# رفأ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%A3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%81%D8%A3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رفأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%A3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: رفأ

رَفَأَ السفينةَ يَرْفَؤُها رَفْأً: أَدْناها مِن الشَّطِّ. وأَرْفَأْتُها إِذا قَرَّبتها إِلى الجَدِّ من الأَرض. وفي الصحاح: أَرْفَأْتُها إِرْفاءً: قَرَّبْتها من الشط، وهو المَرْفَأُ. ومَرْفَأُ السفِينةِ: حيث تَقْرُب مِن الشَّطِّ.
وأَرْفَأْتُ السَّفِينةَ إِذا أَدْنَيْتها الجِدَّةَ، والجِدَّةُ وَجْهُ الأَرضِ. وأَرْفَأَتِ السَّفِينةُ نَفْسُها إِذا ما دَنَتْ للجِدَّة. والجَدُّ ما قَرُبَ مِن الأَرض. وقيل: الجَدُّ شاطِئُ النهر. وفي حديث تَمِيمٍ الدَّارِي: أَنَّهُم رَكِبُوا البحر ثم أَرْفَؤُوا إِلى جزيرة. قال :أَرْفَأْتُ السَّفِينةَ إِذا قَرَّبْتها من الشَّطِّ. وبعضهم يقول: أَرْفَيْتُ بالياء. قال: والأَصل الهمز. وفي حديث موسى عليه السلام: حتى أَرْفَأَ به عند فُرْضَةِ الماءِ. وفي حديث أَبي هريرة رضي اللّه عنه في القِيامة: فتكونُ الأَرضُ كالسَّفِينةِ الـمُرْفَأَةِ في البحر تَضْرِبها الأَمـْواجُ. ورفَأَ الثوبَ، مهموز، يَرْفَؤُه رَفْأً: لأَمَ خَرْقَه وضمَّ بعضَه إِلى بَعْضٍ وأَصْلَح ما وَهَى منه، مشتق من رَفْءِ السَّفينة، وربما لم يُهمز. وقال في باب تحويل الهَمزة: رَفَوْتُ الثوبَ رَفْواً، تحوَّل الهمزة واواً كما ترى. ورجلٌ رَفَّاءٌ: صَنْعَتُه الرَّفْءُ. قال غَيْلان الرَّبَعِيُّ: فَهُنَّ يْعْبِطْنَ جَدِيدَ البَيْداءْ *  ما لا يُسَوَّى عَبْطُه بالرَّفَّاءْ أَراد برَفْءِ الرَّفَّاءِ. ويقال: من اغتابَ خَرَقَ، ومَن اسْتَغْفر اللّهَ رَفَأَ، أَي خَرَقَ دِينَه بالاغتِيابِ ورَفَأَه بالاسْتِغْفار، وكلُّ ذلك على الـمَثَل. والرَّفاءُ بالمدّ: الالتِئامُ والاتِّفاقُ. وَرَفأَ الرجلَ يَرْفَؤُه رَفْأً: سكنَّه. وفي الدعاءِ لِلمُمْلِكِ بالرَّفاءِ والبَنِينَ أَي بالالتئام والاتِّفاقِ وحُسْنِ الاجْتماع. قال ابن السكيت: وإِن شئت كان معناه بالسكون والهُدُوِّ والطُّمَأْنينةِ، فيكون أَصله غير الهمز من قولهم رَفَوْتُ الرجلَ إِذا سَكَّنْته. ومن الأَوَّل يقال: أُخِذَ رَفْءُ الثَوبِ لأَنه يُرْفَأُ فيُضَمُّ بعضُه إِلى بعض ويُلأَم بينه. ومن الثاني قول أَبي خِراش الهُذَلِيِّ:
رَفَوْنِي، وقالوا: يا خُوَيْلِدُ لا تُرَعْ! *  فقلتُ، وأَنْكَرْتُ الوُجوهَ: هُمُ هُمُ يقول: سكَّنُوني. وقال ابن هانئٍ: يريد رَفَؤُوني فأَلقى الهمزة. قال: والهمزة لا تُلْقَى إِلاَّ في الشعر، وقد أَلقاها في هذا البيت. قال: ومعناه أَنِّي فَزِعْتُ فطار قلبي فضَمُّوا بعضي إِلى بعض. ومنه بالرِّفاءِ والبَنِينَ. ورَفَّأَهُ تَرفِئةً وتَرْفِيئاً: دعا له، قال له: بالرِّفاءِ والبنين. وفي حديث النبي صلى اللّه عليه وسلم: أَنه نَهى أَن يقال بالرِّفاءِ والبنين. الرَّفاءُ: الالتئامُ والاتِّفاقُ والبَرَكةُ والنَّماءُ، وإِنما نهى عنه كراهِيةً لأَنه كان من عادتهم، ولهذا سُنَّ فيه غيرُه. وفي حديث شريح: قال له رجل: قد تَزَوَّجْتُ هذه المرأَةَ. قال: بالرِّفاءِ والبنين. وفي حديث بعضهم: أَنه كان إِذا رَفَّأَ رجلاً قال: بارك اللّهُ عليكَ وبارك فيكِ، وجمع بينكما في خير. ويهمز الفعل ولا يهمز. قال ابن هانئٍ: رَفَّأَ أَي تزوَّج، وأَصل الرَّفْءِ: الاجتماع والتَّلاؤُم. ابن السكيت فيما لا يهمز، فيكون له معنى، فإِذا هُمِز كان له معنى آخر: رَفَأْتُ الثوبَ أَرْفَؤُه رَفْأً. قال: وقولهم بالرِّفاءِ والبَنِينَ أَي بالتِئامٍ واجتماعٍ، وأَصله الهمز، وإِن شئت كان معناه السكونَ \<ص 88>
والطُّمَأْنِينةَ، فيكون أَصله غير الهمز من رَفَوْت الرجلَ إِذا سَكَّنْته. وفي حديث أُمِّ زرع: كنتُ لكِ كأَبي زَرْعٍ لأُمِّ زرعٍ في الأُلْفةِ والرِّفاءِ.
وفي الحديث: قال لقُرَيْش: جئْتُكُم بالذَّبْح. فأَخَذَتْهُم كلمتُه، حتى إِنَّ أَشَدَّهم فيه وَصاءةً ليَرْفَؤُه بأَحسنِ ما يَجِدُ من القَوْلِ أَي يُسَكِّنُه ويَرْفُقُ به ويَدْعُو له. وفي الحديث: أَنَّ رجُلاً شَكا إِليه التَعَزُّبَ فقال له: عَفِّ شعَرَك. فَفَعَلَ، فَارْفَأَنَّ أَي سَكَنَ ما كان به، والـمُرْفَئِنُّ: الساكِنُ. ورَفَأَ الرجلَ: حاباه. وأَرْفَأَه: داراه، هذه عن ابن الأَعرابي. ورافَأَنِي الرجلُ في البيعِ مُرافأَةً إِذا حاباكَ فيه. ورافأْتُه في البيع: حابَيْتُه.
وتَرافَأْنا على الأَمْر تَرافُؤاً نحو التَّمالُؤِ إِذا كان كَيْدُهم وأَمْرُهم واحداً. وتَرافَأْنا على الأَمْر: تَواطَأْنا وتَوافَقْنا. وَرَفَأَ بينهم: أَصْلَح، وسنذكره في رَقَأَ أَيضاً. وأَرْفَأَ إِليه: لَجَأَ. الفرَّاء: أَرْفَأْتُ وأَرْفَيْتُ إِليه :لغتان بمعنى جَنَحْتُ. واليَرْفَئِيُّ: الـمُنْتَزَعُ القلب فَزَعاً. واليَرْفَئِيُّ: راعِي الغنمِ. واليَرْفَئِيُّ: الظَّلِيمُ. قال الشاعر: كأَنِّي ورَحْلِي والقِرابَ ونُمْرُقِي *  على يَرْفَئِيٍّ، ذِي زَوائدَ، نِقْنِقِ واليَرْفَئِيُّ: القفُوزُ الـمُوَلِّي هَرَباً. واليَرْفَئِيُّ: الظَّبيُ لنَشاطِه وتَدارُكِ عَدْوِه.

### Türkçe

**رَفَأَ** gemiyi **يَرْفَؤُها** **رَفْأً**: onu kıyıdan yakına getirdi.
Ve onu **أَرْفَأْتُها**: onu karaya yakın olan **الجَدِّ**’e yaklaştırdığım zaman. Ve **الصحاح**’ta: onu **أَرْفَأْتُها**
**إِرْفاءً**: onu kıyıya yaklaştırdım; o da **المَرْفَأُ**’dır. Ve geminin **مَرْفَأُ**’su: kıyıya
yaklaştığı yer.

Ve gemiyi **أَرْفَأْتُ السَّفِينةَ**: onu **الجِدَّةَ**’ye yaklaştırdığım zaman; **الجِدَّةُ** yerin yüzüdür. Ve gemi bizzat **أَرْفَأَتِ السَّفِينةُ نَفْسُها**: **الجِدَّة**’ye yaklaştığı zaman. Ve **الجَدُّ** yerden yakın olan şeydir. Ve denildi: **الجَدُّ** nehrin kıyısıdır. Ve **تَمِيمٍ الدَّارِي** hadîsinde: onların denize bindikleri, sonra bir adaya **أَرْفَؤُوا** ettikleri (yaklaştıkları). Dedi: gemiyi **أَرْفَأْتُ السَّفِينةَ**: onu kıyıya yaklaştırdığım zaman. Ve bazısı der ki: **أَرْفَيْتُ** (ياء ile). Dedi: aslolan hemzedir. Ve Mûsâ عليه السلام hadîsinde: suyun iskelesi yanında ona kadar **أَرْفَأَ** etti. Ve kıyamette Ebû Hureyre رضي اللّه عنه hadîsinde: yer, denizde demirletilmiş gemi gibi olur; dalgalar onu çarpar.

Ve **رفَأَ** elbiseyi; hemzelidir; onu **يَرْفَؤُه رَفْأً**: yırtığını birleştirdi ve bir kısmını
bir kısmına kattı ve ondan gevşeyeni ıslah etti; geminin **رَفْءِ**’ünden türemiştir; bazen
hemzelenmez. Ve hemzenin dönüştürülmesi babında dedi: elbiseyi **رَفَوْتُ** **رَفْواً**; hemze gördüğün gibi vâv’a dönüştü.

Ve **رَفَّاءٌ** bir adam: sanatı **الرَّفْءُ**’dür. **غَيْلان الرَّبَعِيُّ** dedi:
فَهُنَّ يْعْبِطْنَ جَدِيدَ البَيْداءْ *  ما لا يُسَوَّى عَبْطُه بالرَّفَّاءْ
**الرَّفَّاءِ**’nin **رَفْءِ**’ünü kastetti. Ve denilir: kim gıybet ederse yırtar; kim Allah’tan mağfiret dilerse **رَفَأَ** eder; yani gıybetle dinini yırttı ve istiğfarla onu **رَفَأَ** etti; bütün bunlar mesel üzerinedir. Ve med ile **الرَّفاءُ**: kaynaşma ve uyuşmadır.

Ve adamı **وَرَفأَ الرجلَ يَرْفَؤُه رَفْأً**: onu sakinleştirdi. Ve hükümdara dua’da
**بالرَّفاءِ والبَنِينَ**: yani kaynaşma ve uyuşma ve güzel birleşme ile. İbn
Sikkît dedi: istersen mânası sükûn, dinginlik ve itmi’nân ile olur; böylece aslı, “adamı **رَفَوْتُ**: onu sakinleştirdiğim zaman” sözünden, hemzesiz olur. Birinciden denilir:
elbisenin **رَفْءُ**’ü alındı; çünkü o **يُرْفَأُ** edilir de bir kısmı bir kısmına katılır ve
arasında birleştirilir. İkinciden Ebû Hırâş el-Huzelî’nin sözü:
رَفَوْنِي، وقالوا: يا خُوَيْلِدُ لا تُرَعْ! *  فقلتُ، وأَنْكَرْتُ الوُجوهَ: هُمُ هُمُ
Der ki: beni sakinleştirdiler. İbn Hâni’ dedi: **رَفَؤُوني** ister; hemzeyi düşürdü. Dedi: hemze ancak şiirde düşürülür; bu beyitte onu düşürmüştür. Dedi: mânası, benim korktuğum ve kalbimin uçtuğu; onlar da beni bir kısmımı bir kısmıma kattılar. Ve bundan **بالرِّفاءِ والبَنِينَ**. Ve onu **رَفَّأَهُ** **تَرفِئةً** ve **تَرْفِيئاً**: ona dua etti; ona “**بالرِّفاءِ والبنين**” dedi. Nebî صلى اللّه عليه وسلم hadîsinde: “**بالرِّفاءِ والبنين** denilmesini” nehyetti.

**الرَّفاءُ**: kaynaşma ve uyuşma ve bereket ve artmadır; ancak ondan nehyetti,
çirkin görme sebebiyle; çünkü onların âdetinden idi; bunun için onun yerine başkası sünnet kılındı. Şureyh hadîsinde: bir adam ona dedi: bu kadınla evlendim. Dedi: **بالرِّفاءِ والبنين**. Bazılarının hadîsinde: bir adama **رَفَّأَ** ettiği zaman şöyle derdi: Allah sana bereket versin ve sende bereket kılsın; ikinizi hayırda birleştirsin. Fiil hemzelenir ve hemzelenmez.

İbn Hâni’ dedi: **رَفَّأَ** yani evlendi; ve **الرَّفْءِ**’ün aslı: toplanma
ve uyuşmadır. İbn Sikkît, hemzelenmeyenler hakkında: onun bir mânası olur; hemzelenirse başka bir mânası olur: elbiseyi **رَفَأْتُ**; onu **أَرْفَؤُه رَفْأً**. Dedi: onların “**بالرِّفاءِ**
**والبَنِينَ**” sözü: yani kaynaşma ve toplanma ile; aslı hemzedir; istersen mânası sükûn
ve itmi’nân olur; böylece aslı, “adamı **رَفَوْت**: onu sakinleştirdiğim zaman” sözünden, hemzesiz olur.
Ve Ümmü Zer‘ hadîsinde: senin için, Ümmü Zer‘ için Ebû Zer‘ gibi idim; ülfet
ve **الرِّفاءِ** içinde.

Ve hadîste: Kureyş’e dedi: size boğazlamayla geldim. Sözü onları tuttu; hatta onlara karşı en şiddetlileri bile onu, bulduğu sözün en güzeliyle **لَيَرْفَؤُه** ederdi; yani onu sakinleştirir, ona yumuşak davranır ve ona dua eder.

Ve hadîste: bir adam ona bekârlığı şikâyet etti; ona dedi: saçını uzat. Yaptı; sonra **فَارْفَأَنَّ**: yani onda olan şey sakinleşti; ve **الـمُرْفَئِنُّ**: sakin olandır.

Ve adamı **ورَفَأَ الرجلَ**: ona iltimas etti. Ve onu **أَرْفَأَه**: onunla müdârâ etti; bu, İbnü’l-A‘râbî’dendir. Ve adam satışta benimle **رافَأَنِي** **مُرافأَةً**: onda sana iltimas ettiği zaman. Ve satışta onunla **رافأْتُه**:
ona iltimas ettim.

Ve iş üzerinde **تَرافَأْنا** **تَرافُؤاً**: **التَّمالُؤِ** gibi; onların hilesi ve işleri bir olduğu zaman. Ve iş üzerinde **تَرافَأْنا**: uyuştuk ve uygunlaştık. Ve aralarında **وَرَفَأَ بينهم**: ıslah etti; onu **رَقَأَ**’da da zikredeceğiz. Ve ona **وأَرْفَأَ إِليه**: sığındı. Ferrâ: ona **أَرْفَأْتُ** ve **أَرْفَيْتُ**: iki lugattır; “meylettim” mânasında.

Ve **اليَرْفَئِيُّ**: korkudan kalbi çekilip alınmış olan. Ve **اليَرْفَئِيُّ**: koyun çobanı. Ve **اليَرْفَئِيُّ**: devekuşu erkeği. Şair dedi:
كأَنِّي ورَحْلِي والقِرابَ ونُمْرُقِي *  على يَرْفَئِيٍّ، ذِي زَوائدَ، نِقْنِقِ
Ve **اليَرْفَئِيُّ**: kaçıp giden **القفُوزُ**. Ve **اليَرْفَئِيُّ**: çevikliği ve koşusunu yetiştirmesi sebebiyle ceylandır.
