# رفت (ر-ف-ت) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%AA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%81%D8%AA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Rufet saman gibi döküntü demektir

- Harfler: ر - ف - ت
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 1 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [وَرُفَاتًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%AA/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8B%D8%A7.md) | وَفُعَالًا | Ve ufalanmış | 2 | 2 | [17:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%AA/ayet/17:49.md) |

## Mücavir kökler — 9 mücavir (12 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [جدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 26 · Cedid geniş yol demektir
2. [بعث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB.md) — 2 ortak ayet · G² 18 · Baas içtima etmiş askeri birlik demektir
3. [عظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 16 · Büyük
4. [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
5. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Kevn, tepe demektir
6. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
7. [جزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
8. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hufre, çukur demektir
9. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Evye kuş yuvası demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رفت |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [فتت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%AA.md), [حطم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B7%D9%85.md), [سحق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82.md), [دكك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%83%D9%83.md) |
| Zıt Kök | [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Sert ve bütünlüklü bir nesnenin baskı, kuruma veya çürüme sonucu toz, ufantı ve kırıntı haline gelmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Kur'an'da bedensel ölüm sonrası kemiklerin dağılarak tanınmaz parçacıklara ve toza dönüşmesini niteleme |
| Çekirdek Özet 3 | Maddi formun en küçük dağınık parçalarına ayrışması, insan idrakine göre geri dönüşsüzlük eşiği |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi sadece soyut bir yok oluş sayıp fiziksel parçalanma ve zerreleşme niteliğini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رف | Hafiflik, gevşeme, incelme, yayılma veya zayıf bir temasla ayrılma; nitekim [رفث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%AB.md) zayıf/çirkin sözü yayma, [رفد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%AF.md) hafifletici destek verme, [رفرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B1%D9%81.md) hafifçe kanat çırparak yayılma, [رفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B9.md) ağırlığı hafifletip yukarı alma ve [رفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%82.md) sertliği giderip yumuşak davranma anlamı taşır | ت | Çekirdeğin taşıdığı incelme ve gevşeme hareketine nihai bir sınır, kesintili vuruş veya ufalanma sonucu tam dağılma ve kırıntıya dönüşme anlamı kazandırmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Bütünlüklü yapının, nesnenin asıl gövdesinin veya tepe formunun başlangıç noktasını gösterir |
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | Açılma, dağılma, nefesin çıkışındaki gibi sınırların dışa doğru gevşeyip saçılması |
| ت | İşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Hareketin nihayete ermesi, biçimin son bulması ve parçaların ayrışarak tükeniş sınırına varması |
| رفت | Başlangıç formu bulunan bütün bir yapının gevşeyip dağılarak son sınırına, yani ufalanmış kırıntı haline ulaşması | Bütünlüğe sahip bir kütlenin veya kemiğin dış etkiler ve zamanla çözülüp dağılarak nihai olarak ufantı ve toz yığınına dönüşme sürecini resmeder |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çürümüş bir kemiğin, kurumuş bir balçık parçasının veya saman çöpünün elle sıkıldığında ya da ezildiğinde toz ve küçük kırıntılar halinde un ufak olması رَفَتَّ الشيءَ بيَدي رَفْتاً فارفَتَّ كالعَظْمِ البالي والمَدَر |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem bedevi kullanımında ve mesellerde sırtlanın çiğneyip ufaladığı kemikler için kullanımı nakledilir: Sırtlan kemikleri ufalar da kendi takatini hesaba katmaz الضَّبُعُ تَرْفُتُ العِظَامَ |
| Erken Arapça kullanım | İbnü'z-Zübeyr'in Kâbe'yi inşa ederken kullanılan sarı boya ve koku maddesi vers hakkında söylediği rivayette geçer; vers maddesinin ezilip ufalanacağı ve toz haline geleceği bildirilmiştir إِنَّ الوَرْسَ يَتَفَتَّتُ ويَصير رُفاتاً |

Kaynak: Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça رفت kökü, fiziksel olarak bir cismi ezmek, ufalamak ve unufak etmek çekirdeğini temsil eder. Batı Sami dillerinde doğrudan /r-p-t/ kök dizilişi nadir olmakla birlikte, biliteral /r-p/ veya labial ötümsüz patlamalılarla (/p/~/b/) bağlantılı biçimler genel olarak gevşeme, ufalanma, çözülme ve parçalanma semantiğini barındırır. İbranicede gevşeme, zayıflama ve güçten düşme bildiren רפה (rāpâ) kökü ve çürüme/ufalanma ile dağılmış gölgeleri ifade eden rephaim kavramı bu semantik alanla dolaylı akrabalık taşır. Süryanicede benzer şekilde gevşeme ve dökülme bildiren formlar mevcuttur. Arapçada kökün sonuna gelen ت harfi, yumuşak bir gevşemeden ziyade katı cismin darbeler veya zamanın aşındırması sonucu kuru kırıntı ve toza dönüşmesini (fatat, hutam) kesinleştiren fonetik bir sertleşme ve nihayetlenme işlevi görmüştür.

Güven: Güçlü

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رفت / [فتت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%AA.md) | Kök içi ses değişimi ve akrabalıkla cisimleri ufalamak, parçalamak ve kırıntı haline getirmek anlamı belirgindir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice רפה / Süryanice רפא | Gevşeme, bağların çözülmesi, çürüme ve dağılma bildiren ortak semantik tabaka ile örtüşür | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında kökün doğrudan ve düzenli bir morfolojik denkliği tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رفت | Anlamlı | Ufalamak, kırmak, toz etmek | Kuru ve çürük nesnelerin ezilip kırıntı haline gelmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| رتف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| [فرت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AA.md) | Anlamlı | Tatlı ve saf olmak | Suyun içiminin tatlı, hafif ve susuzluğu giderici olması | Kur'an'da geçer; tatlı su |
| [فتر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%B1.md) | Anlamlı | Gevşemek, yatışmak, durulmak | Hiddet veya sıcaklığın ardından gelen zayıflık ve dinginlik | Kur'an'da geçer; süreksizlik, gevşeme |
| [ترف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81.md) | Anlamlı | Bolluk içinde genişlemek | Nimet ve refah içinde şımarmak, elastik ve yumuşak yaşantı | Kur'an'da geçer; refahla azma |
| [تفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%81%D8%B1.md) | Anlamlı | Pislik veya kalıntı bırakmak | Tahdhīb al-Lugha'da kısmi bedevi kullanımı kaydedilmiş marjinal köktür | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رفت | Merkez | Ufalanma, kırıntı ve toz haline gelme | Katı bir nesnenin çürüyerek veya ezilerek mikro parçacıklara ve toza ayrışması | Parçalanmanın en ileri derecesi, saman ve çürük kemik tozu hali |
| [فتت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%AA.md) | Komşu | Ufalamak | Elle veya aletle ekmek, tezek gibi maddelerin küçük parçalara bölünmesi | رفت köküne en yakın köktür; ancak رفت özellikle çürüme ve ezilme sonrasını vurgular |
| [حطم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B7%D9%85.md) | Komşu | Kırmak, ezmek | Sert bir yapının ağırlık veya darbe altında gürültüyle parçalanması | Parçalanma anındaki şiddet ve kırılma esastır, toz haline gelmesi şart değildir |
| [سحق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82.md) | Komşu | Ezerek un etmek | Sürtme ve dövme yoluyla cismin inceltilmesi | Mekanik bir öğütme ve sürtünme fiilini öne çıkarır |
| [دكك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%83%D9%83.md) | Komşu | Düzlemek, ufalamak | Yüksek ve engebeli bir kütlenin çarpma ile yerle bir edilmesi | Dikey irtifanın yatay düzleme indirgenmesi ve ezilmesidir |
| [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) | Zıt | Toplamak, birleştirmek | Dağınık unsurların bir araya getirilip bütün kılınması | Dağılmanın ve un ufak olmanın tam karşıtı olan terkip ve bütünlük |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رفت | Ufalanmış toz, kırıntı | Çürümüş kemik veya saman gibi ezilip ufalanmış nesne | Kesin |
| Latince | Debris, fragmentum, pulvis | Enkaz, kırıntı, toz | Parçalanmış kalıntıları ve ufalanmış maddeyi karşılar; çürüme nüansı bağlama bağlıdır | Güçlü |
| İngilizce | Crumbs, fragments, dust, debris | Ufalanmış kırıntı, enkaz, toz | Fiziksel parçalanmayı tam karşılar; çürümüş kemik tozu anlamı için tamlama gerekir | Kesin |
| Almanca | Trümmer, Staub, Zerfallenes | Kırıntı, toz, dağılmış kalıntı | Maddenin ufalanıp dağılmış son halini karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Poussière, débris, miettes | Toz, enkaz, döküntü | Mikro parçacıklara ayrışmış kalıntı durumunu ifade eder | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رُفَاتًا | Çürüyüp toz ve kırıntı haline gelmiş kemik ve beden kalıntıları | Müşriklerin yeniden dirilmeyi imkânsız görerek bedenin dağılıp toprak ve toz olmasını öne sürdükleri inkâr bağlamı; İsrâ [17:49](https://lisan.digital/tr/ayet/17:49.md), İsrâ [17:98](https://lisan.digital/tr/ayet/17:98.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ba's ve Mead (Yeniden Diriliş) | İnsan bedeni tamamen ufalanıp toz ve zerre haline geldikten sonra iadesinin imkânı; adem-i sırf mı yoksa tefrîk-i eczâ mı olduğu tartışması | Maddenin yok olmayıp sadece en küçük parçacıklarına kadar dağılması |
| Fıkıh | Kabirlerin açılması ve defin | Bir ölünün çürüyüp tamamen toprak ve toz haline gelmesinden sonra kabrin başka bir defin için kullanılabilirliği | Cesedin bütünlüğünü kaybedip toprakla karışması hali |
| Tefsir | Ahiret inkârcılarının argümanları | İnkârcıların kemik ve ufantı haline gelmiş beden üzerinden kurdukları akli imkânsızlık iddiasının tahlili | İnsan idrakinin en uç dağılma noktası olarak gördüğü tozlaşma |
| Hadis | Ölüm sonrası bedenin çürümesi | Toprağın peygamberler dışındaki insanların bedenlerini çürütüp tüketmesi ve kuyruk sokumu kemiği (acbü'z-zeneb) hariç her şeyin ufalanması rivayetleri | Biyolojik çürüme ve ufalanma süreci |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaratılış ve diriliş döngüsü | Dağılma eşiği | İlahi kudretin sınırlarını beşeri algının ötesinde gösterme | Dağılan parçacıkların Allah'ın ilmi ve kudretiyle yeniden toplanabilirliğini kanıtlama | Kesin |
| İlmi | Maddenin halleri ve entropi | Fiziksel dezintegrasyon | Maddenin makro formdan mikro parçacıklara ayrışması | Bütünlüğünü yitiren organik yapının kırıntı ve moleküler düzeyde saçılması | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal çözülme | Kurumsal dağılma | Bir yapının iç bağlarını yitirerek ufalanması | Merkezi otoriteyi ve hukuku kaybeden yapıların un ufak olup etkisizleşmesi | Muhtemel |
| İktisadi | Değer kaybı ve enflasyon | İktisadi ufalanma | Sermayenin veya servetin parçalanıp erimesi | Katma değer üreten sermaye kütlesinin değerini kaybederek toz gibi dağılması | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Entropi ve partikülasyon | Termodinamik açıdan düzenli bir kütlenin maksimum düzensizliğe ulaşarak mikro parçacıklar halinde çevreye dağılması, kütlenin ufalanması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal anomi ve atomizasyon | Toplumu bir arada tutan ortak norm ve bağların çökmesi sonucu cemiyetin birbirinden kopuk fert kırıntılarına dönüşmesi | Muhtemel |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece soyut bir yok oluş veya genel bir çürüme olarak çevirip, onun toz, saman kırıntısı ve mikro ufantı niteliğini göz ardı etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | رفت kavramı, yok olmayı değil; maddenin mevcut kalarak en küçük, tutulamaz ve tanınamaz parçacıklara ayrışmasını, insanın geri dönüş imkânsızlığı vehmini ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Yeniden dirilişi yoktan var etme ile sınırlandırıp, Kur'an'ın ısrarla vurguladığı dağılmış zerrelerin toplanması hakikatini ve ilahi ilmin her zerreyi kuşatıcılığını kavrayamamak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Müşrik zihniyetin ahiret inkârındaki en somut çıkmazını gösterir; onlar ölümü salt bir yokluk değil, geri toplanamaz bir kırıntı ve tozlaşma hali olarak tasavvur etmişlerdir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İsrâ suresinde yer alan ve dirilişin imkânını kemiklerin ufalanması üzerinden sorgulayan mead ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Bedenin çürümesinin dirilişe engel teşkil ettiği yanılgısını düzeltir; ilahi kudret için taş veya demir olmakla ufalanmış kemik olmak arasında fark olmadığını ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Sert, kuru ve çürümüş bir nesnenin (özellikle kemik, saman veya kuru balçık) baskı veya zaman etkisiyle ufalanıp toz ve kırıntı haline gelmesi.
- Soyut anlam: Bir yapının bütünlüğünü, formunu ve işlevini yitirerek geri dönülemez biçimde dağılması ve tanınamaz parçacıklara ayrışması.
- Sistematik karşılık: Maddi veya kurumsal bir sistemin entropik tükenişle en küçük bileşenlerine ayrılması ve dışsal bir irade olmadan kendiliğinden birleşemeyecek düzeye inmesi.
- LaTeX modeli: $$M \xrightarrow{\Delta t, \, D} \sum_{i=1}^{n} p_i \quad \text{burada} \quad p_i \to 0, \quad n \to \infty$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $M$ bütünlüğü olan makro kütleyi (kemik ve beden yapısını), $\Delta t$ zaman sürecini, $D$ ise çürüme ve ezilme faktörünü temsil eder. Bu etki altında bütün kütle $M$, sonsuza yaklaşan sayıda ($n \to \infty$) ve sıfıra yaklaşan boyutta ($p_i \to 0$) mikro parçacıkların toplamına ($\sum p_i$) yani رفت durumuna dönüşür. Bu matematiksel dağılım, ancak aşkın bir toplayıcı güç ile yeniden $M$ formuna getirilebilir.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%81%D8%AA/occurrences?meal=IK

### [İsra 17:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%AA/ayet/17:49.md) — وَرُفَاتًا

وَقَالُوا أَئِذَا كُنَّا عِظَامًا وَرُفَاتًا أَئِنَّا لَمَبْعُوثُونَ خَلْقًا جَدِيدًا

Meal (IK): Ve dediler ki: Biz, kemik ve ufalanmış toprak olduğumuzda mı, cidden biz yeni bir yaratılışla diriltilecek miyiz?

### [İsra 17:98](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%AA/ayet/17:98.md) — وَرُفَاتًا

ذَلِكَ جَزَاؤُهُمْ بِأَنَّهُمْ كَفَرُوا بِآيَاتِنَا وَقَالُوا أَئِذَا كُنَّا عِظَامًا وَرُفَاتًا أَئِنَّا لَمَبْعُوثُونَ خَلْقًا جَدِيدًا

Meal (IK): Bu, onların cezasıdır. Çünkü onlar; ayetlerimize küfrettiler ve: Kemik, ufalanmış toprak olduğumuzdan sonra mı, biz mi, yeniden bir yaratılışla diriltileceğiz? dediler.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Rufet saman gibi döküntü demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%AA/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب التاء والراء والفاء معهما
ت ر ف، ف ت ر، ف ر ت، ر ف ت مستعملات
ترف:
التَّرَف: تَنعيم الغذاء، وصَبِيٌّ مُتْرَفٌ، والمُتْرَفُ: المُوسَّعُ عليه عَيشُه، القليل فيه هِمّة، وأتْرَفَه اللهُ.
والتُّرْفةُ والطِرُّمْة في وَسَط الشَّفَةِ السُّفلَى، وهي هَنَةٌ ناتِئةٌ خِلْقةً، والنَّعْتُ أتْرَفُ.
والتُّرْفةُ كلُّ ما تَرَّفْتَ به نفسَكَ تَتريفاً إذا خَفَّفْتَ عنها.
فتر
فَتَرَ فُتُوراً: سَكَنَ عن حِدَّتِه، ولانَ بعدَ شِدَّتِه.
وطَرْفٌ فاتِرٌ: فيه فُتُورٌ وسُجُوٌّ، وليس بِحادِّ النظر.
ويجدُ في جَسده فَتْرةً، أي ضَعفاً، كما تقول: كبِرَ فلانٌ كِبَراً، وعليه كَبْرَةٌ.
والفِترُ: مقدار ما بين طَرَف الإِبْهام وطَرَف المُشيرة، وفَتَرتُ الشَّيءَ فَتْراً بفِتري، وشَبَرْته شَبْراً بشِبري.
والفَترةُ: ما بين كلِّ رسولٍ إلى رسولٍ.
رفت:
رَفَتُّ الشيءَ بيَدي رَفْتاً فارفَتَّ كما يَرْفَتُّ العَظْمُ البالي والمَدَرُ ونحوُه حتى يَصيرَ رُفاتاً فيَتَرَقَّتُ أي يتكَسَّرُ.
فرت:
ماءٌ فُراتٌ أي عَذْبٌ، والفُروتةُ مصدرٌ، ولو قيل: ماءٌ فَرْتٌ، لكانَ صَواباً.

##### Türkçe

باب **التاء** و**الراء** و**الفاء** معهما
**ت ر ف**، **ف ت ر**، **ف ر ت**، **ر ف ت** مستعملات

**ترف**:
**التَّرَف**: yiyeceğin nimetlendirilmesi; ve **صَبِيٌّ مُتْرَفٌ**; ve **المُتْرَفُ**: yaşayışı kendisine genişletilmiş olan, onda himmet az olan; ve “Allah onu nimetlendirdi” (**وأتْرَفَه اللهُ**).
Ve **التُّرْفةُ** ve **الطِرُّمْة** alt dudağın ortasındadır; o, yaratılıştan çıkıntılı bir bendir; ve sıfatı **أتْرَفُ**’tur.
Ve **التُّرْفةُ**: kendini onunla **تَتريفاً** rahatlatıp hafiflettiğin her şeydir, onu (nefsi) ondan hafiflettiğin zaman.

**فتر**
**فَتَرَ** **فُتُوراً**: keskinliğinden duruldu; şiddetinden sonra yumuşadı.
Ve **طَرْفٌ فاتِرٌ**: onda **فُتُورٌ** ve sükûnet vardır; ve bakışı keskin değildir.
Ve bedeninde bir **فَتْرةً** bulur; yani bir zayıflık; senin “falanca yaşlandı, yaşlanma olarak; ve onun üzerinde bir yaşlılık vardır” demen gibi.
Ve **الفِترُ**: başparmağın ucu ile işaret parmağının ucu arasındaki miktardır; ve “şeyi elimle **فَتْراً** **بِتْري** ile ölçtüm” ve “onu **شَبْراً** **بِشِبري** ile karışladım.”
Ve **الفَترةُ**: her bir resul ile bir resul arasındaki (zaman).

**رفت**:
Şeyi elimle **رَفْتاً** **رَفَتُّ** da, eskimiş kemik ve kerpiç ve benzeri nasıl **يَرْفَتُّ** ise o da **ارفَتَّ** etti; ta ki **رُفاتاً** oluncaya kadar; böylece **يَتَرَقَّتُ** yani parçalanır.

**فرت**:
**ماءٌ فُراتٌ** yani tatlıdır; ve **الفُروتةُ** bir mastardır; ve eğer “**ماءٌ فَرْتٌ**” denilseydi, doğru olurdu.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%AA/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الرُفاتُ: الحُطام. قال الله تعالى: "وقالوا أَئِذَا كُنَّا عظاماً ورُفاتاً". قال الأخفش: تقول منه رَفَتُّ الشيءَ فهو مَرْفوتٌ، إذا فُتَّ.

##### Türkçe

**الرُفاتُ**: kırıntı. Allah Teâlâ dedi ki: "Ve dediler: Biz kemikler ve **رُفاتاً** olduğumuzda mı?". **الأخفش** dedi ki: Ondan şöyle dersin: **رَفَتُّ** şeyi, o da **مَرْفوتٌ**dur; eğer ufalanmışsa.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%AA/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ت ر ف
ترف ، تفر ، رفت ، فتر ، فرت : ( مستعملة ) .
( ترف ) : قال الليث : التُّرْفَةُ والطُّرْمَةُ من وَسط الشفة خِلْقَةً وصاحبها أَتْرَفُ .
وقال غيره : التُّرفةُ النَّعْمَةُ ، وصبيٌّ مَتَرَّف إذا كان مُنَعَّمَ البَدَنِ مُدَلَّلاً ، والمُتْرَفُ الذي أَبْطَرَتْهُ النِّعْمة ، وسَعَةُ العَيْشِ .
وقال ابن عرفة : المترف المتروك يصنع ما يشاء لا يمنع منه ، وقيل للمتنعِّم : مُترف لأنه مُطلق له لا يمنع من تنعم ، أَمَرْنَا مُتْرفيها ، قال قتادة جبابرتها .
تفر : أبو عُبيد عن الأصمعي : التِّفْرَةُ من الإنسان الدائرة التي عند الأنف وسط الشفة العليا .
وقال ابن الأعرابيّ : يقال لهذه الدائرة : تَفِرَة وتُفْرَة وتُفَرَة وتِفْرَة .
وقال الطِّرمّاح :
لها تَفِرَاتٌ تحتَها وقُصَارها
إلى مَشْرَةٍ لم تَعْتَلِقْ بالمحاجِنِ
وقال أبو عمرو : التَّفِرَاتُ من النبات ما لا تَسْتَمْكِنُ منه الرَّاعِيةُ لِصِغَرِها وأرض مُتْفِرَةٌ فيها تَفِرَاتٌ .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : التَّافِرُ الوَسِخُ من الناس ، ورجل تَفِرٌ وتَفْرَانُ .
قال : وأَتْفَرَ الرَّجُلُ إذا خَرَج شَعْر أَنْفِه إلى تِفْرَتِه وهو عيب .
رفت : يقال : رَفَتُّ الشيءَ وحطَمتُه وكَسْرتُه ، والرُّفاتُ الحطامُ من كل شيء تَكسَّر ، يقال : رَفَتَ عِظامَ الجَزُور رَفْتاً إذا كَسَرَها ليَطبُخها ويستخرجَ إهالَتها .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الرُّفَتُ التِّبْنُ .
ويقال في مَثَلٍ : أَنا أَغْنَى عنك من التُّفَهِ عن الرُّفَتِ ، والتُّفَهُ عَنَاقُ الأرض وهو ذو نابٍ لا يَرْزأُ التِّبْنَ والكَلأَ والتُّفَهُ تكتب بالهاء والرُّفَتُ بالتاء .
فرت : الفُرَاتُ : أعذَبُ المِياه قال الله جلّ وعزّ : ( هَاذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ وَهَاذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ ) ( الفرقان : 53 ) وقد فَرُتَ الماءُ يَفْرُتُ فُروتَةً إذا عَذُبَ فهو فُرَاتٌ .
وقال ابن الأعرابي : فَرِتَ الرجلُ بكسر الراء إذا ضَعُفَ عقله بعد مُسْكَةٍ .
فتر : قال الليث : فَتَرَ فلان يَفْتُرُ فُتوراً إذا سكن عن حِدَّتِه ولانَ بَعْدَ شِدَّتِه ، وطَرْفٌ فاتِرٌ فيه فُتورٌ وسُجُوٌّ ليس بِحادِّ النظر .
ويقال : أَجِدُ في نفسي فَتْرَةً وهي كالضَّعْفَةِ ، ويقال للشيخ قد عَلَتْهُ كَبْرَةٌ
وعَرَتْهُ فَتْرَةٌ ، والفِترُ قَدْرُ ما بين طَرَفِ الإبهام وطَرَفِ الْمُسَبِّحَة ، وقد فَتَرْتُ الشيءَ إذا قَدَّرْتَهُ بِفِتْرِك ، كما تقول : شَبَرْتُهُ بِشِبْرِي .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : أَفْتَرَ الرجُلُ إذا ضَعُفَتْ جُفُونه فانكسر طَرْفُه .
وفي الحديث أنه عليه السلام : نهَى عن كل مُسْكِرٍ ومُفَتِّر ؛ فالمسْكر الذي يُزيل العقل إذا شُرِبَ والْمُفَتِّر الذي يُفَتِّرُ الجسدَ إذا شُرِبَ ، وماءٌ فاتِرٌ بيْن الحارّ والبارد .
وقال ابن مُقبل يصف غَيْثاً :
تَأَمَّلْ خَلِيليِ هَلْ تَرَى ضَوْءَ بارقٍ
يَمانٍ مَرَتْه رِيحُ نَجْدٍ فَفَتّرَا
قال حمّاد الراوية : فتَّرَ أي أقامَ وسَكَن .
وقال الأصمعيّ : فتَّرَ مَطَرَ فَرَّغَ ماءَه وكَفَّ وتَحيَّر .
أبو زيد : الفُتْرُ النَّبِيةُ وهو الذي يُعْمَلُ من خُوصٍ يُنْخَل عليه الدقيقُ كالسُّفْرة .

##### Türkçe

ت ر ف
ترف ، تفر ، رفت ، فتر ، فرت : (kullanılan) .

( **ترف** ) : Leys dedi: **التُّرْفَةُ** ve **الطُّرْمَةُ** yaratılışça dudağın ortasındandır; sahibi **أَتْرَفُ**tur.
Başkası dedi: **التُّرفةُ** nimettir; beden bakımından nimetlendirilmiş, şımartılmış ise çocuğa **مَتَرَّف** denir; **المُتْرَفُ** ise nimetin ve geçim genişliğinin kendisini azdırdığı kimsedir.
İbn Arafe dedi: **المترف**; engellenmeyen, dilediğini yapan, ondan men olunmayan (kimsedir). Nimetlenen kimseye **مُترف** denildi; çünkü ona serbest bırakılmıştır, nimetlenmekten men olunmaz. **أَمَرْنَا مُتْرفيها**; Katâde dedi: onların zorba ileri gelenleri.

تفر : Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **التِّفْرَةُ** insandan, burun yanında, üst dudağın ortasındaki dairedir.
İbnü’l-A‘râbî dedi: bu daireye şöyle denir: **تَفِرَة** ve **تُفْرَة** ve **تُفَرَة** ve **تِفْرَة**.
Tırimmâh dedi:
لها **تَفِرَاتٌ** تحتَها وقُصَارها
إلى مَشْرَةٍ لم تَعْتَلِقْ بالمحاجِنِ
Ebû Amr dedi: **التَّفِرَاتُ** bitkiden, küçüklüğünden dolayı otlayanın ondan (yemeye) güç yetiremediği şeydir; **أرض مُتْفِرَةٌ** (de) içinde **تَفِرَاتٌ** bulunan (arazidir).
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **التَّافِرُ** insanlardan pis olan (kimsedir); ve **رجل تَفِرٌ** ve **تَفْرَانُ**.
Dedi: adam **أَتْفَرَ** olur; burnunun kılı **تِفْرَتِه**’sine doğru çıktığında; bu bir ayıptır.

رفت : denir ki: **رَفَتُّ** şeyi; onu parçaladım ve kırdım. **الرُّفاتُ**; kırılan her şeyden kırıntı, döküntüdür. Denir ki: **رَفَتَ عِظامَ الجَزُور رَفْتاً**; onu pişirsin ve iç yağını çıkarsın diye kemiklerini kırdığında.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الرُّفَتُ** samandır.
Ve bir meselde denir: **أَنا أَغْنَى عنك من التُّفَهِ عن الرُّفَتِ**. **التُّفَهُ** yerin anâk’ıdır; o, diş sahibi olandır; samanı ve otu eksiltmez. **التُّفَهُ** **الهاء** ile yazılır; **الرُّفَتُ** ise **التاء** ile.

فرت : **الفُرَاتُ**: suların en tatlısıdır. Allah, aziz ve celil, dedi: ( **هَاذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ وَهَاذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ** ) (el-Furkân: 53). Su **فَرُتَ** olur, **يَفْرُتُ فُروتَةً**; tatlılaştığında; o hâlde o **فُرَاتٌ**tır.
İbnü’l-A‘râbî dedi: adam **فَرِتَ** olur; **الراء**’yı kesre ile (okuyarak); bir tutunmadan sonra aklı zayıfladığında.

فتر : Leys dedi: falan kimse **فَتَرَ يَفْتُرُ فُتوراً**; keskinliğinden sakinleştiğinde ve şiddetinden sonra yumuşadığında. **وطَرْفٌ فاتِرٌ**; onda **فُتورٌ** ve **سُجُوٌّ** vardır; bakışı keskin değildir.
Ve denir: nefsimde **فَتْرَةً** buluyorum; o, zayıflık gibidir. Ve yaşlıya denir: üzerine bir ihtiyarlık gelmiştir ve ona bir **فَتْرَةٌ** arız olmuştur. **الفِترُ**; başparmağın ucu ile işaret parmağının ucu arasının miktarıdır. Ve ben şeyi **فَتَرْتُ**; onu **بِفِتْرِك** ile takdir ettiğimde; senin: onu benim karışımla ölçtüm demen gibi.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: adam **أَفْتَرَ** olur; göz kapakları zayıfladığında, bakışı kırılıp düştüğünde.
Hadiste: onun (sallallahu aleyhi ve sellem) her **مُسْكِرٍ** ve **مُفَتِّر**den nehyettiği (gelmiştir); **المسْكر**; içildiğinde aklı gideren şeydir; **الْمُفَتِّر** ise içildiğinde bedeni gevşeten şeydir. Ve **ماءٌ فاتِرٌ**; sıcak ile soğuk arasındadır.
İbn Mukbil, bir yağmuru vasfederek dedi:
تَأَمَّلْ خَلِيليِ هَلْ تَرَى ضَوْءَ بارقٍ
يَمانٍ مَرَتْه رِيحُ نَجْدٍ فَفَتّرَا
Hammâd er-Râviye dedi: **فتَّرَ**; yani ikamet etti ve sakinleşti.
Asmaî dedi: **فتَّرَ مَطَرَ**; suyunu boşalttı, kesti ve duraksadı.
Ebû Zeyd: **الفُتْرُ**; **النَّبِيةُ**dir; o, hurma yaprağı lifinden yapılan, üzerinde unun elendiği, sofra gibi olan şeydir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%AA/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والفاء وما يثلثهما)
  (رفق)  الراء والفاء والقاف أصلٌ واحدٌ يدلُّ على موافقةٍ ومقاربةٍ بلا عُنْف. فالرِّفق: خلاف العُنْف؛ يقال رفَقْتُ أْرْفُق. وفي الحديث: "إنّ الله جلّ ثناؤه يحبُّ الرِّفْق في الأمر كله".
  هذا هو الأصل ثم يشتقّ منه كلُّ شيءٍ يدعو إلى راحةٍ وموافَقة. والمرفق([1]) مَِرفق الإنسان؛ لأنه يستريح في الاتِّكاء عليه. يقال ارتَفَق الرّجلُ: إذا اتَّكأ على مَِرفقه في جلوسه. ومن ذلك الحديثُ لمّا سأل الأعرابيُّ عن رسول الله صلى الله عليه وسلم، قيل له: "هو ذاكَ الأمغَرُ المرتَفِقُ"، أي المتَّكئ على مَِرفقه.ويقال فيه مَرْفِق ومِرْفَق، حكاهما ثعلب. والرُِّفْقَة: الجماعة ترافِقُهم في سفرك؛ واشتقاقه من الباب، للموافَقة، ولأنَّهم إذا تَمَاشَوْا تحاذَوْا بمرافقِهم. قال الخليل: الرُِّفْقة في السفر: الجماعة الذين يرافِقونك، فإذا تفرَّقْتم ذهب اسمُ الرُِّفقة. قال: والرّفيق: الذي يرافقك، وهو أن يجمعَك وإياه رفْقة؛ وليس يذهب اسمُه إذا تفرَّقْتُما. والمُرْفِق: الأمر الرَّافِقُ بك. والرِّفاقُ: حبلٌ يشدُّ به مَِرفق البعير إلى وَظيفِهِ. وهو قوله:
  * كذاتِ الضِّغْنِ تَمْشِي في الرِّفاقِ([2]) *
  والمِرْفق: المِرْحاض، والجمع مَرَافِق. ويقال ارتفَقَ الرّجلُ ساهراً، إذا بات على مَِرفقِهِ لا ينام. وشاةٌ مُرَفَّقَةٌ([3]): يداها بَيْضاوانِ إلى المرفقين. والرَّفَق: انفتالٌ عن الجنب؛ ناقةٌ رَفْقاءُ، وجملٌ أرفَقُ. ويقال ماءٌ رَفَقٌ ومَرتعٌ رفَقٌ، أي سهلُ المطْلَب.
  (رفل)  الراء والفاء واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على سَعةٍ ووُفُورٍ. من ذلك رَفَل في ثيابه يَرْفُل، وذلك إذا طالَتْ عليه فجَرَّها. والرِّفَلُّ: الفَرَس الطويل الذّنَب.
  (رفن)  [الراء والفاء والنون ليس أصلاً([4])]، وإنّما النُّون [في رِفَنٍّ] مبدلةٌ من لام؛ لأنّه في الأصل رِفَلٌّ. فأما قولهم ارفأَنَّ، إِذا سكَنَ، فإنّ النون فيه زائدة.
  (رفه)  الراء والفاء والهاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على نَعمةٍ وسَعة مَطْلَبٍ. من ذلك الرِّفْهُ، وهو أن تَرِدَ الإِبلُ كلَّ يومٍ متى شاءت. قال الشاعر([5]):
يَشْرَبْنَ رِفْهاً عِراكاً غيرَ صادرةٍ *** وكلُّها كارعٌ في الماء مُغْتَمِرُ  ومن ذلك الرَّفاهَةُ في العَيش والرّفاهِية. ويقال: بينَنَا وبين فلانٍ ليلةٌ رافهة، أي ليِّنة السّيرِ لا تُعيِي. ومن ذلك الإرفاه: كثرة [التدَهُّن([6])]، وهو من الرِّفْه الذي ذكرناه. ورُفِّه عنه: إذا نُفِّس عنه الكَربُ.
  (رفو/أ)  الراء والفاء والحرف المعتل أو الهمزة أصلٌ واحد يدلُّ على موافقةٍ وسكون وملاءَمة. من ذلك رفَوْتُ الثَّوْبَ أرفُوه، ورفَأته أرفَؤه. ورفَوْت الرّجلَ، إذا سكَّنْته من رُعْب. قال:
رَفَوْنِي وقالُوا يا خُوَيلِد لا تُرَعْ *** فقلتُ وأنكرتُ الوجوهَ هُمُ هُمُ([7])  والمرافاة([8]): الاتِّفاق. قال:
ولمَّا أنْ رأيتُ أبَا رُوَيمٍ *** يُرَافِينِي ويَكرَهُ أن يُلاما([9])  والرِّفاء: الاتِّفاق والالتحام. ومن ذلك الحديث "أنّه نَهَى أن يقال بالرِّفاء والبنين". يقال ذلك لِلْمُمْلِك. ومن الباب أرفَأْتُ إليه، إِذا لَجَأْتَ إِليه. وأرفأْتُ فلاناً في البيع، إذا زِدْتَه محاباة. ومنه أرفأْتُ السّفينةَ، إذا قرّبْتَها للشَّطّ. وذلك المكان مَرْفَأٌ.
  ومما شذَّ عن الباب: اليَرْفَئِيُّ، قال قوم: هو راعي الغَنَم؛ وقال قومٌ: هو الظليم. ويقال: بلْ كل نافرٍ يَرْفَئِيٌّ.
  (رفت)  الراء والفاء والتاء أصلٌ واحد يدلُّ على فَتٍّ ولَيٍّ. يقال رفَتُّ الشّيءَ بيدي، إِذا فتَتَّه حتّى صارَ رُفاتا. وارْفَتَّ الحَبْلُ، إذا انقطع. واشتُقّ منه رفَتَ عُنقَه، إِذا دقَّها وَلَفَتَها [و] لوَاها.
  (رفث)  الراء والفاء والثاء أصلٌ واحدٌ، وهو كلُّ كلام يُستَحْيا من إظهاره. وأصلُه الرَّفَثُ، وهو النِّكاح. قال الله جلّ ثناؤُه: {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إلى نِسَائِكُمْْ [البقرة 187]. والرّفَث: [الفُحْش] في الكلام. يقال أَرْفَثَ وَرَفَثَ.
  (رفد)  الراء والفاء والدال أصلٌ واحدٌ مطّرد منقاس، وهو المعاوَنة والمظاهَرة بالعَطاء وغيره. فالرَّفْد مصدر رفَدَهُ يَرْفِدُه، إذا أعطاه. والاسم الرِّفْد. وجاء في الحديث: "ويكون الفَيْء رِفْداً"، أي يكون صِلاتٍ لا يوضَع مواضِعَه. ويقال ارتفَدْتَ من فلانٍ: أصبْتُ من كَسبه. وأُرفِدت المال: اكتسبته. والرافد: المُعين، والمُرْفِدُ أيضاً. ورفَدَ بنو فلانٍ فلاناً، إذا سَوَّدُوه عليهم وعظَّموه، وهو مرفَّد. والرّافِدانِ: دِجْلةُ والفرات. قال الفرزدق:
بَعثْتَ على العِراق ورافديْهِ *** فَزَارِيّاً أحَذَّ يَدِ القَميصِ([10])  وترافدوا، إذا تعاوَنُوا عليه، والرِّفادة: شيءٌ كانت قريش تُرَافِدُ به في الجاهلية، يُخرِج كلُّ إنسانٍ شيئاً، ثم يشترون به للحاجِّ طعاماً وزَبيباً وشراباً. والرَّوافِد: خشب السَّقف؛ وهو من الباب؛ لأنه يُرفدَ بها السَّقْف. قال:
روافِدُه أكرمُ الرّافداتِ *** بَخٍ لك بَخٍّ لبَحْرٍ خِضَمّْ([11])  والمرفد: العُظَّامَة التي تعظِّم بها الرّسْحاء عَجِيزتَها. ومن الباب الرِّفْد، وهو القَدَح الضَّخم؛ وهو الرَّفْد والمِرْفَد أيضاً.
  ويقال المِرْفَد: الإناء الذي يُقْرَى فيه. والرَّفُود: الناقة تملأ الرِّفْد، وهو القدح الضخم، في حَلْبةٍ واحدة. والرُّفَيْدات: قومٌ من العرَب.
  (رفز)  الراء والفاء والزاء ليس هو عندنا أصلاً، لكنَّهم قالوا: إنّ الرّفْز الضَّرْب؛ يقال ما يَرْفِزُ منه عِرْقٌ: أي ما يضرِب. قال:
وبلدةٍ للداء فيها غامِزُ *** مَيْتٍ بها العِرقُ الصَّحيح الرَّافِزُ([12])  (رفس)  الراء والفاء والسين قريبٌ من الباب الذي قبله، إلا أنّ في كتاب الخليل: الرَّفْس: الصَّدْمة في الصَّدر بالرِّجْل.
  (رفش)  الراء والفاء والشين ليس* شيئاً. ويقولون: الرَّفْش الأكل.
  (رفص)  الراء والفاء والصاد فيه كلمة واحدة. يقولون: ارتَفَص السِّعْر: غَلاَ. فأما الرُّفْصَة فالماءُ يكون بين القوم نَوْبةً. ويقال إنه مقلوب من الفُرْصة. يقال: هم يتفارصُون الماءَ بينهم ويترافصون، إذا تناوبوا. وقد كتب البابُ في موضعه.
  (رفض)  الراء والفاء والضاد أصلٌ واحد، وهو التَّرك، ثم يشتقّ منه. يقال رَفَضْتُ الشيءَ: تركته. هذا هو الأصل، ثم يشتقّ منه ارفَضَّ الدّمْعُ من العين: سال، كأنه تَرَكَ موضِعَه. وكلُّ متفرّقٍ مرفَضّ. ويقال للطَّريق المتفرِّقة أخادِيده: رِفَاض. قال:
  * كالعِيسِ فَوقَ الشَّرَكِ الرِّفاضِ([13]) *
  والرَّفَض: الفِرَق، في قول ذي الرُّمّة:
  * بها رَفَضٌ مِنْ كلِّ خَرْجَاء صَعْلةٍ([14]) *
  أي فِرَق. وفي القِربة رفَضٌ من ماءٍ: مثلُ الجُرْعة، كأنها رُفِضَت فيه. يقال فيه رفَّضْتُ. ورُفُوض الأرض: مواضعُ لا تُمْلَك، كأنها رُفِضت. والرَّاوفض: جنودٌ تَركوا أميرَهم وانصَرفوا. ويقال: رجلٌ رُفَضَةٌ، للذي يُمسِك الشيءَ ثم لا يلبثُ أن يدَعَه، ويقال رَفَضَ النّخلُ، وذلك إِذا انتشر عِذْقه وسقط قِيقاؤُه. ويقال في أرضِ بني فلانٍ رُفوض من كلأ، إذا كان متفرِّقاً بعيداً بعضُه من بعض، وقال بعضهم: مَرافِضُ الوادي: مَفاجرُه، وذلك حيث يرفضُّ إليه السَّيل. قال ابن السّكيت: راعٍ رُفضَةٌ قُبَضَة، للذي يقبض الإبلَ ويجمعها، فإذا صار إلى الموضع الذي [تحبُّه و] تهواه [رفَضَها([15])] فتركها ترعَى حيث شاءت تذهب وتجيء.
  (رفع)  الراء والفاء والعين أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على خلاف الوضع. تقول: رفعتُ الشيءَ رفعاً؛ وهو خلاف الخَفْض. ومَرفُوع الناقةِ في سيرها: خلاف المَوْضوع. قال طرَفة:
مَوضُوعُها زَوْلٌ ومرفوعها *** كمَرِّ صَوْبٍ لِجبٍ وَسْطَ ريحْ([16])  يقال رَفَع البعيرُ ورَفَّعته أنا.
  ومن الباب الرَّفع: تقريب الشيء. قال الله جلّ ثناؤُه: ﴿وَفُرُشٍ مَرْفُوعَةٍ﴾ [الواقعة 34]، أي مقرَّبة لهم. ومن ذلك قوله رَفَعْتُه للسُّلطان، ومصدر ذلك الرُِّفْعانُ ويقال للناقة إذا رفَعت اللِّبَأ في ضَرعها: هي رافعٌ. والرفع: إذاعة الشيء وإظهارُه. ومنه الحديث، قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "كلُّ  رافِعَة رفعَتْ علينا من البَلاغ([17]) فقد حرَّمتُها"، أي كلُّ جماعةٍ مبلِّغة تبلّغ عنا فلتبلّغ أنِّي حرَّمْتُ المدينَةَ. وذلك كقولهم رَفَع فلانٌ على العامل، وذلك إذا أذاعَ خَبرَه ورَفْع الزَّرعِ: أن يُحمل بعد الحَصاد إلى البَيْدر؛ يقال هذه أيّام الرَِّفاع.
  (رفغ)  الراء والفاء والغين كلمةٌ تدل على ضَعةٍ ودناءة. فالرَّفْغ ألأَمُ الوادِي وشرُّه تُراباً. والرُّفْغ: أصل الفخِذ، وكلُّ موضع اجتمع فيه الوَسَخ. وفي الحديث: "كيف لا أُوهِمُ ورُفْغُ أحدِكم بين ظُفْره وأنملته([18])". والأَرفاغ من الناس: السِّفْلة. فأما قولهم عيشٌ رافغ ورفيغ: طيّب واسع، فهذا له وجهان: إمّا أن يكونَ الغَينُ منقلبةً عن الهاء فيكون من الرَّفْه، وإمَّا أن يكون شُبِّه مالُه في كثرته برَفْغ التُّراب، يراد به الكثرة.
---------------------------------------------------------------
([1]) المرفق كمنبر ومجلس.
([2]) البيت لبشر بن أبي خازم، كما في اللسان (رفق) والمخصص (7: 153/ 13: 129).
([3]) ذكرت هذه الكلمة في القاموس، ولم ترد في اللسان.
([4]) أثبت هذه التكملة مطاوعة لطريقة ابن فارس، وللحاجة إليها.
([5]) هو لبيد. ديوانه 52 طبع 1880 واللسان (رفه، غمر). وفي الموضع الأول من اللسان "غير صادية"، وقد أشير إليها في شرح الديوان. وفي جميع المواضع: "فكلها كارع".
([6]) التكملة من المجمل واللسان. وفي الحديث "أنه نهى عن الإرفاء".
([7]) البيت لأبي خراش الهذلي، كما في اللسان (رفأ، رفا)، وهو مطلع قصيدة له في شرح السكري 71 والقسم الثاني من مجموعة أشعار الهذليين 62. و انظر الخزانة (1: 211).
([8]) في الأصل: "والرافات"، صوابه في المجمل.
([9]) البيت في المجمل واللسان (رفا) والخزانة (1: 211). وفي الأصل: "أبا ذريم" صوابه من المراجع السابقة.
([10]) ديوان الفرزدق 487 واللسان (رفد، حذذ) والكامل 479 ليبسك والمعارف 179 والشعراء (ترجمة الفرزدق) وزهر الآداب (1: 21) والأغاني (19: 17) وكنايات الجرجاني 74 والحيوان (5: 197/6: 510). وفي المجمل: "أأطعمت".
([11]) البيت في اللسان (بخخ، رفد) وقد سبق في (بخ).
([12]) البيتان في اللسان (رفز، رقز) حيث أنشد في الموضع الأخير رواية "الراقز"، وكلاهما بمعنى. وفي الأصل: "رافز"، صوابه "الرافز"، أي إن العرق الصحيح يموت بها من الفزع.
([13]) البيت لرؤبة في ديوانه 82 واللسان (رفض). ورواية ابن فارس تطابق رواية الجوهري.  قال ابن بري: "صوابه: بالعيس، لأن قبله:
* يقطع أجواز الفلا انقضاضي *".
([14]) عجزه كما في الديوان 516 واللسان (رفض): *وأخرج يمشي مثل مشي المخبل*
([15]) هذه التكملة والتي قبلها من المجمل.
([16]) في ديوان طرفة 13: "مرفوعها زول وموضوعها"، وبهذه الرواية صحح ابن بري رواية البيت. انظر اللسان. وسيعيده في (وضع).
([17]) ويروى أيضاً "من البلاغ" بضم الباء وتشديد اللام، أي المبلغين.
([18]) الأنملة: رأس الإصبع، وفيها تسع لغات تثليث الهمزة مع تثليث الميم.
ـ

##### Türkçe

(باب **الراء** ve **الفاء** ve ikisini üçleyen şeyler)

  (**رفق**)  **الراء** ve **الفاء** ve **القاف** tek bir asıldır; şiddet olmaksızın bir uygunluğa ve yakınlığa delâlet eder. Şu hâlde **الرِّفق**: şiddetin zıddıdır; “**رفَقْتُ** **أْرْفُق**” denir. Hadiste: “Allah—yüce övgüsü—işin hepsinde **الرِّفْق**i sever” (buyurulmuştur).

  Bu asıldır; sonra ondan, rahatlığa ve uygunluğa çağıran her şey türetilir. Ve **المرفق**([1]) insanın dirseğidir; çünkü ona dayanmakta rahat eder. “**ارتَفَق** adam”: oturuşunda dirseğine dayanırsa (denir). Ve bundan, bedevî Resûlullah صلى الله عليه وسلم hakkında sorunca olan hadis: ona “O, şu **الأمغَرُ المرتَفِقُ**tur” denildi; yani dirseğine dayanmış olan. Ve onda **مَرْفِق** ve **مِرْفَق** denir; ikisini de Sa‘leb nakletti. Ve **الرُِّفْقَة**: yolculuğunda onlarla birlikte gittiğin topluluk; onun türeyişi babdandır: uygunluk içindir; ve çünkü yürüdüklerinde dirsekleriyle hizalanırlar. Halîl dedi: yolculukta **الرُِّفْقة**: sana arkadaşlık eden topluluktur; ayrıldığınızda **الرُِّفقة** adı gider. Dedi: ve **الرّفيق**: sana arkadaşlık eden kimsedir; o, seni ve onu bir **رفْقة**de toplamasıdır; ikiniz ayrıldığınızda onun adı gitmez. Ve **المُرْفِق**: sana yumuşak davranan iş. Ve **الرِّفاقُ**: devenin dirseğini bileğine bağlamakla bağlanan ip. Ve o, şu sözdür:
  * **كذاتِ الضِّغْنِ تَمْشِي في الرِّفاقِ**([2]) *
  Ve **المِرْفق**: hela; çoğulu **مَرَافِق**. Ve “**ارتفَقَ** adam uykusuz olarak”: dirseği üzerinde, uyumadan geceleyince (denir). Ve **شاةٌ مُرَفَّقَةٌ**([3]): iki eli dirseklere kadar beyaz olan (koyun). Ve **الرَّفَق**: yan taraftan bir dönüştür; **ناقةٌ رَفْقاءُ** ve **جملٌ أرفَقُ**. Ve “**ماءٌ رَفَقٌ** ve **مَرتعٌ رفَقٌ**” denir; yani istenmesi kolay.

  (**رفل**)  **الراء** ve **الفاء** ve **اللام** tek bir asıldır; genişliğe ve bolluğa delâlet eder. Bundan: “elbisesinde **رَفَل** eder **يَرْفُل**”; bu, ona uzayıp da onu sürüklediği zamandır. Ve **الرِّفَلُّ**: kuyruğu uzun at.

  (**رفن**)  [**الراء** ve **الفاء** ve **النون** asıl değildir([4])]; ancak **النُّون** [**رِفَنٍّ** içinde] bir **لام**dan بدل edilmiştir; çünkü asılda **رِفَلٌّ**dur. Ama onların “**ارفأَنَّ**” sözü: sakinleştiği zaman; onda **النون** ziyadedir.

  (**رفه**)  **الراء** ve **الفاء** ve **الهاء** tek bir asıldır; nimete ve istek genişliğine delâlet eder. Bundan **الرِّفْهُ**: develerin her gün, ne zaman isterlerse suya gelmesidir. Şair([5]) dedi:
يَشْرَبْنَ رِفْهاً عِراكاً غيرَ صادرةٍ *** وكلُّها كارعٌ في الماء مُغْتَمِرُ
  Ve bundan: yaşayışta **الرَّفاهَةُ** ve **الرّفاهِية**. Ve “bizimle falan arasında **ليلةٌ رافهة** vardır” denir; yani yürüyüşü yumuşak, yormaz. Ve bundan **الإرفاه**: [**التدَهُّن**([6])] çokluğu; o, zikrettiğimiz **الرِّفْه**dendir. Ve “ondan **رُفِّه**”: sıkıntı ondan giderilince (denir).

  (**رفو/أ**)  **الراء** ve **الفاء** ve illetli harf yahut hemze tek bir asıldır; uygunluğa, sükûna ve uyuma delâlet eder. Bundan: “**رفَوْتُ** elbiseyi **أرفُوه**” ve “**رفَأته** **أرفَؤه**”. Ve “adamı **رفَوْت**”: onu korkudan sakinleştirdiğinde (denir). Dedi:
رَفَوْنِي وقالُوا يا خُوَيلِد لا تُرَعْ *** فقلتُ وأنكرتُ الوجوهَ هُمُ هُمُ([7])
  Ve **المرافاة**([8]): anlaşma. Dedi:
ولمَّا أنْ رأيتُ أبَا رُوَيمٍ *** يُرَافِينِي ويَكرَهُ أن يُلاما([9])
  Ve **الرِّفاء**: anlaşma ve kaynaşma. Ve bundan hadis: “**بالرِّفاء والبنين** denilmesini yasakladı.” Bu, evlenen kimseye söylenir. Ve babdandır: “ona **أرفَأْتُ**”: ona sığındığın zaman. Ve “satışta falanı **أرفأْتُ**”: onu kayırma ile artırdığında. Ve ondan: “gemiyi **أرفأْتُ**”: onu kıyıya yaklaştırdığında. Ve o yer **مَرْفَأٌ**dur.

  Ve babdan şâz olanlardan: **اليَرْفَئِيُّ**; bir kavim dedi: o koyun çobanıdır; bir kavim dedi: o devekuşu erkeğidir. Ve denir: bilakis her ürkek olan **يَرْفَئِيٌّ**dir.

  (**رفت**)  **الراء** ve **الفاء** ve **التاء** tek bir asıldır; ufalama ve bükmeye delâlet eder. “Şeyi elimle **رفَتُّ**”: onu ufalayıp **رُفاتا** oluncaya kadar (yaptığında) (denir). Ve “ip **ارْفَتَّ**”: koptuğu zaman. Ve ondan türetildi: “boynunu **رفَتَ**”: onu inceltip büküp [ve] çevirdiği zaman.

  (**رفث**)  **الراء** ve **الفاء** ve **الثاء** tek bir asıldır; o, açığa vurulmasından haya edilen her sözdür. Aslı **الرَّفَثُ**tur; o da cinsel birleşmedir. Allah—yüce övgüsü—dedi: {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إلى نِسَائِكُمْْ [البقرة 187]. Ve **الرّفَث**: sözde [**الفُحْش**]tur. “**أَرْفَثَ** ve **رَفَثَ**” denir.

  (**رفد**)  **الراء** ve **الفاء** ve **الدال** tek bir asıldır; düzenli, kıyaslıdır; o, bağış ve başkasıyla yardımlaşma ve destekleşmedir. Şu hâlde **الرَّفْد**: “ona verdi” mânasında **رفَدَهُ يَرْفِدُه**nun masdarıdır. İsim **الرِّفْد**dir. Hadiste geldi: “**الفَيْء** **رِفْداً** olur”; yani yerlerine konulmayan bağışlar olur. Ve “falancadan **ارتفَدْتَ**”: onun kazancından elde ettim (denir). Ve “malı **أُرفِدت**”: onu kazandım. Ve **الرافد**: yardımcı; **المُرْفِدُ** da (öyledir). Ve “falancanın oğulları falanı **رفَدَ**”: onu üzerlerine efendi kıldıklarında ve büyüttüklerinde; o **مرفَّد**dir. Ve **الرّافِدانِ**: Dicle ve Fırat. Ferazdak dedi:
بَعثْتَ على العِراق ورافديْهِ *** فَزَارِيّاً أحَذَّ يَدِ القَميصِ([10])
  Ve “**ترافدوا**”: ona karşı yardımlaştıkları zaman. Ve **الرِّفادة**: câhiliyede Kureyş’in onunla yardımlaştığı bir şeydi; her insan bir şey çıkarır, sonra onunla hacıya yiyecek, kuru üzüm ve içecek satın alırlardı. Ve **الرَّوافِد**: tavanın keresteleri; o babdandır; çünkü tavan onunla desteklenir. Dedi:
روافِدُه أكرمُ الرّافداتِ *** بَخٍ لك بَخٍّ لبَحْرٍ خِضَمّْ([11])
  Ve **المرفد**: **الرّسْحاء**ın kuyruğunu büyüttüğü büyüklüktür. Ve babdandır **الرِّفْد**: büyük kadehtir; o **الرَّفْد** ve **المِرْفَد** de (denir).

  Ve **المِرْفَد** denir: içinde ikram edilen kap. Ve **الرَّفُود**: bir sağımda **الرِّفْد**i—o büyük kadehtir—dolduran deve. Ve **الرُّفَيْدات**: Araplardan bir kavim.

  (**رفز**)  **الراء** ve **الفاء** ve **الزاء** bize göre asıl değildir; lâkin dediler ki: **الرّفْز** vurmadır; “ondan bir damar **يَرْفِزُ**”: yani atar (denir). Dedi:
وبلدةٍ للداء فيها غامِزُ *** مَيْتٍ بها العِرقُ الصَّحيح الرَّافِزُ([12])

  (**رفس**)  **الراء** ve **الفاء** ve **السين** bir önceki bab’a yakındır; ancak Halîl’in kitabında: **الرَّفْس**: ayakla göğse vuruştur.

  (**رفش**)  **الراء** ve **الفاء** ve **الشين** bir şey değildir. Ve derler: **الرَّفْش** yemektir.

  (**رفص**)  **الراء** ve **الفاء** ve **الصاد**da tek bir kelime vardır. Derler: “fiyat **ارتَفَص**”: pahalandı. Ama **الرُّفْصَة**: kavimler arasında nöbetle olan sudur. Ve denir ki o, **الفُرْصة**dan kalb edilmiştir. “Suyu aralarında **يتفارصُون** ve **يترافصون**”: nöbetleşe yaptıkları zaman (denir). Bab, yerinde yazılmıştır.

  (**رفض**)  **الراء** ve **الفاء** ve **الضاد** tek bir asıldır; o, terk etmektir; sonra ondan türetilir. “Şeyi **رَفَضْتُ**”: onu terk ettim (denir). Bu asıldır; sonra ondan “gözden yaş **ارفَضَّ**”: aktı; sanki yerini terk etti. Ve her dağılmış olan **مرفَضّ**dır. Ve ayrılmış oyukları olan yola **رِفَاض** denir. Dedi:
  * كالعِيسِ فَوقَ الشَّرَكِ الرِّفاضِ([13]) *
  Ve **الرَّفَض**: fırkalar; Zü’r-Rumme’nin sözünde:
  * بها رَفَضٌ مِنْ كلِّ خَرْجَاء صَعْلةٍ([14]) *
  yani fırkalar. Ve kırbada sudan **رفَضٌ** vardır: yudum gibidir; sanki onda bırakılmıştır. Onda “**رفَّضْتُ**” denir. Ve **رُفُوض الأرض**: mülk edinilmeyen yerlerdir; sanki terk edilmiştir. Ve **الرَّاوفض**: emirlerini terk edip dönen askerlerdir. Ve “**رجلٌ رُفَضَةٌ**” denir: bir şeyi tutup sonra çok geçmeden bırakan kimseye. Ve “hurma ağacı **رَفَضَ**”: salkımı yayıldığında ve **قِيقاؤُه** düştüğünde. Ve “falancanın oğullarının arazisinde ottan **رُفوض** vardır” denir: birbirinden uzak, dağınık olduğunda. Ve bazısı dedi: **مَرافِضُ الوادي**: onun yarıklarıdır; o, selin ona doğru aktığı yerdir. İbnü’s-Sikkît dedi: “**راعٍ رُفضَةٌ قُبَضَة**”: develeri tutup toplayan; sevdiği ve arzuladığı yere varınca [onları **رفَضَها**([15])] yani bırakıp, diledikleri yerde otlasınlar diye, gidip gelsinler diye (bırakan) kimse.

  (**رفع**)  **الراء** ve **الفاء** ve **العين** tek bir asıldır; koymanın zıddına delâlet eder. “Şeyi **رفعتُ** **رفعاً**”: o, **الخَفْض**ın zıddıdır. Devenin yürüyüşünde **مَرفُوع**: **المَوْضوع**un zıddıdır. Tarafe dedi:
مَوضُوعُها زَوْلٌ ومرفوعها *** كمَرِّ صَوْبٍ لِجبٍ وَسْطَ ريحْ([16])
  “Deve **رَفَع** etti” ve “ben onu **رَفَّعته**” denir.

  Ve babdandır **الرَّفع**: şeyi yaklaştırmak. Allah—yüce övgüsü—dedi: ﴿وَفُرُشٍ مَرْفُوعَةٍ﴾ [الواقعة 34] yani onlara yaklaştırılmış. Ve bundan: “onu sultana **رَفَعْتُ**”; bunun masdarı **الرُِّفْعانُ**dur. Ve deveye, memesindeki ağız sütünü yükselttiğinde: o **رافعٌ**dır. Ve **الرفع**: şeyi yaymak ve açığa çıkarmaktır. Ondan hadis: Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم dedi: “Bizden tebliğden bir **رافِعَة** yükselten her (topluluk) onu haram kıldım”; yani bizden tebliğ eden her topluluk, benim Medine’yi haram kıldığımı tebliğ etsin. Bu, onların “falanca âmile karşı **رَفَع** etti” sözleri gibidir; bu, haberini yaydığı zamandır. Ve ekinin **رَفْع**ı: hasattan sonra harman yerine taşınmasıdır; “bunlar **الرَِّفاع** günleridir” denir.

  (**رفغ**)  **الراء** ve **الفاء** ve **الغين** aşağılık ve bayağılığa delâlet eden bir kelimedir. Şu hâlde **الرَّفْغ**: vadinin en alçağı ve toprağı en kötüsüdür. Ve **الرُّفْغ**: uyluğun kökü; ve pisliğin toplandığı her yer. Hadiste: “Nasıl yanılmam; hâlbuki birinizin **رُفْغُ** tırnağı ile parmak ucu arasındadır([18])” (buyurulmuştur). Ve insanlardan **الأَرفاغ**: aşağı tabakadır. Ama onların “**عيشٌ رافغ ورفيغ**”: iyi, geniş (yaşayış) sözü; bunun iki yönü vardır: ya **الغَين** **الهاء**dan dönmüştür de **الرَّفْه**dendir; yahut malının çokluğunda toprağın **رَفْغ**ına benzetilmiştir; onunla çokluk kastedilir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%AA/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- رفت الشيء أرفته رفتا: فتته، والرفات والفتات: ما تكسر وتفرق من التبن ونحوه، قال تعالى: ﴿وقالوا أئذا كنا عظاما ورفاتا﴾ [الإسراء/49]، واستعير الرفات للحبل المنقطع قطعة قطعة.

##### Türkçe

- **رفت** şey’i, onu **أرفته** **رفتا**: onu ufaladı; ve **الرفات** ile **الفتات**: saman ve benzeri şeylerden kırılıp parçalanarak dağılan şeydir. Yüce Allah dedi ki: ﴿وقالوا أئذا كنا عظاما ورفاتا﴾ [الإسراء/49]; ve **الرفات**, parça parça kopmuş ip için ödünçleme yoluyla kullanılmıştır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%AA/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر ف ت
رفت الشيء‏:‏ فتّه بيده كما يرفت المدر والعظم البالي حتى يترفت‏.‏
وعظم رفات‏.‏
وفي ملاعبهـن رفـات المسـك وفتاتـه‏.‏
وضربـه فرفـت عنقـه‏.‏
ويقـال فيمن يتحمل ما يتعذر عليه التقصي منه‏:‏ ‏"‏ الضّبع ترفت العظام ولا تعرف قدر استها ‏"‏‏:‏ تأكل العظام ثم يعسر عليها خروجها‏.‏
وارفتّ الحبل‏:‏ انقطع‏.‏
ومن المجاز‏:‏ هو الذي أعاد المكارم فأحيا رفاتها وأنشر أمواتها‏.‏

##### Türkçe

ر ف ت
**رفت** şey: onu eliyle ufaladı; tıpkı **المدر**’i ve eskimiş kemiği **يرفت** ettiği gibi; ta ki **يترفت** edinceye kadar.
Ve **رفات** kemik.
Ve onların oyun yerlerinde miskin **رفات**’ı ve onun **فتات**’ı vardır.
Ve ona vurdu da onun boynunu **فرفت** etti.
Ve kendisinden onu iyice araştırıp izini sürmesi güç olan şeyi yüklenen kimse hakkında şöyle denir: “**الضّبع ترفت العظام ولا تعرف قدر استها**”: kemikleri yer; sonra onların çıkması ona güçleşir.
Ve **ارفتّ** ip: koptu.
Ve mecazdan: o, yücelikleri iade eden, böylece onların **رفات**’ını dirilten ve ölülerini dirilten kimsedir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%AA/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

رَفَتَ الشيءَ يَرْفُتُه ويَرْفِتُه رَفْتاً، ورِفْتةً قبيحةً، عن اللحياني: وهو رُفاتٌ: كَسَرَه ودَقَّه؛ ويقال: رَفَتُّ الشيءَ وحَطَمْتُه وكَسَرتُه. والرُّفاتُ: الحُطام من كل شيء تكَسَّر. ورُفِتَ الشيءُ، فهو مَرْفوتٌ.
ورَفَتَ عُنُقَه يَرْفُتُها ويَرْفِتُها رَفْتاً، عن اللحياني. ورَفَتَ العَظْمُ يَرْفِتُ رَفْتاً: صار رُفاتاً.
وفي التنزيل العزيز: أَئِذا كنَّا عِظاماً ورُفاتاً؛ أَي دُقاقاً. وفي حديث ابن الزبير، لما أَراد هَدْمَ الكعبة، وبناءَها بالوَرْسِ، قيل له: إِن الوَرْسَ يَتَفَتَّتُ ويَصير رُفاتاً. والرُّفاتُ: كل ما دُقَّ فكُسِرَ.
ويقال: رَفَتَ عِظامَ الجَزور رَفْتاً إِذا كِسَرها ليَطْبُخَها، ويَسْتَخْرِجَ إِهالَتَها. ابن الأَعرابي: الرُّفَتُ التِّينُ. ويقال في مَثَلٍ: أَنا أَغْنى عَنْكَ من التُّفَهِ عن الرُّفَتِ؛ والتُّفَهُ: عَناقُ الأَرض، وهو ذُو ناب لا يَرْزَأَ التِّبْنَ والكَلأَ؛ والتُّفَه يُكتب بالهاء، والرُّفتُ بالتاء.

##### Türkçe

**رَفَتَ** şeyi **يَرْفُتُه** ve **يَرْفِتُه** **رَفْتاً** ve çirkin bir **رِفْتةً** (ile) (yaptı), (naklen) **اللحياني**’den: ve o **رُفاتٌ**tur: onu kırdı ve onu dövdü (ufaladı); ve denilir: “Ben şeyi **رَفَتُّ** ettim” yani onu parçaladım, onu kırdım. Ve **الرُّفاتُ**: her şeyden kırılıp parçalanmış olan döküntü (kırıntı). Ve şey **رُفِتَ** edildi; artık o **مَرْفوتٌ**tur.

Ve onun boynunu **رَفَتَ** etti; onu **يَرْفُتُها** ve **يَرْفِتُها** **رَفْتاً** (ile) (yaptı), (naklen) **اللحياني**’den. Ve kemik **رَفَتَ** eder, **يَرْفِتُ** **رَفْتاً**: **رُفاتاً** oldu.

Ve aziz tenzilde: “**أَئِذا كنَّا عِظاماً ورُفاتاً**”; yani: ufak kırıntılar. Ve İbn ez-Zübeyr hadîsinde, Kâbe’yi yıkmayı ve onu **الوَرْسِ** ile inşa etmeyi istediği vakit, ona denildi: “Şüphesiz **الوَرْسَ** parçalanır (**يَتَفَتَّتُ**) ve **رُفاتاً** olur.” Ve **الرُّفاتُ**: dövülüp de kırılan her şey.

Ve denilir: Deve (kesimi)nin kemiklerini **رَفَتَ** etti **رَفْتاً**; onları pişirsin ve yağını (**إِهالَتَها**) çıkarsın diye kırdığı zaman. İbnü’l-A‘râbî: **الرُّفَتُ** incirdir. Ve bir meselde denilir: “Ben senden, **التُّفَهِ**’in **الرُّفَتِ**’ten müstağni oluşundan daha müstağniyim”; ve **التُّفَهُ**: yerin oğlağıdır; ve o, samanı ve otu eksiltmeyen (yemeyen) bir köpekdişine sahiptir; ve **التُّفَه** **الهاء** ile yazılır, **الرُّفتُ** ise **التاء** ile.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%AA/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر ف ت * * الرُّفَاتُ * الحطام تقول * رُفِتَ * الشيء على ما لم يسم فاعله فهو * مَرْفُوتٌ

##### Türkçe

* ر ف ت * * **الرُّفَاتُ** * kırıntı; döküntü. Denilir ki: **رُفِتَ** şey, faili adlandırılmayan üzere; o hâlde o **مَرْفُوتٌ**dur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%AA/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

رفته، يرفته، ويرفته، رفتا، ورفتة قبيحة، عن اللحياني، وهو رفات: كسره ودقه هكذا في غير ديوان، وزاد في الأساس: وفته بيده، كما يفت المدر والعظم البالي. وعظم رفات، ويقال: رفت الشيء، وحطمته، وكسرته. وضربه، فرفت عنقه. ويقال: رفت عظام الجزور، رفتا: إذا كسرها ليطبخها، ويستخرج إهالتها. ورفت عنقه، يرفتها، رفتا؛ عن اللحياني. يأتي رفت أيضا بمعنى انكسر اندق، فهو لازم ومتعد. وانقطع، لف ونشر غير مرتب، كارفت، مثل احمر، ارفتاتا، في الكل. يقال: رفت الحبل: انقطع. رفت العظم، يرفت، رفتا: صار رفاتا. وفي التنزيل العزيز  أئذا كنا عظاما ورفاتا  . الرفات، كغراب: الدقاق. وفي العناية: الرفات: مابلي فتفتت، والحطام: ما تكسر من اليبيس. والترفيت: ضد الترفيل، وأصله الكسر: رفته كسره، قاله الراغب. وفي اللسان: لما أراد ابن الزبير هدم الكعبة وبناءها بالورس، قيل له: إن الورس يرفت، أي يتفتت، ويصير رفاتا. والرفات: كل ما دق وكسر. وفي الصحاح: قال الأخفش: تقول منه: رفت الشيء، فهو مرفوت. في المثل:  أنا أغنى عنك من التفه عن الرفت. قال ابن الأعرابي: الرفت، كصرد: التبن، والتفه: عناق الأرض، وهو يكتب بالهاء، والرفت يكتب بالتاء. يقال: فلان رفت، طحن. الرفت: الذي يرفت كل شيء ويكسره، نقله الصاغاني. وفي الأساس وفي ملاعبهن رفات المسك، أي: فتاته. ويقال لمن عمل ما يتعذر عليه التفصي منه:  الضبع ترفت العظام، ولا تعرف قدر استها  : تأكلها، ثم يعسر عليها خروجها. ومن المجاز: هو الذي أعاد المكارم وأحيا رفاتها، وأنشرأمواتها. والرفتاو، بالكسر: مكيال لأهل الصعيد.

##### Türkçe

**رفته**، **يرفته**، **ويرفته**، **رفتا** ve **رفتة** çirkindir; **اللحياني**’den; ve o **رفات**’tır: onu kırdı ve onu dövdü; divan dışı olarak böyle. Ve **الأساس**’ta artırdı: onu eliyle **وفته**; tıpkı kerpiçi ve eski kemiği **يفت** ettiği gibi. Ve **رفات** kemik; ve denilir: **رفت** şeyi, ve onu parçaladın, ve onu kırdın. Ve ona vurdu, böylece boynu **رفت** oldu. Ve denilir: **رفت** deve-kesimi kemiklerini, **رفتا**: onu pişirmek ve iç yağını çıkarmak için onları kırdığı zaman. Ve boynunu **رفت** etti, onu **يرفتها** (böyle), **رفتا**; **اللحياني**’den. **رفت** ayrıca “kırıldı, ufalandı” mânâsına da gelir; böylece o, lâzım ve müteaddîdir. Ve koptu; düzensiz olarak sarıldı ve yayıldı; **كارفت**; **احمر** gibi; **ارفتاتا**; hepsinde. Denilir: **رفت** ip: koptu. **رفت** kemik, **يرفت**، **رفتا**: **رفاتا** oldu. Ve aziz tenzilde: “**أئذا كنا عظاما ورفاتا**”. **الرفات**، **كغراب**: ince kırıntılar. Ve **العناية**’de: **الرفات**: eskimiş olup ufalanan şey; ve **الحطام**: kurudan kırılan şey. Ve **الترفيت**: **الترفيل**’in zıddıdır; ve aslı kırmadır: onu **رفته**: onu kırdı; bunu **الراغب** söyledi. Ve **اللسان**’da: İbnü’z-Zübeyr Kâbe’yi yıkıp onu **الورس** ile inşa etmek isteyince, ona denildi: “Şüphesiz **الورس** **يرفت**”; yani ufalanır ve **رفاتا** olur. Ve **الرفات**: ince olan ve kırılan her şeydir. Ve **الصحاح**’ta: **الأخفش** dedi: ondan şöyle dersin: **رفت** şey, o hâlde o **مرفوت**tur. Meselde: “**أنا أغنى عنك من التفه عن الرفت**”. **ابن الأعرابي** dedi: **الرفت**، **كصرد**: saman; ve **التفه**: yerin oğlağıdır; ve o **الهاء** ile yazılır; ve **الرفت** **التاء** ile yazılır. Denilir: falan kimse **رفت**: öğütülmüş. **الرفت**: her şeyi **يرفت** eden ve onu kıran kimsedir; onu **الصاغاني** nakletti. Ve **الأساس**’ta: “Ve onların oyun yerlerinde miskin **رفات**ı”; yani: onun kırıntısı. Ve kendisinden ayrışıp kurtulması kendisine güç gelen şeyi yapan kimse için denilir: “**الضبع ترفت العظام، ولا تعرف قدر استها**”: onları yer; sonra onların çıkması ona güçleşir. Mecazdan: O, faziletleri iade eden ve onların **رفات**ını dirilten, ve ölülerini dirilten kimsedir. Ve **الرفتاو** (kesre ile): Saîd ehli için bir ölçek.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%AA/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَفَتَهُ
1 رَفَتَهُ ذ , (T, M, A, K,) aor. رَفِتَ and رَفُتَ , (M, K,) inf. n. رَفْتٌ, (M,) He broke it; (T, M, K;) or broke it in pieces: (T:) he crushed, bruised, brayed, or pounded, it: (M, K:) he crumbled it, or broke it into small pieces, with his hand, like as is done with lumps of dry clay, and old and decayed bones. (A.) And رُفِتَ It was broken; or broken in pieces; [&c.] (Akh, S.) You say, رَفَتَ عُنُقَهُ, aor. رَفِتَ , inf. n. as above, He broke, or crushed, his neck. (Lh, M.) And رَفَتَ عِظَامَ الجَزُورِ He broke the bones of the slaughtered camel, in order to cook them and to extract their grease. (T.) And one says of him who does that from which he finds it difficult to liberate himself, الضَّبُعُ تَرْقُتُ العِظَامَ وَلَا تَعْرِفُ قَدْرَ اسْتِهَا تَأْكُلُهَا ثُمَّ يَعْسُرُ عَلَيْهَا خُرُوجُهَا [The hyena breaks in pieces the bones, but knows not the size of its anus: it eats them; then their exit becomes difficult to it]. (A.) ― -b2- [Hence,] رَفَتَ العَطَشَ (assumed tropical:) It (water) broke the vehemence of thirst. (Z, TA in art. فرت.) -A2- (See also 9.)

رفّتهُ
2 رفّتهُ ذ , inf. n. تَرْفِيتٌ, He broke it [app. much, or into many pieces]: ― -b2- and hence, (assumed tropical:) He dishonoured, despised, or condemned, him; تَرْفِيتٌ being syn. with تَحْقِيرٌ, and contr. of تَرْفِيلٌ and تَعْظِيمٌ. (Er-Rلghib, TA. *)

ارفتّ
9 ارفتّ ذ , as also ↓ رَفَتَ, (M, K,) the latter being intrans. as well as trans., (K, * TA,) It was, or became, broken, broken in pieces, crushed, bruised, brayed, or pounded: (M, K:) said of a bone; i. e., it became what is termed رُفَاتٌ. (M.) And It became cut or broken, cut off or broken off; it broke, or broke off: (K, TA:) the former is said, in this sense, of a rope. (A, TA.)

رُفَتٌ
رُفَتٌ ذ i. q. تِبْنٌ [i. e. Straw; or straw that has been trodden, or thrashed, and cut: also written رُفَّةٌ, and رُفَةٌ, and رُفَةٌ]. (IAar, T, K.) It is said in a prov., أَنَا أَغْنَى عَنْكَ مِنَ التُّفَهِ عَنِ الرُّفَتِ, (TA,) or اـِلَى الرُّفَتِ (T,) [I am more free from the want of thee than the badger is from the want of straw, or cut straw]: the تفه is what is called عَنَاقُ الأَرْضِ, which has a canine tooth, and does not procure for itself straw nor herbage; and the word is written with ه; but الرفت is with ت: (T:) or, accord. to ISk, the two words are correctly without teshdeed, and with the radical ه. (TA in art. تفه.) [See also رُفَهٌ.] -A2- Also One who breaks, breaks in pieces, crushes, bruises, brays, pounds, or crumbles, anything, or everything. (K, * TA.)

رِفْتَةٌ
رِفْتَةٌ ذ A mode, or manner, of breaking, breaking in pieces, crushing, &c. (Lh, M.)

رُفَاتٌ
رُفَاتٌ ذ A thing, (M,) an old and decayed bone, (A, TA,) or anything, (L, TA,) broken, broken in pieces, crushed, bruised, brayed, or pounded; (M, L, TA;) or crumbled, or broken into small pieces with the hand; (A, TA;) or a thing that has become old and worn out, and crumbled, or broken into small pieces: ('Inلyeh, TA: [see مَرْفُوتٌ:]) or broken, or crumbled, particles; fragments, or crumbs; of a thing that is dry, (T, S, A, K, TA,) of any kind; (T;) [as, for instance,] of musk. (A, TA.) Hence, in the Kur [xvii. 52 and 100], أَئِذَا كُنَّا عِظَامًا وَرُفَاتًا When we shall have become bones and broken particles? (S, M, TA.) [Hence also the phrase] لَا بِرْفَاتِكَ, meaning No, by thy ancestors who have become broken and crumbled bones in the dust. (Har p. 634.) And [hence one says,] هُوَ الَّذِى أَعَادَ المَكَارِمَ وَأَحْيَا رُفَاتَهَا وَأَنْشَرَ أَمْوَاتَهَا (tropical:) [He is the person who has restored generous qualities or actions, and revived such of them as had decayed, and brought to life again such of them as had become dead]. (A, TA.)

مَرْفُوتٌ
مَرْفُوتٌ ذ Broken, broken in pieces, &c. (Akh, S. [See رُفَاتٌ.])

##### Türkçe

رَفَتَهُ
1 **رَفَتَهُ** ذ , (T, M, A, K,) muzâri‘ı **رَفِتَ** ve **رَفُتَ** , (M, K,) mastarı **رَفْتٌ**, (M,) O, onu kırdı; (T, M, K;) yahut onu parça parça kırdı: (T:) onu ezdi, beretti, havanda dövdü yahut dövdü: (M, K:) onu eliyle ufaladı, yahut küçük parçalara kırdı; kuru kil topakları ve eski ve çürümüş kemiklerle yapıldığı gibi. (A.) Ve **رُفِتَ** O kırıldı; yahut parça parça kırıldı; [&c.] (Akh, S.) Dersin ki, **رَفَتَ عُنُقَهُ**, muzâri‘ı **رَفِتَ** , mastarı yukarıdaki gibi, O, onun boynunu kırdı yahut ezdi. (Lh, M.) Ve **رَفَتَ عِظَامَ الجَزُورِ** O, kesilmiş devenin kemiklerini, onları pişirmek ve yağlarını çıkarmak için kırdı. (T.) Ve kişi hakkında, kendisini ondan kurtarmakta zorlandığı şeyi yapan kimse için şöyle denir, **الضَّبُعُ تَرْقُتُ العِظَامَ وَلَا تَعْرِفُ قَدْرَ اسْتِهَا تَأْكُلُهَا ثُمَّ يَعْسُرُ عَلَيْهَا خُرُوجُهَا** [Sırtlan kemikleri parça parça kırar; fakat makatının ölçüsünü bilmez: onları yer; sonra onların çıkışı ona zorlaşır]. (A.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **رَفَتَ العَطَشَ** (mecaz olduğu varsayılarak:) O (su), susuzluğun şiddetini kırdı. (Z, TA in art. فرت.) -A2- (Ayrıca 9’a da bak.)

رفّتهُ
2 **رفّتهُ** ذ , mastarı **تَرْفِيتٌ**, O, onu kırdı [görünüşe göre çokça, yahut birçok parçaya]: ― -b2- ve bundan dolayı, (mecaz olduğu varsayılarak:) O, onu zelil etti, hor gördü yahut mahkûm etti; **تَرْفِيتٌ**, **تَحْقِيرٌ** ile eşanlamlı olup **تَرْفِيلٌ** ve **تَعْظِيمٌ**’in zıddıdır. (Er-Rلghib, TA. *)

ارفتّ
9 **ارفتّ** ذ , yine ↓ **رَفَتَ** olarak da, (M, K,) ikincisi hem lâzım hem müteaddî olduğu hâlde, (K, * TA,) O, kırıldı, yahut kırılmış oldu; parça parça kırıldı, ezildi, beretlendi, havanda dövüldü yahut dövüldü: (M, K:) bir kemik hakkında söylenir; yani **رُفَاتٌ** denilen şey oldu. (M.) Ve O, kesilmiş yahut kırılmış oldu; kesilip koparıldı yahut kırılıp koparıldı; kırıldı yahut koptu: (K, TA:) birincisi bu mânâda bir ip hakkında söylenir. (A, TA.)

رُفَتٌ
**رُفَتٌ** ذ **تِبْنٌ** ile aynı [yani saman; yahut çiğnenmiş yahut dövülmüş ve kesilmiş saman: ayrıca **رُفَّةٌ**, ve **رُفَةٌ**, ve **رُفَةٌ** şeklinde de yazılır]. (IAar, T, K.) Bir meselde şöyle denir, **أَنَا أَغْنَى عَنْكَ مِنَ التُّفَهِ عَنِ الرُّفَتِ**, (TA,) yahut **اـِلَى الرُّفَتِ** (T,) [Ben, senden muhtaç olmaktan, porsukun samana yahut kesilmiş samana muhtaç olmasından daha müstağniyim]: **تفه** denilen şey, köpek dişi bulunan ve kendisi için ne saman ne de ot temin etmeyen, **عَنَاقُ الأَرْضِ** denilen şeydir; kelime **ه** ile yazılır; fakat **الرفت** **ت** iledir: (T:) yahut ISk’ye göre, iki kelime de doğru olarak teşdîdsiz ve aslî **ه** iledir. (TA in art. تفه.) [Ayrıca **رُفَهٌ**’e de bak.] -A2- Ayrıca Herhangi bir şeyi yahut her şeyi kıran, parça parça kıran, ezen, beretleyen, havanda döven, döven yahut ufalayan kimse. (K, * TA.)

رِفْتَةٌ
**رِفْتَةٌ** ذ Kırmanın, parça parça kırmanın, ezmenin, &c. bir tarzı yahut biçimi. (Lh, M.)

رُفَاتٌ
**رُفَاتٌ** ذ Bir şey, (M,) eski ve çürümüş bir kemik, (A, TA,) yahut herhangi bir şey, (L, TA,) kırılmış, parça parça kırılmış, ezilmiş, beretlenmiş, havanda dövülmüş yahut dövülmüş; (M, L, TA;) yahut eliyle ufalanmış, yahut küçük parçalara kırılmış; (A, TA;) yahut eskiyip yıpranmış olmuş ve ufalanmış, yahut küçük parçalara kırılmış bir şey: ('Inلyeh, TA: [**مَرْفُوتٌ**’a bak:]) yahut kırılmış yahut ufalanmış parçacıklar; kırıntılar yahut ufak parçalar; kuru olan bir şeyden, (T, S, A, K, TA,) her türden; (T;) [meselâ,] miskten. (A, TA.) Bundan dolayı, Kur’ân’da [xvii. 52 ve 100], **أَئِذَا كُنَّا عِظَامًا وَرُفَاتًا** Kemikler ve kırılmış parçacıklar olduğumuz zaman mı? (S, M, TA.) [Bundan dolayı ayrıca şu ibare] **لَا بِرْفَاتِكَ**, mânâsı: Hayır, toprakta kırılmış ve ufalanmış kemikler hâline gelmiş ataların hakkı için. (Har p. 634.) Ve [bundan dolayı denir ki,] **هُوَ الَّذِى أَعَادَ المَكَارِمَ وَأَحْيَا رُفَاتَهَا وَأَنْشَرَ أَمْوَاتَهَا** (mecaz:) [O, keremleri yahut cömertlik vasıflarını/fiillerini iade eden, onlardan çürümüş olanlarını dirilten ve ölü olmuş olanlarını yeniden hayata çıkarandır]. (A, TA.)

مَرْفُوتٌ
**مَرْفُوتٌ** ذ Kırılmış, parça parça kırılmış, &c. (Akh, S. [**رُفَاتٌ**’a bak.])

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%AA/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَفَتَ
رَفَتَ I ,  U ( n. ac. رَفْت 1 ),
a.  Broke, crushed.

b.  Rejected, refused.

c.  see IX .

اِرْفَتَّ
اِرْفَتَّ IX ,
a.  Was broken, cut off; was fragmentary; was abrupt.

رَفْت
رَفْت 1 ,  T. ,
a.  Toll, duty, custom.

رَفْتِيَّة
رَفْتِيَّة 1yit ,  T. ,
a.  Pass, permit ( for merchandise ).

##### Türkçe

رَفَتَ
رَفَتَ I, U (mastar adı **رَفْت** 1),
a. Kırdı, ezdi.

b. Reddetti, geri çevirdi.

c. IX’a bak.

اِرْفَتَّ
اِرْفَتَّ IX,
a. Kırılmış oldu, kopmuş oldu; parçalı oldu; ani oldu.

رَفْت
رَفْت 1, T.,
a. Vergi, resim, gümrük.

رَفْتِيَّة
رَفْتِيَّة 1yit, T.,
a. Geçiş belgesi, izin (ticaret eşyası için).

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%AA/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

رفت
رَفَتَ - يَرْفِتُ (رَفَتَ - يَرْفُتُ) - رُفْتَة - رُفَات
رَفَتَ - يَرْفِتُ (رَفَتَ - يَرْفُتُ) + كائن + شيئاً: دقه وكسره حتى تحطم وتفتت وصار ناعماً دقيقاً
رُفْتَة: على وزن" فـُعـْلـَة" اسم فعل بمعنى مفعول من " رَفَتَ - يَرْفِتُ ": الشيء الذي دق وتحطم وصار بقايا ناعمة دقيقة
رُفَات: جمع " رُفْتَة ": أو على وزن " فـُعال"  اسم فاعل مبالغة بمعنى مفعول من " رَفَتَ - يَرْفِتُ " : الشيء الذي "رَفَتَ"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التكسير والتهشيم "، وهي
قَصَفَ - يَقْصِفُ، قََصَمَ - يَقْصِمُ، هَشَمَ - يَهْشِمُ، قَضَّ - يَقٌُضُّ، هَارَ - يَهُوْرُ، رَفَتَ - يَرْفِتُ (رَفَتَ - يَرْفُتُ)
رفات
 	﴿وقالوا أئذا كنا عظاما ورفاتا أئنا لمبعوثون خلقا جديدا(49)﴾ الإسراء ﴿ذلك جزاؤهم بأنهم كفروا بآياتنا وقالوا أئذا كنا عظاما ورفاتا أئنا لمبعوثون خلقا جديدا(98)﴾ الإسراء
مختار الصحاح
● [رفت] ر ف ت: الرُّفَاتُ الحطام تقول رُفِتَ الشيء على ما لم يسم فاعله فهو مَرْفُوتٌ
الراغب
رفت
- رفت الشيء أرفته رفتا: فتته، والرفات والفتات: ما تكسر وتفرق من التبن ونحوه، قال تعالى: }وقالوا أئذا كنا عظاما ورفاتا{ [الإسراء/49]، واستعير الرفات للحبل المنقطع قطعة قطعة.
ملخص اللسان
1.     رَفَتَ الشيءَ يَرْفُتُه ويَرْفِتُه رَفْتاً، ورِفْتةً قبيحةً، عن  اللحياني: وهو رُفاتٌ: كَسَرَه ودَقَّه؛
2.     ويقال: رَفَتُّ الشيءَ  وحَطَمْتُه وكَسَرتُه.
3.    والرُّفاتُ: الحُطام من كل شيء تكَسَّر.  ورُفِتَ الشيءُ، فهو مَرْفوتٌ.  ورَفَتَ عُنُقَه يَرْفُتُها ويَرْفِتُها رَفْتاً، عن اللحياني.
لسان العرب
● -   رفت: رَفَتَ الشيءَ يَرْفُتُه ويَرْفِتُه رَفْتاً، ورِفْتةً قبيحةً، عن  اللحياني: وهو رُفاتٌ: كَسَرَه ودَقَّه؛ ويقال: رَفَتُّ الشيءَ  وحَطَمْتُه وكَسَرتُه. والرُّفاتُ: الحُطام من كل شيء تكَسَّر.  ورُفِتَ الشيءُ، فهو مَرْفوتٌ.  ورَفَتَ عُنُقَه يَرْفُتُها ويَرْفِتُها رَفْتاً، عن اللحياني. ورَفَتَ  العَظْمُ يَرْفِتُ رَفْتاً: صار رُفاتاً.  وفي التنزيل العزيز: أَئِذا كنَّا عِظاماً ورُفاتاً؛ أَي دُقاقاً. وفي  حديث ابن الزبير، لما أَراد هَدْمَ الكعبة، وبناءَها بالوَرْسِ، قيل له:  إِن الوَرْسَ يَتَفَتَّتُ ويَصير رُفاتاً. والرُّفاتُ: كل ما دُقَّ  فكُسِرَ.  ويقال: رَفَتَ عِظامَ الجَزور رَفْتاً إِذا كِسَرها ليَطْبُخَها،  ويَسْتَخْرِجَ إِهالَتَها. ابن الأَعرابي: الرُّفَتُ التِّينُ. ويقال في  مَثَلٍ: أَنا أَغْنى عَنْكَ من التُّفَهِ عن الرُّفَتِ؛ والتُّفَهُ: عَناقُ  الأَرض، وهو ذُو ناب لا يَرْزَأَ التِّبْنَ والكَلأَ؛ والتُّفَه يُكتب  بالهاء، والرُّفتُ بالتاء.
مقاييس اللغة:
(رفت)  الراء والفاء والتاء أصلٌ واحد يدلُّ على فَتٍّ ولَيٍّ. يقال رفَتُّ الشّيءَ بيدي، إِذا فتَتَّه حتّى صارَ رُفاتا. وارْفَتَّ الحَبْلُ، إذا انقطع. واشتُقّ منه رفَتَ عُنقَه، إِذا دقَّها وَلَفَتَها [و] لوَاها.
القاموس المحيط:
رَفَتَهُ يَرْفُتُه ويَرْفِتُه كسَرَهُ، ودَقَّهُ، وانْكَسَرَ، وانْدَقَّ، لازِمٌ مُتَعَدٍّ، وانْقَطَعَ، كارْفَتَ ارْفتاتاً في الكُلِّ. وكغُرابٍ الحُطامُ. وكَصُرَدٍ التِّبْنُ، والذي يَرْفُتُ كُلَّ شيءٍ.
تاج العروس:
ر ف ت
رَفَتَهُ يَرْفُتُهُ ويَرْفِتُهُ رَفْتاً ورِفْتَةً قبيحَةً عن اللّحيانيّ وهو رُفات : كَسَرَهُ ودَقَّهُ هكذا في غير ديوان وزاد في الأَساس : وفَتَّه بِيَدِه كما يَفُتّ المَدَرَ والعَظْمَ البَالِيّ . وعَظْمٌ رُفاتٌ ويقال : رَفَتُّ الشَّيْءَ وحَطَمْتُهُ وكَسَرْتُهُ . وضَرَبَهُ فرَفَتَ عُنُقَه . ويقال : رَفَتَ عِظام الجَزُورِ رَفْتاً : إِذا كسرها لِيَطْبُخَها ويَستخرجَ إِهالَتَها . ورَفَتَ عُنُقَه يَرْفُتُهَا رَفْتاً ؛ عن اللِّحْيَانِيّ . يأْتِي رَفَتَ أَيضاً بمعنى انْكسَرَ انْدَقَّ فهو لازِمٌ ومُتعَدٍّ . وانْقَطَعَ لَفٌّ ونشْرٌ غير مُرتّب كارْفَتَّ مثل احْمَرَّ ارْفِتَاتاً في الكُلِّ . يقال : رَفَتَ الحَبْلُ : انْقَطَعَ . رَفَتَ العَظْمُ يَرْفُتُ رَفْتاً : صَار رُفَاتاً . وفي التّنزيل العزيز " أَئِذا كُنّا عِظاماً ورُفاتاً " . الرُّفَات كغُرَابٍ : الدُّقَاقُ . وفي العِناية : الرُّفاتُ : مابَلِيَ فتَفتَّتَ والحُطَامُ : ما تَكسَّرَ من اليَبِيس . والتَّرْفِيتُ : ضِدُّ التَّرْفِيلِ وأَصلُه الكَسْر : رَفَتَه كَسَرَهُ قاله الرّاغب . وفي اللّسَان : لمّا أَراد ابنُ الزُّبَيْرِ هَدْمَ الكعبةِ وبِناءَها بالوَرْس قيل له : إِنّ الَورْسَ يَرْفَتُّ أَي يَتفتَّتُ ويَصيرُ رُفاتاً . والرُّفات : كلّ ما دُقَّ وكُسِرَ . وفي الصِّحاح : قال الأَخفش : تقُولُ منه : رُفِتَ الشَّيْءُ فهو مَرفوتٌ . في المَثل : " أَنا أَغْنَى عنك من التُّفَهِ عن الرُّفَتِ . قال ابْنُ الأَعْرَابيّ : الرُّفَتُ كصُرَدٍ : التِّبْنُ والتُّفَهُ : عَناقُ الأَرضِ وهو يُكتَبُ بالهاءِ والرُّفَتُ يُكتَبُ بالتّاءِ . يُقال : فُلانٌ رُفَتٌ طُحَنٌ . الرُّفَتُ : الَّذِي يَرْفُتُ كُلَّ شيْءٍ ويَكْسِرُه نقله الصّاغانيّ . وفي الأَساس وفي ملاعِبِهِنَّ رُفاتُ المِسْكِ أَي : فُتَاتُه . ويُقال لِمَنْ عَمِلَ ما يَتعذَّرُ عليه التَّفَصِّي منه : " الضَّبُعُ تَرْفُتُ العِظامَ ولا تَعرِفُ قَدْرَ اسْتِها " : تأْكُلُهَا ثُمَّ يَعْسُر عليها خُرُوجُها . ومن المَجَاز : هو الّذي أَعادَ المَكارِمَ وأَحيا رُفاتَهَا وأَنْشرأَمْواتَها . والرِّفْتاو بالكسر : مِكْيالٌ لأَهل الصَّعِيد

##### Türkçe

رفت
**رَفَتَ - يَرْفِتُ** (**رَفَتَ - يَرْفُتُ**) - **رُفْتَة** - **رُفَات**
**رَفَتَ - يَرْفِتُ** (**رَفَتَ - يَرْفُتُ**) + bir canlı + bir şeyi: onu dövdü ve kırdı; ta ki parçalanıp ufalanıncaya ve ince, yumuşak hâle gelinceye kadar.
**رُفْتَة**: “**فـُعـْلـَة**” vezni üzere, **رَفَتَ - يَرْفِتُ**’ten “mef‘ûl mânasında ism-i fiil”: dövülüp parçalanmış ve ince, yumuşak kalıntılar hâline gelmiş şey.
**رُفَات**: **رُفْتَة**’nin çoğulu; yahut “**فـُعال**” vezni üzere, **رَفَتَ - يَرْفِتُ**’ten “mef‘ûl mânasında mübalağa ism-i fâil”: **رَفَتَ** edilen şey.

Ve lafız, “**التكسير والتهشيم**” lafızları grubuna mensuptur; o da:
**قَصَفَ - يَقْصِفُ**، **قََصَمَ - يَقْصِمُ**، **هَشَمَ - يَهْشِمُ**، **قَضَّ - يَقٌُضُّ**، **هَارَ - يَهُوْرُ**، **رَفَتَ - يَرْفِتُ** (**رَفَتَ - يَرْفُتُ**)

رفات
	﴿Ve dediler: “Biz kemikler ve **رُفَاتاً** olduğumuzda mı, gerçekten biz yeni bir yaratılış olarak mı diriltileceğiz?” (49)﴾ **الإسراء**
	﴿Bu, onların âyetlerimizi inkâr etmeleri ve “Biz kemikler ve **رُفَاتاً** olduğumuzda mı, gerçekten biz yeni bir yaratılış olarak mı diriltileceğiz?” demeleri sebebiyle cezalarıdır (98)﴾ **الإسراء**

مختار الصحاح
● [**رفت**] ر ف ت: **الرُّفَاتُ**: kırıntı/enkaz. “**رُفِتَ** şey” denir; faili adlandırılmayan üzere; o hâlde o **مَرْفُوتٌ**’tur.

الراغب
رفت
- **رفت** الشيء **أرفته** **رفتا**: onu ufaladı; ve **الرفات** ve **الفتات**: saman ve benzeri şeylerden kırılıp dağılan şey. Yüce Allah’ın sözü: ﴿Ve dediler: “Biz kemikler ve **رفاتا** olduğumuzda mı?”﴾ [**الإسراء/49**]. Ve **الرفات**, parça parça kopmuş ip için ödünç alınmıştır.

ملخص اللسان
1. **رَفَتَ** şeyi **يَرْفُتُه** ve **يَرْفِتُه** **رَفْتاً** ve çirkin bir **رِفْتةً**; اللحياني’den: ve o **رُفاتٌ**’tır: onu kırdı ve dövdü;
2. Ve denir: “**رَفَتُّ** şeyi ve **حَطَمْتُه** ve **كَسَرتُه**.”
3. Ve **الرُّفاتُ**: kırılan her şeyden kırıntı/enkaz. Ve “**رُفِتَ** şey”; o hâlde o **مَرْفوتٌ**’tur. Ve “**رَفَتَ** boynunu **يَرْفُتُها** ve **يَرْفِتُها** **رَفْتاً**”; اللحياني’den.

لسان العرب
● - **رفت**: **رَفَتَ** şeyi **يَرْفُتُه** ve **يَرْفِتُه** **رَفْتاً** ve çirkin bir **رِفْتةً**; اللحياني’den: ve o **رُفاتٌ**’tır: onu kırdı ve dövdü; ve denir: “**رَفَتُّ** şeyi ve **حَطَمْتُه** ve **كَسَرتُه**.” Ve **الرُّفاتُ**: kırılan her şeyden kırıntı/enkaz. Ve “**رُفِتَ** şey”; o hâlde o **مَرْفوتٌ**’tur. Ve “**رَفَتَ** boynunu **يَرْفُتُها** ve **يَرْفِتُها** **رَفْتاً**”; اللحياني’den. Ve “**رَفَتَ** kemik **يَرْفِتُ** **رَفْتاً**”: **رُفاتاً** oldu. Ve aziz tenzilde: “Biz kemikler ve **رُفاتاً** olduğumuzda mı”; yani ince kırıntılar. Ve İbnü’z-Zübeyr hadîsinde, Kâbe’yi yıkmayı ve onu **الوَرْسِ** ile inşa etmeyi istediğinde, ona denildi ki: “Şüphesiz **الوَرْسَ** ufalanır ve **رُفاتاً** olur.” Ve **الرُّفاتُ**: dövülüp sonra kırılan her şey. Ve denir: “**رَفَتَ** deve kesiminin kemiklerini **رَفْتاً**” — onları pişirsin ve yağını çıkarsın diye kırdığı zaman. İbnü’l-A‘râbî: **الرُّفَتُ** incirdir. Ve bir meselde denir: “Ben, **التُّفَهِ**’in **الرُّفَتِ**’ten müstağni oluşundan daha çok senden müstağniyim”; ve **التُّفَهُ**: yerin oğlağıdır; o, azı dişli olup samanı ve otu eksiltmez; **التُّفَهُ** **الهاء** ile yazılır, **الرُّفتُ** ise **التاء** ile yazılır.

مقاييس اللغة:
(**رفت**) **الراء** ve **الفاء** ve **التاء**: tek bir asıldır; ufalama ve bükme/çevirmeye delâlet eder. “**رفَتُّ** şeyi elimle” denir; onu ufalayıp **رُفاتا** oluncaya kadar. Ve “**ارْفَتَّ** ip” — koptuğu zaman. Ve ondan “**رفَتَ** boynunu” türetilmiştir; onu dövdüğü ve çevirdiği ve [ve] büktüğü zaman.

القاموس المحيط:
**رَفَتَهُ** **يَرْفُتُه** ve **يَرْفِتُه**: onu kırdı ve dövdü; ve kırıldı ve dövülüp ufalandı; lâzım ve müteaddîdir; ve koptu; “**ارْفَتَ** **ارْفتاتاً**” gibi, bütünde. Ve “**غُرابٍ**” gibi: kırıntı/enkaz. Ve “**كَصُرَدٍ**”: saman; ve her şeyi **يَرْفُتُ** eden (ufalayıp kıran).

تاج العروس:
ر ف ت
**رَفَتَهُ** **يَرْفُتُهُ** ve **يَرْفِتُهُ** **رَفْتاً** ve çirkin bir **رِفْتَةً**; اللّحياني’den; ve o **رُفات**: onu kırdı ve dövdü; divan dışında böylece; ve **الأَساس**’ta artırdı: ve onu eliyle ufaladı; tıpkı kerpici ve çürümüş kemiği ufaladığı gibi. Ve “**عَظْمٌ رُفاتٌ**”. Ve denir: “**رَفَتُّ** şeyi ve **حَطَمْتُهُ** ve **كَسَرْتُهُ**.” Ve ona vurdu da boynunu **رَفَتَ** etti. Ve denir: “**رَفَتَ** deve kesiminin kemiklerini **رَفْتاً**”: onları pişirsin ve yağını çıkarsın diye kırdığı zaman. Ve “**رَفَتَ** boynunu **يَرْفُتُهَا** **رَفْتاً**”; اللِّحْيَانِيّ’den. **رَفَتَ** ayrıca “kırıldı, dövülüp ufalandı” mânasında da gelir; o hâlde lâzım ve müteaddîdir. Ve “koptu”; sarma ve yayma, tertipsiz; “**ارْفَتَّ**” gibi, “**احْمَرَّ**” misali, bütünde **ارْفِتَاتاً**. Denir: “**رَفَتَ** ip”: koptu. “**رَفَتَ** kemik **يَرْفُتُ** **رَفْتاً**”: **رُفَاتاً** oldu. Ve aziz tenzilde: “Biz kemikler ve **رُفاتاً** olduğumuzda mı”. **الرُّفَات** “**غُرَابٍ**” gibi: ince kırıntılar. Ve **العِناية**’de: **الرُّفاتُ**: eskimiş olup ufalanan şey; ve **الحُطَامُ**: kurudan kırılan şey. Ve **التَّرْفِيتُ**: **التَّرْفِيلِ**’in zıddıdır; aslı kırmadır: “**رَفَتَه**” onu kırdı; الرّاغب söyledi. Ve **اللّسَان**’da: İbnü’z-Zübeyr Kâbe’yi yıkmayı ve onu **الوَرْس** ile inşa etmeyi istediğinde ona denildi ki: “Şüphesiz **الَورْسَ** **يَرْفَتُّ**”; yani ufalanır ve **رُفاتاً** olur. Ve **الرُّفات**: dövülüp kırılan her şey. Ve **الصِّحاح**’ta: الأَخفش dedi ki: ondan şöyle dersin: “**رُفِتَ** şey”; o hâlde o **مَرفوتٌ**’tur. Meselde: “Ben, **التُّفَهِ**’in **الرُّفَتِ**’ten müstağni oluşundan daha çok senden müstağniyim.” İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الرُّفَتُ** “**كصُرَدٍ**” gibi: samandır; ve **التُّفَهُ**: yerin oğlağıdır; **الهاءِ** ile yazılır; **الرُّفَتُ** ise **التّاءِ** ile yazılır. Denir: “Falan **رُفَتٌ طُحَنٌ**.” **الرُّفَتُ**: her şeyi **يَرْفُتُ** eden ve kıran; الصّاغاني nakletti. Ve **الأَساس**’ta: “Onların oyunlarında **رُفاتُ المِسْكِ**”; yani onun kırıntısı. Ve kendisi için ondan kurtulması zor olan şeyi yapan kimseye denir: “**الضَّبُعُ تَرْفُتُ العِظامَ ولا تَعرِفُ قَدْرَ اسْتِها**”: onları yer, sonra çıkması ona zorlaşır. Ve mecazdan: o, faziletleri iade eden, onların **رُفاتَهَا**’sını dirilten ve ölülerini yayan kimsedir. Ve kesre ile **الرِّفْتاو**: Sa‘îd ehli için bir ölçek.
