmity, or hostility. (K, TA.) ― -b2- And فُلَانٌ لَا يُرَاغِمُ شَيْئًا (assumed tropical:) Such a one does not want, need, or require, and is not unable to attain, anything. (JK, TA.)

ارغمهُ
4 ارغمهُ ذ [He cast it upon the رَغَام, i. e. earth, or dust: and he made it to cleave to the earth, or dust]. You say, ارغم اللُّقْمَةَ مِنْ فِيهِ He cast the morsel from his mouth upon the earth, or dust. (TA.) And it is said in a trad. of 'ءïsheh, respecting the material for dyeing the hair, and the hands of women, اُسْلُتِيهِ وَأَرْغِمِيهِ [Wipe thou it off from thy hand, or hands, and cast it upon the earth, or dust]. (S. [There said to be from the phrase here next following.]) You say also, ارغم أَنْفَهُ He, (i. e. God, JK, S,) or it, (i. e. abasement, or humility, or submissiveness, K, * TA, *) made his nose to cleave to the رَغَام, i. e. earth, or dust; (JK, * S, TA;) [or may He (i. e. God) make his nose to cleave to the earth, or dust;] and ↓ رَغَمَ أَنْفَهُ signifies the same [app. in this (the proper) sense, as well as in that next following]. (Mgh, TA.) ― -b2- And [hence] the former of these two phrases means (tropical:) He (i. e. God, Msb) abased him, humbled him, or rendered him submissive, (Msb, TA,) against his will; (TA;) [or may He abase him, &c.;] and so ↓ the latter of the same two phrases: and the former, (assumed tropical:) He angered him; likewise said of God; (Ham p. 551;) and so ارغمهُ alone; (K, TA;) like ادغمهُ; (TA;) or both signify (tropical:) he did evil to him, and angered him: (TA in art. دغم:) and أُرْغِمَ (assumed tropical:) He was abased, or humbled, or rendered submissive: (Ham p. 617:) and اللّٰهُ بِهِ الأُنُوفَ ↓ رَغَمَ, inf. n. رَغْمٌ, (assumed tropical:) God abased, or may God abase, the noses by means of him, or it. (Har p. 369.) [↓ رغّمهُ, also, signifies (assumed tropical:) He abased him, humbled him, or rendered him submissive: you say,] لَهُ ↓ هٰذَا تَرْغِيمٌ (assumed tropical:) This is an abasing, or a humbling, to him: (Msb:) and لِلشَّيْطَانِ ↓ تَرْغِيمًا (occurring in a trad., TA) means (assumed tropical:) For the abasing, or humbling, of the devil. (Mgh.) ― -b3- And ارغمهُ (assumed tropical:) He urged him, or made him, to do that from which he was not able to hold back, or that which he could not refuse to do, or that which he could not resist doing. (JK, TA, and Ham p. 97, from Kh.) ― -b4- See also 3.

ترغّم
5 ترغّم ذ (assumed tropical:) He became angered, or angry, (S, K, TA,) with speech, and otherwise: (TA:) and sometimes it occurs with ز [i. e. تزغّم]. (S, TA.) Hence the saying of El-Hotei-ah,
[app. describing a she-camel,]
تَرَى بَيْنَ لَحْيَيْهَا اـِذَا مَا تَرَغَّمَتْ
لُغَامًا كَبَيْتِ العَنْكَبُوتِ الُمَدَّدِ
[Thou seest between her two jaws, when she is angered, foam like the web of the spider stretched out]. (TA.) -A2- See also 1.

رَغْمٌ
رَغْمٌ ذ and ↓ رُغْمٌ and ↓ رِغْمٌ are inf. ns. of رَغِمَ and رَغَمَ said of the nose; and ↓ مَرْغَمَةٌ is syn. therewith; (S;) as is also ↓ مَرْغَمٌ. (TA.) One says to another, [by way of imprecation,] رَغْمًا [for رَغِمَ أَنْفُكَ رَغَمًا May thy nose cleave fast to the earth, or dust; meant to be understood in the proper sense, or in a tropical sense explained by what follows]; (JK, M, K;) and [sometimes] دَغْمًا is added, (M,) which is an imitative sequent to رَغْمًا. (K in art. دغم.) And لِأَنْفِهِ الرَّغْمُ and ↓ المَرْغَمَةُ [May cleaving to the earth, or dust, befall his nose; which may likewise be meant to be understood properly, or tropically]. (TA.) ― -b2- [Hence,] the first also signifies, (IAar, K, TA,) and so ↓ مَرْغَمَةٌ also, (TA,) (tropical:) Abasement. (IAar, Mgh, K, TA.) The Prophet said, ↓ بُعِثْتُ مَرْغَمَةً, (S,) i. e. (tropical:) I was sent for abasement to the believers in a plurality of gods, [or] by reason of dislike or disapproval [of their state; agreeably with the explanation next following]. (TA.) ― -b3- رَغْمٌ and ↓ رُغْمٌ (Msb, K, TA) and ↓ رِغْمٌ and ↓ مَرْغَمَةٌ (K, TA) also signify (tropical:) Dislike, disapproval, or hatred. (Msb, K, TA.) You say, فَعَلَهُ رَغْمًا or ↓ رُغْمًا or ↓ رِغْمًا, (TA,) and عَلَى رَغْمٍ, (ISh, TA,) and على رَغْمِهِ, and على الرَّغْمِ مِنْهُ, (TA,) and على رَغْمِ أَنْفِهِ and أَنْفِهِ ↓ رُغْمِ, (Msb,) and على الرَّغْمِ مِنْ أَنْفِهِ, (S,) i. e. (tropical:) [He did it against his wish; in spite of him; or] notwithstanding his dislike, or disapproval, or hatred. (Msb, TA.) ― -b4- حَتَّى يَخْرُجَ ↓ مَنْهُ الرُّغْمُ, [or الرَّغْمُ, in the TA without the vowel-sign,] occurring in a trad., means (assumed tropical:) In order that he may become humble and abased, and the pride of the Devil may go forth from him. (Mgh, TA.) -A2- See also رَغَامٌ.

رُغْمٌ
رُغْمٌ ذ : see the next paragraph above, in six places.

رِغْمٌ
رِغْمٌ ذ : see رَغْمٌ, in three places.

شَاةٌ رَغْمَآءُ
شَاةٌ رَغْمَآءُ ذ A sheep, or goat, having upon the extremity of its nose a whiteness, (JK, K,) or a colour different from that of the rest of its body. (K.)

رَغْمَانُ
رَغْمَانُ ذ : see the next following paragraph.

رَغَامٌ
رَغَامٌ ذ Earth, or dust; (S, Msb, K;) as also ↓ رَغْمٌ: (IAar, K:) [or] soft earth or dust, (K, TA,) but not fine: (TA:) or fine earth or dust: (AA, TA:) or sand mixed with earth or dust: (K:) or sand such as does not flow from the hand: (As, TA:) or, as IB says on the authority of AA, sand that dazzles the sight; as also ↓ رَغْمَانُ; which latter, accord. to the K, is the name of a certain tract of sands. (TA.)

رُغَامَةٌ
رُغَامَةٌ ذ A thing that one desires, or seeks; (JK, K;) as also ↓ مَرْغَمَةٌ: (TA:) so in the saying, لِى عِنْدَهُ رُغَامَةٌ (JK, TA) and مَرْغَمَةٌ (TA) [I have a thing that I desire, or seek, to obtain from such a one].

رُغَامَى
رُغَامَى ذ The nose; as also ↓ مَرْغَمٌ and ↓ مَرْغِمٌ, (K,) of which the pl. is مَرَاغِمُ: (TA:) or رُغَامَى signifies the nose with what is around it: (IKoot, TA:) and in this sense also the pl. above mentioned is used; as in the saying, لَأَطَأَنَّ مَرَاغِمَكَ [I will assuredly trample upon thy nose with the parts around it]. (TA.) ― -b2- And The [appertenance called the] زِيَادَة [q. v.] of the liver; as also رُعَامَى; (S, K;) but the former is the more approved. (TA.) ― -b3- And, (K,) some say, (S, TA,) [The bronchi, or the windpipe; i. e.] the tubes, (قَصَب, S,) or the tube, (قَصَبَة, K,) of the lungs. (S, K.) -A2- Also A certain plant: a dial. var. of رُخَامَى [q. v.]. (K.)

رَاغِمٌ
رَاغِمٌ ذ : see 1. You say, هُوَ رَاغِمٌ and رَاغِمُ الأَنْفِ [He has the nose cleaving to the dust: and hence,] (assumed tropical:) he is abased, or humble, or submissive: and (assumed tropical:) he is unable to obtain his right, or due: and [رُغْمٌ is its pl.:] you say, هُمْ رُغْمُ الأُنُوفِ. (Har p. 369.) And دَاغمٌ is used as an imitative sequent thereto. (K.) ― -b2- Also (assumed tropical:) Angry. (TA.) ― -b3- And (assumed tropical:) Disliking, disapproving, or hating. (TA.) ― -b4- And (assumed tropical:) Fleeing. (TA.)

مَرْغَمٌ
مَرْغَمٌ ذ : see رَغْمٌ, first sentence: -A2- and see also رُغَامَى: -A3- and مُرَاغَمٌ.

مَرْغِمٌ
مَرْغِمٌ ذ : see رُغَامَى, first sentence.

مَرْغَمَةٌ
مَرْغَمَةٌ ذ : see رَغْمٌ, in five places: -A2- and see also رُغَامَةٌ. -A3- Also A certain game of the Arabs. (K.)

مُرَغَّمٌ
مُرَغَّمٌ ذ : see the next paragraph but one.

مِرْغَامَةٌ
مِرْغَامَةٌ ذ (tropical:) A woman who angers her husband. (K, TA.)

مُرَاغَمٌ
مُرَاغَمٌ ذ (S, Mgh, K, TA) and ↓ مُتَرَغَّمٌ (JK, TA) and ↓ مَرْغَمٌ, (JK,) thus accord. to one reading in the Kur iv. 101, (Ksh,) or ↓ مُرَغَّمٌ, (TA, [perhaps a mistranscription,]) (assumed tropical:) A road by the travelling of which one leaves, or separates himself from, his people, against their wish, or so as to displease them: (Ksh and Bd in iv. 101:) and a place to which one emigrates: (Zj and Ksh and Jel ibid.:) or a place to which one shifts, removes, or becomes transferred: (Bd ibid.:) or a way by which one goes or goes away: (Fr, JK, S, K:) and a place to which one flees; a place of refuge: (Fr, S, Mgh, K:) and i. q. مُضْطَرَبٌ [meaning a place in which one goes to and fro seeking the means of subsistence: see art. ضرب]: (Fr, JK, S, K:) and a fortress, or fortified place; syn. حِصْنٌ. (IAar, K.) It is said in the Kur, [iv. 101, of him who emigrates for the cause of God's religion], يَجِدٌ فِى الأَرْضِ مُرَاغَمًا كَثِيرًا [He shall find in the earth many a road &c.]. (S, TA.) And a poet says,
اـِلَى بَلَدٍ غَيْرِ دَانِى المَحَلِّ
بَعِيدِ المُرَاغَمِ وَالمُضْطَرَبْ
[To a country not near in respect of the place of alighting, remote in respect of the road &c. and of the region in which people go to and fro seeking the means of subsistence]. (Zj, TA.)

مُتَرَغَّمٌ
مُتَرَغَّمٌ ذ : see the next preceding paragraph.

##### Türkçe

رَغِمَ الأَنْفُ
1 **رَغِمَ الأَنْفُ** ذ, [ve, aşağıda gelecek olandan görüleceği üzere, **رَغَمَ**, ve **رَغُمَ**, mastar **رَغْمٌ** ve **رُغْمٌ** ve **رِغْمٌ**] Burnu **رَغَام**’a [yani toprağa yahut toza] yapıştı. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **رَغَمَ أَنْفُهُ**, muzâri‘i **رَغُمَ**, mastar **رَغْمٌ** [&c. yukarıdaki gibi]; ve **رَغِمَ**, muzâri‘i **رَغَمَ**; [ve **رَغُمَ**, muzâri‘i **رَغُمَ**;] (mecaz:) Alçaldı, yahut alçalmış oldu; yahut mütevazı oldu; yahut boyun eğdi; sanki alçalma vb. sebebiyle burnu **رَغَام**’a yapışmış gibi. (Msb.) Ve **رَغِمَ أَنْفِى لِلّٰهِ**, ve **رَغَمَ**, (S, K,) ve **رَغُمَ**, (El-Hejeree, K,) mastar **رَغْمٌ** ve **رُغْمٌ** ve **رِغْمٌ**, (S,) [ve görünüşe göre **مَرْغَمَةٌ** da; S ve TA’da işaret edildiği anlaşıldığı üzere,] (mecaz:) Burnum [yani gururum] Allah’a, isteğim dışında, alçaldı yahut alçalmış oldu; (K, TA;) yani **لِأَمْرِهِ** [onun emrine]. (TA.) Ve **فُلَانٌ رُغِمَ أَنْفًا** ve **غُرِمَ أَنْفًا** (varsayılan mecaz:) [Falanca alçalmıştır yahut alçaltılmıştır]. (TA.) ― -b3- Ve **رَغَمَ فُلَانٌ**, (S, TA,) yahut **رَغِمَ**, muzâri‘i **رَغَمَ**, mastar **رَغْمٌ** [&c. yukarıdaki gibi], (JK,) (mecaz:) Falanca hakkını yahut alacağını elde edemedi; (JK, S, TA;) bunun gibi **رَغَمَ أَنْفُهُ**: ism-i fâil ↓ **رَاغِمٌ**’dir. (Har p. 369.) -A2- Geçişli fiil olarak **رَغَمَ**: 4’e bak; [ki onunla, hem hakikatte hem mecazda, görünüşe göre eşanlamlıdır,] üç yerde. ― -b2- [Bundan dolayı,] **رَغَمْتُهُ**, (K,) mastar **رَغْمٌ**; (JK, TA;) ve ↓ **تَرَغَّمْتُهُ**; (JK’da böyledir; [belki **رَغَمْتُهُ** için yanlış yazımdır;]) (varsayılan mecaz:) Onun isteğine aykırı bir şey yaptım: (JK, K, TA:) yahut onu öfkelendirecek şekilde; ve onu kızdırdım. (TA.) ― -b3- [Ve (varsayılan mecaz:) Onu isteğine aykırı bir şey yapmaya sevk ettim; onu bir şeye zorladım: zira] **الرَّغْمُ** aynı zamanda **القَسْرُ** ile de eşanlamlıdır; (IAar, K, TA;) K’nın bazı nüshalarında yanlışlıkla **القَشْرُ** yazılmıştır. (TA.) ― -b4- Ve **رَغِمَهُ** ve **رَغَمَهُ**, muzâri‘i **رَغَمَ**, (K,) mastar **رَغْمٌ** (TA) [ve görünüşe göre **رُغْمٌ** ve **رِغْمٌ** ve **مَرْغَمَةٌ** da; K’da işaret edildiği anlaşıldığı üzere] (mecaz:) Ondan hoşlanmadı, onu tasvip etmedi, yahut ondan nefret etti. (K, TA.) Şöyle dersin: **مَا أَرْغَمُ مِنْهُ شَيْئًا** (mecaz:) Ondan hiçbir şeyi hoşlanmam, vb. etmem. (JK, TA.) Ve **رَغَمَتِ السَّائِمَةُ المَرْعَى** (mecaz:) Otlayan hayvanlar otlağı hoşlanmadı, vb. etmedi. (TA.) ― -b5- 2’ye de bak. ― -b6- [Ve aşağıda **رَغْمٌ**’a da bak.]

2 **رَغَّمَ** 4’e bak, üç yerde. ― -b2- **رغّمهُ**, (JK, M, K,) mastar **تَرْغِيمٌ**, (K,) ayrıca şu mânaya gelir: Ona **رَغْمًا** dedi; (JK; [aşağıda **رَغْمٌ**’a bak;]) yahut **رَغْمًا رَغْمًا**; K’da böyledir; fakat M’de **رَغْمًا وَدَغْمًا**: (TA:) ve ↓ **رَغَمَهُ** mastar **رَغْمٌ**, [aynı şekilde,] ona **رَغْمًا** dedi: yahut onunla, burnunu toprağa yahut toza yapıştıran şeyi (**مَا يُرْغِمُ أَنْفَهُ**) ve onu alçaltan şeyi yaptı. (Ham p. 97.)

مُرَاغَمَةٌ
3 **مُرَاغَمَةٌ** ذ (mecaz:) Bir başkasından öfkeyle kopmayı yahut ayrılmayı ifade eder: (S, K, TA:) ve bir başkasını dostça yahut sevgi dolu ünsiyetten kesmeyi; birini kesmeyi yahut onunla konuşmayı bırakmayı; yahut birini terk etmeyi, bırakmayı, yüz çevirmeyi yahut ondan sakınmayı yahut kaçınmayı: ve yabancılaşmayı yahut uzaklaşmayı; yahut birbirinden, uzak bir mesafeye, çok uzağa gitmeyi, uzaklaşmayı, çekilmeyi: (K, TA:) [yahut] **راغمهُ** (varsayılan mecaz:) Onu, onun [ikincinin] isteğine aykırı olarak, bıraktı, terk etti, vazgeçti, yahut ondan ayrıldı, mânasına gelir: (Mgh:) yahut ondan öfkeyle koptu yahut ayrıldı: (Msb:) ve **أَهْلَهُ** ↓ **ارغم** (mecaz:) Ailesini sevgi ünsiyetinden kesti, yahut onları bıraktı, yahut onları terk etti, onların isteğine aykırı olarak. (TA.) Bir hadiste şöyle denmiştir: **لِيُرَاغِمُ رَبَّهُ اـِنْ أَدْخَلَ أَبَوَيْهِ النَّارَ**, yani (mecaz:) İki ebeveynini Cehennem ateşine sokarsa, Rabbinden mutlaka öfkeyle kopacaktır. (TA.) Ve şöyle dersin: **رَاغَمَ فُلَانٌ قَوْمَهُ** (mecaz:) Falanca kavminden yahut grubundan ayrı bir yere çekildi; yahut onlarla uyuşmadı; yahut onlara karşı geldi; (S, K, * TA;) ve onların arasından çıktı; (S, TA;) ve onları dostça yahut sevgi dolu ünsiyetten kesti; yahut onları terk etti; ve onlara düşmanlık yahut husumetle muamele etti yahut onları öyle gördü. (K, TA.) ― -b2- Ve **فُلَانٌ لَا يُرَاغِمُ شَيْئًا** (varsayılan mecaz:) Falanca hiçbir şeyi istemez, ihtiyaç duymaz yahut gerektirmez; ve hiçbir şeye erişmekten âciz değildir. (JK, TA.)

ارغمهُ
4 **ارغمهُ** ذ [Onu **رَغَام** üzerine, yani toprağa yahut toza attı: ve onu toprağa yahut toza yapışır kıldı]. Şöyle dersin: **ارغم اللُّقْمَةَ مِنْ فِيهِ** Lokmayı ağzından toprağa yahut toza attı. (TA.) Ve ‘Âişe’nin, saç boyama maddesi ve kadınların elleri hakkında olan bir rivayetinde şöyle denmiştir: **اُسْلُتِيهِ وَأَرْغِمِيهِ** [Onu elinden yahut ellerinden sil ve onu toprağa yahut toza at]. (S. [Orada, bir sonraki ibareden olduğu söylenir.]) Yine şöyle dersin: **ارغم أَنْفَهُ** O, (yani Allah, JK, S,) yahut o (yani alçaltma yahut tevazu yahut boyun eğme, K, * TA, *) onun burnunu **رَغَام**’a, yani toprağa yahut toza yapıştırdı; (JK, * S, TA;) [yahut (yani Allah) onun burnunu toprağa yahut toza yapıştırsın;] ve ↓ **رَغَمَ أَنْفَهُ** aynı mânaya gelir [görünüşe göre bu (hakikî) mânada da, bir sonraki mânada da]. (Mgh, TA.) ― -b2- Ve [bundan dolayı] bu iki ibareden birincisi (mecaz:) O (yani Allah, Msb) onu, isteğine aykırı olarak, alçalttı, küçük düşürdü yahut boyun eğdirtti, mânasına gelir; (Msb, TA;) (TA;) [yahut onu alçaltsın, vb.;] ve aynı iki ibarenin ikincisi de böyledir: ve birincisi, (varsayılan mecaz:) Onu öfkelendirdi; Allah hakkında da söylenir; (Ham p. 551;) ve yalnız **ارغمهُ** da böyledir; (K, TA;) **ادغمهُ** gibi; (TA;) yahut ikisi de (mecaz:) Ona kötülük etti ve onu öfkelendirdi, mânasına gelir: (TA, madde **دغم**’de:) ve **أُرْغِمَ** (varsayılan mecaz:) Alçaltıldı, küçük düşürüldü yahut boyun eğdirildi: (Ham p. 617:) ve **اللّٰهُ بِهِ الأُنُوفَ** ↓ **رَغَمَ**, mastar **رَغْمٌ**, (varsayılan mecaz:) Allah onunla yahut onun vasıtasıyla burunları alçalttı; yahut Allah burunları onunla alçaltsın. (Har p. 369.) [↓ **رغّمهُ** da (varsayılan mecaz:) Onu alçalttı, küçük düşürdü yahut boyun eğdirtti, mânasına gelir: şöyle dersin,] **لَهُ** ↓ **هٰذَا تَرْغِيمٌ** (varsayılan mecaz:) Bu, ona bir alçaltmadır yahut küçük düşürmedir: (Msb:) ve **لِلشَّيْطَانِ** ↓ **تَرْغِيمًا** (bir rivayette vârid olmuştur, TA) (varsayılan mecaz:) Şeytanın alçaltılması yahut küçük düşürülmesi için, demektir. (Mgh.) ― -b3- Ve **ارغمهُ** (varsayılan mecaz:) Onu, geri durmaya güç yetiremediği şeye, yahut yapmayı reddedemediği şeye, yahut yapmaya karşı koyamadığı şeye sevk etti yahut mecbur etti. (JK, TA, ve Ham p. 97, Kh’dan.) ― -b4- 3’e de bak.

ترغّم
5 **ترغّم** ذ (varsayılan mecaz:) Sözle ve başka şekilde öfkelendi yahut kızdı: (S, K, TA,) (TA:) ve bazen **الزاي** ile vârid olur [yani **تزغّم**]. (S, TA.) Bundan dolayı el-Hutay’ah’ın sözü:
[muhtemelen bir dişi deveyi vasfederken,]
تَرَى بَيْنَ لَحْيَيْهَا اـِذَا مَا تَرَغَّمَتْ
لُغَامًا كَبَيْتِ العَنْكَبُوتِ الُمَدَّدِ
[İki çenesi arasında, öfkelendiği vakit, uzatılmış örümcek ağı gibi köpük görürsün]. (TA.) -A2- 1’e de bak.

رَغْمٌ
**رَغْمٌ** ذ ve ↓ **رُغْمٌ** ve ↓ **رِغْمٌ**, burun hakkında söylenen **رَغِمَ** ve **رَغَمَ**’ın mastarlarıdır; ve ↓ **مَرْغَمَةٌ** onunla eşanlamlıdır; (S;) yine ↓ **مَرْغَمٌ** da böyledir. (TA.) Bir kimse diğerine, [beddua yoluyla,] **رَغْمًا** der; [**رَغِمَ أَنْفُكَ رَغَمًا** yerine: Burnun toprağa yahut toza sıkıca yapışsın; bunun hakikî mânada yahut aşağıda açıklanan mecazî mânada anlaşılması murad edilir]; (JK, M, K;) ve [bazen] **دَغْمًا** ilave edilir, (M,) ki o, **رَغْمًا**’ya tâbi taklidî bir lafızdır. (K, madde **دغم**’de.) Ve **لِأَنْفِهِ الرَّغْمُ** ve ↓ **المَرْغَمَةُ** [Burnuna toprağa yahut toza yapışma isabet etsin; bu da hakikî yahut mecazî anlaşılabilir]. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] birincisi ayrıca, (IAar, K, TA,) ve ↓ **مَرْغَمَةٌ** da, (TA,) (mecaz:) Alçalma mânasına gelir. (IAar, Mgh, K, TA.) Peygamber şöyle dedi: ↓ **بُعِثْتُ مَرْغَمَةً**, (S,) yani (mecaz:) Müşriklere alçaltma için gönderildim, [yahut] onların hâlinden hoşnutsuzluk yahut tasvip etmeme sebebiyle [bir sonraki açıklamaya uygun olarak]. (TA.) ― -b3- **رَغْمٌ** ve ↓ **رُغْمٌ** (Msb, K, TA) ve ↓ **رِغْمٌ** ve ↓ **مَرْغَمَةٌ** (K, TA) ayrıca (mecaz:) Hoşlanmama, tasvip etmeme yahut nefret mânasına gelir. (Msb, K, TA.) Şöyle dersin: **فَعَلَهُ رَغْمًا** yahut ↓ **رُغْمًا** yahut ↓ **رِغْمًا**, (TA,) ve **عَلَى رَغْمٍ**, (ISh, TA,) ve **على رَغْمِهِ**, ve **على الرَّغْمِ مِنْهُ**, (TA,) ve **على رَغْمِ أَنْفِهِ** ve **أَنْفِهِ** ↓ **رُغْمِ**, (Msb,) ve **على الرَّغْمِ مِنْ أَنْفِهِ**, (S,) yani (mecaz:) [Onun isteğine aykırı olarak; ona rağmen; yahut] onun hoşlanmamasına, tasvip etmemesine yahut nefretine rağmen. (Msb, TA.) ― -b4- ↓ **حَتَّى يَخْرُجَ مَنْهُ الرُّغْمُ**, [yahut **الرَّغْمُ**, TA’da harekesiz] bir rivayette vârid olup şu mânaya gelir: (varsayılan mecaz:) Onun mütevazı ve alçalmış olması için ve Şeytanın kibri ondan çıksın diye. (Mgh, TA.) -A2- **رَغَامٌ**’a da bak.

رُغْمٌ
**رُغْمٌ** ذ: Yukarıdaki bir önceki paragrafın altı yerinde geçene bak.

رِغْمٌ
**رِغْمٌ** ذ: **رَغْمٌ**’a bak, üç yerde.

شَاةٌ رَغْمَآءُ
**شَاةٌ رَغْمَآءُ** ذ Burnunun ucunda bir beyazlık bulunan, (JK, K,) yahut bedeninin geri kalanının renginden farklı bir renk bulunan koyun yahut keçi. (K.)

رَغْمَانُ
**رَغْمَانُ** ذ: Bir sonraki paragrafa bak.

رَغَامٌ
**رَغَامٌ** ذ Toprak yahut toz; (S, Msb, K;) yine ↓ **رَغْمٌ** da böyledir: (IAar, K:) [yahut] yumuşak toprak yahut toz, (K, TA,) fakat ince değil: (TA:) yahut ince toprak yahut toz: (AA, TA:) yahut toprak yahut tozla karışık kum: (K:) yahut elden akmayan türden kum: (As, TA:) yahut IB’nin, AA’dan naklen dediğine göre, gözü kamaştıran kum; yine ↓ **رَغْمَانُ** da böyledir; ki ikincisi, K’ya göre, belirli bir kumluk bölgenin adıdır. (TA.)

رُغَامَةٌ
**رُغَامَةٌ** ذ Kişinin arzuladığı yahut aradığı bir şey; (JK, K;) yine ↓ **مَرْغَمَةٌ** da böyledir: (TA:) şu sözde olduğu gibi: **لِى عِنْدَهُ رُغَامَةٌ** (JK, TA) ve **مَرْغَمَةٌ** (TA) [Falancadan elde etmeyi arzuladığım yahut aradığım bir şey bende vardır].

رُغَامَى
**رُغَامَى** ذ Burun; yine ↓ **مَرْغَمٌ** ve ↓ **مَرْغِمٌ** (K,) ki bunun çoğulu **مَرَاغِمُ**’dür: (TA:) yahut **رُغَامَى**, çevresindeki şeylerle birlikte burun mânasına gelir: (IKoot, TA:) ve bu mânada da yukarıda zikredilen çoğul kullanılır; şu sözde olduğu gibi: **لَأَطَأَنَّ مَرَاغِمَكَ** [Burnunu, çevresindeki kısımlarla birlikte, mutlaka çiğneyeceğim]. (TA.) ― -b2- Ve karaciğerin [**زِيَادَة** diye adlandırılan] uzantısı; yine **رُعَامَى** da böyledir; (S, K;) fakat birincisi daha makbuldür. (TA.) ― -b3- Ve, (K,) bazıları der ki, (S, TA,) [bronşlar yahut soluk borusu; yani] borular, (**قَصَب**, S,) yahut boru, (**قَصَبَة**, K,) akciğerin. (S, K.) -A2- Ayrıca belirli bir bitki: **رُخَامَى**’nın [bkz.] lehçe varyantı. (K.)

رَاغِمٌ
**رَاغِمٌ** ذ: 1’e bak. Şöyle dersin: **هُوَ رَاغِمٌ** ve **رَاغِمُ الأَنْفِ** [Burnu toza yapışmış: ve bundan dolayı,] (varsayılan mecaz:) o alçalmış, yahut mütevazı, yahut boyun eğmiştir: ve (varsayılan mecaz:) hakkını yahut alacağını elde edemez: ve [**رُغْمٌ** onun çoğuludur:] şöyle dersin: **هُمْ رُغْمُ الأُنُوفِ**. (Har p. 369.) Ve **دَاغمٌ** ona tâbi taklidî lafız olarak kullanılır. (K.) ― -b2- Ayrıca (varsayılan mecaz:) Öfkeli. (TA.) ― -b3- Ve (varsayılan mecaz:) Hoşlanmayan, tasvip etmeyen yahut nefret eden. (TA.) ― -b4- Ve (varsayılan mecaz:) Kaçan. (TA.)

مَرْغَمٌ
**مَرْغَمٌ** ذ: **رَغْمٌ**’un ilk cümlesine bak: -A2- ve **رُغَامَى**’ya da bak: -A3- ve **مُرَاغَمٌ**’a.

مَرْغِمٌ
**مَرْغِمٌ** ذ: **رُغَامَى**’nın ilk cümlesine bak.

مَرْغَمَةٌ
**مَرْغَمَةٌ** ذ: **رَغْمٌ**’a bak, beş yerde: -A2- ve **رُغَامَةٌ**’ya da bak. -A3- Ayrıca Arapların belirli bir oyunu. (K.)

مُرَغَّمٌ
**مُرَغَّمٌ** ذ: Bir sonraki paragraftan bir önceki paragrafa bak.

مِرْغَامَةٌ
**مِرْغَامَةٌ** ذ (mecaz:) Kocasını öfkelendiren bir kadın. (K, TA.)

مُرَاغَمٌ
**مُرَاغَمٌ** ذ (S, Mgh, K, TA) ve ↓ **مُتَرَغَّمٌ** (JK, TA) ve ↓ **مَرْغَمٌ**, (JK,) Kur’ân iv. 101’deki bir kıraate göre böyle; (Ksh,) yahut ↓ **مُرَغَّمٌ**, (TA, [belki yanlış yazım,]) (varsayılan mecaz:) Yolculuk edilmesiyle kişinin, kavminden onların isteğine aykırı olarak, yahut onları hoşnutsuz edecek şekilde, ayrıldığı bir yol: (Ksh ve Bd, iv. 101’de:) ve göç edilen bir yer: (Zj ve Ksh ve Jel, aynı yerde:) yahut nakledilip taşınılan, yer değiştirilen yahut aktarılmış olunan bir yer: (Bd, aynı yerde:) yahut gidilen yahut gidip uzaklaşılan bir yol: (Fr, JK, S, K:) ve kaçılan bir yer; sığınılacak yer: (Fr, S, Mgh, K:) ve **مُضْطَرَبٌ** ile aynı mânada [yani geçim vasıtalarını arayarak gidip gelinen yer: bkz. madde **ضرب**]: (Fr, JK, S, K:) ve bir kale yahut tahkimli yer; eşanlamlısı **حِصْنٌ**. (IAar, K.) Kur’ân’da şöyle denmiştir, [iv. 101, Allah’ın dini uğrunda hicret eden hakkında]: **يَجِدٌ فِى الأَرْضِ مُرَاغَمًا كَثِيرًا** [Yeryüzünde birçok yol vb. bulur]. (S, TA.) Ve bir şair şöyle der:
اـِلَى بَلَدٍ غَيْرِ دَانِى المَحَلِّ
بَعِيدِ المُرَاغَمِ وَالمُضْطَرَبْ
[Konaklama yeri bakımından yakın olmayan bir beldeye; yol vb. bakımından ve geçim vasıtalarını arayarak gidip gelinen bölge bakımından uzak olana]. (Zj, TA.)

مُتَرَغَّمٌ
**مُتَرَغَّمٌ** ذ: Bir önceki paragrafa bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَغَمَ
رَغَمَ A ( n. ac. رَغْم 1 ),
a.  Disliked, loathed, felt aversion to.

b.  Forced, compelled.

c.  Vexed, angered; humbled, humiliated.

رَغِمَ
رَغِمَ A ( n. ac. رَغَم 4 ),
a.  see supra (a) .

b.  see infra.

رَغُمَ
رَغُمَ U ( n. ac. رَغْم 1 ),
a.  Became, humble, humiliated, abased.

رَغَّمَ
رَغَّمَ II ,
a.  see I (c) .

رَاْغَمَ
رَاْغَمَ III ,
a.  see I (a) .

b.  Quitted in anger.

أَرْغَمَ
أَرْغَمَ IV ,
a.  see I (b) &  (c) .

c.  Threw down, cast away.

تَرَغَّمَ
تَرَغَّمَ V
a.  [ 'Ala ], Was angry, vexed with, at.

رَغْم
رَغْم 1 ,
a.  Dislike, repugnance, aversion.

b.  Reluctance, unwillingness.

c.  Humiliation, abasement.

d.  see 22 .

رِغْم
رِغْم 2 ,  رُغْم 3 ,
a.  see 1 (a) , ( b ), ( c ).

مَرْغَم
مَرْغَم 17 ,
a.  see 18 .

مَرْغَمَة
مَرْغَمَة 17t ,
a.  see T   I ( a ), ( b ), ( c ).

مَرْغِم
مَرْغِم 18 ,
a.  Nose.

رَغَاْم
رَغَاْم 22 ,
a.  Earth, dust.

رُغَاْمَى
رُغَاْمَى 24ya ,
a.  see 18 .

رَغْمًا عَن
رَغْمًا عَن ,
a.  رَغْمًا عَن أَنْفِهِ ,  عَلى

رَغْمِ أَنْفِهِ
رَغْمِ أَنْفِهِ ,
a.  In spite of, against the wishes of.

رَغُِمَ .... أَنْفُهُ
رَغُِمَ .... أَنْفُهُ
a.  He has been humbled, humiliated.

##### Türkçe

**رَغَمَ**
**رَغَمَ** A ( n. ac. **رَغْم** 1 ),
a.  Hoşlanmadı, nefret etti, tiksinti duydu.

b.  Zorladı, mecbur etti.

c.  Öfkelendirdi, kızdırdı; alçalttı, aşağılayıp küçük düşürdü.

**رَغِمَ**
**رَغِمَ** A ( n. ac. **رَغَم** 4 ),
a.  yukarıya bak (a).

b.  aşağıya bak.

**رَغُمَ**
**رَغُمَ** U ( n. ac. **رَغْم** 1 ),
a.  Alçak oldu, aşağılandı, zelil oldu.

**رَغَّمَ**
**رَغَّمَ** II ,
a.  I (c)’ye bak.

**رَاْغَمَ**
**رَاْغَمَ** III ,
a.  I (a)’ya bak.

b.  Öfkeyle ayrıldı.

**أَرْغَمَ**
**أَرْغَمَ** IV ,
a.  I (b) ve (c)’ye bak.

c.  Yere attı, fırlatıp attı.

**تَرَغَّمَ**
**تَرَغَّمَ** V
a.  [ 'Ala ], -e/-a kızdı, -e/-a öfkelendi.

**رَغْم**
**رَغْم** 1 ,
a.  Hoşlanmama, tiksinme, nefret.

b.  İsteksizlik, gönülsüzlük.

c.  Aşağılanma, alçalma.

d.  22’ye bak.

**رِغْم**
**رِغْم** 2 ,  **رُغْم** 3 ,
a.  1 (a), (b), (c)’ye bak.

**مَرْغَم**
**مَرْغَم** 17 ,
a.  18’e bak.

**مَرْغَمَة**
**مَرْغَمَة** 17t ,
a.  T I (a), (b), (c)’ye bak.

**مَرْغِم**
**مَرْغِم** 18 ,
a.  Burun.

**رَغَاْم**
**رَغَاْم** 22 ,
a.  Toprak, toz.

**رُغَاْمَى**
**رُغَاْمَى** 24ya ,
a.  18’e bak.

**رَغْمًا عَن**
**رَغْمًا عَن** ,
a.  **رَغْمًا عَن أَنْفِهِ** ,  **عَلى**

**رَغْمِ أَنْفِهِ**
**رَغْمِ أَنْفِهِ** ,
a.  Rağmen, isteğine karşı.

**رَغُِمَ .... أَنْفُهُ**
**رَغُِمَ .... أَنْفُهُ**
a.  O alçaltılmış, aşağılanmış oldu.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D9%85/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

رغم
رَغِمَ - يَرْغَمُ (رَغَمَ - يَرْغَمُ) - رَاغَمَ - يُرَاغِمُ - مُراغَم
رَغِمَ - يَرْغَمُ (رَغَمَ - يَرْغَمُ) + الكائن + من أمر أو كائن: يُفْلِت: يتمكن من الهرب الناجح من قسر أو طوق أو حصار: يضطرب ويحوص بسعة وحرية، ويتحرك من مكانه بعدة اتجاهات مختلفة بعيدة، ويعود إلى مكانه من جديد دون قيد أو مانع، وذلك بعد أن كان محصوراً ومقيد الحرية
رَغِمَ - يَرْغَمُ + الكائن + من مكان: يفلت من قسر حريته عن الحركة فيتحرك بحرية تامة
رَغِمَ - يَرْغَمُ + الكائن + من أمر: يفلت من الحصار الفكري الذي يضطره للرضوخ لأمر أو اعتقاد لا يريده
راغَمَ - يُرَاغِمُ: على وزن " فاعَل  " من " رَغِمَ - يَرْغَمُ ": يقوم بفعل " رَغِمَ - يَرْغَمُ " بشكل متبادل مع آخر: يبادل الآخرين فعل التحرك والحوصان بحرية متفلتاً من القيود والقسر: وهو كناية عن فعل اضطراب الناس، وذهابهم وإيابهم كل منهم باتجاه مختلف: فالمراغمة: هي حركة عدد من الأفراد بشكل غير منظم، كل منهم بحسب مبتغاه وغايته، ذهاباً وإياباً، خروجاً ودخولاً، سفراً وإقامة
مُراغَم: اسم مفعول من " رَاغَمَ - يُرَاغِمُ ": وهو كذلك اسم مكان منه: المكان الذي يمكن للناس أن يراغموا فيه: المحيص والمجال بعيداً عن الحصر والقيود
﴿وَمَنْ يُهَاجِرْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يَجِدْ فِي الأَرْضِ مُرَاغَماً كَثِيراً وَسَعَةً﴾: يجد في الأرض مكاناً يمكن المراغمة فيه: يمكن لساكنيه فيه الاضطراب والتحرك بحرية والذهاب والإياب بدون قيد أو ضيق أو قسر
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " زوال الحظر والمنع وتقييد الحركة، والتفلت والهرب من قيد أو أسر أو تحريم"، وهي:
حَلَّ - يَحِلُّ، طَلُقَ - يَطْلُقُ، سَرَحَ - يَسْرَحُ، سَابَ - يَسِيْبُ، سَاحَ - يَسيْحُ، رَغِمَ - يَرْغَمُ (رَغَمَ - يَرْغَمُ)
مراغم :
 	﴿وَمَنْ يُهَاجِرْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يَجِدْ فِي الْأَرْضِ مُرَاغَمًا كَثِيرًا وَسَعَةً وَمَنْ يَخْرُجْ مِنْ بَيْتِهِ مُهَاجِرًا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ يُدْرِكْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا(100)﴾ النساء
مختار الصحاح
● [رغم] ر غ م: الرَّغَامُ بالفتح التراب و أرْغَمَ الله أنفه ألصقه بالرَّغَامِ ومنه حديث عائشة رضي الله عنها في الخضاب ﴿اسلتيه و أَرْغِمِيهِ﴾ قلت معناه أهينيه وارمي به في التراب و المُرَاغَمَةُ المغاضبة يقال رَاغَمَ فلان قومه إذا نابذهم وخرج عليم و رَغَمَ فلان من باب قطع رَغْماً بالحركات الثلاث في راء المصدر إذا لم يقدر على الانتصاف و مَرْغَمَةً أيضا قال النبي صلى الله عليه وسلم ﴿بعثت مرغمة﴾ وتقول فعل ذلك على الرُّغْمِ من أنفه و رَغِمَ أنفي لله عز وجل قلت معناه ذل وانقاد لأن أمس به التراب و المَرَاغَمُ المذهب والمهرب ومنه قوله تعالى ﴿يجد في الأرض مراغما كثيرا﴾ قال الفراء المراغم المضطرب والمذهب في الأرض
معجم الفرائد القرآنية:
ر غ م
"مُرَاغَماً" في قوله تعالى :" وَمَنْ يُهَاجِرْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يَجِدْ فِي الأَرْضِ مُرَاغَماً كَثِيراً وَسَعَةً وَمَنْ يَخْرُجْ مِنْ بَيْتِهِ مُهَاجِراً إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ يُدْرِكْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَكَانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِيماً " (100) النساء .
الرُّغام : التراب الرقيق، ورَغُم أنف فلان: أي وقع في الرغام، ويكنّى بذلك عن الإذعان والذلة، وتستعار المراغمة للمنازعة، ومراغما : مكاناً يُرغم فيه من أرغمه، أي يغلبه .
الراغب
رغم
- الرغام: التراب الدقيق، ورغم أنف فلان رغما: وقع في الرغام، وأرغمه غيره، ويعبر بذلك عن السخط، كقول الشاعر: - 194 - إذا رغمت تلك الأنوف لم ارضها *** ولم أطلب العتبى ولكن أزيدها
(البيت تقدم في مادة (أنف) )
فمقابلته بالإرضاء مما ينبه دلالته على الإسخاط. وعلى هذا قيل: أرغم الله أنفه، وأرغمه: أسخطه، وراغمه: ساخطه، وتجاهدا على أن يرغم أحدهما الآخر، ثم تستعار المراغمة للمنازعة، قال الله تعالى: }يجد في الأرض مراغما كثيرا{ [النساء/100]، أي: مذهبا يذهب إليه إذ رأى منكرا يلزمه أن يغضب منه، كقولك: غضبت إلى فلان من كذا، ورغمت إليه.
ملخص اللسان
1.     والمُراغَمُ: السَّعَةُ والمضطَرَبُ، وقيل: المَذْهب والمَهْرب في الأرض،وما لي عن ذلك مَرْغَمٌ أي منع ولا دفع
2.     يَجدْ في الأرض مُراغَماً؛ معنى مُراغَماً مُهاجَراً، المعنى يَجِدْ في الأرض مُهاجَراً لأن المُهاجِرَ لقومه والمُراغِمَ بمنزلة واحدة وإن اختلف اللفظان؛
3.     والمُراغَمَةُ: الهِجْرانُ والتباعد. وأَرْغَمَ  أَهله وراغَمَهُمْ: هجرهم.
4.     وراغَم قومه: نَبَذهُم وخرج عنهم وعاداهم.
5.     يَجِدْ في الأرض مُراغَماً كثيراً؛ أي مَهْرباً ومُتَّسَعاً؛
6.     والمُراغَمةُ: المغاضبة. تَرَغَّمَ إذا غضب، وراغِمةً أي غاضبة،
7.     الرَّغْم والرِّغْم والرُّغْمُ: الكَرْهُ، والمَرْغَمَةُ مثله.
8.     وقد رَغِمَهُ ورَغَمَهُ يَرْغَمُ، ورَغِمَتِ السائمة المَرْعَى تَرْغَمُه وأنِفَتْه تأنَفُهُ: كرهَته؛
9. والمُراغَمُ: الحصن كالعَصَرِ؛
10.                        والرَّغم  القَسر وتقول: فعلت ذلك على الرَّغم من أنفه. ورَغَمَ فلان، بالفتح، إذا لم يقدر على الانتصاف، وهو يَرْغَمُ رَغْماً، وبهذا المعنى رَغِمَ أنفُه.ورَغَّمَ فلان أنفه: خضع. وأرْغَمَهُ: حمله على ما لا يقدر أن يمتنع منه. ورَغَّمَهُ: قال له رَغْماً ودَغْماً، وهو راغِمٌ داغِمٌ، ولأَفعلنَّ ذلك رَغْمًا وهواناً،
11.                        وإن رَغَمَ أنفُه أي ذلّ؛ رَغِم أنفي لأمر الله أي ذَلّ وانقاد. ورَغِمَ أنفي لله رَغْماً ورَغَمَ يَرْغَمُ ويَرْغُمُ ورَغُمَ؛الأخيرة عن الهجري، كله: ذلَّ عن كُرْهٍ، وأرغَمَه الذُّلُّ. والرَّغْم الذلّ،
12.                        أَرْغَم الله أَنْفَه أي أَلزقه بالرَّغام، وهو التراب؛ هذا هو الأصل، ثم استعمل في الذل والعجز عن الانتصاف والانقياد على كُرْهٍ.
13.                        الرَّغْم التراب، والرَّغامُ: الثَّرَى. والرَّغام، بالفتح: التراب،
14.                        الرَّغامُ رمل مختلط بتراب.
15.                        الرَّغامُ من الرمل ليس بالذي يسيل من اليد.
16.                        الرَّغامُ دُقاق التراب، ومنه يقال: أَرْغَمْتُه أَي أَهَنْتُهُ وأَلزقته بالتراب.
17.                        والمَرْغَمُ والمَرْغِمُ: الأنف، وهو المَرْسِنُ والمَخْطِمُ والمَعْطِسُ؛
18.                        والرَّغامُ والرُّغامُ  ما يسيل من الأنف، وهو المخاط، والجمع أَرْغِمَةٌ، وأَرْغَمَتْ: سال رُغامُها،
19.                        الرُّغامى قصب الرئَةِ؛الرُّغامى الأَنف وماحوله.
لسان العرب
● - رغم: الرَّغْم والرِّغْم والرُّغْمُ: الكَرْهُ، والمَرْغَمَةُ مثله. قال      النبي، صلى الله عليه وسلم: بُعِثْتُ مَرْغَمَةً؛ المَرْغَمَة:      الرُّغْمُ أي بُعِثْتُ هواناً وذُلاًّ للمشركين، وقد رَغِمَهُ ورَغَمَهُ      يَرْغَمُ، ورَغِمَتِ السائمة المَرْعَى تَرْغَمُه وأنِفَتْه تأنَفُهُ: كرهَته؛      قال أبو ذؤيب:      وكُنَّ بالرَّوْضِ لا يَرْغَمْنَ واحدةً      من عَيْشهنّ، ولا يَدْرِين كيف غدُ      ويقال: ما أَرْغَمُ من ذلك شيئاً أي ما أَنْقِمُه وما أَكرهه.      والرُّغْمُ: الذِّلَّة. ابن الأعرابي: الرَّغْم التراب، والرَّغْم الذلّ، والرَّغم      القَسر      (* قوله «والرغم القسر» كذا هو بالسين المهملة في الأصل، والذي في      التهذيب والتكملة: القشر بالشين المعجمة). قال: وفي الحديث وإن رَغَمَ      أنفُه أي ذلّ؛ رواه بفتح الغين؛ وقال ابن شميل: على رَغْمِ مَن رَغَمَ،      بالفتح أيضاً. وفي حديث مَعْقِل بن يَسارٍ: رَغِم أنفي لأمر الله أي ذَلّ      وانقاد. ورَغِمَ أنفي لله رَغْماً ورَغَمَ يَرْغَمُ ويَرْغُمُ ورَغُمَ؛      الأخيرة عن الهجري، كله: ذلَّ عن كُرْهٍ، وأرغَمَه الذُّلُّ. وفي الحديث:      إذا صلى أحدكم فليُلْزِمْ جبهته وأَنفه الأرض حتى يخرج منه الرَّغْمُ؛      معناه حتى يخضع ويَذِلَّ ويخرج منه كِبْرُ الشيطان، وتقول: فعلت ذلك على      الرَّغم من أنفه. ورَغَمَ فلان، بالفتح، إذا لم يقدر على الانتصاف، وهو      يَرْغَمُ رَغْماً، وبهذا المعنى رَغِمَ أنفُه.      والمَرْغَمُ والمَرْغِمُ: الأنف، وهو المَرْسِنُ والمَخْطِمُ      والمَعْطِسُ؛ قال الفرزدق يهجو جريراً:      تَبْكِي المَراغَةُ بالرَّغامِ على ابنها،      والناهِقات يَهِجْنَ بالإعْوالِ      وفي الحديث: أنه، عليه السلام، قال: رَغِمَ أَنفُه ثلاثاً، قيل: مَنْ يا      رسول الله؟ قال: من أَدرك أَبويه أَو أَحدهما حيّاً ولم يدخل الجنة.      يقال: أَرْغَم الله أَنْفَه أي أَلزقه بالرَّغام، وهو التراب؛ هذا هو الأصل،      ثم استعمل في الذل والعجز عن الانتصاف والانقياد على كُرْهٍ. وفي      الحديث: وإن رَغِمَ أنف أبي الدَّرْداء أي وإن ذَلَّ، وقيل: وإن كَره. وفي حديث      سجدتي السهو: كانتا تَرْغيماً للشيطان. وفي حديث أسماء: إن أُمِّي      قدِمتْ عليَّ راغِمَةً مشركة أفَأَصِلُها؟ قال: نعم؛ لما كان العاجز الذليل      لا يخلو من غضب، قالوا: تَرَغَّمَ إذا غضب، وراغِمةً أي غاضبة، تريد أنها      قدِمَتْ عليَّ غَضْبَى لإسلامي وهجرتي متسخطة لأمري أو كارهة مجيئها      إليَّ لولا مَسِيسُ الحاجة، وقيل: هاربة من قومها من قوله تعالى: يَجِدْ في      الأرض مُراغَماً كثيراً؛ أي مَهْرباً ومُتَّسَعاً؛ ومنه الحديث: إن      السِّقْطَ ليُراغِمُ ربه إن أَدخل أَبويه النار أي يغاضبه. وفي حديث الشاة      السمومة: فلما أَرْغَمَ رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، أَرْغَمَ بِشْرُ بن      البَراءِ ما في فيه أي ألقى اللقمة من فيه في التراب. ورَغَّمَ فلان      أنفه: خضع. وأرْغَمَهُ: حمله على ما لا يقدر أن يمتنع منه. ورَغَّمَهُ: قال      له رَغْماً ودَغْماً، وهو راغِمٌ داغِمٌ، ولأَفعلنَّ ذلك رَغْمًا وهواناً،      نصبه على إضمار الفعل المتروك إظهاره. ورجل راغِمٌ داغِمٌ: إتباع، وقد      أرْغَمَهُ الله وأَدْغَمَه، وقيل: أَرْغَمَهُ أَسخطه، وأَدْغَمَهُ،      بالدال: سَوَّده.      وشاة رَغْماء: على طرف أنفها بياض أو لون يخالف سائر بدنها.      وامرأة مِرْغامة: مغضِبة لبَعْلِها؛ وفي الخبر: قال بَيْنا عمر بن      الخطاب، رحمه الله، يطوف بالبيت إذ رأى رجلاً يطوف وعلى عنقه مثل المَهاةِ وهو      يقول:      عُدْتُ لهذي جَمَلاً ذَلولا،      مُوَطَّأً أَتَّبِعُ السُّهولا،      أَعْدِلُها بالكَفِّ أن تَمِيلا،      أَحذَر أَن تسقط أَو تزولا،      أَرْجو بذاك نائلاً جَزِيلا      فقال له عمر: يا عبد الله من هذه التي وهبت لها حجك؟ قال: امرأتي، يا      أمير المؤمنين إنها حمقاء مِرْغامة، أَكول قامة، ما تَبْقى لها خامة قال:      ما لك لا تطلّقها؟ قال: يا أمير المؤمنين، هي حسناء فلا تُفْرَك، وأُم      صبيان فلا تُتْرك قال: فشأَنك بها إذاً.      والرَّغامُ: الثَّرَى. والرَّغام، بالفتح: التراب، وقيل: التراب اللين      وليس بالدقيق؛ وقال:      ولم آتِ البُيوتَ، مُطَنَّباتٍ،      بأَكثِبَةٍ فَرَدْنَ من الرَّغامِ      أي انفردن، وقيل: الرَّغامُ رمل مختلط بتراب. الأصمعي: الرَّغامُ من      الرمل ليس بالذي يسيل من اليد. أبو عمرو: الرَّغامُ دُقاق التراب، ومنه      يقال: أَرْغَمْتُه أَي أَهَنْتُهُ وأَلزقته بالتراب. وحكى ابن بري قال: قال      أبو عمرو الرَّغام رمل يَغْشى البصر، وهي الرِّغْمان؛ وأنشد لنُصَيْب:      فلا شكّ أنّ الحيّ أَدْنَى مَقِيلِهِمْ      كُناثِرُ، أَو رِغْمانُ بِيضِ الدَّوائر      والدوائر: ما استدار من الرمل. وأرْغَمَ الله أنفه ورَغَّمه: أَلزقه      بالرَّغام. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: أنها سئلت عن المرأة توضأَتْ      وعليها الخِضابُ فقالت: اسْلِتِيهِ وأَرغِمِيه؛ معناه أَهِينِيه وارمي به      عنك في التراب. ورَغَّمَ الأنفُ نفسُه: لزق بالرَّغام. ويقال: رَغَمَ أنفُه      إذا خاس في التراب. ويقال: رَغمَ فلان أنفه      (* قوله «ويقال رغم فلان      أنفه» عبارة التهذيب: ويقال رغم فلان أنفه وأرغمه إذا حمله على ما لا امتناع      له منه). الليث: الرُّغامُ ما يسيل من الأنف من داء أو غيره؛ قال      الأزهري: هذا تصحيف، وصوابه الرُّعام، بالعين. وقال أبو العباس أحمد بن يحيى:      من قال الرُّغام فيما يسيل من الأنف فقد صَحَّفَ، وكان أبو إسحق الزجاج      أَخذ هذا الحرف من كتاب الليث فوضعه في كتابه وتوهم أنه صحيح، قال: وأَراه      عَرَضَ الكتاب على المبرد والقول ما قاله ثعلب      (* قوله «والقول ما قاله      ثعلب» يعني أنه بالعين المهملة كما يستفاد من التكملة). قال ابن سيده:      والرَّغامُ والرُّغامُ      (* قوله «والرغام والرغام إلخ» هما بفتح الراء في      الأول وضمها في الثاني، هكذا بضبط الأصل والمحكم). ما يسيل من الأنف، وهو      المخاط، والجمع أَرْغِمَةٌ، وخص اللحياني به الغَنم والظِّباء.      وأَرْغَمَتْ: سال رُغامُها، وقد تقدم في العين المهملة أَيضاً.      والمُراغَمَةُ: الهِجْرانُ والتباعد. والمُراغَمةُ: المغاضبة. وأَرْغَمَ      أَهله وراغَمَهُمْ: هجرهم. وراغَم قومه: نَبَذهُم وخرج عنهم وعاداهم.      ولم أُبالِ رَغْم أنفِه      (* قوله «ولم أبال رغم أنفه هو بهذا الضبط في      التهذيب). أي وإن لَصِقَ أََنفُه بالتراب.      والتَّرَغُّمُ: التغضُّب، وربما جاء بالزاي؛ قال ابن بري: ومنه قوله      الحُطَيئَةِ:      تَرى بين لَحْيَيها، إذا ما تَرَغَّمَتْ،      لُغاماً كبيت العَنْكَبُوتِ المُمَدَّدِ      والمُراغَمُ: السَّعَةُ والمضطَرَبُ، وقيل: المَذْهب والمَهْرب في      الأرض، وقال أبو إسحق في قوله تعالى: يَجدْ في الأرض مُراغَماً؛ معنى      مُراغَماً مُهاجَراً، المعنى يَجِدْ في الأرض مُهاجَراً لأن المُهاجِرَ لقومه      والمُراغِمَ بمنزلة واحدة وإن اختلف اللفظان؛ وأنشد:      إلى بَلَدٍ غيرِ داني المَحَل،      بعيدِ المُراغَمِ والمُضْطَرَبْ      قال: وهو مأْخوذ من الرَّغام وهو التراب، وقيل: مُراغَماً مُضْطَرَباً.      وعبد مُراغِمٌ      (* قوله «وعبد مراغم» مضبوط في نسخة من التهذيب بكسر الغين      وقال شارح القاموس بفتح الغين). أي مضطربٌ على مَواليه. والمُراغَمُ:      الحصن كالعَصَرِ؛ عن ابن الأعرابي؛ وأنشد للجَعْدِيّ:      كَطَوْدٍ يُلاذُ بأََرْكانِهِ،      عَزيزِ المُراغَمِ والمَهْرَبِ      وأنشد ابن بري لسالم بن دارة:      أَبْلِغْ أَبا سالمٍ أَن قد حَفَرْت له      بئراً تُراغَمُ بين الحَمْضِ والشَّجَرِ      وما لي عن ذلك مَرْغَمٌ أي منع ولا دفع.      والرُّغامى: زيادة الكبد مثل الرُّعامى، بالغين والعين المهملة، وقيل:      هي قصبة الرِّئة؛ قال أبو وَجْزَةَ السَّعْديّ:      شاكَتْ رُغامى قَذُوفِ الطَّرْف خائفةٍ      هَوْلَ الجَنان، وما هَمَّتْ بإدْلاجِ      وقال الشَّمَّاخُ يصف الحُمُرَ:      يُحَشرِجُها طَوْراً وطَوْراً، كأنَّما      لها بالرُّغامى والخَياشِم جارِزُ      قال ابن بري: قال ابن دريد الرُّغامى قصب الرئَةِ؛ وأنشد:      يَبُلُّ من ماء الرُّغامى لِيتَهُ،      كما يَرُبُّ سالئٌ حَمِيتَهُ      والرُّغامى من الأَنف؛ وقال ابن القُوطِيَّة: الرُّغامى الأَنف وما      حوله. والرُّغامى: نبت، لغة في الرُّخامى. والتَّرَغُّمُ: الغضب بكلام وغيره      والتَّزَغُّم بكلام؛ وقد روي بيت لبيد:      على خير ما يُلْقى به مَن تَرَغَّما      ومن تَزَعَّما. وقال المفضل في قوله فعلته على رَغْمِه: أَي على غضبه      ومساءته. يقال: أَرْغَمْتُه أَي أَغضبته؛ قال مُرَقِّشِ:      ما دِيننا في أَنْ غَزا مَلِكٌ،      من آل جَفْنَةَ، حازِمٌ مُرْغَمْ      معناه مُغْضَب. وفي حديث أبي هريرة: صَلِّ في مُراح الغنم وامسح      الرُّغامَ عنها؛ قال ابن الأثير: كذا رواه بعضهم، بالغين المعجمة، قال: ويجوز      أَن يكون أَراد مسح التراب عنها رعاية لها وإصلاحاً لشأْنها.      ورُغَيْم: اسم.
مقاييس اللغة:
(رغم)  الراء والغين والميم أصلان: أحدهما التُّراب، والآخر المَذْهَب. فالأول الرَّغام، وهو التُّراب. ومنه "أرغَمَ الله أنفَه" أي ألصقه بالرَّغام. ومنه حديثُ عائشة في الخِضاب: "أسْلِِتِيهِ ثمَّ أرغِمِيه" تقول: ألقيه في الرَّغام. هذا هو الأصل، ثم حُمل عليه فقال الخليل: الرَّغْم أنْ يفعل ما يكرهُ الإنسانُ. ورَغَمَ فلانٌ، إذا لم يقدر على الانتصاف. قال: والرَّغَام: اسم رملةٍ بعينها([4]). ويقال راغم فلانٌ قومَه: نابَذَهم وخرجَ عنهم.
والأصل الآخَر المُراغَمُ، وهو المذهَبُ والمَهْرَب، في قوله جلَّ ثناؤه: ﴿يَجِدْ فِي الأَرْضِ مُرَاغَماً كَثِيراً وسَعَةً﴾[النساء 100]. وقال الجعديّ:
* عَزيزِ المُرَاغَمِ والمَهْرَبِ([5]) *
ويقال: مالِي عن ذاك الأمرِ مُراغَمٌ، أي مهرَب.
ومما شذَّ عن الأصلين الرُّغامَى، قال قومٌ: هي الأنْف؛ وقال آخرون: زيادة الكبِد. قال الشمّاخ:
* لها بالرُّغامَى والخياشيمِ جارِزُ([6]) *
القاموس المحيط:
الرَّغْمُ الكُرْهُ، ويُثَلَّثُ، كالمَرْغَمَةِ، ورَغِمَه، كعَلِمَه ومنَعه كرِهَه و التُّرابُ، كالرَّغامِ، والقَسْرُ، والذُّلُّ. ورَغَِمَ أنْفِي لله تعالى، مُثَلَّثَةً ذَلَّ عن كُرْهٍ، وأرْغَمَه الذُّلُّ. وكمَقْعَدٍ ومَجْلِسٍ الأنْفُ. ورغَّمَهُ تَرْغيماً قال له رُغْماً رُغْماً. وراغِمٌ داغِمٌ إتْباعٌ. وأرْغَمَهُ الله تعالى أسْخَطَه، وأدغَمَه، بالدالِ سَوَّدَه. وشاةٌ رَغْماءُ على طَرَفِ أنْفها بياضٌ، أو لَوْنٌ يُخالِفُ سائرَ بَدَنِها.
والمِرْغامةُ: المُغْضِبَةُ لبَعْلِها. والرَّغامُ: تُرابٌ لَيِّنٌ، أو رَمْلٌ مُخْتلِطٌ بتُرابٍ، واسْمُ رَمْلَةٍ بعَيْنِها، وبالضم: لغةٌ في العينِ، أو لُثْغَةٌ. والمُراغَمَةُ: الهِجْرانُ، والتَّباعُد، والمُغاضَبةُ. وراغَمَهم: نابَذَهُم، وهَجَرَهُم، وعاداهُم. وتَرَغَّمَ: تَغَضَّبَ. والرُّغامَى: زِيادةُ الكَبِدِ، لغةٌ في العينِ، ونَبْتٌ، لغةٌ في الرُّخامَى، والأنْفُ، وقَصَبَةُ الرِئَةِ.والمُراغَمُ، بالضم وفتح الغين: المَذْهَبُ، والمَهْرَبُ، والحِصْنُ، والمُضْطَرَبُ. ورَغْمانُ: رَمْلٌ. ورُغَيْمانُ: ع. وكزُبَيْرٍ: اسْمٌ. ورَغَمْتُه: فَعَلْتُ شيئاً على رَغْمِه. والمَرْغَمَةُ، كَمَرْحَلَةٍ: لُعْبَةٌ لهم. وكثُمامةٍ: الطَّلِبةُ.
تاج العروس:
( الرغم الكره ويثلث كالمرغمة ) وفي الحديث بعثت مرغمة أي هو انا وذلا للمشركين عن كره وهو مجاز وفعله رغما ولانفه الرغم والمرغمة ( و ) قد ( رغمه كعمه ومنعه ) رغما ( كرهه ) ومنه رغمت السائمة المرعى وأنفته كرهته قال أبو ذؤيب وكن بالروض لا يرغمن واحدة * من عيشهن ولا يدرين كيف غد ويقال ما أرغم من ذلك شيأ أي ما أكره أي ما آنفه وما أرغم منه الا الكرم وهو مجاز ( و ) الرغم ( التراب ) عن ابن الاعرابي ( كالرغام ) وأنشد الجوهرى ولم آت البيوت مطنبات * ياكثبة فردن من الرغام أي انفردن ( و ) الرغم ( القسر ) بالسين المهملة وهو قريب من معنى الكره وفي بعض النسخ بالشين المعجمة والاولى الصواب كما هو نص ابن الاعرابي ( و ) الرغم ( الذل ) عن ابن الاعرابي وهو مجاز ( و ) في حديث معقل بن يسار ( رغم أنفى لله تعالى ) أي لامره ( مثلثة ) الضم عن الهجرى أي ( ذل عن كره ) وهو مجاز ويقال فلان غرم ألفا ورغم أنفا وفعله على رغمه والرغم منه وقال ابن
شميل على رغم من رغم بالفتح وفي الحديث إذا صلى أحدكم فليلزم جبهته وأنفه الارض حتى يخرج منه الرغم أي يخضع
ويذل ويخرج منه كبر الشيطان ( وأرغمه الذل ) ألصقه بالرغام هذا هو الاصل ثم استعمل بمعنى الذل والانقياد على كره ( و ) المرغم ( كمقعد ومجلس الانف ) وهو المرسن والمخطم والمعطس والجمع مراغم يعتبر فيه ما حول الانف ومنه قولهم لاطأن مراغمك ( ورغمه ترغيما قال له رغما رغما ) هكذا في النسخ والذى في المحكم رغمه قال له رغما ودغما وهو راغم داغم ( وراغم داغم اتباع و ) يقال ( أرغمه الله تعالى ) أي ( أسخطه ) وأدغمه مثله ( و ) قيل ( أودغمه بالدال سوده ) وقد تقدم ذلك في د غ م ( وشاة رغماء على طرف أنفها بياض أولون يخالف سائر بدنها والمرغامة المغضبة لبعلها ) وهو مجاز وفي الحديث انها حمقاء مرغامة أكول قامة ما تبقى لها خامة ( والرغام ) الثرى وقيل ( تراب لين ) وليس بدقيق ( أو رمل مختلط بتراب ) وقال الاصمعي الرغام من الرمل ليس بالذى يسيل من اليد وقال أبو عمرو هو دقاق التراب ( و ) الرغام ( اسم رملة بعينها ) والذى حكى ابن برى عن أبى عمرو قال الرغام رمل يغشى البصر فليس فيه ما يدل على انه اسم رمل بعينه فتأمل ( و ) الرغام ( بالضم ) ما يسيل من الانف وهو المخاط والجمع أرغمة وخص اللحيانى به الغنم والظباء ( لغة في العين ) المهملة كما في المحكم ( أو لثغة ) ونقله الليث أيضا هكذا وقال الازهرى هو تصحيف والصواب بالعين ومثله قول ثعلب وكأن الرحاج أخذ هذا الحرف من كتاب الليث فوضعه في كتابه وتوهم أنه صحيح قال وأراه عرض الكتاب على المبرد والقول ما قاله ثعلب وروى بعضهم حديث أبى هريرة وامسح الرغام عنها قال ابن الاثيران صحت الرواية فيجوز أن يكون أراد مسح التراب عنها رعاية لها واصلاحا لشأنها ( و ) من المجاز ( المراغمة الهجران والتباعد والمغاضبة ) ومنه حديث السقط انه ليراغم ربه ان أدخل أبويه النار أي يغاضبه ( وراغمهم نابذهم ) وخرج عنهم ( وهجرهم وعاداهم و ) لما كان العاجز الذليل لا يخلو من غضب قالوا ( ترغم ) إذا ( تغضب ) بكلام وغيره وربما جاء بالزاى نقله الجوهرى قال ابن برى ومنه قول الحطيئة ترى بين لحييها إذا ما ترغمت * لغاما كبيت العنكبوت الممدد * قلت وقد روى بيت لبيد بالوجهين * على خير ما يلقى به من ترغما * ( والرغامى ) بالضم ( زيادة الكبد لغة في العين ) والغين أعلى وأنشد الجوهرى للشماخ يصف الحمر يحشرجها طورا وطورا كأنما * لها بالرغامى والخياشيم جارز ( و ) الرغامى ( نبت لغة في الرخامى ) بالخاء ( و ) الرغامى ( الانف ) زاد ابن القوطية وما حوله ( و ) يقال الرغامى ( قصبة الرئة ) كذا في الصحاح ونقله ابن برى عن ابن دريد وأنشد يبل من ماء الرغامى ليته * كما يرب سالئ حميته وقال أبو وجزة شاكت رغامى قذوف الطرف خائفة * هول الجنان وما همت بادلاج ( والمراغم بالضم وفتح الغين المذهب والمهرب ) في الارض وبه فسر قوله تعالى يجد في الارض مراغما ( و ) المراغم ( الحصن ) كالعصر عن ابن الاعرابي وأنشد للجعدى كطوديلاذ باركانه * عزيز المراغم والمهرب ( و ) المراغم السعة و ( المضطرب ) وبه فسرت الايضا وقال أبو اسحق مراغما أي مهاجر المعنى يجد في الارض مهاجر الان المهاجر لقومه والمراغم بمنزلة واحدة وان اختلف اللفظان وأنشد إلى بلد غير دانى المحل * بعيد المراغم والمضطرب قال وهو مأخوذ من الرغام وهو التراب ( ورغمان رمل ) بعينه والذى نقله ابن برى عن أبى عمروان الرغام والرغمان رمل يغشى البصر وأنشد لنصيب فلاشك ان الحى أدنى مقيلهم * كناثر أو رغمان بيض الدوائر والدوائر ما استدار من الرمل ( ورغيمان ) مصغرا ( ع و ) رغيم ( كزبير اسم ) رجل ( ورغمته ) رغما ( فعلت شيأ على رغمه ) أي كرهه وغضبه ومساءته ( والمرغمة كمرحلة لعبة لهم و ) الرغامة ( كثمامة الطلبة ) يقال لى عنه رغامة * ومما يستدرك عليه رغم فلان إذا لم يقدر على الانتصاف نقله الجوهرى وفي حديث سجدتي السهو كانتا ترغيما للشيطان والراغم الغاضب والمتسخط والكاره والهارب وأرغم اللقمة من فيه ألقاها في التراب وأرغمه حمله على ما لا يقدر أن يمتنع منه ورغم أنفه ترغيما كأرغمه ورغم الانف نفسه لزق بالرغام وأرغم أهله هجرهم على رغم وأرغمه أغضبه قال المرقش ما ديننا في أن غزا ملك * من آل جفنة حازم مرغم أي مغضب وعبد مراغم بفتح الغين أي مضطرب على مواليه والمرغم كمقعد الرغم ولى عنده مرغمة أي طلبة والمترغم والمرغم كالمراغم وفلان لا يراغم شيأ أي لا يعوزه شئ *

##### Türkçe

رغم
**رَغِمَ - يَرْغَمُ** (**رَغَمَ - يَرْغَمُ**) - **رَاغَمَ - يُرَاغِمُ** - **مُراغَم**
**رَغِمَ - يَرْغَمُ** (**رَغَمَ - يَرْغَمُ**) + varlık + bir işten veya varlıktan: kurtulur: bir zorlama veya kuşatma yahut abluka’dan başarılı kaçışı mümkün kılar: genişlik ve serbestlikle çalkalanır ve sağa sola gider; bulunduğu yerden çeşitli farklı uzak yönlere doğru hareket eder; sonra yeniden yerine, bir kayıt veya engel olmaksızın döner; bu da, daha önce kuşatılmış ve hürriyeti kısıtlanmış iken (olur).
**رَغِمَ - يَرْغَمُ** + varlık + bir yerden: hareket üzerindeki hürriyetinin zorlanmasından kurtulur da tam bir serbestlikle hareket eder.
**رَغِمَ - يَرْغَمُ** + varlık + bir işten: onu istemediği bir emir veya inanca boyun eğmeye zorlayan fikrî kuşatmadan kurtulur.
**راغَمَ - يُرَاغِمُ**: “ **فاعَل** ” vezninde, “ **رَغِمَ - يَرْغَمُ** ”den: bir başkasıyla karşılıklı olarak “ **رَغِمَ - يَرْغَمُ** ” fiilini yapar: başkalarıyla, kayıtlar ve zorlamalardan sıyrılarak serbestçe hareket etme ve sağa sola gitme fiilini karşılıklı yapar: bu, insanların çalkantısı fiiline, gidip gelmelerine, her birinin farklı bir yöne (gitmesine) kinayedir: öyleyse **المراغمة**: birtakım bireylerin düzensiz biçimde hareketidir; her biri, isteğine ve gayesine göre; gidip gelme, çıkış ve giriş, yolculuk ve ikamet (hâlinde).
**مُراغَم**: “ **رَاغَمَ - يُرَاغِمُ** ”den ism-i mef‘ûl: aynı zamanda ondan ism-i mekândır: insanların içinde **يراغموا** edebilecekleri yer: kuşatma ve kayıtlardan uzak, kaçış yeri ve alan.
﴿وَمَنْ يُهَاجِرْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يَجِدْ فِي الأَرْضِ مُرَاغَماً كَثِيراً وَسَعَةً﴾: yeryüzünde içinde **المراغمة** yapılabilecek bir yer bulur: orada oturanlarına, kayıt, darlık veya zorlama olmaksızın çalkalanma ve serbestçe hareket etme ve gidip gelme mümkün olur.
Lafız, “yasak ve men’in ve hareketin kısıtlanmasının zevâli; kayıttan veya esaretten yahut haram kılmadan sıyrılma ve kaçış” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**حَلَّ - يَحِلُّ**، **طَلُقَ - يَطْلُقُ**، **سَرَحَ - يَسْرَحُ**، **سَابَ - يَسِيْبُ**، **سَاحَ - يَسيْحُ**، **رَغِمَ - يَرْغَمُ** (**رَغَمَ - يَرْغَمُ**)

مراغم :
﴿وَمَنْ يُهَاجِرْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يَجِدْ فِي الْأَرْضِ مُرَاغَمًا كَثِيرًا وَسَعَةً وَمَنْ يَخْرُجْ مِنْ بَيْتِهِ مُهَاجِرًا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ يُدْرِكْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا(100)﴾ النساء

مختار الصحاح
● [رغم] ر غ م: **الرَّغَامُ** (fetha ile): toprak; “Allah onun burnunu **أرْغَمَ** etti”: onu **الرَّغَامِ**a yapıştırdı. Ondandır: Âişe’nin, Allah ondan razı olsun, kınalama hakkında hadisi: ﴿**اسلتيه و أَرْغِمِيهِ**﴾ dedim: manası, onu aşağıla ve onunla toprağa at. **و المُرَاغَمَةُ**: kızgınlıkla çekişme; “falanca, kavmiyle **رَاغَمَ** etti” denir; onlara karşı çıktı ve onlardan ayrıldıysa. Ve “falanca, **رَغَمَ** etti” **قطع** بابından; masdarın **راء**sında üç hareke ile **رَغْماً**; eğer hakkını alamazsa; ve **مَرْغَمَةً** da. Nebî, صلى الله عليه وسلم, dedi: ﴿**بعثت مرغمة**﴾. Ve “bunu, burnunun **الرُّغْمِ**una rağmen yaptı” dersin. Ve “burnum, Allah عز وجل için **رَغِمَ** etti” dedim: manası, zelil oldu ve boyun eğdi; çünkü ona toprak dokundu. Ve **المَرَاغَمُ**: gidilecek yol ve kaçış yeri; ondandır O’nun تعالى sözü: ﴿**يجد في الأرض مراغما كثيرا**﴾. Ferrâ dedi: **المراغم**: yeryüzünde çalkantı ve gidilecek yol.

معجم الفرائد القرآنية:
ر غ م
O’nun تعالى sözü: “ **مُرَاغَماً** ”: “ **وَمَنْ يُهَاجِرْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يَجِدْ فِي الأَرْضِ مُرَاغَماً كَثِيراً وَسَعَةً وَمَنْ يَخْرُجْ مِنْ بَيْتِهِ مُهَاجِراً إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ يُدْرِكْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَكَانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِيماً ” (100) النساء .
**الرُّغام**: ince toprak; “falancanın burnu **رَغُم** etti”: yani **الرغام**a düştü; bununla, boyun eğme ve zillet kastedilir. Ve **المراغمة** çekişmeye ödünç alınır. Ve **مراغما**: içinde, onu **أرغمه** edenin **يُرغم** edileceği yer; yani ona galip gelir.

الراغب
رغم
- **الرغام**: ince toprak; “falancanın burnu **رغم** etti, **رغما**”: **الرغام**a düştü; ve başkası onu **أرغمه** etti. Bununla, öfke ifade edilir; şairin sözü gibi: - 194 -
إذا رغمت تلك الأنوف لم ارضها *** ولم أطلب العتبى ولكن أزيدها
(Beyit, (أنف) maddesinde geçti.)
Onu hoşnut etmeyle karşı karşıya getirilmesi, onun, kızdırma manasına delaletini uyandırır. Bunun üzerine denildi: “Allah onun burnunu **أرغم** etti” ve “onu **أرغمه** etti”: onu kızdırdı; ve “onu **راغمه** etti”: ona kızdı; ve ikisi, birbirlerinden birinin diğerini **يرغم** etmesi üzerinde çabaladılar; sonra **المراغمة** çekişmeye ödünç alınır. Allah تعالى dedi: }**يجد في الأرض مراغما كثيرا**{ [النساء/100]؛ yani: kendisinden bir münker gördüğünde ona öfkelenmesi gereken bir yere gideceği yol; “şundan dolayı falancaya öfkelendim” ve “ona **رغمت** ettim” demen gibi.

ملخص اللسان
1. **والمُراغَمُ**: genişlik ve çalkantı; ve denildi: yeryüzünde gidilecek yol ve kaçış yeri; ve “bunda benim için bir **مَرْغَمٌ** yoktur”: yani bir engel ve bir def‘ yoktur.
2. “yeryüzünde bir **مُراغَماً** bulur”; **مُراغَماً**ın manası: **مُهاجَراً**; mana: yeryüzünde bir **مُهاجَراً** bulur; çünkü kavminden **المُهاجِر** ile **المُراغِم** bir mertebededir, iki lafız farklı olsa da.
3. **والمُراغَمَةُ**: terk ediş ve uzaklaşma. Ve “ehline **أَرْغَمَ** etti” ve “onlarla **راغَمَهُمْ** etti”: onları terk etti.
4. “kavmiyle **وراغَم** etti”: onları attı, onlardan çıktı ve onlara düşmanlık etti.
5. “yeryüzünde çokça bir **مُراغَماً** bulur”: yani bir kaçış yeri ve bir genişlik.
6. **والمُراغَمةُ**: kızgınlıkla çekişme. “**تَرَغَّمَ**” kızdıysa; ve “**وراغِمةً**”: yani kızgın.
7. **الرَّغْم** ve **الرِّغْم** ve **الرُّغْمُ**: kerh; ve **المَرْغَمَةُ** da onun gibidir.
8. Ve onu **رَغِمَهُ** ve **رَغَمَهُ**; **يَرْغَمُ**; ve otlayan hayvan, otlağı **رَغِمَتِ**; onu **تَرْغَمُه**; ve ondan tiksindi, onu **تأنَفُهُ**: onu kerih gördü.
9. **والمُراغَمُ**: kale; **العَصَرِ** gibi.
10. **والرَّغم**: zorlama; ve dersin: bunu, burnunun **الرَّغم**una rağmen yaptım. Ve “falanca **رَغَمَ** etti”, fetha ile; eğer hakkını alamazsa; ve o, **رَغْماً** olarak **يَرْغَمُ** eder; ve bu manada “burnu **رَغِمَ** etti”. Ve “falanca burnunu **ورَغَّمَ** etti”: boyun eğdi. Ve onu **وأرْغَمَهُ**: kaçınamayacağı şeye onu taşıdı. Ve onu **ورَغَّمَهُ**: ona “**رَغْماً** ve **دَغْماً**” dedi; ve o, **راغِمٌ داغِمٌ**dur; ve “bunu mutlaka **رَغْمًا** ve aşağılık olarak yapacağım”.
11. Ve “burnu **رَغَمَ** ederse”: yani zelil oldu; “burnum, Allah’ın emri için **رَغِمَ** etti”: yani zelil oldu ve boyun eğdi. Ve “burnum, Allah için **رَغِمَ** etti”: **رَغْماً**; ve **رَغَمَ يَرْغَمُ** ve **يَرْغُمُ** ve **رَغُمَ**; sonuncusu Hicrî’den; hepsi: kerhen zelil oldu; ve zillet onu **وأرغَمَه** etti. **والرَّغْم**: zillet.
12. “Allah onun burnunu **أَرْغَم** etti”: yani onu **الرَّغام**a yapıştırdı; o da topraktır; bu asıldır; sonra, zillet ve hakkını alamamaktan acizlik ve kerhen boyun eğme manasında kullanıldı.
13. **الرَّغْم**: toprak; ve **الرَّغامُ**: nemli toprak. Ve **الرَّغام** (fetha ile): toprak.
14. **الرَّغامُ**: toprakla karışık kum.
15. **الرَّغامُ**: kumdan olup elden akan türden değildir.
16. **الرَّغامُ**: toprağın ince kırıntıları; ondandır denir: “onu **أَرْغَمْتُه**”: yani onu aşağılayıp toprağa yapıştırdım.
17. **والمَرْغَمُ والمَرْغِمُ**: burun; o da **المَرْسِنُ** ve **المَخْطِمُ** ve **المَعْطِسُ**tur.
18. **والرَّغامُ والرُّغامُ**: burundan akan şey; o da sümük; çoğulu **أَرْغِمَةٌ**; ve “**وأَرْغَمَتْ**”: onun **رُغامُها**sı aktı.
19. **الرُّغامى**: akciğer kamışı; **الرُّغامى**: burun ve çevresi.

لسان العرب
● - رغم: **الرَّغْم** ve **الرِّغْم** ve **الرُّغْمُ**: kerh; ve **المَرْغَمَةُ** onun gibidir. Nebî, صلى الله عليه وسلم, dedi: **بُعِثْتُ مَرْغَمَةً**; **المَرْغَمَة**: **الرُّغْمُ**dur; yani müşriklere aşağılık ve zillet olarak, kerhen gönderildim. Ve onu **رَغِمَهُ** ve **رَغَمَهُ**; **يَرْغَمُ**; ve otlayan hayvan, otlağı **رَغِمَتِ**; onu **تَرْغَمُه**; ve ondan tiksindi, onu **تأنَفُهُ**: onu kerih gördü; Ebû Züeyb dedi:
وكُنَّ بالرَّوْضِ لا يَرْغَمْنَ واحدةً
من عَيْشهنّ، ولا يَدْرِين كيف غدُ
Ve denir: “bundan hiçbir şeyi ne kadar da **أَرْغَمُ** etmem”: yani onu ne kadar da kınarım ve ne kadar da kerih görürüm. **والرُّغْمُ**: zillet. İbnü’l-A‘râbî: **الرَّغْم** topraktır; **الرَّغْم** zillettir; **الرَّغم** zorlamadır.
...

مقاييس اللغة:
(**رغم**) **الراء** ve **الغين** ve **الميم** iki asıldır: biri toprak, diğeri gidilecek yol. Birincisi **الرَّغام**dır; o da topraktır. Ondandır: “Allah onun burnunu **أرغَمَ** etti”: yani onu **الرَّغام**a yapıştırdı. Ondandır: Âişe’nin kınalama hakkında hadisi: “**أسْلِِتِيهِ ثمَّ أرغِمِيه**”; yani: onu **الرَّغام**a at. Bu asıldır; sonra bunun üzerine taşındı da Halîl dedi: **الرَّغْم**: insanın kerih gördüğü şeyi yapmasıdır. Ve “falanca **رَغَمَ** etti”: eğer hakkını alamazsa. Dedi: **الرَّغَام**: belirli bir kumluğun adıdır. Ve denir: “falanca kavmiyle **راغم** etti”: onlara karşı çıktı ve onlardan çıktı.
Diğer asıl **المُراغَمُ**dur; o da gidilecek yol ve kaçış yeridir; O’nun, جل ثناؤه, sözü: ﴿**يَجِدْ فِي الأَرْضِ مُرَاغَماً كَثِيراً وسَعَةً**﴾[النساء 100]. Câ‘dî dedi:
* عَزيزِ المُرَاغَمِ والمَهْرَبِ *
Ve denir: “şu işten benim için bir **مُراغَمٌ** yoktur”: yani bir kaçış yeri.
Ve iki asıldan şâz olan: **الرُّغامَى**; bir kavim dedi: o burundur; başkaları dedi: karaciğerin fazlalığıdır. Şemmâh dedi:
* لها بالرُّغامَى والخياشيمِ جارِزُ *

القاموس المحيط:
**الرَّغْمُ**: kerh; üçlenir; **كالمَرْغَمَةِ**. Ve onu **رَغِمَه**; **كعَلِمَه**; ve onu men etti; onu kerih gördü. Ve toprak; **كالرَّغامِ**. Ve zorlama; ve zillet. Ve “burnum, Allah تعالى için **رَغَِمَ** etti”: üçlenmiş olarak; kerhen zelil oldu; ve zillet onu **وأرْغَمَه** etti. Ve **كمَقْعَدٍ ومَجْلِسٍ**: burun. Ve onu **ورغَّمَهُ**; **تَرْغيماً**: ona “**رُغْماً رُغْماً**” dedi. Ve **وراغِمٌ داغِمٌ**: tâbi‘. Ve Allah تعالى onu **وأرْغَمَهُ**: onu kızdırdı; ve onu **وأدغَمَه**: **بالدالِ** onu kararttı. Ve bir koyun **رَغْماءُ**: burnunun ucunda beyazlık yahut bedeninin geri kalanına muhalif bir renk.
Ve **والمِرْغامةُ**: kocasını kızdıran. Ve **الرَّغامُ**: yumuşak toprak; yahut toprakla karışık kum; ve belirli bir kumluğun adı; ve damme ile: **العينِ**de bir lügat; yahut pelteklik. Ve **والمُراغَمَةُ**: terk ediş, uzaklaşma ve kızgınlıkla çekişme. Ve “onlarla **وراغَمَهم**”: onlara karşı çıktı; onları terk etti; onlara düşmanlık etti. Ve **وتَرَغَّمَ**: öfkelendi. Ve **والرُّغامَى**: karaciğerin fazlalığı; **العينِ**de bir lügat; ve bir bitki; **الرُّخامَى**da bir lügat; ve burun; ve akciğer kamışı. Ve **والمُراغَمُ**: damme ile ve **الغين**in fethasıyla: gidilecek yol, kaçış yeri, kale ve çalkantı. Ve **ورَغْمانُ**: kum. Ve **ورُغَيْمانُ**: ع. Ve **وكزُبَيْرٍ**: bir isim. Ve “onu **ورَغَمْتُه**”: onun kerhine rağmen bir şey yaptım. Ve **والمَرْغَمَةُ**: **كَمَرْحَلَةٍ**: onların bir oyunu. Ve **وكثُمامةٍ**: istek.

تاج العروس:
(**الرغم الكره ويثلث كالمرغمة**) ve hadiste: **بعثت مرغمة**; yani müşriklere aşağılık ve zillet olarak, kerhen; bu mecazdır. Ve fiili **رغما**dır; ve burnu için **الرغم** ve **المرغمة**. (Ve) gerçekten (onu **رغمه كعمه ومنعه**) **رغما** (onu **كرهَه**) ...
...
Ve (mecazdan:) **المراغمة**: terk ediş ve uzaklaşma ve kızgınlıkla çekişme. Ondandır: düşük çocuğun hadisi: “o, eğer anne-babasını ateşe sokarsa Rabbine **ليراغم** eder”: yani ona kızgınlıkla çekişir.
...
Ve (sonradan eklenenlerden:) “falanca **رغم** etti”: eğer hakkını alamazsa; Cevherî nakletti. Ve sehiv secdeleri hadisi: “ikisi, şeytan için **ترغيما** idi.” Ve **الراغم**: kızgın, öfkeli, kerih gören ve kaçan. Ve lokmayı ağzından **وأرغم** etti: onu toprağa attı. Ve onu **وأرغمه**: kaçınamayacağı şeye onu taşıdı. Ve burnunu **ترغيما** etti: **كأرغمه**. Ve burun, kendisi **رغم** etti: **بالرغام**a yapıştı. Ve ehline **وأرغم** etti: onları, kerhen terk etti. Ve onu **وأرغمه**: onu kızdırdı; Muraḳḳiş dedi:
ما ديننا في أن غزا ملك *
من آل جفنة حازم مرغم
yani kızdırılmış. Ve bir köle **مراغم** ( **الغين**in fethasıyla): efendileri üzerinde çalkantılı. Ve **والمرغم**: **كمقعد**: **الرغم**. Ve “onun yanında benim için bir **مرغمة** vardır”: yani bir istek. Ve **والمترغم والمرغم**: **كالمراغم**. Ve “falanca hiçbir şeyi **لا يراغم**”: yani ona hiçbir şey eksik gelmez.
