# رغو (ر-غ-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%BA%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ر - غ - و
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والراء و و ا ي ء معهما
غ ر و، غ ر ي، غ و ر، غ ي ر، ر غ و، و غ ر، ر و غ مستعملات غرو، غري: لا غَرْوَ، أي: لاعَجَبَ. والغَرا: وَلَدُ البَقَرة.
والغِراءُ: ما غَرَّيت به شيئا، مادام لونا واحدا. وأغريته أيضا.
ويقال: مطلي مُغَرَّى، بالتشديد.
والإِغراءُ: الإيلاعُ، قال الله تعالى: "فأغرينا بينهم" .
وأما قول الحارث بن حلزة:
لا تَخَلنْا على غَراتـك إنّـا		قبلُ ما قد وَشَى بنا الأعداء
فإن الغَراةَ ههنا: الكتف.
الغَوْر: تِهامةُ وما يلي اليمن، وأغار الرجل: دخل الغَوْر.
وغَوْرُ كلِّ شيء: بُعْدُ قَعْره.
وتقول: غارتِ النُّجومُ، وغَار القمر، و غارت العين، وتغور غؤورا. وغارت الشمس غيارا، قال:
وإلا طلوعُ الشّمس ثم غيارُها
واستغارت الجرحة والقَرْحَةُ، إِذا تَوَرَّمتْ، قال:
رَعَتْهُ أَشْهُراً وخلا عليها		فطار النِّيُّ فيها واستغارا
والغارُ: نبات طيّب الرِّيحِ على الوقود، ومنه السُّوسُ العَجمي. قال عدي بن زيد:
ربّ نارٍ كُنت أَرْمُقها		تَقْضَمُ الهِنْديِّ والغارا
وغارْ الفمِ: أَنْطاعُه في الحنكينِ.
والغارُ: الفرج.
والغارُ: الغَيرةُ، قال:
ضرائر حِرْميّ تفاحش غارُها
والغارُ مَغارةٌ كالسَّرْبِ.
والغارُ: القَبيلةُ الكَثيرةُ العَدَد، وَجَمْعه: غِيرانٌ، قال:
أتفخرُ يا هشامُ وأنت عبـدٌ		وغَارُك ألأم الغِيرانِ غارا
ورجلٌ غَيْرانُ غَيُور، ويجمع الغَيور على الغُيُر، قال:
يا قوم لا تأمنوا إن كُنْتُم غُـيُراً		على نسائكم كِسرَى وما جَمَعا
وامرأة غَيْرَى وغيور.
ورجل مِغوار : كثير الغارات، وهو يُغيرُ إغارة، ويقال بل هو المقاتل.
والمغيرة: خيل قد أَغارتْ.
والإِغارة: شدةُ فَتْلِ الحَبْلِ.
وفَرَس مُغارٌ: شديد المفاصل.
والغِيرةُ: المِيرةُ، يقال: خرج يَغيرُ لأهله، أي: يَميرُ، هُذَليّة، والغِيرةُ. النفع، قال:
ماذا يَغيرُ ابنتي ربعٍ عويلُهمـا		لا تَرْقُدانِ، ولا بُوسَى لمن رقدا
والتغوير: يكون نزولاً للقائلةِ، ويكون سَيْراً في ذلك الوقت. والحجةُ للنزول قول الراعي:
ونحن إلى دُفوف مُغَـوِّرات		نَقيسُ على الحَصَى نُطَفاً بَقينا
وقال ذو الرمة في التغرير فجعله سيرا:
براهُنَّ تغويري إذا الآل أرفـلـت		به الشمسُ أزرَ الحَزْوَرات العوانكِ
قال: أرفلت، أي: بلغت به الشَّمسُ أوساط الحَزْوَرات .
و"غير" يكون استثناء مثل قولك: هذا دِرْهَمٌ غيرَ دانقٍ، معناه: إلا دانقاً. ويكون اسماً، تقول: مررتُ بغَيْرِك، وهذا غَيْرُك.
رغو: رغا البعير، والنّاقة، يرغو رُغاء.
والضَّبُعُ تَرْغو، وسَمِعْتُ رَواغيَ الإِبِل، أي: رُغاءَها وأصواتَها.
وأَرْغى فلانٌ بَعيرَهُ: إذا فَعلَ بِهِ فِعْلاً يَرْغو منه، لِيسمعَ الحيُّ صوته فيدعوه إلى القِرَى. وقد يُرغي صاحب الإِبل إِبِلَهُ باللّيل، ليَسْمَعَ ابن السّبيلِ رُغاءَها فيميل إليها .
والرَّغوةُ: زبد اللبن.
والارتغاءُ: حَسْوُ الرّغوة، واحتساؤُها، وإنّه لذو حَسْوٍ في ارتغاء يضرب مثلا لمن يظهر طلب القليل وهو يسر أخذ الكثير .
وأَرْغَى الَّلبَنُ: اجتمعتْ عليه الرَّغوة.
وأَرْغى البائلُ: صار لبوله رَغوة .
وغر: الوَغَرُ: اجتراع الغَيْظ. وَغِرَ صدري عليه يَوْغَرُ وهو أن يحترق القلب مِنْ شِدّةِ الغَيظ .
وتقول: لَقِيتُه في وَغْرَةٍ الهاجرة، أي: حيثُ تتوسّطُ العَيْنُ السماء.
والوَغيرُ: لحمٌ يَنْشوي على الرَّمْضاء. والوَغيرة: لَبَنْ مُسَخَّنٌ.
ووَغَرَ العاملُ الخَراجَ، أي: استوفاه.
روغ: الرَّوّاغُ: الثّعلبُ. وفي مثل: هو أَرْوَغُ من ثَعْلب. قال:
كُلُّهُمُ أَرْوَغُ من ثعلـبٍ		ما أَشْبهَ الليلةَ بالبارحة
ومازال فلانٌ يَروغُ عنّي، أي: يحيد.
وطريقٌ رَائغٌ، أَي: مائل.
وراغ فلانٌ إلى فلانٌ، أَي: مَال إليه سرّاً.
وبقول: يُديرني فلانٌ عن أمرٍ وأنا أُرِيغُهُ، قال:
يُديرونني عن سالمٍ وأُريغـه		وجِلْدةُ بين العَيْنِ والأنف سالم
والرّائغ: ما حادَ عن الطّريق الأعظم.
وتقولك راغ عليه بضَرْبةٍ، أي: نال، إذا فعل ذلك سِرّاً، قال جل وعز: "فراغ عليهم ضرباً باليمن" . وقول الله جل وعز: "فراغ إلى أهله فجاء بعجلٍ سمين" . كلّ ذلك انحرافٌ في استخفاء.
والرِّياغ: التُّرابُ، قال رؤبة:
وإن أثارتْ من رِياغ سَمْلَقا
تهوي حواميها به مُذَلَّقا

##### Türkçe

باب **الغين** والراء و و ا ي ء معهما
غ ر و، غ ر ي، غ و ر، غ ي ر، ر غ و، و غ ر، ر و غ مستعملات غرو، غري: **لا غَرْوَ**، yani: hayret yoktur. Ve **الغَرا**: ineğin yavrusudur.
Ve **الغِراءُ**: onunla bir şeyi **غَرَّيت** ettiğim şeydir; tek bir renk olduğu müddetçe. Ve onu ayrıca **أغريته** de ettim.
Ve denilir: şeddeli olarak, sıvanmış **مُغَرَّى**.
Ve **الإِغراءُ**: alıştırma/ülfet ettirmedir; Allah Teâlâ’nın sözü: “فأغرينا بينهم”.
Hâris b. Hilze’nin sözüne gelince:
لا تَخَلنْا على غَراتـك إنّـا		قبلُ ما قد وَشَى بنا الأعداء
Şüphesiz **الغَراةَ** burada: omuzdur.

**الغَوْر**: Tihâme ve Yemen’e bitişik olan yerlerdir; ve adam **أغار** etti: **الغَوْر**’a girdi.
Ve her şeyin **غَوْرُ**’u: dibinin uzaklığıdır.
Ve dersin: yıldızlar **غارتِ**; ay **غَار** etti; göz **غارت** etti; ve **غؤورا** olarak **تغور** eder. Ve güneş **غيارا** olarak **غارت** etti; dedi ki:
وإلا طلوعُ الشّمس ثم غيارُها
Ve yara ve çıban, şiştiği zaman **استغارت** etti; dedi ki:
رَعَتْهُ أَشْهُراً وخلا عليها		فطار النِّيُّ فيها واستغارا
Ve **الغارُ**: yakacak üzerinde hoş kokulu bir bitkidir; ondan da Acem **السُّوسُ**’u (meyan) vardır. Adî b. Zeyd dedi ki:
ربّ نارٍ كُنت أَرْمُقها		تَقْضَمُ الهِنْديِّ والغارا
Ve ağzın **غارْ**’ı: iki damaktaki etleridir.
Ve **الغارُ**: ferçtir.
Ve **الغارُ**: kıskançlıktır; dedi ki:
ضرائر حِرْميّ تفاحش غارُها
Ve **الغارُ**: bir mağaradır; **السَّرْبِ** gibi.
Ve **الغارُ**: sayısı çok olan kabiledir; onun çoğulu: **غِيرانٌ**; dedi ki:
أتفخرُ يا هشامُ وأنت عبـدٌ		وغَارُك ألأم الغِيرانِ غارا
Ve adam **غَيْرانُ** (çok kıskanç), **غَيُور**; ve **الغَيور**’un çoğulu **الغُيُر** üzerine toplanır; dedi ki:
يا قوم لا تأمنوا إن كُنْتُم غُـيُراً		على نسائكم كِسرَى وما جَمَعا
Ve kadın **غَيْرَى** ve **غيور**.
Ve adam **مِغوار**: baskınları çok olan; o **إغارة** olarak **يُغيرُ** eder; ve denilir: bilakis o, savaşçıdır.
Ve **المغيرة**: baskın yapmış atlar(=süvari)dir.
Ve **الإِغارة**: ipin bükümünü şiddetlendirmektir.
Ve at **مُغارٌ**: eklemleri kuvvetli olandır.
Ve **الغِيرةُ**: azıktır; denilir: ehli için **يَغيرُ** olarak çıktı; yani: azık getirir; Hüzeyl lehçesidir; ve **الغِيرةُ**: faydadır; dedi ki:
ماذا يَغيرُ ابنتي ربعٍ عويلُهمـا		لا تَرْقُدانِ، ولا بُوسَى لمن رقدا
Ve **التغوير**: kaylûle vaktinde bir iniş (konaklama) olur; ve o vakitte bir yürüyüş de olur. İniş için delil, Râî’nin sözü:
ونحن إلى دُفوف مُغَـوِّرات		نَقيسُ على الحَصَى نُطَفاً بَقينا
Ve Zû’r-Rumme **التغرير** hakkında söyledi, onu yürüyüş kıldı:
براهُنَّ تغويري إذا الآل أرفـلـت		به الشمسُ أزرَ الحَزْوَرات العوانكِ
Dedi ki: **أرفلت**; yani: güneş onu **الحَزْوَرات**’ın ortalarına ulaştırdı.
Ve **"غير"** istisna olur; senin sözün gibi: bu, bir dirhemdir, **غيرَ** bir dâniḳ; manası: ancak bir dâniḳ hariç. Ve isim olur; dersin: senden başkasına **بغَيْرِك** uğradım; ve bu, senin başkandır: **غَيْرُك**.

رغو: deve ve dişi deve **رغا** etti; **رُغاء** olarak **يرغو** eder.
Ve sırtlan **تَرْغو** eder; ve ben develerin **رَواغيَ**sini işittim; yani: onların **رُغاء**’ını ve seslerini.
Ve falan kimse devesini **أَرْغى** etti: ondan **يَرْغو** edeceği bir fiili onunla yaptığı zaman; mahalle onun sesini işitsin de onu konuk ağırlamaya çağırsın diye. Ve deve sahibinin, geceleyin develerini **يُرغي** etmesi mümkündür; yol oğlu onların **رُغاء**’ını işitsin de onlara meyletsin diye.
Ve **الرَّغوةُ**: sütün köpüğüdür.
Ve **الارتغاءُ**: köpüğü içmektir; onu yudumlamaktır; ve şüphesiz o, **ارتغاء** içinde bir **حَسْو** sahibidir; azı talep etmeyi gösterip çoğu almayı kolaylaştıran kimse için darb-ı mesel vurulur.
Ve süt **أَرْغَى** etti: onun üzerinde **الرَّغوة** toplandı.
Ve bevleden kimse **أَرْغى** etti: onun bevli için **رَغوة** oldu.

وغر: **الوَغَرُ**: öfkeyi yutmadır. Ve göğsüm ona karşı **وَغِرَ** oldu, **يَوْغَرُ**; o da, öfkenin şiddetinden kalbin yanmasıdır.
Ve dersin: onu, öğle sıcağının **وَغْرَةٍ**’sinde gördüm; yani: gözün göğün ortasına geldiği yerde.
Ve **الوَغيرُ**: kızgın kum üzerinde pişen ettir. Ve **الوَغيرة**: ısıtılmış süttür.
Ve âmîl, haracı **وَغَرَ** etti; yani: onu tam aldı.

روغ: **الرَّوّاغُ**: tilkidir. Ve meselde: o, bir tilkiden daha **أَرْوَغُ**tur. Dedi ki:
كُلُّهُمُ أَرْوَغُ من ثعلـبٍ		ما أَشْبهَ الليلةَ بالبارحة
Ve falan kimse benden **يَروغُ** etmeyi sürdürdü; yani: sapar/yan çizer.
Ve yol **رَائغٌ**: yani: eğik.
Ve falan kimse falana doğru **راغ** etti; yani: gizlice ona meyletti.
Ve (şöyle) denilir: falan kimse beni bir işten çeviriyor, ben de onu **أُرِيغُهُ** ediyorum; dedi ki:
يُديرونني عن سالمٍ وأُريغـه		وجِلْدةُ بين العَيْنِ والأنف سالم
Ve **الرّائغ**: ana yoldan sapan şeydir.
Ve senin sözün: ona bir vuruşla **راغ** etti; yani: elde etti; bunu gizlice yaptığı zaman; Aziz ve Celîl dedi ki: “فراغ عليهم ضرباً باليمن”. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: “فراغ إلى أهله فجاء بعجلٍ سمين”. Bütün bunlar, gizlenerek bir sapmadır.
Ve **الرِّياغ**: topraktır; Ru’be dedi ki:
وإن أثارتْ من رِياغ سَمْلَقا
تهوي حواميها به مُذَلَّقا

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D9%88/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والغين وما يثلثهما)
  (رغف)  الراء والغين والفاء كلمةٌ واحدة. فالرَّغيف معروف، ويجمع على الرُّغْفان والأرغِفة والرُّغُف. قال:
  * إنّ الشِّواء والنَّشِيلَ والرُّغُفْ([1]) *
  وهاهنا كلمةٌ أخرى إن صحَّت. زعموا أنّ الإرغاف: تحديد النَّظَر.
  (رغل)  الراء والغين واللام أصلٌ واحد، وهو اغتفال شيءٍ وأخذه. ثم يشتقّ منه ويُحمل. فالرَّغْل: اختلاسٌ في غَفْلة. والرَّغْلَة: رَضاعةٌ في غَفْلة. قال أبو زيد: يقال رَمٌّ رَغُول، إذا اغتنَمَ كلَّ شيءٍ وأكله. قال أبو وجزة:
رَمٌّ رَغُولٌ إِذا اغبَرَّتْ مَواردُهُ *** ولا يَنامُ له جارٌ إِذا اختَرَفا([2])  يقول: إذا أجدب لم يَحقِرْ شيئاً وشَرِهَ إليه، وإن اختَرَفَ وأخْصَبَ لم ينَمْ جارُه؛ خوفاً من غائِلته. والرَّغُول: الشَّاة تَرضَع الغَنَم([3]). فأما الأرْغَل، وهو الأقْلَف، فليس من الباب؛ لأنه مقلوبٌ من الأغْرل، وقد ذُكِر في بابه. ويقال عَيشٌ أرْغَلُ، أي واسعٌ رافِهٌ. وهذا لعلّه مِن أرغَلَت الأرضُ، إِذا أنبتَت الرُّغْل، وهو من أحرار البقول.
  (رغم)  الراء والغين والميم أصلان: أحدهما التُّراب، والآخر المَذْهَب. فالأول الرَّغام، وهو التُّراب. ومنه "أرغَمَ الله أنفَه" أي ألصقه بالرَّغام. ومنه حديثُ عائشة في الخِضاب: "أسْلِِتِيهِ ثمَّ أرغِمِيه" تقول: ألقيه في الرَّغام. هذا هو الأصل، ثم حُمل عليه فقال الخليل: الرَّغْم أنْ يفعل ما يكرهُ الإنسانُ. ورَغَمَ فلانٌ، إذا لم يقدر على الانتصاف. قال: والرَّغَام: اسم رملةٍ بعينها([4]). ويقال راغم فلانٌ قومَه: نابَذَهم وخرجَ عنهم.
  والأصل الآخَر المُراغَمُ، وهو المذهَبُ والمَهْرَب، في قوله جلَّ ثناؤه: ﴿يَجِدْ فِي الأَرْضِ مُرَاغَماً كَثِيراً وسَعَةً﴾[النساء 100]. وقال الجعديّ:
  * عَزيزِ المُرَاغَمِ والمَهْرَبِ([5]) *
  ويقال: مالِي عن ذاك الأمرِ مُراغَمٌ، أي مهرَب.
  ومما شذَّ عن الأصلين الرُّغامَى، قال قومٌ: هي الأنْف؛ وقال آخرون: زيادة الكبِد. قال الشمّاخ:
  * لها بالرُّغامَى والخياشيمِ جارِزُ([6]) *
  (رغن)  الراء والغين والنون فيه كلامٌ إن صحّ. يقولون الإِرغانُ: الإصغاء إلى الإنسان والقَبولُ لـه والرِّضا به. والرَّغْن كذلك أيضاً. وحكَوْا عن الفراء:
"لا تُرْغِنَنَّ لـه في ذلك" أي لا تُطِعْه([7]) فيه. ورَغَن إِلى الصُّلح مثل رَكَن. والله أعلم، كيف هذا([8]).
  (رغو)  الراء والغين والحرف المعتلّ أصلان: أحدهما شيءٌ يعلو الشيء، والآخر صوتٌ.
  فالأول الرَّغْوة والرُّغْوَة([9]) [لِلَّبَن([10])]: زَبَدُه؛ والجمع رُغَىً. وارتغى الرَّجُل: شَرِبَ الرّغوة. يقولون: "يُسرُّ حَسْواً في ارتغاء". يُضْرَب مثلاً لمن يُظهِر أمراً ويريد خلافَه. ورغَّى([11]) اللّبنُ من الرّغْوة. والمِرْغاةُ: الشَّيءُ من الخُبْز أو التَّمْر يُؤْكل به الرّغْوة([12]). وكلامٌ مُرغٍّ: لم يفسَّرْ، كأنّ عليه رغْوة.
  والأصل الآخَر الرُّغاء: رُغاء النّاقةِ والضَّبُع([13])، وهو صوتُهما. ويقال: "ما له ثاغِيةٌ ولا راغِيَة"، أي شاةٌ ولا ناقة. وأتيتُ فلاناً فما أثغَى ولا أرْغَى، أي لم يُعطِني شاةً ولا ناقةً.
  (رغب)  الراء والغين والباء أصلان: أحدهما طلبٌ لشيء([14]) والآخر سَعَةٌ في شيء.
  فالأوَّل الرَّغْبة في الشيء: *الإرادةُ لـه. رغِبْتُ في الشيء. فإِذا لم تُرِدْه قلتَ  رغِبتُ عنه. ويقال من الرّغبة: رَغِب يرغَبُ رَغْباً ورُغبا ورَغْبَةً ورَغْبَى مثل شكوى.
  والآخر الشَّيْءُ الرَّغيب: الواسع الجَوف. يقال حوضٌ رغيب، وسقاءٌ رغيب. ويقال فرسٌ رغيب الشَّحْوة([15]). والرَّغِيبة: العَطاء الكثير، والجمع رغائب. قال:
  * وإِلى الذي يُعْطِي الرّغائبَ فارْغَبِ([16]) *
  والرَّغاب([17]): الأرضُ الواسعة. وقد رغُبَتْ رُغْباً.
  (رغث)  الراء والغين والثاء أصلٌ يدل على الرَّضاع. يقال رَغَثَ الجديُ أمَّه: رَضِعَهَا. فأمّا قولُهم: بِرْذَوْنَةٌ رَغُوث، فقد اختُلِف فيه. فكان الخليل يقول: الرَّغُوث: كلُّ مرضِعة؛ وذكر قولَ طرفة:
ليت لنا مَكانَ المَلْكِ عَمْروٍ *** رَغُوثاً حولَ قُبّتِنا تخُورُ([18])  وكان ابنُ دريدٍ يقول: فعيل في معنى مفعولة، لأنّها مرغُوثة. يريد أنه يرتضع لبنَها. ولعلَّ هذا أصح القولَين. وقال الأحمر: يقال للرَّجُل إذا كَثُرَ عليه السُّؤَّالُ حتى ينفَدَ ما عنده: مَرغوثٌ. والرُّغَثَاءُ: أصْلُ الضَّرْع، وهو القياس؛ لأنّ المرتضِع يَعْمِدُ له. ثم شبَّه بذلك غيرُه، قيل لمُضَيْغَتَيْنِ بين الثَّنْدُوَة والمَنْكِب بجانبَي الصَّدر: رُغَثَاوَانِ.
  (رغد)  الراء والغين والدال أصلان: أحدهما أطْيَب العيش، والآخر خِلافُه.
  فالأوَّل عيشٌ رَغَِْد ورغِيد. أي طيِّبٌ واسع. وقد أَرغَدَ القومُ، إذا أخصَبُوا. ويقال إنَّ الرَّغيدةَ في بعض اللغات الزُّبدة([19]). وأرغَدَ الرّجلُ ماشِيتَه، إذا تركَها وسَوْمَها.
  والأصل الآخر المُرْغَادُّ: الذي تَغَيَّرَ حالُه في جِسمه ضعفاً. ومن ذلك المُرْغَادُّ: الشّاكُّ في رأيه لا يَدرِي كيف يُصْدِرُه.
  (رغس)  الراء والغين والسين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على بَرَكةٍ ونَماء.
يقولون: الرغْس النَّماء والبَرَكة والخَير. قال العجاج([20]):
  * حَتَّى رأيْنَا وَجْهَكَ الَمرْغُوسا *
  ويقال الرَّغْس: النّعمة، في قوله:
  * تراه منصوراً عليه الأرْغُسُ([21]) *
وفي الحديث: "أنَّ رجلاً أرغَسَه اللهُ مالا"، أي خوّلَه إيّاه وبارَكَ له فيه.
---------------------------------------------------------------
([1]) الرجز للقيط بن زرارة، كما في اللسان (رغف، نشل). وانظر المخصص (5: 6/ 17: 85).
([2]) البيت في المجمل واللسان (رغل).
([3])ذكر هذا المعنى في القاموس ولم يذكر في اللسان.
([4]) زاد ياقوت: "من نواحي اليمامة بالوشم". وأنشد للفرزدق:
تبكي المراغة بالرغام على ابنها *** والناهقات يصحن بالإعوال([5]) صدره كما في اللسان (رغم): * كطود يلاذ بأركانه *
([6]) صدره كما في ديوانه 51 واللسان (رغم، جرز):
* يحشرجها طورا وطورا كأنها *
    وفي الأصل: "له بالرعامى" صوابها من هذه المراجع ومما سبق في (جرز 441).
([7]) في الأصل والمجمل: "لا تطعمه"، صوابه في اللسان.
([8]) قد تكون هذه من زيادة النساخ.
([9]) ويقال: رغوة، بالكسر. هو مثلث الراء.
([10]) التكملة من المجمل.
([11]) يقال أيضاً رغا وأرغى.
([12]) فسرت في اللسان والقاموس بأنها "شيء يؤخذ به الرغوة". ولا تناقض بينهما.
([13]) والرغاء للنعامة أيضاً.
([14])في الأصل: "طلب لشيء فيه".
([15]) الشحوة: الخطوة. وفي الأصل: "الشجوة"، صوابه في المجمل واللسان.
([16]) للنمر بن تولب. وصدره كما في اللسان (رغب):
* ومتى تصبك خصاصة فارج الغنى *
([17]) يقال رغاب، كسحاب، ورغب بضمتين أيضاً.
([18]) في ديوانه 6 واللسان (رغث): "فليت". وفي اللسان (خور): "ليت" بالخرم كما هنا.
([19])هذا يطابق قول ابن دريد في الجمهرة (2: 251). والذي في اللسان والقاموس أن الرغيدة لبن يغلى ثم يذر عليه الدقيق حتى يختلط فيساط فيلعق لعقاً. أقول: إن هذه الكلمة سائرة في استعمال بعض المصريين بهذا المعنى.
([20])الصواب أنه رؤبة كما في اللسان (رغس) من قصيدة في ديوانه 68 يمدح بها إياد بن الوليد.
([21])ديوان رؤبة 68 والتاج (رغس) برواية "الأرغاس". وفي القاموس أن جمع الرغس أرغاس. فهذا جمع آخر.
  ـ

##### Türkçe

(باب **الراء** و**الغين** وما يثلثهما)
  (**رغف**)  **الراء** ve**الغين** ve**الفاء** tek bir kelimedir. Şu hâlde **الرَّغيف** bilinir; **الرُّغْفان** ve**الأرغِفة** ve**الرُّغُف** üzerine cem‘ olunur. Dedi:
  * Şüphesiz **الشِّواء** ve**النَّشِيلَ** ve**الرُّغُفْ**([1]) *
  Ve burada, sahih ise, başka bir kelime vardır. **الإرغاف**’ın: bakışı keskinleştirmek olduğunu iddia ettiler.
  (**رغل**)  **الراء** ve**الغين** ve**اللام** tek bir asıldır; o da bir şeyi gafletle yakalayıp almaktır. Sonra ondan türetilir ve ona hamledilir. Şu hâlde **الرَّغْل**: bir gaflet içinde kapıp alma (ihtilâs)tır. **الرَّغْلَة**: bir gaflet içinde emzirme (süt emme)dir. Ebû Zeyd dedi: **رَمٌّ رَغُول** denir; her şeyi ganimet bilip onu yediği zaman. Ebû Vecze dedi:
رَمٌّ رَغُولٌ إِذا اغبَرَّتْ مَواردُهُ *** ولا يَنامُ له جارٌ إِذا اختَرَفا([2])  der ki: kıtlık olduğunda hiçbir şeyi küçük görmedi ve ona karşı oburlaştı; eğer **اختَرَفَ** edip bolluk bulduysa komşusu onun yüzünden uyumaz; onun kötülüğünden korkarak. **الرَّغُول**: koyunun sürüyü emmesi([3])dir. Amma **الأرْغَل**’e gelince—ki o **الأقْلَف**’tir—babdan değildir; çünkü o **الأغْرل**’den kalb edilmiştir; kendi babında zikredilmiştir. Ve **عَيشٌ أرْغَلُ** denir; yani geniş, refah. Bu, herhâlde **أرغَلَت الأرضُ**’dendir; **الرُّغْل** bitirdiği zaman; o, yabani sebzelerin seçkinlerindendir.
  (**رغم**)  **الراء** ve**الغين** ve**الميم** iki asıldır: biri toprak, diğeri mezhep (gidilecek yol)dur. Birincisi **الرَّغام**dır; o, topraktır. Ondan: “**أرغَمَ الله أنفَه**” yani onu **الرَّغام**a yapıştırdı. Ondan, Âişe’nin kınalama hakkında hadisi: “**أسْلِِتِيهِ ثمَّ أرغِمِيه**”; der ki: onu **الرَّغام**a at. Bu asıldır; sonra ona hamledildi de Halîl dedi: **الرَّغْم** insanın kerih gördüğü şeyi yapmasıdır. Ve falan **رَغَمَ** etti; intisaf etmeye güç yetiremediği zaman. Dedi: **الرَّغَام**: belirli bir kumluğun adıdır([4]). Ve **راغم فلانٌ قومَه** denir: onlara karşı çıktı ve onlardan ayrıldı.
  Diğer asıl **المُراغَم**dır; o, gidilecek yol ve kaçış yeridir; Yüce övgüsü olanın sözünde: ﴿يَجِدْ فِي الأَرْضِ مُرَاغَماً كَثِيراً وسَعَةً﴾[النساء 100]. Câ‘dî dedi:
  * عَزيزِ المُرَاغَمِ والمَهْرَبِ([5]) *
  Ve: “Malım yok, o işten bir **مُراغَمٌ**” denir; yani kaçış yeri.
  İki asıldan da şâz olanlardan: **الرُّغامَى**. Bir kavim dedi: o burundur; başkaları dedi: karaciğerin fazlalığıdır. Şemmâh dedi:
  * لها بالرُّغامَى والخياشيمِ جارِزُ([6]) *
  (**رغن**)  **الراء** ve**الغين** ve**النون** hakkında—sahih ise—söz vardır. **الإِرغانُ** derler: insana kulak vermek, onu kabul etmek ve ondan razı olmak. **الرَّغْن** de böyledir. Ferrâ’dan rivayet ettiler:
“**لا تُرْغِنَنَّ لـه في ذلك**” yani onda ona itaat etme([7]). Ve sulha **رَغَن** etti; **رَكَن** gibi. Allah daha iyi bilir; bu nasıldır([8]).
  (**رغو**)  **الراء** ve**الغين** ve illetli harf iki asıldır: biri bir şeyin üstüne çıkan bir şey, diğeri sestir.
  Birincisi **الرَّغْوة** ve**الرُّغْوَة**([9]) [**لِلَّبَن**([10])]: onun köpüğüdür; cem‘i **رُغَىً**. Ve adam **ارتغى** etti: köpüğü içti. Derler: “**يُسرُّ حَسْواً في ارتغاء**”. Bir işi açığa vurup tersini isteyen kimseye mesel olarak vurulur. Ve süt, köpükten **رغَّى**([11]) etti. **المِرْغاةُ**: ekmekten veya hurmadan bir şeydir; onunla köpük yenir([12]). Ve **كلامٌ مُرغٍّ**: tefsir edilmedi; sanki üzerinde köpük var.
  Diğer asıl **الرُّغاء**dır: devenin ve sırtlanın([13]) **رُغاء**sı; o, ikisinin sesidir. Ve: “**ما له ثاغِيةٌ ولا راغِيَة**” denir; yani ne koyun ne deve. Ve falana geldim de ne **أثغَى** etti ne **أرْغَى**; yani bana ne koyun verdi ne deve.
  (**رغب**)  **الراء** ve**الغين** ve**الباء** iki asıldır: biri bir şeyi talep([14]), diğeri bir şeyde genişliktir.
  Birincisi: bir şeyde **الرَّغْبة**: ona yönelik *iradedir. “Bir şeyde **رغِبْتُ**.” Eğer onu istemezsen “ondan **رغِبتُ عنه**” dersin. Ve **الرّغبة**’den: **رَغِب** **يرغَبُ** **رَغْباً** ve**رُغبا** ve**رَغْبَةً** ve**رَغْبَى**—**شكوى** gibi—denir.
  Diğeri **الشَّيْءُ الرَّغيب**dir: içi geniş olan. **حوضٌ رغيب** ve**سقاءٌ رغيب** denir. Ve **فرسٌ رغيب الشَّحْوة**([15]) denir. **الرَّغِيبة**: çok bağıştır; cem‘i **رغائب**. Dedi:
  * وإِلى الذي يُعْطِي الرّغائبَ فارْغَبِ([16]) *
  **الرَّغاب**([17]): geniş arazidir. Ve **رُغْباً** **رغُبَتْ**.
  (**رغث**)  **الراء** ve**الغين** ve**الثاء** emzirmeye delâlet eden bir asıldır. **رَغَثَ** oğlak anasını: onu emdi. Amma onların sözü: **بِرْذَوْنَةٌ رَغُوث**; onda ihtilâf edildi. Halîl şöyleydi derdi: **الرَّغُوث**: her emziren. Ve Tarafe’nin sözünü zikretti:
ليت لنا مَكانَ المَلْكِ عَمْروٍ *** رَغُوثاً حولَ قُبّتِنا تخُورُ([18])  İbn Düreyd şöyle derdi: **فعيل** mânâca **مفعولة**dır; çünkü o **مرغُوثة**’dir. İster ki: onun sütü emilir. Ve herhâlde bu, iki sözün daha sahihidir. Ahmer dedi: bir adama, kendisine soru çoğalıp da yanındaki tükenince, **مَرغوثٌ** denir. **الرُّغَثَاءُ**: memenin köküdür; bu kıyastır; çünkü emen ona yönelir. Sonra bununla başkası benzetildi: göğsün iki yanında, **الثَّنْدُوَة** ile**المَنْكِب** arasında iki küçük et parçasına **رُغَثَاوَانِ** denildi.
  (**رغد**)  **الراء** ve**الغين** ve**الدال** iki asıldır: biri hayatın en hoşu, diğeri onun zıddıdır.
  Birincisi: **عيشٌ رَغَِْد** ve**رغِيد**; yani hoş, geniş. Ve kavim **أَرغَدَ** etti; bolluk buldukları zaman. Ve bazı lehçelerde **الرَّغيدة**’nin **الزُّبدة** olduğu söylenir([19]). Ve adam hayvanını **أرغَدَ** etti; onu ve otlatmasını bıraktığı zaman.
  Diğer asıl **المُرْغَادُّ**dur: bedende zayıflıkla hâli değişen. Bundan: **المُرْغَادُّ**; görüşünde şüphe eden, onu nasıl çıkaracağını bilmeyen.
  (**رغس**)  **الراء** ve**الغين** ve**السين** bereket ve büyümeye delâlet eden tek bir asıldır.
Derler: **الرغْس** büyüme, bereket ve hayırdır. ‘Accâc dedi([20]):
  * حَتَّى رأيْنَا وَجْهَكَ الَمرْغُوسا *
  Ve **الرَّغْس**: nimet denir; şu sözünde:
  * تراه منصوراً عليه الأرْغُسُ([21]) *
Hadiste: “Bir adamı Allah mal ile **أرغَسَه** etti”; yani onu ona ihsan etti ve onda ona bereket verdi.
---------------------------------------------------------------
([1]) Lakit b. Zerâre’nin recezi; Lisân’da (رغف، نشل) olduğu gibi. Ve el-Muḫaṣṣaṣ’a bak (5: 6/ 17: 85).
([2]) Beyit el-Mücmel ve Lisân’da (رغل).
([3]) Bu mânâ Kâmûs’ta zikredildi; Lisân’da zikredilmedi.
([4]) Yâkût ekledi: “Yemâme taraflarından el-Veşm’dendir.” Ve Ferazdak’tan inşâd etti:
تبكي المراغة بالرغام على ابنها *** والناهقات يصحن بالإعوال([5]) Sadrı Lisân’da (رغم) olduğu gibi: * كطود يلاذ بأركانه *
([6]) Sadrı divanında 51 ve Lisân’da (رغم، جرز) olduğu gibi:
* يحشرجها طورا وطورا كأنها *
    Asılda: “له بالرعامى”; doğrusu bu kaynaklardan ve (جرز 441)’de daha önce geçenden.
([7]) Asılda ve el-Mücmel’de: “لا تطعمه”; doğrusu Lisân’dadır.
([8]) Bu, müstensihlerin ziyadesinden olabilir.
([9]) Ve: **رغوة** kesre ile de denir. O, **الراء**’ın müsellesidir.
([10]) Tekmile el-Mücmel’dendir.
([11]) Ayrıca **رغا** ve**أرغى** da denir.
([12]) Lisân ve Kâmûs’ta “**شيء يؤخذ به الرغوة**” diye tefsir edildi. Aralarında çelişki yoktur.
([13]) Ve **الرغاء** devekuşu için de.
([14]) Asılda: “طلب لشيء فيه”.
([15]) **الشحوة**: adım. Asılda: “الشجوة”; doğrusu el-Mücmel ve Lisân’dadır.
([16]) Nümeyr b. Tevleb’indir. Sadrı Lisân’da (رغب) olduğu gibi:
* ومتى تصبك خصاصة فارج الغنى *
([17]) **رغاب**—**سحاب** gibi—denir; ve iki damme ile **رغب** da.
([18]) Divanında 6 ve Lisân’da (رغث): “فليت”. Lisân’da (خور): “ليت” hazf ile, burada olduğu gibi.
([19]) Bu, İbn Düreyd’in el-Cumhara’sındaki (2: 251) sözüne mutabıktır. Lisân ve Kâmûs’ta olan: **الرغيدة** kaynatılan süt; sonra üzerine un serpilir, karışıp yoğrulur; sonra yalanarak yenir. Derim ki: bu kelime bazı Mısırlıların kullanımında bu mânâ ile yürürlüktedir.
([20]) Doğrusu, Lisân’da (رغس) divanındaki 68’de İyâd b. Velîd’i övdüğü kasideden olduğu üzere, o Rü’be’dir.
([21]) Rü’be divanı 68 ve Tâc’da (رغس) “**الأرغاس**” rivayetiyle. Kâmûs’ta **الرغس**’in cem‘inin **أرغاس** olduğu; bu da başka bir cem‘dir.
  ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D9%88/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر غ و
رغا البعير زغاء ورغوة واحدة وأرغيته أنا‏.‏
وأرغى الضيف ونبح إذا ضرب ناقته لترغـو فيسمـع الحـي رغاءهـا فيضيفـوه‏.‏
وأتيتـه فمـا أثغـى ولا أرغى‏:‏ ما أعطى شاةً ولا بعيراً‏.‏
وتراغت الركاب‏.‏
وارتغيت الرغوة بالمرغاة وهي ما تتاع به‏.‏
قال‏:‏ فأعطيتهـا عـوداً وتعـت بتمرة وخير المراغي قد علمت قصارها وأرغى اللبن ورغّى‏:‏ ظهرت رغوته‏.‏
ومن المجاز‏:‏ رغا الرعد وسمعت رغاء الرعد‏.‏
وأتاك خير له رغاء إذا كان كثيراً‏.‏
وفلـان من البيض ترغينا سقاط حديثها وتنكدنـا لهو الحديث الممنع أي تستخرج منا الحديث الذي نمنعه إلا منها‏.‏
وكانت عليهم كراغية البكر أي اشتدّت عليهم كرغاء سقب ناقة صالح‏.‏
قال الأخطل‏:‏ لعمري لقد لاقت سليم وعامر على جانب الثرثار راغية البكر أي الشؤم والشدّة‏.‏

##### Türkçe

ر غ و
**رغا البعير** **زغاء** ve **رغوة** bir defa; ve ben onu **أرغيته**.
Ve **أرغى الضيف** ve (köpek) havladı; devesini **لترغـو** diye dövdüğü zaman, böylece mahall(e) **رغاء**ını işitir de onu misafir ederler.
Ve ona geldim de ne **أثغـى** etti ne de **أرغى**: bir koyun da bir deve de vermedi.
Ve **تراغت الركاب**.
Ve **ارتغيت الرغوة** **بالمرغاة** ile; ve o, onunla köpük alınan şeydir.
Dedi ki: Ona bir **عوداً** verdim ve bir hurma ile **تعت** ettim; ve **المراغي**nin hayırlısı—kısalarını bildin—. Ve **أرغى اللبن** ve **رغّى**: **رغوته** ortaya çıktı.
Ve mecazdan: **رغا الرعد** ve gök gürültüsünün **رغاء**ını işittim.
Ve sana, çok olduğu zaman, onun için **رغاء**ı olan hayır gelir.
Ve falan, beyazlardan, bize **ترغينا**: onun sözünün döküntülerini; ve bize, menedilmiş eğlence sözü olan **لهو الحديث الممنع**ı sıkıntı verir; yani ondan başka kimseye vermediğimiz sözü bizden çıkarır.
Ve onların üzerinde, genç devenin **كراغية البكر**i gibi idi; yani Salih’in devesinin yavrusunun **رغاء**ı gibi onların üzerine şiddetlendi.
**قال الأخطل**: Canıma yemin olsun, **سليم** ve **عامر**, **الثرثار**ın kenarında, genç devenin **راغية**siyle karşılaştı; yani uğursuzluk ve şiddet.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D9%88/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر غ و * * الرُّغَاءُ * صوت ذوات الخف وقد * رَغَا * البعير يرغو * رُغَاءً * بالضم والمد أي ضج و * الرَُّغْوَةُ * زبد اللبن بفتح الراء وضمها وكسرها و * تَرَاغَتِ * الإبل إذا رغا واحد هنا وواحد هنا وفي الحديث ﴿إنهم والله تراغوا عليه فقتلوه﴾ * الرَّاغِيَةُ * الناقة قلت وذكر في ث غ ا أنها البعير وهو أعم

##### Türkçe

* ر غ و * * **الرُّغَاءُ** *: devegillerin sesidir. Ve deve **رَغَا** eder; deve **رُغَاءً** (ötre ile ve med ile), yani gürültü çıkardı. Ve **الرَُّغْوَةُ**: sütün köpüğü; **الراء**’nın fethasıyla, ötreyle ve kesreyle. Ve develer **تَرَاغَتِ**: bir burada, bir orada böğürdükleri zaman. Hadiste: ﴿Onlar, vallahi onun aleyhine **تراغوا** ettiler de onu öldürdüler.﴾ **الرَّاغِيَةُ**: dişi deve; dedim ki: ث غ ا maddesinde onun deve olduğu zikredildi; ve o daha geneldir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و ( *!رَغَا البَعيرُ والضَّبُعُ والنَّعامُ ) *!تَرْغُو ( *!رُغاءً ، بالضَّمِّ ؛ صَوَّتَتْ فضَجَّتْ ) .
وفي الصِّحاحِ : *!الرُّغاءُ صَوْتُ ذواتِ الخفِّ ، وقد رَغا البَعيرُ *!يَرْغُو *!رُغاءً إذا ضجَّ .
وفي المَثَلِ : كَفى *!برُغائِها مُنادِياً ، أَي أنَّ *!رُغاءَ بَعيرِه يقومُ مَقامَ نِدائهِ في التَّعَرُّضِ للضِّيافَةِ والقِرى .
( و ) مِن المجازِ : *!رَغا ( الصَّبِيُّ ) *!رُغاءً : ( بَكَى أَشَدَّ البُكاءِ .
( وناقَةٌ *!رَغُوٌّ ، كعَدُوَ : كثيرَتُه ) ، أَي *!الرُّغاء .
( *!وأَرْغَيْتُها : حَمَلْتُها عليه ) ؛ قالَ بعضُ بَني فَقْعسٍ :
أَيَبْغِي آلُ شَدَّادٍ علينا
وما يُرْغى لشَدَّادٍ فَصِيلُ

أي هُم أَشِحَّاءُ لا يُفَرِّقون بينَ الفَصِيلِ وأُمِّه بنحْرٍ ولا بهبةٍ .
وفي المُحْكَم : *!أَرْغَى بَعِيرَه : حَمَلَه على أنْ *!يَرْغُوَ ليلاً فيُضافَ .
قالَ ابنُ فَسْوة يصِفُ إبِلاً :
طِوالُ الذُّرا ما يَلْعَنُ الضَّيْفُ أَهْلَها
إذا هو *!أَرْغَى وسْطَها بَعْدما يَسْري ( *!وتَراغَوْا ) : إذا ( *!رَغَا واحِدٌ هَهُنا وواحَدٌ هَهُنا ) .
وفي الحدِيث : ( إنَّهم واللَّهِ *!تَراغَوْا عليه فقتَلُوه ) .
قالَ ابنُ الأثيرِ : أَي تَصايَحُوا عليه وتَداعَوْا على قتْلِهِ .
( *!ورُغْوَةُ اللَّبنِ ، مُثَلَّثَةً ) ، الكَسْرُ عن الكِسائي ، ( *!ورُغاوَتُه *!ورُغايَتُه ، مَضْمومَتَينِ ويُكْسَرانِ ) ، وسَمِعَ أَبو المهدي الواو في الضمِّ والياءِ في الكَسْر ؛ وأَنْكَرَ ابنُ سِيدَه رُغاوَةُ وقالَ لم تُسْمَعْ ؛ ( زَبَدُهُ ) ، وهو ما يَعْلُوه عنْدَ غَلَيانِه ؛ وجَمْعُ *!الرَّغْوَةِ بالفتْحِ *!رَغَواتٌ مِثْل شَهْوَةٍ وشَهَواتٍ ؛ وجَمْعُ المَضْمومِ *!رُغاً كمُدْيَةٍ ومُدىً .
( *!وارْتَغَاها : أَخَذَها واحْتَساها ) .
وفي الصِّحاحِ : شَرِبَها .
وفي المَثَلِ : يُسِرُّ حَسْواً في *!ارْتِغاء ؛ يُضْرَبُ لمَنْ يُظْهِر أَمْراً ويُرِيدُ غيرَه .
قالَ الشَّعْبي ، لمَنْ سأَلَهُ عن رَجُلٍ قبَّل أُمَّ امْرأَتِه قالَ : ( يُسِرُّ حَسْواً في ارْتِغاء وقد حرُمَتْ عليه امْرَأَتُه ) .
( *!ورَغَا اللَّبَنُ ) *!يَرْغُو *!رَغْواً ، ( *!وأَرْغَى ) *!إرْغاءً ، ( *!ورَغَّى ) *!تَرْغِيَةً : ( صارَتْ له *!رُغْوَةٌ ) ؛ وقيلَ : *!رَغَّى *!وأَرْغَى كَثُرَتْ *!رُغْوَتُه .
وفي الصِّحاحِ *!رَغَّى اللَّبَنُ *!تَرْغِيَةً أَزْبَدَ وفي المصْباحِ كَثُرَتْ *!رَغْوَتُه .

( وإِبِلٌ *!مَراغِي ) ؛ أَي ( لأَلْبانِها *!رُغْوَةٌ كثيرَةٌ ) ، كأَنَّها جَمْعُ *!مُرْغِيَة ، كمُحْسِنَةٍ .
( *!وأَرْغَى البائِلُ : صارَتْ لبَوْلِه *!رُغْوَةٌ ) ، وهو مجازٌ .
( *!والمِرْغاةُ ، كمِسْحاةٍ : شيءٌ يُؤْخَذُ به ) ، وفي نسخةٍ فيه ، ( *!الرَّغْوَةُ ) ؛ كما في الصِّحاحِ .
( و ) يقالُ : أَتَيْتَهُ ف ( ما أَثْغَى ولا *!أَرْغَى ) ، أَي ( لم يُعْطِ شاةً ولا ناقَةً ) ، كما يقالُ : ما أَخْشَى وما أَجلَّ ؛ كما في الصِّحاحِ .
( *!والتَّرْغِيَةُ : الإغْضابُ ) ؛ عن ابنِ الأعرابيِّ وهو مجازٌ .
( *!والرَّغَّاءُ ، مُشَدَّدَةً : طائِرٌ ) كَثيرُ الصَّوْتِ مُتَتابِعُه .
وقالَ النَّضْرُ : هو مِن الدَّخْلِ أَغْبَرُ اللّوْنِ صَوْتُه *!رُغاءٌ ، والجَمْعُ *!رغاءات ، نقلَهُ السيوطي في ذيلِ الدِّيوان .
( *!والرَّغْوَةُ : الصَّخْرَةُ ) ؛ عن ابنِ الأعْرابيِّ .
( و ) *!الرُّغْوَةُ ، ( بالضَّمِّ : فَرَسٌ ) لمالِكِ بنِ عبْدَةَ بنِ ربيعَةَ .
( و ) مِن المجازِ : ( كَلامٌ *!مُرَغَ ) ، بتَشديدِ الغينِ ، إذا ( لم يُفْصَح عن مَعْناه ) ؛ كما في الصِّحاحِ .
( *!ورَغْوَانُ : لَقَبُ مُجاشِع ) بنِ دارِمِ بنِ مالِكِ بنِ حَنْظلَةَ بنِ مالِكِ بنِ زيْدِ مَنَاة بنِ تمِيمٍ ( لفَصاحَتِهِ ) ولجهارَةِ صَوْتِهِ ، فقالت امْرأَةٌ سَمِعَتْه : ما هذا إلاَّ يَرْغُو فلُقِّبَ *!رَغْوَانُ .
( وبَحْرَةُ *!الرُّغا ، بالضَّمِّ : ع بِلِيَّةِ الطَّائِفِ بَنَى بها ) ، كذا في النُّسخِ والصَّوابُ به ؛ ( النبيُّ صلى الله عليه وسلم مَسْجِداً و ) هو إلى ( اليومِ عامِرٌ يُزارُ ) .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
سَمِعْتُ *!رَواغِي الإِبِلِ : أَي أَصْواتَها ؛ وقولُ الشاعِرِ :

من البِيضِ *!تُرْغِينا سِقاطَ حَدِيثِها
وتَنْكُدُنا لهْوَ الحديثِ المُمَنَّعِأَي تُطْعِمُنا حدِيثاً قلِيلاً بمنْزلَةِ *!الرَّغْوَةِ .
ويقالُ *!للرّغْوَةِ *!رُغاوَى ، بضمِّ الراءِ وفتْحِ الواوِ ، والجَمْع *!رَغاوَى ، كسَكارَى ؛ عن أَبي زيْدٍ .
ويقالُ : أَمْسَتْ إبِلُهم *!تُرَغِّي وتُنَشِّفُ ، أَي لها نُشافَةٌ *!ورَغْوَةٌ ؛ حكَاهُ يَعْقوب ، كما في الصِّحاحِ .
*!وأَرْغَوْا للرَّحيلِ : حَمَلُوا رَواحِلَهُم على *!الرُّغاءِ ، وهذا دأْبُ الإِبِلِ عنْدَ وَضْعِ الأحْمالِ عليها .
*!وأَرْغاهُ : قَهَرَهُ وأَذَلَّهُ ، ومنه حدِيثُ أَبي رَجاءٍ : ( لا يكونُ الرجلُ مُتَّقِياً حتى يكونَ أَذلَّ مِن قَعُودٍ كلُّ مَنْ أَتى عليه *!أَرْغاهُ ) ، وذلكَ لأنَّ البَعيرَ لا يَرْغُو إلاَّ عن ذُلَ واسْتِكانَةٍ ، وإنَّما خصَّ القَعُودَ لأنَّ الفَتِيَّ مِنَ الإِبِلِ يكونُ كَثِيرَ الرُّغاءِ .
والرَّغْوَةُ ، بالفتْحِ : المرَّةُ مِن الرُّغاءِ .
وبالضَّمِّ : الاسمُ .
وهي مَلِيلةُ ا*!لإرْغاءِ أَي مَمْلولةُ الصَّوْتِ كَثيرَةُ الكَلامِ حتى تُضْجِرَ السَّامِعِين ، أَو يُرادُ به إزْبادُ شَفَتَيْها لكَثْرةِ كَلامِها مِن الرَّغْوةِ والزُّبْدِ .
ورجُلٌ *!رَغَّاءٌ ، كشَدَّادٍ : كثيرُ الكَلامِ ، أَو جَهِيرُ الصَّوْتِ شَديدُهُ .
*!والرَّاغِي : طائِرٌ مُسْتَوْلدٌ بينَ الوَرْشانِ والحمامِ ، وهو شَكْلٌ عجيبٌ ؛ قالَهُ القَزْويني إلاَّ أَنَّه ضَبَطَه بالعَيْنِ المُهْملةِ .
قالَ السيوطِي في الذَّيْلِ : والذي في التَّبيانِ بغَيْنٍ مُعْجمةٍ ؛ قالَ : وذَكَرَ الجاحِظُ أَنَّه كثيرُ النَّسْلِ طويلُ العمرِ ، وله في الهديلِ والقَرْقرةِ ما ليسَ لأَبَوَيْهِ .

##### Türkçe

: ( Ve ( **رَغَا البَعيرُ والضَّبُعُ والنَّعامُ** ) **تَرْغُو** ( **رُغاءً** , zamme ile; ses çıkardı da gürültü etti ) .
Ve Sıhâh’ta: **الرُّغاءُ** devegillerin sesidir; ve deve **رَغا** **يَرْغُو** **رُغاءً** gürültü ettiğinde.
Ve meselde: “Onun **رُغائِها** ile çağırıcı olarak yetti”, yani onun devesinin **رُغاء**’ı, misafirlik ve ikram (ziyafet ve kıra) talebinde onun çağırmasının yerini tutar.
( Ve ) mecazdan: **رَغا** ( çocuk ) **رُغاءً**: ( en şiddetli ağlayışla ağladı.
( Ve **ناقَةٌ رَغُوٌّ** , **عَدُوَ** gibi: onun çokluğu ), yani **الرُّغاء**.
( **وأَرْغَيْتُها**: onu bunun üzerine taşıdım ) ; Fak‘as oğullarından biri dedi ki:
أَيَبْغِي آلُ شَدَّادٍ علينا
وما يُرْغى لشَدَّادٍ فَصِيلُ

Yani onlar cimridirler; ne boğazlama ile ne de bağışla, yavru ile anası arasında ayırım yapmazlar.
Ve Muhkem’de: **أَرْغَى بَعِيرَه**: onu, geceleyin **يَرْغُوَ** diye taşıdı da misafir edilsin.
İbn Fasve, develeri vasfederek dedi:
طِوالُ الذُّرا ما يَلْعَنُ الضَّيْفُ أَهْلَها
إذا هو **أَرْغَى** وسْطَها بَعْدما يَسْري
( **وتَراغَوْا** ): ( birisi burada **رَغَا** ve birisi burada ) olduğunda.
Hadiste: ( “Şüphesiz onlar, Allah’a yemin olsun ki, onun üzerine **تَراغَوْا** da onu öldürdüler” ) .
İbnü’l-Esîr dedi: yani onun üzerine bağrıştılar ve onu öldürmeye çağrıştılar.
( **ورُغْوَةُ اللَّبنِ** , üç vecih üzere ), kesre Kisâî’den; ( **ورُغاوَتُه ورُغايَتُه** , ikisi de zamme ile ve kesrelenir ), Ebü’l-Mehdî vavı zammede ve yâyı kesrede işitti; İbn Sîde **رُغاوَةُ**’yi inkâr etti ve “işitilmedi” dedi; ( onun köpüğü ), o, kaynadığında üstüne çıkan şeydir; ve fetha ile **الرَّغْوَةِ**’nin çoğulu **رَغَواتٌ** tıpkı **شَهْوَةٍ** ve **شَهَواتٍ** gibi; ve zamme’linin çoğulu **رُغاً** tıpkı **مُدْيَةٍ** ve **مُدىً** gibi.
( **وارْتَغَاها**: onu aldı ve içti ) .
Sıhâh’ta: onu içti.
Ve meselde: **يُسِرُّ حَسْواً في ارْتِغاء**; bir şeyi ortaya koyup başkasını isteyen kimse için darb-ı mesel olur.
Şa‘bî, kendisine karısının annesini öpen bir adam hakkında sorana dedi ki: ( “**يُسِرُّ حَسْواً في ارْتِغاء**; ve karısı ona haram olmuştur” ) .
( **ورَغَا اللَّبَنُ** ) **يَرْغُو** **رَغْواً** , ( **وأَرْغَى** ) **إرْغاءً** , ( **ورَغَّى** ) **تَرْغِيَةً**: ( onun için **رُغْوَةٌ** oldu ); ve denildi ki: **رَغَّى** ve **أَرْغَى**: onun **رُغْوَتُه** çoğaldı.
Sıhâh’ta: **رَغَّى اللَّبَنُ** **تَرْغِيَةً**: köpürdü; ve Misbâh’ta: onun **رَغْوَتُه** çoğaldı.

( Ve **إِبِلٌ مَراغِي** ); yani ( sütlerinin **رُغْوَةٌ**’si çoktur ), sanki **مُرْغِيَة**’nin çoğuludur, **مُحْسِنَةٍ** gibi.
( **وأَرْغَى البائِلُ**: onun idrarı için **رُغْوَةٌ** oldu ), ve bu mecazdır.
( **والمِرْغاةُ** , **مِسْحاةٍ** gibi: onunla alınan bir şey ), bir nüshada onda ( **الرَّغْوَةُ** ); Sıhâh’ta olduğu gibi.
( Ve ) denilir: Ona geldim de ( ne **أَثْغَى** ne de **أَرْغَى** ), yani ( ne koyun verdi ne deve ), “ne **أَخْشَى** ne de **أَجلَّ**” denildiği gibi; Sıhâh’ta olduğu üzere.
( **والتَّرْغِيَةُ**: öfkelendirme ) ; İbnü’l-A‘râbî’den, ve bu mecazdır.
( **والرَّغَّاءُ** , şeddeli: bir kuş ) sesi çok, ardı ardına olan.
Nadr dedi: o, içe karışık (dahîl) olandandır; rengi tozludur; sesi **رُغاءٌ**’dır; çoğulu **رغاءات**; Süyûtî bunu Zeylü’d-Dîvân’da nakletti.
( **والرَّغْوَةُ**: kaya ) ; İbnü’l-A‘râbî’den.
( Ve ) **الرُّغْوَةُ** , ( zamme ile: bir at ) Mâlik b. ‘Abde b. Rabî‘a’nındır.
( Ve ) mecazdan: ( **كلامٌ مُرَغَ** ), ğayn’ın şeddelenmesiyle, ( manası açıklanmadığında ); Sıhâh’ta olduğu gibi.
( **ورَغْوَانُ**: Mücâşi‘in lakabı ) Dârim b. Mâlik b. Hanzala b. Mâlik b. Zeyd Menât b. Temîm’in ( fesahatinden ) ve sesinin gürlüğünden; onu işiten bir kadın dedi ki: “Bu ancak böğürüyor”; böylece **رَغْوَانُ** lakabını aldı.
( Ve **بَحْرَةُ الرُّغا** , zamme ile: Tâif’in ‘Biliyye’sinde bir yer; orada bina etti ), nüshalarda böyle; doğrusu “orada”dır; ( Peygamber صلى الله عليه وسلم bir mescid ve ) o, ( bugüne kadar mamur, ziyaret edilir ) .
Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir:
**رَواغِي الإِبِلِ**’i işittim: yani seslerini; ve şairin sözü:

من البِيضِ **تُرْغِينا** سِقاطَ حَدِيثِها
وتَنْكُدُنا لهْوَ الحديثِ المُمَنَّعِ
Yani bize, **الرَّغْوَةِ** menzilesinde az bir söz yedirir.
Ve **للرّغْوَةِ** **رُغاوَى** denilir; râ’nın zammesi ve vavın fethasıyla; çoğul **رَغاوَى** , **سَكارَى** gibi; Ebû Zeyd’den.
Ve denilir: Onların develeri akşamladı, **تُرَغِّي** ve kurutur; yani onun için kuruluk ve **رَغْوَةٌ** vardır; Ya‘kūb bunu hikâye etti, Sıhâh’ta olduğu gibi.
**وأَرْغَوْا للرَّحيلِ**: bineklerini **الرُّغاءِ** üzerine taşıdılar; bu, yükler onların üzerine konulduğunda develerin âdetidir.
**وأَرْغاهُ**: onu kahretti ve zelil etti; bundan Ebû Recâ’nın hadisi: ( “Kişi, üzerine gelen herkesin onu **أَرْغاهُ** ettiği bir **قَعُودٍ**’dan daha zelil oluncaya kadar muttakî olmaz” ); bu, devenin ancak zillet ve boyun eğme sebebiyle böğürmesindendir; ve özellikle **القَعُودَ**’u zikretti; çünkü develerden genç olan çok **الرُّغاءِ** sahibi olur.
Ve **الرَّغْوَةُ** , fetha ile: **الرُّغاءِ**’dan bir keredir.
Ve zamme ile: isimdir.
Ve o, **الإرْغاءِ**’ın “melîle”sidir; yani sesçe bıktırıcı, sözü çok, dinleyenleri usandırıncaya kadar; yahut bununla, sözünün çokluğundan dudaklarının köpürmesi kastedilir; **الرَّغْوةِ** ve köpükten.
Ve bir adam **رَغَّاءٌ** , **شَدَّادٍ** gibi: sözü çok; yahut sesi gür, şiddetli.
**والرَّاغِي**: **الوَرْشانِ** ile güvercin arasında müstewled bir kuştur; acayip bir şekildir; Kazvînî bunu söyledi; ancak onu ihmâl edilmiş ‘ayn ile ضبط etti.
Süyûtî zeylde dedi: Tebyan’da mu‘ceme ğayn iledir; dedi ki: Câhiz, onun neslinin çok, ömrünün uzun olduğunu zikretti; ve onun ötüşte ve gırtlaktan ses çıkarmada, ana-babasına ait olmayan bir şeyi vardır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَغَا
1 رَغَا ذ , (S, Mgh, K,) aor. يَرْغُو, (S,) said of a camel, (S, Mgh, K,) and of a hyena, and of an ostrich; (K;) or رَغَتْ, aor. تَرْغُو, said of a she-camel; (JK, Msb;) inf. n. رُغَآءٌ, (JK, S, Mgh, Msb, * K,) with which ↓ رَاغِيَةٌ is syn. [either as an inf. n. or as a simple subst.]; (JK;) He grumbled, or uttered a grumbling cry; syn. ضَجَّ; (S;) or uttered a cry, (Mgh, K,) and grumbled; syn. صَوَّتَ فَضَجَّ: (K:) or she uttered a cry [&c.]: (Msb:) so camels are wont to do when the loads are lifted upon them; and youthful camels do so much: (TA:) رُغَآءٌ signifies the cry or crying [or grumbling, which is a kind of gurgling growl,] (S, Msb) of the camel [when he is being laden, and on some other occasions of discontent], (Msb,) or of animals having the kind of foot called خُفّ: (S:) also of the bird called رَغَّآءٌ [&c.]. (TA.) It is said in a prov., كَفَى بِرُغَائِهَا مُنَادِيًا [Her grumbling cry suffices as a caller] i. e., the رُغَآء of his camel serves instead of his calling in presenting himself for entertainment as a guest: (S:) A'Obeyd says that it is well known to the Arabs as relating to the accomplishment of an object of want before the asking for it: and it is applied also to the case of a man whose aid is wanted and who does not come to thee; excusing himself by saying that he did not know: and to the case of one who stands at a man's door, and to whom it is said, “ Send him who shall ask permission for thee [to go in]; ” whereupon he replies, “ His knowledge of my standing at his door suffices for asking permission for me: if he pleased, he would grant me permission. ” (Meyd. [See also Freytag's Arab. Prov. ii. 328-9.]) And in another prov., البَكْرِ ↓ كَانَتْ عَلَيْهِمْ كَرَاغِيَةِ, (JK, Meyd,) or السَّقْبِ, [i. e. There befell them the like of the grumbling cry of the young camel,] meaning, the رُغَآء of the young camel of Thamood [which preceded the destruction of those who heard it]: the prov. relates to the auguring evil from a thing. (Meyd. [See also Freytag's Arab. Prov. ii. 327.]) ― -b2- رَغَا said of a boy, or child, means (tropical:) He wept most violently. (K, TA.) ― -b3- [It is also, app., said of a man, as meaning (assumed tropical:) He shouted: and (assumed tropical:) he spoke with a loud voice. (See 6, and رَغَّآءٌ.)] -A2- See also 2.)

رغّى
2 رغّى ذ , (S, Msb, K,) inf. n. تَرْغِيَةٌ, (S,) said of milk, (S, Msb, K,) It frothed; (S;) it had رَغْوَة [or froth]; as also ↓ ارغى, (K,) inf. n. اـِرْغَآءٌ; (TA;) and ↓ رَغَا, (K,) aor. يَرْغُو, inf. n. رَغْوٌ: (TA:) or it had much froth; as also ↓ ارغى: (TA:) or its froth estuated. (Msb.) ― -b2- [Hence,] أَمْسَتْ اـِبِلُهُمْ تُرَغِّى وَتُنَشِّفُ, i. e. [Their camels became, or became in the evening, so as that they yielded frothy milk; or so as that] they had رَغْوَة and نُشَافَة. (Yaakoob, S.) -A2- تَرْغِيَةٌ also signifies (tropical:) The act of angering [another]. (IAar, K, TA.)

ارغى
4 ارغى ذ He made his she-camel to utter the grumbling cry termed رُغَآء: (S, K:) [and] he made his camel to do so in order that he might be entertained as a guest. (M, TA. [See a prov. cited in the first paragraph.]) Sebrah Ibn-'Amr El-Fak'asee says,
وَمَا يُرْغَى لِشَدَّادٍ فَصِيلُ
[And a young camel belonging to the family of Sheddلd is not made to utter its grumbling cry for the want of its mother]; meaning that they are niggardly; that they will not separate the young camel from its mother by slaughter nor by gift. (S.) And it is said in a prov.,
أَرْغُوا لَهَا حُوَارَهَا تَقِرُّ
[Make ye her (the camel's) young one to utter its grumbling cry, then she will be quiet]: for the she-camel when she hears the رُغَآء of her young one becomes still: (Meyd:) the prov. means, give him that which he wants, [then] he will be quiet. (JK, Meyd. [See also Freytag's Arab. Prov. i. 532.]) أَرْغَوْا لِلرَّحِيلِ means They made their saddle-camels to utter the grumbling cry [for removal, or departure, or journeying]; camels being wont to do so when the loads are lifted upon them. (TA.) ― -b2- Hence, ارغاهُ (assumed tropical:) He subdued, subjected, or oppressed, him; and abased him: because the camel [generally] does not utter the cry termed رُغَآء except in consequence of abasement, or humiliation. (TA.) ― -b3- [Hence also,] هِىَ مَلِيكَةُ الاـِرْغَآءِ (assumed tropical:) She is the slave (مَلِيكَة meaning مَمْلُوكَة) of noise and loquacity, so that she distresses the hearers: or it may mean [she is subject to] the frothing of her lips, by reason of her loquacity; from رَغْوَةٌ meaning “ froth. ” (TA. [See رَغَّآءٌ.]) ― -b4- You say also, مَا أَثْغَى وَلَا أَرْغَى He gave not a sheep or goat, nor a she-camel; (S, K;) like as you say, مَا أَحْشَى وَلَا أَجَلَّ. (S. [See 4 in art. ثغو.]) -A2- See also 2, in two places. ― -b2- [Hence,] ارغى said of him who is discharging his urine, (tropical:) He had much froth to his urine. (K, TA.) ― -b3- [Hence also,] تُرْغِينَا سُقَاطَ حَدِيثِهَا, a phrase used by a poet, means (assumed tropical:) She feeds us with [or gives us] little discourse, [or the refuse of her discourse,] like froth. (TA.)

تَرَاغَوْا
6 تَرَاغَوْا ذ They uttered the cry termed رُغَآء, [or rather (assumed tropical:) a cry, or cries, similar thereto,] one here and one here. (S, K.) It is said in a trad., تَرَاغَوْا عَلَيْهِ فَقَتَلُوهُ (S, IAth, TA) (assumed tropical:) They shouted, one to another, and called one another, against him, to slay him, and slew him. (IAth, TA.)

ارتغى
8 ارتغى ذ He drank رَغْوَة, i. e. froth: (S, Msb:) or ارتغى رَغْوَةً he took, and sipped, or supped, froth. (K.) It is said in a prov., يُسِرُّ حَسْوًا فِى ارْتِغَآءٍ [He conceals a sipping, or supping, in drinking froth]: applied to him who pretends one thing when he means, or desires, another: (S:) accord. to AZ and As, it originated from a man's having some milk brought to him, and his pretending that he desired the froth, and, while drinking this, taking of the milk; and is applied to a man who pretends to aid thee, and benefits himself: (Meyd:) Esh-Shaabee, to one who asked him respecting a man who kissed his wife's mother, replied in these words; and added, “ His wife has become unlawful to him. ” (S.)

رَغْوَةٌ
رَغْوَةٌ ذ A single uttering of the grumbling cry termed رُغَآء. (TA.) -A2- Also, and ↓ رُغْوَةٌ and ↓ رِغْوَةٌ, (JK, S, Msb, K,) the last mentioned by Lh and others, (S,) and ↓ رُغَايَةُ (JK, S, Msb, K) and ↓ رِغَايَةٌ, (S, Msb, K,) the latter as heard by Abu-l-Mahdee, (S,) and ↓ رِغَاوَةٌ (JK, S, Msb, K) and ↓ رُغَاوَةٌ, (S, K,) the latter as heard by Abu-lMahdee, (S,) and ↓ رُغَاوَى, (AZ, TA,) The froth of milk [&c.]; (JK, S, K;) or the first three signify the froth that comes upon a thing when it estuates; and the next three, the froth of milk: (Msb:) pl. of the first رَغَوَاتٌ, (Msb, TA,) and of the second رُغًى, (S, * Msb, TA,) and of the last رَغَاوَى. (TA.) -A3- Also the first (رَغْوَةٌ), A rock, or a piece of rock. (IAar, K.)

رُغْوَةٌ
رُغْوَةٌ ذ [The grumbling cry termed رَاغِيَةٌ;] a subst. from زُغَآءٌ [inf. n. of رَغَا]. (TA.) -A2- See also the next preceding paragraph.

رِغْوَةٌ
رِغْوَةٌ ذ : see رَغْوَةٌ.

رَغْوَانُ
رَغْوَانُ ذ : see رَغَّآءٌ.

رُغَآءٌ
رُغَآءٌ ذ inf. n. of 1 as explained in the first sentence. (S, K, &c.) [It is often used as a simple subst. like its syn. رَاغِيَةٌ.] ― -b2- See also رَغَّآءٌ.

رَغُوٌّ
رَغُوٌّ ذ A she-camel that utters much, or often, the grumbling cry termed رُغَآء. (S, K.)

رُغَاوَةٌ
رُغَاوَةٌ ذ : see رَغْوَةٌ.

رُِغَايَةٌ
رُِغَايَةٌ ذ : see رَغْوَةٌ.

رُغَاوَى
رُغَاوَى ذ : see رَغْوَةٌ.

رَغَّآءٌ
رَغَّآءٌ ذ (assumed tropical:) Loquacious: or loud in voice: (TA:) and ↓ رَغْوَانُ is [syn. therewith, or nearly so, being] a surname of Mujلshi' (K, TA) the son of Dلrim, (TA,) because of his eloquence, (K, TA,) and the loudness of his voice. (TA.) ― -b2- Also A certain bird, (K, TA,) that cries much and uninterruptedly; (TA;) of the kind called دُخَّل; dust-coloured: its crying is termed ↓ رُغَآءٌ: and the pl. is رَغَّاآتٌ. (En-Nadr, TA.)

رَاغٍ
رَاغٍ ذ [part. n. of رَغَا]. You say نَاقَةٌ رَاغِيَةٌ A she-camel that utters the cry termed رُغَآء. (Msb.) ― -b2- [Hence,] مَا لَهُ ثَاغٍ وَلَا رَاغٍ [He has not a sheep or goat, nor a camel]: (TA in art. ثغو:) and مَا لَهُ ثَاغِيَةٌ وَلَا رَاغِيَةٌ He has not a sheep or goat, nor a she-camel: (S:) and مَا بِالدَّارِ ثَاغٍ وَلَا رَاغٍ (assumed tropical:) There is not in the house any one. (S and TA in art. ثغو.) ― -b3- Also, رَاغٍ, A certain bird, begotten between the وَرَشَان [q. v.] and the حَمَام [or common pigeon]; an admirable variety: so says Kzw, but he has written the word with the unpointed ع: Es-Suyootee says that in the “ Tibyلn ” it is with the pointed غ: and El-Jلhidh mentions its being prolific, long-lived, and having in its cooing a quality which its parents have not. (TA.) -A2- Also Milk having froth. (JK.)

رَاغِيَةٌ
رَاغِيَةٌ ذ fem. of رَاغٍ [q. v.] ― -b2- Also syn. with رُغَآءٌ [as an inf. n. or a simple subst.]: (JK:) see 1, in two places: [as a simple subst., like رُغْوَةٌ, it has for its pl. رَوَاغٍ:] you say, سَمِعْتُ رَوَاغِىَ الأِبِلِ I heard the [grumbling] cries of the camels. (TA.)

مُرْغٍ
مُرْغٍ ذ [act. part. n. of 4]. ― -b2- [Its fem.] مُرْغِيَةٌ is app. the sing. of مَرَاغِى [probably a mistranscription for مَرَاغٍ, the reg. pl.], (TA,) which is an epithet applied to camels, meaning Whose milk has much froth. (K, TA.)

مِرْغَاةٌ
مِرْغَاةٌ ذ A skimmer; i. e. a thing with which (or in which, as in one copy of the K,) froth is taken: (S, K:) or a wooden thing with which one takes off the froth of milk: pl. مَرَاغٍ. (JK.)

كَلَامٌ مُرَغٍّ
كَلَامٌ مُرَغٍّ ذ (tropical:) Speech, or language, that does not clearly express its meaning. (S, K, TA.)

##### Türkçe

**رَغَا**
1 **رَغَا** ذ , (S, Mgh, K,) muzâri‘i **يَرْغُو**, (S,) deve hakkında, (S, Mgh, K,) ve sırtlan hakkında, ve devekuşu hakkında söylenir; (K;) yahut **رَغَتْ**, muzâri‘i **تَرْغُو**, dişi deve hakkında söylenir; (JK, Msb;) mastar ismi **رُغَآءٌ**, (JK, S, Mgh, Msb, * K,) bununla ↓ **رَاغِيَةٌ** eşanlamlıdır [ya bir mastar ismi olarak yahut yalın bir isim olarak]; (JK;) homurdandı, yahut homurtulu bir çığlık çıkardı; eşanlamlısı **ضَجَّ**; (S;) yahut bir çığlık çıkardı, (Mgh, K,) ve homurdandı; eşanlamlısı **صَوَّتَ فَضَجَّ**: (K:) yahut o (dişi) bir çığlık çıkardı [&c.]: (Msb:) develer yükler üzerlerine kaldırılıp konulduğunda böyle yapmaya alışkındır; ve genç develer bunu çok yapar: (TA:) **رُغَآءٌ**, devenin çığlığı yahut çığlık atması [yahut homurtusu, ki bu bir tür gırtlaksı hırıltılı homurtudur], (S, Msb) devenin [yüklenirken ve hoşnutsuzluğun bazı başka hâllerinde], (Msb,) yahut **خُفّ** denilen türden ayağa sahip hayvanların: (S:) ayrıca **رَغَّآءٌ** denilen kuşun [&c.] da. (TA.) Bir meselde şöyle denir: **كَفَى بِرُغَائِهَا مُنَادِيًا** [Onun homurtulu çığlığı bir çağırıcı olarak yeter]; yani, onun devesinin **رُغَآءٌ**’u, misafir olarak ağırlanmak üzere kendini takdim ederken onun çağırmasının yerine geçer: (S:) A‘Obeyd der ki bu, Araplara, bir ihtiyaç nesnesinin istenmeden önce yerine getirilmesiyle ilgili olarak iyi bilinir: ve ayrıca, yardımı istenen ve sana gelmeyen bir adamın hâline uygulanır; “bilmiyordum” diyerek özür beyan eder: ve bir adamın kapısında duran kimsenin hâline de; kendisine “Senin için izin isteyecek kimseyi gönder” denildiğinde; bunun üzerine o, “Onun, kapısında durduğumu bilmesi, benim için izin istemeye yeter: dileseydi bana izin verirdi” diye cevap verir. (Meyd.) Ve başka bir meselde: **كَانَتْ عَلَيْهِمْ كَرَاغِيَةِ** ↓ **البَكْرِ**, (JK, Meyd,) yahut **السَّقْبِ**, [yani: Onların başına genç devenin homurtulu çığlığı gibisi geldi,] anlamı: Semûd’un genç devesinin **رُغَآءٌ**’u [ki onu işitenlerin helâkinden önce gelmişti]: mesel, bir şeyden uğursuzluk çıkarmaya ilişkindir. (Meyd.) ― -b2- **رَغَا**, bir oğlan yahut çocuk hakkında söylenince, (mecaz:) en şiddetli şekilde ağladı demektir. (K, TA.) ― -b3- [Ayrıca, görünüşe göre, bir adam hakkında da, (varsayılan mecaz:) bağırdı; ve (varsayılan mecaz:) yüksek sesle konuştu anlamında söylenir. (Bkz. 6, ve **رَغَّآءٌ**.)] -A2- 2’ye de bak.

**رغّى**
2 **رغّى** ذ , (S, Msb, K,) mastar ismi **تَرْغِيَةٌ**, (S,) süt hakkında söylenir, (S, Msb, K,) köpürdü; (S;) onda **رَغْوَة** [yahut köpük] vardı; bunun gibi ↓ **ارغى**, (K,) mastar ismi **اـِرْغَآءٌ**; (TA;) ve ↓ **رَغَا**, (K,) muzâri‘i **يَرْغُو**, mastar ismi **رَغْوٌ**: (TA:) yahut onda çok köpük vardı; bunun gibi ↓ **ارغى**: (TA:) yahut onun köpüğü kabardı. (Msb.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **أَمْسَتْ اـِبِلُهُمْ تُرَغِّى وَتُنَشِّفُ**, yani [Onların develeri, yahut akşamleyin, köpüklü süt verir hâle geldi; yahut şöyle oldu ki] onlarda **رَغْوَة** ve **نُشَافَة** vardı. (Yaakoob, S.) -A2- **تَرْغِيَةٌ** ayrıca (mecaz:) [başkasını] öfkelendirme fiilini de ifade eder. (IAar, K, TA.)

**ارغى**
4 **ارغى** ذ O, dişi devesine **رُغَآء** denilen homurtulu çığlığı çıkarttırdı: (S, K:) [ve] misafir olarak ağırlanması için devesine bunu yaptırdı. (M, TA.) Sebrah İbn-‘Amr El-Fak‘asee şöyle der:
وَمَا يُرْغَى لِشَدَّادٍ فَصِيلُ
[Şeddâd ailesine ait bir yavru deve, annesine olan ihtiyacından dolayı homurtulu çığlık çıkarttırılmaz]; anlamı: onlar cimridir; yavru deveyi annesinden ne kesimle ne de bağışla ayırmazlar. (S.) Ve bir meselde şöyle denir:
**أَرْغُوا لَهَا حُوَارَهَا تَقِرُّ**
[Onun (dişi devenin) yavrusunu homurtulu çığlık çıkarttırın, o zaman sakinleşir]: çünkü dişi deve yavrusunun **رُغَآءٌ**’unu işittiğinde durulur: (Meyd:) meselin anlamı: ona istediğini ver, [o zaman] sakinleşir. (JK, Meyd.) **أَرْغَوْا لِلرَّحِيلِ** demektir ki: onlar, yük develerine [göç, yahut ayrılış, yahut yolculuk] için homurtulu çığlık çıkarttırdılar; develer yükler üzerlerine kaldırılıp konulduğunda böyle yapmaya alışkındır. (TA.) ― -b2- Bundan dolayı, **ارغاهُ** (varsayılan mecaz:) onu boyun eğdirdi, tâbi kıldı yahut ezdi; ve onu alçalttı: çünkü deve [genellikle] **رُغَآء** denilen çığlığı ancak alçaltılma yahut aşağılanma sebebiyle çıkarır. (TA.) ― -b3- [Bundan dolayı da,] **هِىَ مَلِيكَةُ الاـِرْغَآءِ** (varsayılan mecaz:) o, gürültünün ve gevezeliğin kölesidir (**مَلِيكَة** yani **مَمْلُوكَة**), öyle ki dinleyenleri sıkıntıya sokar: yahut, gevezeliği sebebiyle dudaklarının köpürmesi [ona hâkimdir] anlamına gelebilir; **رَغْوَةٌ** “köpük” demektir. (TA.) ― -b4- Şunu da dersin: **مَا أَثْغَى وَلَا أَرْغَى** O, ne bir koyun yahut keçi verdi, ne de bir dişi deve; (S, K;) tıpkı şunu dediğin gibi: **مَا أَحْشَى وَلَا أَجَلَّ**. (S.) -A2- 2’ye de, iki yerde, bak. ― -b2- [Bundan dolayı,] **ارغى**, idrarını boşaltan kimse hakkında söylenince, (mecaz:) idrarında çok köpük vardı demektir. (K, TA.) ― -b3- [Bundan dolayı da,] **تُرْغِينَا سُقَاطَ حَدِيثِهَا**, bir şairin kullandığı bir ibaredir; (varsayılan mecaz:) o, bize köpük gibi az söz [yahut sözünün döküntüsünü] yediriyor [yahut veriyor] demektir. (TA.)

**تَرَاغَوْا**
6 **تَرَاغَوْا** ذ Onlar **رُغَآء** denilen çığlığı çıkardılar, [yahut daha doğrusu (varsayılan mecaz:) ona benzer bir çığlığı yahut çığlıkları] bir burada bir burada. (S, K.) Bir hadiste şöyle denir: **تَرَاغَوْا عَلَيْهِ فَقَتَلُوهُ** (S, IAth, TA) (varsayılan mecaz:) onun aleyhine birbirlerine bağırdılar ve birbirlerini çağırdılar, onu öldürmek için, ve onu öldürdüler. (IAth, TA.)

**ارتغى**
8 **ارتغى** ذ O, **رَغْوَة** içti; yani köpük: (S, Msb:) yahut **ارتغى رَغْوَةً** o, köpüğü aldı ve yudumladı yahut kaşıklayıp içti. (K.) Bir meselde şöyle denir: **يُسِرُّ حَسْوًا فِى ارْتِغَآءٍ** [O, köpük içişinde bir yudumlamayı gizler]: bir şeyi isterken yahut arzularken başka bir şeyi gösteren kimseye uygulanır: (S:) AZ ve As’a göre, bunun aslı, bir adama biraz süt getirilmesi ve onun köpüğü istediğini göstermesi, ve bunu içerken sütten almasıdır; ve sana yardım ediyormuş gibi yapıp kendine fayda sağlayan adama uygulanır: (Meyd:) Eş-Şa‘bî, karısının annesini öpen bir adam hakkında kendisine soran kimseye bu sözlerle cevap verdi; ve “Karısı ona haram olmuştur” diye ekledi. (S.)

**رَغْوَةٌ**
**رَغْوَةٌ** ذ **رُغَآء** denilen homurtulu çığlığın tek bir çıkarılışı. (TA.) -A2- Ayrıca, ve ↓ **رُغْوَةٌ** ve ↓ **رِغْوَةٌ**, (JK, S, Msb, K,) sonuncusu Lh ve başkaları tarafından zikredilmiştir, (S,) ve ↓ **رُغَايَةُ** (JK, S, Msb, K) ve ↓ **رِغَايَةٌ**, (S, Msb, K,) ikincisi Ebu’l-Mehdî’den işitildiği üzere, (S,) ve ↓ **رِغَاوَةٌ** (JK, S, Msb, K) ve ↓ **رُغَاوَةٌ**, (S, K,) ikincisi Ebu’l-Mehdî’den işitildiği üzere, (S,) ve ↓ **رُغَاوَى**, (AZ, TA,) sütün [&c.] köpüğü; (JK, S, K;) yahut ilk üçü, bir şey kabardığında onun üzerine gelen köpüğü ifade eder; ve sonraki üçü, sütün köpüğünü: (Msb:) ilkinin çoğulu **رَغَوَاتٌ**, (Msb, TA,) ikincinin çoğulu **رُغًى**, (S, * Msb, TA,) ve sonuncunun çoğulu **رَغَاوَى**. (TA.) -A3- Ayrıca birincisi (**رَغْوَةٌ**), bir kaya yahut bir kaya parçası. (IAar, K.)

**رُغْوَةٌ**
**رُغْوَةٌ** ذ [**رَاغِيَةٌ** denilen homurtulu çığlık;] **زُغَآءٌ**’dan [**رَغَا**’nın mastar isminden] türemiş bir isim. (TA.) -A2- Bir önceki paragrafa da bak.

**رِغْوَةٌ**
**رِغْوَةٌ** ذ : **رَغْوَةٌ**’ye bak.

**رَغْوَانُ**
**رَغْوَانُ** ذ : **رَغَّآءٌ**’ye bak.

**رُغَآءٌ**
**رُغَآءٌ** ذ 1’in, ilk cümlede açıklandığı üzere, mastar ismidir. (S, K, &c.) [Çoğu kez, eşanlamlısı **رَاغِيَةٌ** gibi yalın bir isim olarak kullanılır.] ― -b2- **رَغَّآءٌ**’ye de bak.

**رَغُوٌّ**
**رَغُوٌّ** ذ **رُغَآء** denilen homurtulu çığlığı çok, yahut sık, çıkaran bir dişi deve. (S, K.)

**رُغَاوَةٌ**
**رُغَاوَةٌ** ذ : **رَغْوَةٌ**’ye bak.

**رُِغَايَةٌ**
**رُِغَايَةٌ** ذ : **رَغْوَةٌ**’ye bak.

**رُغَاوَى**
**رُغَاوَى** ذ : **رَغْوَةٌ**’ye bak.

**رَغَّآءٌ**
**رَغَّآءٌ** ذ (varsayılan mecaz:) geveze: yahut sesi yüksek: (TA:) ve ↓ **رَغْوَانُ**, (K, TA) Dârim’in oğlu Mücâliş‘in (TA) belki bununla eşanlamlıdır yahut ona yakındır; (K, TA) belâgati sebebiyle, (K, TA,) ve sesinin yüksekliği sebebiyle. (TA.) ― -b2- Ayrıca, çok ve kesintisiz öten, (TA,) belirli bir kuş; (K, TA,) **دُخَّل** denilen türdendir; toz rengindedir: onun ötüşü ↓ **رُغَآءٌ** diye adlandırılır: ve çoğulu **رَغَّاآتٌ**’tır. (En-Nadr, TA.)

**رَاغٍ**
**رَاغٍ** ذ [**رَغَا**’nın ism-i fâili]. Şöyle dersin: **نَاقَةٌ رَاغِيَةٌ** **رُغَآء** denilen çığlığı çıkaran bir dişi deve. (Msb.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **مَا لَهُ ثَاغٍ وَلَا رَاغٍ** [Onun ne bir koyunu yahut keçisi vardır, ne de bir devesi]: (TA, md. ثغو:) ve **مَا لَهُ ثَاغِيَةٌ وَلَا رَاغِيَةٌ** Onun ne bir koyunu yahut keçisi vardır, ne de bir dişi devesi: (S:) ve **مَا بِالدَّارِ ثَاغٍ وَلَا رَاغٍ** (varsayılan mecaz:) evde hiç kimse yoktur. (S ve TA, md. ثغو.) ― -b3- Ayrıca, **رَاغٍ**, **وَرَشَان** [bkz.] ile **حَمَام** [yahut sıradan güvercin] arasında doğmuş belirli bir kuş; hayranlık uyandıran bir tür: Kzw böyle der, fakat kelimeyi noktasız **ع** ile yazmıştır: Es-Suyûtî “Tibyân”da bunun noktalı **غ** ile olduğunu söyler: El-Câhiz de onun çok üreyen, uzun ömürlü olduğunu ve ötüşünde ebeveyninde bulunmayan bir nitelik bulunduğunu zikreder. (TA.) -A2- Ayrıca köpüklü süt. (JK.)

**رَاغِيَةٌ**
**رَاغِيَةٌ** ذ **رَاغٍ**’ın müennesi [bkz.] ― -b2- Ayrıca **رُغَآءٌ** ile eşanlamlıdır [mastar ismi yahut yalın bir isim olarak]: (JK:) 1’e, iki yerde, bak: [yalın bir isim olarak, **رُغْوَةٌ** gibi, çoğulu **رَوَاغٍ**’dır:] şöyle dersin: **سَمِعْتُ رَوَاغِىَ الأِبِلِ** Develerin [homurtulu] çığlıklarını işittim. (TA.)

**مُرْغٍ**
**مُرْغٍ** ذ [4’ün ism-i fâili]. ― -b2- [Onun müennesi] **مُرْغِيَةٌ**, (TA,) develere uygulanan bir sıfattır; anlamı: sütü çok köpüklü olan. (K, TA.)

**مِرْغَاةٌ**
**مِرْغَاةٌ** ذ Bir sıyırıcı; yani köpüğün onunla (yahut K’nın bir nüshasında, onun içinde) alındığı bir şey: (S, K:) yahut sütün köpüğünü almak için kullanılan tahta bir şey: çoğulu **مَرَاغٍ**. (JK.)

**كَلَامٌ مُرَغٍّ**
**كَلَامٌ مُرَغٍّ** ذ (mecaz:) anlamını açıkça ifade etmeyen söz yahut dil. (S, K, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَغَا
رَغَا U ( n. ac. رُغَآء [ 24 ] ),
a.  Bellowed, roared; screamed.

b.  ( n. ac. رَغْو 1 ), Frothed; effervesced; foamed.

رَغَّوَ
رَغَّوَ II ,
a.  see I (b) .

أَرْغَوَ
أَرْغَوَ IV ,
a.  see I (b) .

b.  Shouted, stormed, raved, blustered.

اِرْتَغَوَ
اِرْتَغَوَ VIII ,
a.  Skimmed .  رَغْوَة 1t ,  رِغْوَة 2t ,  رُغْوَة 3t , ( pl. رُغًى [ رُغَو 9 ]), Froth; effervescence; foam.

b.  Cream.

رِغَاْوَة
رِغَاْوَة 23t ,  رُغَاْوَة 24t ,
a.  see 1t .

مِرْغَاة
مِرْغَاة [ 20tA ],
a.  Skimmer.

##### Türkçe

رَغَا
رَغَا I (n. ac. **رُغَآء** [24]),
a. Böğürdü, kükredi; çığlık attı.

b. (n. ac. **رَغْو** 1), köpürdü; kabardı; köpük çıkardı.

رَغَّوَ
رَغَّوَ II,
a. I (b)’ye bak.

أَرْغَوَ
أَرْغَوَ IV,
a. I (b)’ye bak.

b. Bağırdı, hiddetlendi, hezeyan etti, böbürlendi.

اِرْتَغَوَ
اِرْتَغَوَ VIII,
a. Kaymağını aldı. **رَغْوَة** 1t, **رِغْوَة** 2t, **رُغْوَة** 3t, (pl. **رُغًى** [**رُغَو** 9]), köpük; kabarma; köpük.

b. Kaymak.

رِغَاْوَة
رِغَاْوَة 23t, **رُغَاْوَة** 24t,
a. 1t’ye bak.

مِرْغَاة
مِرْغَاة [20tA],
a. Kaymak alan (alet); kepçe.
