# رفأ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%A3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%81%D8%A3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رفأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%A3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: رفأ

رفأ السفينة يرفؤها رفأ كمنع: أدناها من الشط، وأرفأتها إذا قربتها إلى الجد من الأرض، وأرفأت السفينة نفسها إذا ما دنت للجد، عن هشام أخي ذي الرمة، والجد: ما قرب من الأرض، وقيل: هو شاطئ النهر، وسيأتي، وفي حديث تميم الداري: أنهم ركبوا البحر ثم أرفئوا إلى جزيرة. قال: أرفأت السفينة إذا قربتها من الشط، وبعضهم يقول: أرفيت، بالياء، قال: والأصل الهمز، وفي حديث موسى عليه السلام: حتى أرفأ به عند فرضة الماء. وفي حديث أبي هريرة، في القيامة: فتكون الأرض كالسفينة المرفأة في البحر تضربها الأمواج، والموضع مرفأ بالفتح ويضم كمكرم، واختاره الصاغاني. ورفأ الثوب مهموز يرفؤه رفأ: لأم خرقه وضم بعضه إلى بعض وأصلح ما وهى منه، مشتق من رفء السفينة، وربما لم يهمز، فيكون معتلا بالواو، جوزه بعضهم، وأغرب في المصباح فقال إنه يقال: رفيت، بالياء أيضا من باب رمى، وهو لغة بني كعب، وفي باب تحويل الهمزة: رفوت الثوب رفوا تحول الهمزة واوا كما ترى وهو رفاء صنعته الرفء، قال غيلان الربعي:
  فهن يغبطن جديد البيداء
  ما لا يسوى عبطه بالرفاء أراد برفء الرفاء، ويقال: من اغتاب خرق، ومن استغفر الله رفأ، أي خرق دينه بالاغتياب، ورفأه بالاستغفار. ورفأ الرجل يرفؤه رفأ: سكنه من الرعب ورفق به، ويقال: رفوت، بالواو فيه أيضا، وفلان يرفوه بأحسن ما يجد من القول، أي يسكنه ويرفق به ويدعو له. وفي الحديث أن رجلا شكا إليه التعزب فقال له  عف شعرك  ففعل فارفأن، أي فسكن ما به، والمرفئن: الساكن. ورفأ بينهم: أصلح كرقأ وسيأتي. وأرفأ إليه: جنح قال الفراء: أرفأت إليه وأرفيت، لغتان بمعنى جنحت إليه وأرفأ امتشط شعره، وهو راجع إلى الإصلاح، وأرفا إليه: دنا وأدنى السفينة إلى الشط، فسقط بهذا قول شيخنا، والعجب كيف تعرض للمكان ولم يتعرض لأصل الرباعي? نعم لم يذكره في محله، وحابى: تقول رفأ الرجل: حاباه، ورافأني الرجل في البيع مرافاة إذا حاباك فيه، ورافأته في البيع: حابيته وأرفأه: دارأه كرافأه عن ابن الأعرابي وأرفأ إليه: لجأ. وترافؤوا: توافقوا وتظاهروا، وترافأنا على الأمر ترافؤا، نحو التمالؤ إذا كان كيدهم وأمرهم واحدا، وترافأنا على الأمر: تواطأنا وتوافقنا. ورفأه أي المملك ترفئة وترفيئا إذا قال له: بالرفاء والبنين، أي بالالتئام والاتفاق والبركة والنماء وجمع الشمل وحسن الاجتماع، قال ابن السكيت: وإن شئت كان معناه السكون والهدو والطمأنينة، فيكون أصله غير الهمز، من قولهم رفوت الرجل إذا سكنته، وعليه قول أبي خراش الهذلي:
  رفوني وقالوا يا خويلد لا ترع                      فقلت وأنكرت الوجوه هم هم
  يقول سكنوني، وقال ابن هانئ يريد رفئوني، فألقى الهمز، قال: والهمزة لا تلقى إلا في الشعر، وقد ألقاها في هذا البيت، ومعناه أني فزعت فطار قلبي فضموا بعضي إلى بعض، ومنه بالرفاء والبنين، انتهى. وقال في موضع آخر: رفأ أي تزوج، وأصل الرفو الاجتماع والتلاؤم، ونقل شيخنا عن كتاب الياقوتة ما نصه: في رفأ لغتان لمعنيين، فمن همز كان معناه الالتحام والاتفاق، ومن لم يهمز كان معناه الهدو والسكون، انتهى. قلت: واختار هذا التفرقة ابن السكيت، وقد تقدمت الإشارة إليه، وفي حديث النبي صلى الله عليه وسلم أنه نهى أن يقال: بالرفاء والبنين، وإنما نهى عنه كراهية إحياء سنن الجاهلية. لأنه كان من عادتهم، ولهذا سن فيه غيره، وفي حديث شريح، قال له رجل: قد تزوجت هذه المرأة، قال: بالرفاء والبنين. وفي حديث بعضهم أنه كان إذا رفأ رجلا قال: بارك الله عليك، وبارك فيك، وجمع بينكما في خير. ويهمز الفعل ولا يهمز، وفي حديث أم زرع: كنت لك كأبي زرع لأم زرع في الألفة والرفاء. واليرفئي، كاليلمعي: المنتزع القلب فزعا وخوفا، وهو أيضا راعي الغنم وهو العبد الأسود الآتي ذكره، واليرفئي في قول امرئ القيس الظليم النافر الفزع، قال:
  كأني ورحلي والقراب ونمرقي                      على يرفئي ذي زوائد نقنـق واليرفئي: الظبي لنشاطه وتدارك عدوه، والقفوز أي النفور المولي هربا واسم عبد أسود سندي، قال الشاعر:
  كأنه يرفئي بـات فـي غـنـم                      مستوهل في سواد الليل مذؤوب ويرفأ كيمنع: مولى عمر بن الخطاب رضي الله عنه يقال إنه أدرك الجاهلية وحج في عمر في خلافة أبي بكر رضي الله عنهما، وله ذكر في الصحيحين، وكان حاجبا على بابه. والتركيب يدل على موافقة وسكون وملاءمة.

### Türkçe

**رفأ** gemiyi **يرفؤها** **رفأ** ( **منع** gibi): onu kıyıdan yakına getirdi; ve onu karaya yakın olan sert yere yaklaştırdığında **أرفأتها**; geminin kendisi sert yere yaklaştığında **أرفأت السفينة نفسها**; Zü’r-Rumme’nin kardeşi Hişâm’dan; ve **الجد**: yerden yakın olan şeydir; ve denildi ki: o, nehrin kıyısıdır; ve gelecektir. Ve Temîm ed-Dârî hadîsinde: onların denize bindikleri, sonra bir adaya **أرفئوا** (yanaştırıldıkları/ulaştırıldıkları). Dedi ki: gemiyi kıyıya yaklaştırdığında **أرفأت السفينة**; ve bazısı **أرفيت** ( **الياء** ile) der; dedi ki: aslolan **الهمز**’dir. Ve Mûsâ aleyhisselâm hadîsinde: su iskelesinde ona kadar **أرفأ** etti. Ve Ebû Hureyre hadîsinde, kıyamette: yer, denizde dalgaların çarptığı, denizde **المرفأة** gemi gibi olur. Ve yer, fetha ile **مرفأ**’dır; ve **مكرم** gibi damme ile de gelir; ve bunu es-Sâğânî seçti.

Ve **رفأ الثوب** hemzelidir; onu **يرفؤه** **رفأ**: yırtığını dikti ve bir kısmını bir kısmına kattı ve ondan gevşeyen şeyi düzeltti; geminin **رفء**’ünden türemiştir. Ve bazen hemzelenmez; böylece **الواو** ile illetli olur; bazısı buna cevaz verdi. Ve **المصباح**’ta daha garip söyledi de dedi ki: **رفيت** ( **الياء** ile) de denir, **رمى** باب’ından; ve o, Benî Ka‘b’ın lugatıdır. Ve hemzenin dönüştürülmesi babında: **رفوت الثوب رفوا**; hemze, gördüğün gibi **واوا**’ya dönüşür; ve o, sanatı **الرفء** olan **رفاء**’dır. Gıylân er-Rab‘î dedi ki:
  فهن يغبطن جديد البيداء
  ما لا يسوى عبطه بالرفاء
**رفء** ile **الرفاء**’ı kastetti. Ve denilir: kim gıybet ederse yırtar; kim Allah’tan mağfiret dilerse **رفأ** eder; yani dinini gıybetle yırttı, onu istiğfarla **رفأ** etti.

Ve **رفأ الرجل يرفؤه رفأ**: onu korkudan sakinleştirdi ve ona yumuşak davrandı. Ve denilir: bunda da **رفوت** ( **الواو** ile). Ve falan, sözden bulduğu en güzel şeyle onu **يرفوه**; yani onu sakinleştirir, yumuşak davranır ve ona dua eder. Ve hadîste: bir adam bekârlığı ona şikâyet etti; ona dedi ki:  عف شعرك  ; yaptı da **ارففأن**; yani onda olan şey sakinleşti. Ve **المرفئن**: sakin olan.

Ve **رفأ بينهم**: **رقأ** gibi ıslah etti; ve gelecektir. Ve **أرفأ إليه**: meyletti. el-Ferrâ dedi ki: **أرفأت إليه** ve **أرفيت**; iki lugattır; “ona meylettim” manasında. Ve **أرفأ** saçını taradı; ve o, ıslaha döner. Ve **أرفا إليه**: yaklaştı ve gemiyi kıyıya yaklaştırdı; böylece şeyhimizin sözü düştü; şaşılır ki mekâna temas etti de rubâ‘înin aslına temas etmedi? Evet, onu yerinde zikretmedi.

Ve **حابى**: “**رفأ الرجل** dersin: ona iltimas etti.” Ve adam, satışta bana **مرافاة** ile **رافأني** etti: onda sana iltimas ettiğinde. Ve satışta onunla **رافأته**: ona iltimas ettim. Ve **أرفأه**: onunla çekişmeyi yumuşattı; **رافأه** gibi; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **أرفأ إليه**: sığındı.

Ve **ترافؤوا**: uyuştular ve birbirlerine arka çıktılar. Ve iş üzerinde **ترافأنا** **ترافؤا**: **التمالؤ** gibi; onların hilesi ve işleri bir olduğunda. Ve iş üzerinde **ترافأنا**: anlaşarak birleştik ve uyuştuk.

Ve **رفأه** yani evlenen kimseyi, **ترفئة** ve **ترفيئا** ile: ona “**بالرفاء والبنين**” dediğinde; yani kaynaşma ve uyuşma ve bereket ve artma ve dağınıklığın toplanması ve güzel birleşme ile. İbnü’s-Sikkît dedi ki: istersen manası sükûn ve dinginlik ve itminan olur; böylece aslı hemze olmaksızın olur; onların “adamı **رفوت** ettim” sözünden: onu sakinleştirdim. Ve bunun üzerine Ebû Harâş el-Hüzelî’nin sözü:
  رفوني وقالوا يا خويلد لا ترع                      فقلت وأنكرت الوجوه هم هم
“Beni sakinleştirdiler” der. Ve İbn Hâni’ “**رفئوني**”yi kasteder; hemzeyi düşürdü. Dedi ki: hemze ancak şiirde düşürülür; onu bu beyitte düşürmüştür. Ve manası: ben korktum da kalbim uçtu; beni bir kısmımı bir kısmıma kattılar. Ve bundan “**بالرفاء والبنين**”; bitti. Ve başka bir yerde dedi ki: **رفأ** yani evlendi. Ve **الرفو**’nun aslı toplanma ve kaynaşmadır. Ve şeyhimiz **الياقوتة** kitabından nassını nakletti: **رفأ**’da iki lugat iki mana içindir; kim hemzelerse manası kaynaşma ve uyuşmadır; kim hemzelemezse manası dinginlik ve sükûndur; bitti.

Dedim ki: bu ayırımı İbnü’s-Sikkît seçti; ona işaret geçmişti. Ve Nebî sallallahu aleyhi ve sellem hadîsinde: “**بالرفاء والبنين**” denilmesini yasakladı; ancak onu, câhiliye sünnetlerini diriltmeyi kerih görmesinden dolayı yasakladı. Çünkü onların âdetindendi; bunun için onda başkasını sünnet kıldı. Ve Şureyh hadîsinde: bir adam ona dedi ki: bu kadınla evlendim; dedi ki: “**بالرفاء والبنين**”. Ve bazılarının hadîsinde: bir adamı **رفأ** ettiğinde şöyle derdi: “Allah sana bereket versin, sende bereket kılsın, ikinizi hayırda birleştirsin.” Fiil hemzelenir ve hemzelenmez. Ve Ümmü Zer‘ hadîsinde: “Ümmü Zer‘e Ebû Zer‘ gibi idim; ülfet ve **الرفاء** içinde.”

Ve **اليرفئي**; **كاليلمعي**: korku ve dehşetle kalbi çekilip alınmış olan; ve o, koyun çobanıdır; ve o, zikri gelecek olan siyah köledir. Ve İmru’ul-Kays’ın sözünde **اليرفئي**: ürkek, korkmuş, kaçan devekuşudur; dedi ki:
  كأني ورحلي والقراب ونمرقي                      على يرفئي ذي زوائد نقنـق
Ve **اليرفئي**: çevikliği ve koşusunu yetiştirmesi sebebiyle ceylandır. Ve **القفوز**: kaçıp arkasını dönerek firar eden; ve Sindî siyah bir kölenin adıdır. Şair dedi ki:
  كأنه يرفئي بـات فـي غـنـم                      مستوهل في سواد الليل مذؤوب

Ve **يرفأ** ( **يمنع** gibi): Ömer b. el-Hattâb رضى الله عنه’un mevlasıdır; denilir ki câhiliyeyi idrak etti ve Ebû Bekir رضى الله عنهما’nın hilâfetinde Ömer ile hac yaptı; ve onun Sahîhayn’da zikri vardır; ve onun kapısında hâcib idi.

Ve terkîb, uygunluk ve sükûn ve uyumluluğa delâlet eder.
