# رفس (ر-ف-س) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%81%D8%B3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ر - ف - س
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب السين والراء والفاء معهما
س ر ف، ر س ف، ف ر س، ر ف س، س ف ر، ف س ر مستعملات
سرف:
الأسراف وسَرِفٌ موضِعان بالحِجاز.
والأِسراف نقيض الاقتصاد.
ولِلَّحْمِ سَرَفٌ كسَرَفِ الخَمر، وهو الضَّراوةُ.
والمَسروفةُ من الشّاءِ: التي تُقُطَعُ أُذُنُها أصلاً.
وفي المَثَل: أَصْنَعُ من سُرْفةٍ، وهي دُوَيبَّة صغيرة تَنْقُبُ الشَّجَر وتَبني فيه بَيْتاً، وسَرِفَ الشَّجَرُ أي أصابَتْه السُّرْفة.
والسَّرِفُ: الجاهِلُ، وقال:
إنَّ امرَءاً سَرِفَ الفُؤادِ يَرَى		عَسَلاً بماءِ سَحابةٍ شَتْمـي
والسَّرَفُ: الخَطَأ، يقال: أردْتُكم فسَرِفْتُكُم، قال:
ما في عَطائِهُمُ مَنٌّ ولا سَرَف
أي لا يُخطِئُون ويَضَعُونَه موضِعَه.
رسف:
الرَّسْفُ والرَّسيفُ والرَّسَفانُ: مِشْيَة المُقَيَّد، وقد رَسَفَ في القَيْد يَرسُفُ رَسيفاً فهو راسفٌ.
والمَرْسَفةُ: المَمْشى لمّا نجدها ووَجَدنا المَرْسَف.
فرس:
هذا فَرَسٌ وهذه فَرَسٌ والفُروسَةُ، مصدر الفارس، لا فِعْلَ له.
والفِراسةُ مصدر التفرس.
والفَرْسُ: دَقُّ العُنُق.
والفَريسةُ فَريسةُ الأسَد، ونادَى منادي عُمَرَ فقال: لا تَنخَعُوا ولا تفرِسُوا: أي لا تكسِروا العُنَقَ.
وأبو فِراس: كُنيةُ الأسَد، وكنية الفرزدق أيضاً.
والفَريس: حَلْقةُ الحَبْل من خَشَب، قال:
فلو كانَ الرِّشا مِئتَيْنِ باعـاً		لكانَ مَمَرُّ ذلك في الفَريسِ
رفس:
الرَّفسَةُ: الصَّدْمَةُ بالرِّجْل في الصَّدْرِ.
سفر:
السَّفْر: قومٌ مسافِرون وسُفّار، والأَسفار جماعة السَّفْر.
والسَّفَر: بَياض النَّهار، وأسفَرَتْ: أَصَبَحت، وأَسَفَرَ الصُّبْحُ، تقول: رُحْ بنا إلى المنزل بسَفَرٍ أي قبل اللَّيل.
ووجهٌ مُسْفِرٌ: منيرٌ مُشرِقٌ سروراً وحسناً.
وسَفَرْتُ الشيءَ عن الشيء سَفْراً أي كَشَطْتُه فانسفَرَ وذَهَبَ قال:
سَفْرَ الشَّمالِ الزِّبزجَ المُزَبْرَج		ا
وانسَفَرَتِ الإِبِل: تَصَرَّفَت فذَهَبَت.
والسَّفيرُ: ما تَساقَطَ من الشَّجَر أيّامَ الخريف، سَفَرَتْ به الرَّيحُ.
ويقال: اعلِفُوه سَفيراً.
وسَفَرْتُ البيتَ بالمِسْفَرةِ أي كَنَستُه بالمِكنَسةِ سَفْراً.
والسَّفيرُ: الكُناسةُ.
والسُّفُور: سَفْرُ المرأةِ نِقابَها عن وجهها فهي سافِرٌ وهُنَّ سَوافِرُ، قال تَوْبةُ:
فقد رابني منها الغَداةَ سُفُورُها
السِّفارُ: خَيطٌ يُشَدُّ طَرَفه على خِطام البعير فيُدارُ عليه، ويُجُعَل بقيَّتُه زمامَها، ورُبَّما كان السِّفار من حديد، والجمع أسفِر.
والسَّفيرُ: رسول بعض القوم إلى قوم، وهم السُّفَراءُ.
والأسفار أجزاءُ التَّوراة، وجُزءٌ منه سِفرٌ، والتَّوراة خمسة أسفار أي كُتُب.
سِفْرٌ يخرُجُ من بني إسرائيلَ من مِصر، وسِفر لسيرة الملوك، وسِفْر الوَصيّة وسفر مُكَرّرٌ.
والسَّفَرة: الكَتَبةُ، وملائكةُ السَّماءِ والأرضِ سَفَرة أي كَتَبةٌ، وهم الكنبة الذين يُحصُون أعمالَ أهلِ الأرض من قوله سبحانه: بأيدي سَفَرة.
ويقال: سَفَرت الكتاب أي كَتَبْتُ أسفِره سَقراً.
والسِّفُيرُ: الفَيْج والتابع والخادم.
وسُفْرة الطعام تُتَّخَذُ للمسافرِ.
فسر:

الفَسْرُ: التفسير وهو بيان وتفصيل للكِتاب، وفَسَره يفسِره فَسْراً، وفَسَّرَه تفسيراً.
والتَّفْسِرة: اسمٌ للبَوُل الذي ينظُر فيه الأَطِّباء، يُسْتَدَلُّ به على مَرَض البَدَنِ، وكلُّ شيءٍ يُعرفَ به تفسيرُ الشيءِ فهو التَّفسِرةُ.

##### Türkçe

باب **السين** ve**الراء** ve**الفاء** onlarla birlikte
**س ر ف**، **ر س ف**، **ف ر س**، **ر ف س**، **س ف ر**، **ف س ر** kullanımdadırlar.

**سرف**:
**الأسراف** ve **سَرِفٌ**: Hicaz’da iki yerdir.
Ve **الأِسراف** iktisadın zıddıdır.
Ve et için **سَرَفٌ**, şarabın **سَرَف**’i gibi vardır; o, aşırı düşkünlüktür.
Ve koyundan **المَسروفةُ**: kulağı aslından kesilen (koyun)dur.
Ve meselde: “**سُرْفةٍ**’den daha maharetli”; o, ağacı delen ve onda bir ev yapan küçük bir böcekçiktir; ve “**سَرِفَ** ağaç” yani **السُّرْفة** ona isabet etti.
Ve **السَّرِفُ**: cahildir; ve dedi ki:
“Şüphesiz, gönlü **سَرِفَ** olan bir kimse görür		bir bulut suyunda balı, kışlı”
Ve **السَّرَفُ**: hatadır; denir: “Sizi kastettim de size **سَرِفْتُكُم** (hata ettim)”; dedi ki:
“Onların bağışında ne başa kakma vardır ne de **سَرَف**”
Yani hata etmezler ve onu yerine koyarlar.

**رسف**:
**الرَّسْفُ** ve **الرَّسيفُ** ve **الرَّسَفانُ**: bağlanmışın yürüyüşüdür; ve bağda **رَسَفَ** eder, **يَرسُفُ** **رَسيفاً**; o hâlde o **راسفٌ**tir.
Ve **المَرْسَفةُ**: yürüyüş yeri; onu bulduğumuzda ve **المَرْسَف**’i bulduğumuzda.

**فرس**:
Bu bir **فَرَسٌ**tur ve bu bir **فَرَسٌ**tur; ve **الفُروسَةُ**, **الفارس**’ın masdarıdır; onun fiili yoktur.
Ve **الفِراسةُ** **التفرس**’in masdarıdır.
Ve **الفَرْسُ**: boynu ezip kırmadır.
Ve **الفَريسةُ**: aslanın avıdır; ve Ömer’in münâdîsi nida etti de dedi ki: “**لا تَنخَعُوا** ve **لا تفرِسُوا**”; yani boynu kırmayın.
Ve **أبو فِراس**: aslanın künyesidir; ve Ferazdak’ın da künyesidir.
Ve **الفَريس**: ip halkasıdır, ağaçtandır; dedi ki:
“Eğer ipler iki yüz arşın olsaydı		şüphesiz bunun geçidi **الفَريس**’te olurdu”

**رفس**:
**الرَّفسَةُ**: göğüste ayakla vurma darbesidir.

**سفر**:
**السَّفْر**: yolculuk eden bir kavim ve **سُفّار**; ve **الأَسفار** **السَّفْر**’in topluluğudur.
Ve **السَّفَر**: gündüzün beyazlığıdır; ve “**أسفَرَتْ**”: sabahladı; ve “**أَسَفَرَ الصُّبْحُ**”; dersin ki: “Bizi menzile **بسَفَرٍ** ile götür” yani geceden önce.
Ve **وجهٌ مُسْفِرٌ**: sevinç ve güzellikle aydınlık, parlak.
Ve “Bir şeyi bir şeyden **سَفَرْتُ** **سَفْراً**” yani onu kazıdım; böylece **انسفَرَ** ve gitti; dedi ki:
“**سَفْرَ** kuzey rüzgârının, süslü nakışlıyı”
Ve **انسَفَرَتِ الإِبِل**: dağılıp gitti.
Ve **السَّفيرُ**: sonbahar günlerinde ağaçtan dökülen şeydir; rüzgâr onu **سَفَرَتْ** (sürükledi).
Ve denir: “Onu **سَفيراً** olarak yemleyin.”
Ve “Evi **بالمِسْفَرةِ** ile **سَفَرْتُ**” yani süpürgeyle onu **سَفْراً** süpürdüm.
Ve **السَّفيرُ**: süprüntüdür.
Ve **السُّفُور**: kadının peçesini yüzünden açmasıdır; böylece o **سافِرٌ**dir ve onlar **سَوافِرُ**dir; Tevbe dedi ki:
“Sabahleyin onun **سُفُورُها**’sı beni kuşkulandırdı”
**السِّفارُ**: bir iptir; ucu devenin yularına bağlanır da onun üzerinde döndürülür; ve kalanı onun dizgini yapılır; ve bazen **السِّفار** demirden olur; çoğulu **أسفِر**dir.
Ve **السَّفيرُ**: bir kavmin bazılarını bir kavme (gönderdiği) elçidir; onlar **السُّفَراءُ**dır.
Ve **الأسفار** Tevrat’ın bölümleridir; ondan bir bölüm **سِفرٌ**dür; ve Tevrat beş **أسفار**dır, yani kitaplar.
Mısır’dan Benî İsrail’in çıkışı için bir **سِفْرٌ**; ve kralların sîreti için bir **سِفر**; ve vasiyet için bir **سِفْر**; ve tekrar edilmiş bir **سفر**.
Ve **السَّفَرة**: kâtiplardır; ve göğün ve yerin melekleri **سَفَرة**dir, yani kâtiplardır; onlar, yüce sözünden dolayı yeryüzü ehlinin amellerini sayan kâtiplardır: “**بأيدي سَفَرة**”.
Ve denir: “Kitabı **سَفَرت**” yani yazdım; onu **أسفِره** **سَقراً**.
Ve **السِّفُيرُ**: ulak, tâbi ve hizmetçidir.
Ve **سُفْرة** yemek: yolcu için yapılır.

**فسر**:

**الفَسْرُ**: tefsirdir; o, kitabın beyanı ve tafsilidir; ve onu **فَسَره** eder, **يَفسِره** **فَسْراً**; ve onu **فَسَّرَه** **تفسيراً**.
Ve **التَّفْسِرة**: tabiplerin içine baktıkları idrarın adıdır; onunla beden hastalığına delil getirilir; ve bir şeyin tefsiriyle bir şeyin bilindiği her şey, o **التَّفسِرةُ**dir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الرَفْسُ: الضرب بالرِجْلِ. وقد رَفَسَهُ يَرْفِسُهُ.

##### Türkçe

**الرَفْسُ**: ayakla vurma. Ve onu **رَفَسَهُ**; onu **يَرْفِسُهُ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B3/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

س ر ف
سفر ، سرف ، فرس ، فسر ، رسف ، رفس .
سرف : قال الله تعالى : ( وَمَن قُتِلَ مَظْلُومًا فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِيِّهِ سُلْطَاناً فَلاَ يُسْرِف فِّى الْقَتْلِ إِنَّهُ كَانَ مَنْصُورًا ) ( الإسراء : 33 ) .
قال المفسرون : معناه : لا يَقتُل غيرَ قاتله ، وإذا قَتلَ غيرَ قاتله فقد أسرَف .
أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : السَّرَف : تجاوز ما حُدَّ لك . والسَّرَف الخطأ ؛ وإخطاءُ الشيء : وضعُه في غير موضعه .
قال : والسَّرَف : الإغفال . والسَّرَف : الجهل .
ورُوي عن عائشةَ أَنها قالت : إن لِلَّحم سَرَفاً كسَرَف الخمر .
أبو عُبيد عن أبي عمرو : يقال : سَرِفْتُ الشيءَ ، أي : أخطأته وأغفَلْتُه .
وقال أبو زياد الكلابيّ في حديث : ( أَرَدْتُكُم فَسَرِفْتُكم ) ، أي : أَخْطَأْتُكم .
وقال جرير يَمْدح بني أميّة :
أَعْطَوْا هُنَيْدَةَ يَحْدُوها ثمانيةٌ
ما في عطائِهمُ مَنٌّ ولا سَرَفُ
يُرِيدُ أنهم لم يُخطِئُوا في عَطِيَّتِهم ، ولكنهم وضَعوها موضِعَها .
وقال شَمِر : سَرَفُ الماءِ : ما ذهب منه في غير سقْي ولا نفع ، يقال : أرْوَت البئرُ النخيلَ ، وذهبَ بقيَّةُ الماءِ سَرَفاً ؛ وقال الهُذَليّ :
فَكَأَنَّ أَوْساطَ الجَدِيَّةِ وَسَطَها
سَرَفُ الدِّلاءِ من القَلِيبِ الخِضْرِمِ
قال : سَرِفْتُ يَمِينَه ، أي : لم أعرفها . وقال ساعِدَةَ الهُذَليّ :
حَلِفَ امرىءٍ بَرَ سَرِفْتِ يَمينَه
ولكلِّ ما قال النُّفوسُ مُجَرّبُ
يقول : ما أخفَيتُ وما أظهَرْت فإنّه سيظهر عند التّجربة .
وقال سُفيانُ في قوله تعالى : ( وَالَّذِينَ إِذَآ أَنفَقُواْ لَمْ يُسْرِفُواْ ) ( الفرقان : 67 ) ، أي : لم يَضَعوه في غير موضعه ، ) وَلَمْ يَقْتُرُواْ ( ، أي : لم يقصِّروا به عن حقّه .
قوله : ( ولا تُسرِفوا ) ( الأعراف : 31 ) : إن الإِسراف أكلُ ما لا يحل أكله ، وقيل : هو مجاوزة القصد في الأكل مما أحله الله .
وقال سفيان : الإسراف : أكل ما أنفِق في غير طاعة الله .
وقال إياس بن معاوية : الإسراف ما قُصِّر به عن حق الله . والسَّرَفُ : ضد القصد . وقوله تعالى : ( اللَّهُ مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ ) ( غافر : 34 ) : كافر شاك . والسَّرفُ : الجهلُ . والسرفُ : الإغفال ، أردتكم فسرِفتكم ، أي : أغفلتكم .
وقال شمر : رُوي عن محمّد بن عمرو أنه قال في قول عائشة : ( إنّ للّحم سَرَفاً كسرَف الخمر ) ، أي : ضَراوةً كضَراوة الْخَمر .
قال شَمِر : لم أَسمَع أحداً ذَهَب بالسَّرَف إلى الضَّراوة ، وكيف يكون ذلك تفسيراً له وهو ضدّه ، والضَّراوة للشيء : كثرةُ الاعتياد له ، والسّرَف بالشيء : الجهلُ به إلا أَن تصير الضَّراوة نفسُها سَرَفاً ، أي : اعتيادُه وكثرةُ شِرائه سَرَف .
وفي حديث ابن عمرَ أنه قال لرجل : إذا أَتيتَ مِنًى ، فانتهيتَ إلى موضِع كذا فإن هناك سَرْحةً لم تُجْرَد ولم تُسْرَف ، سُرَّ تحتَها سبعون نبياً فانزل تحتها .
قال أبو عُبيد : قال اليزيديّ : لم تُسرَف يَعنِي لم تُصِبْها السُّرْفة ، وهي دُوَيْبَة صغيرةٌ تَثقُب الشجر وتَبنِي فيها بيتاً . قال : وهي التي يُضْرَب بها المَثَل فيقال : أصنَع من سُرْفَة .
وقال ابن السكيت : السَّرْفُ ساكنُ الراء : مصدرُ سُرِفت الشّجرة تُسرَف سَرْفاً : إذا وقعتْ فيها السُّرْفة .
أبو عُبيد : السَّرِف : الجاهل .
وقال طَرَفة :
إنَّ امرأً سَرِفَ الفُؤادِ يَرَى
عَسَلاً بماءِ سَحابةٍ شَتْمِي
والأُسْرُفُّ : الآتكُ ، فارسيَّة معرّبة .
وقال ابن الأعرابيّ : أَسرَف الرجلُ : إذا جاوَزَ الحد ، وأسرَف إذا أخطأَ ، وأسرَف : إذا غَفَل .
سفر : قال الله جل وعز : ( ( مُّطَهَّرَةٍ بِأَيْدِى سَفَرَةٍ ( ) سَفَرَةٍ كِرَامٍ بَرَرَةٍ ) ( عبس : 15 ، 16 ) .
قال المفسِّرون : السفرة : الكَتَبَة ، يعني الملائكةَ الذين يَكتُبون أعمالَ بني آدَم ، واحدُها سافر ، مثل كاتِب وكَتَبة .
قال أبو إسحاق : واعتباره بقوله : ( لَحَافِظِينَ كِرَاماً كَاتِبِينَ ( ) كَاتِبِينَ يَعْلَمُونَ مَا ) ( الانفطار : 11 ، 12 ) ، وإنما قيل للكتاب سِفْر وللكاتب سافِر ، لأنَّ معناه أن يبيِّن الشيءَ ويوضِحه ، ومنه يقال : أسفَر الصبحُ : إذا أضاءَ إضاءةً لا يُشكّ فيه .
ومنه قولُ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( أَسْفِروا بالفَجْر فإنه أعظَم للأجر ) يقول : صلُّوا صلاةَ الفجر بعدما يتبيَّن الفجرُ ويَظهَر ظهوراً لا ارتيابَ فيه ، فكلُّ من نَظَر إليه عَلِم أنه الفجر الصادق ، ومن هذا يقال : سفَرَت المرأةُ عن وجهها : إذا كشفتْ النِّقابَ عن وجهها تَسفِر سفُوراً ، ومنه يقال : سفَرْتُ بين القومِ أسفِر سفَارَةً : إذا أصلحتَ بينهم وكشفتَ ما في قَلْب هذا وقلبِ هذا لتُصلح بينهم . والسَّفِير : المُصلِح بين الناس ، قاله أبو عُبَيد .
قال : وقال الأصمعيّ : السَّفير : الرسولُ المُصلِح .
وقال ابن الأعرابيّ : السفَر : إسفارُ الفجر .
وقال الأخطل :
إنِّي أبِيتُ وهَمُّ المرء يَصْحَبُهُ
من أوّل اللَّيل حتى يُفْرِجَ السفَرُ
يريد الصُّبْح ، يقول : أبِيتُ أسري إلى انفِجار الصّبح .
وفي حديث حذيفة وذكر قوم لوط : أو تُتُبِّعت أسفارهم بالحجارة ، يعني المسافر منهم يقول : رُمُوا بالحجارة حيث كانوا فألحقوا بأهل المدينة .
يقال : سافر وسفْر ، ثم أسافر جمع الجمع .
وسئل أحمدُ بنُ حنبل عن الإِسفار بالفجر فقال : هو أن يَضِحَ الفجرُ حتى لا يُشَكّ فيه ، ونحو ذلك قال إسحاق ، وهو قولُ الشافعيّ وذوِيه .
وقال الله جلّ وعزّ : ( يُغْنِيهِ وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ مُّسْفِرَةٌ ) ( عبس : 38 ) .
قال الفرَّاء : أي : مشرِقة مضيئة ، وقد أسفَر الصبحُ وأسفَر الوجه .
قال : وإذا ألقَت المرأةُ نِقَابها قيل : سفَرتْ فهي سافِرٌ بغيرِ هاء . والسُّفْرة : التي يُؤكَل
عليها ، سُمّيتْ سفْرة لأنها تُبسط إذا أُكل عليها .
وفي الحديث : أن عمَر دخل على النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) وآله بيتَه فقال : ( لو أمرتَ بهذا البيت فسفِر ) .
قال أبو عُبَيد : قال الأصمعيّ : قوله : فسفِر ، أي : كُنِس ، يقال : سفَرْتُ البيتَ وغيرَه : إذا كنستَه ، فأنا أسفِره سفراً ، ويقال للمِكنسة : المِسفَرة . ومنه قيل لِما سقَط من وَرَق العُشْب : سفِير ، لأنّ الريح تَسفِره .
وقال ذو الرّمّة :
وحائل من سَفِير الحَوْل جائِلُهُ
حَوْلَ الجَراثِين في ألوانِ شَهَبٌ
يعني الورق تغيّر لونُه فحالَ وابيَضّ بعد ما كانَ أخضَرَ .
ويقال : سفَرَت الرِّيحُ الغَيْمَ عن وجهِ السماء : إذا كَشَطَتْه عنه ، وأنْشَدَ :
سَفْرَ الشَّمَالُ الزِّبْرِجَ المُزَبْرَجَا
حدثنا السعدي عن أحمد بن مصعب عن وكيع عن سفيان عن عمران بن مسلم عن سويد بن غفلة قال : قال عمر : صلاة المغرب في الفجاج مُسفرة . قال أبو منصور : معنى قوله : أي بيّنة مبصَرة لا تخفى . وفي الحديث : صلاة المغرب يقال لها : صلاة البصر ؛ لأنها تؤدى قبل ظلمة الليل الحائلة بين الإبصار والشخوص . والسَّفَرُ : سفران : سفرُ الصبح ، وسفَرُ المساء .
أبو نصر عن الأصمعي : كَثُرَتْ السافِرَةُ بموضع كذا ، يعني المُسافِرين . قال : والسَّفْر : جمعُ سافِر وسفْر أيضاً . ورجلٌ مِسْفَر : إذا كان قويّاً على السَّفر ، والأنثى مِسْفَرة .
قلت : وسمّي المسافر مسافراً لكشفِه قِناعَ الكِنِّ عن وجهه ومنازل الحضر عن مكانه ومنزل الخفض عن نفسه ، وبرُوزِه إلى الأرض الفضاء . وسُمِّيَ السَّفَر سفَراً لأنه يُسْفِر عن وجوه المسافرين وأخلاقِهِمْ فيَظْهِر ما كان خافياً منها . ويقال لبقيّةِ بياضِ النهار بعد مَغيب الشمس : سَفَرٌ لِوُضوحه ومنه قولُ الساجع : إذا طَلَعَتِ الشِّعْرَى سفَراً لها ، لم تَرَ فيها مَطَراً . أراد طلوعَها عِشاء . ويقال : سافَر الرجلُ إذا مات ؛ وأنْشَد :
زَعَمَ ابْنُ جُدْعَانَ بْنِ عَمْرٍ و
أنَّهُ يوماً مُسافِرْ
وقال الأصمعيّ وأبو زيد : السفارُ : سفارُ البَعير ، وهي الحديدةُ التي يُخطم بها البعير .
قال أبو زيد : وأَسفَرْتُ البَعيرَ إسفَاراً .
ورَوَى أبو عُبَيد عن الأصمعي : سفَرْت البعيرَ بالسفار بغير أَلف .
وقال الليث : السفارُ : حَبْلٌ يُشَدُّ طرفُه
عَلَى خِطام البعير فيُدار عليه ويُجْعَل بقيَّته زِماماً ، وربما كان السفارُ من حديد ، وجمعُه الأسفِرَة ، وأمّا قولُ الله جلَّ وعز : ( يَحْمِلُوهَا كَمَثَلِ الْحِمَارِ يَحْمِلُ ) ( الجمعة : 5 ) ، فإن الزّجّاج قال : الأسفارُ : الكتب الكبار ، واحدها سفْر ، أعلَمَ اللَّهُ أنَّ اليَهودَ مَثَلُهم في تركهم استِعمالَ التوراة وما فيها كَمَثَلِ الحمار يُحْمَلُ عليه الكُتُب وهو لا يَعرِف ما فيها ولا يَعِيها . وواحدُ الأسفار : سفْرٌ ، يقال : السفر مقدَّم رأسِه من الشَّعْر : إذا صار أَجْلَح . وانسفَرَتْ الإبل : إذا ذَهَبَتْ في الأرْض . وفرسٌ سافِرُ اللَّحْمِ : أي قَلِيلُهُ . وقال ابنُ مُقْبِل :
لا سافِرُ اللَّحمِ مَدْخُولٌ ولا هَيجٌ
كاسِي العِظامِ لطيفُ الكَشْحِ مَهْضُومُ
عمرو عن أبيه قال : المُسفَّرَة : كُبَّة الغَزْل .
ورُوِي عن سعيد بنِ المُسَيِّب أنه قال : لولا أصواتُ السافِرة لسمعتم وَجْبَة الشَّمس . قال : والسافرة : أمّةٌ من الرُّوم جاء متَّصلاً بالحديث ووجبةُ الشمس : وُقوعُها إذا غَرَبَتْ .
أبو عُبَيد عن الأصمعيّ قال : السفْسير : الفَيْجُ ، والتّابع ونحوه .
وقال غيرُه في قول أَوْس :
مِن الفَصافِصِ بالنُّمِّيّ سفْسيرُ
إنّه يعني السمسارَ .
قلت : وهو معرّب عنده . وقال شمر : هو القيّمُ بالأمر الْمُصلِح له ، وأنكر أن يَكونَ بيّاعَ القَتّ . ويقال للثور الوحشيّ : مسافر ونابىء وناشط وقال :
كأنها بعد ما خفّتْ ثَمِيلَتُهَا
مسافرٌ أَشْعَثُ الرَّوْقَيْنِ مَكْحُولُ
والسفَرُ : الأثر يبقى عَلَى جِلد الإنسان وغيرِه ، وجمعه سفور . قال أبو وجزَة :
لقد ماحت عليك مؤبَّدَاتٌ
يلوح لهنَّ أندابٌ سفُورُ
قال ابن عرفة : سُمِّيت الملائكة سُفَرةٌ لأنهم يَسفِرون بين الله وبين أنبيائه . قال أبو بكر : سمُّوا سفرةً لأنهم ينزلون بوحي الله وتأديته ، وما يقع به الصلاح بين الناس ، فشُبِّهوا بالسفير الذي يصلح بين الرجلين فيصلح شأنهما .
فرس : سلَمة عن الفراء قال : الفِرسة : الحَدْبة ، والفَرْصَة : رِيحُ الحَدَب . والمَفْزُورُ والمَفْرُوس : الأحدَب .
وقال الأصمعي : فَرَس السَّبُعُ الدابّة فَرْساً : إذا دَقّ عُنُقُه .
وقال : الأصل في الفَرْس : دَقُّ العُنُق ، ثم جُعِل كلُّ قَتْل فَرْساً .
يقال : ثورٌ فَرِيس ، وبقرةٌ فَريس ، ويقال للرجل إذا ذَبح فنَخع : قد فَرس . وقد كُرِه الفَرْسُ في الذَّبيحة . رواه أبو عُبيد بإسنادٍ له عن عُمر .
قال : وقال أبو عُبَيدة : الفَرْس : هو النَّخْع . يقال : فَرَسْتُ الشاةَ ونَخْعتُها ، وذلك أن يَنتهيَ بالذبْح إلى النُّخاع ، وهو الخَيْط الذي في فَقَار الصُّلب متصلٌ بالقفا فهي أن يُنتهىَ بالذبح إلى ذلك .
قال أبو عُبَيد : أما النَّخْع فعلى ما قال أبو عُبيدة . وأما الفَرْس فقد خُولِف فيه ، فقيل : هو الكسر ، كأنه نهَى أن تُكسَر رقبةُ الذبيحة قبلَ أن تَبرُد ، وبه سمّيت فريسة الأسد للكسْر .
قال أبو عُبَيد : الفَرْسُ بالسين الكسر وبالصاد : الشَّقّ .
أبو العباس عن ابن الأعرابيّ أنه قال : الفَرْس : أن تُدَقّ الرقَبةُ قبل أن تُذبح الشاة قال : والفَرْس : رِيح الحَدب ، والفِرْس أيضاً ضَرْبٌ من النبات ، واختلَف الأعرابُ فيه ، فقال أبو المكارم : هو القَضْقاض .
وقال غيرُه : هو الشِّرْشِر . وقال غيره : هو الحَبْن . وقال غيره : هو البَرْوَق .
قال : ويكنَى الأسدُ : أبا فِراس ، قاله الليث .
وقال ابنُ الأعرابي : من أَسماء الأَسد : الفِرْناسُ ، مأخوذ من الفَرْس وهو دقُّ العُنُق والنون زائدة .
الأصمعي : يقال : فارسٌ بيّنُ الفُروسة والفَراسة ، وإذا كان فارساً بعَينه ونَظَره فهو بيّن الفِرَاسة بكسر الفاء .
ويقال : إن فلاناً لفارِسٌ بذلك الأمر : إذا كان عالماً به .
ويقال : اتّقُوا فِراسة المؤمن ، فإنه ينظر بنور الله . وقد فَرُس فلان يَفرسُ فُروسة وفَراسةً : إذا حَذق أمرَ الخيل .
ويقال : هو يتفرّس : إذا كان يُرِي الناسَ أنه فارس على الخيل .
ويقال : فلانٌ يتفرَّس : إذا كان يَتثبَّتُ ويَنظُر .
وروَى شَمِر بإسنادٍ له حديثاً أن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) عَرَض يوماً الخيلَ وعندَه عُيَيْنَةُ بنُ حِصْن الفَزاري ، فقال له : ( أنا أعلمُ بالخيل منك ) ، فقال عُيَيْنة : وأنا أعلم بالرجال منك . فقال : خِيارُ الرجال الذين يَضعون أسيافَهم على عواتقهم ، ويعرِضون رِماحَهم على مَناكب خيلِهم من أهل نَجْد . فقال النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( كذبتَ ، خِيارُ الرجال رجالُ أهلِ اليمن ، الإيمانُ يَمانٍ وأنا يَمانٍ ) .
وفي حديثٍ آخر : ( وأنا أَفْرَس بالرجال منك ) ، يريد : أبصَر .
يقال : رجلٌ فارس بيّن الفُروسة والفَراسة في الخيل ، وهو الثبات عليها والْحِذْق بأمرِها . قال : والفِراسة بكسر الفاء في النظر والتثبّت والتأمّل للشيء والبَصَر به .
يقال : إنه لفارسٌ بهذا الأمر : إذا كان عالماً به .
وفي حديثٍ آخر : ( أفرَسُ الناس ثلاثة ) ، ثم ذكَر الحديث .
وفي حديثٍ آخر : ( عَلِّموا رجالَكم العَوْم والفَرَاسة ) .
قال : والفَراسة : العِلْم بركوب الخيل ورَكْضِها .
قال : والفارس : الحاذقُ بما يمارس من الأشياء كلِّها ، وبها سمّيَ الرجُل فارساً .
وفي حديثِ يأجوجَ ومأجوجَ : ( إنّ الله يُرسل النَّغَف عليهمْ فيُصبحون فَرْسى ) ، أي : قَتْلَى . من فَرَسَ الذئبُ الشاةَ ، ومنه فَريسة الأسد . وفَرْسى جمعُ فَريس ، مِثلُ قَتِيل وقَتلى .
وقال الأصمعي : يقال أصابتْه فَرْسة : إذا زالت فَقْرةٌ من فِقَر ظهره . وأما الريح التي يكون منها الحَدَب فهي الفَرْصة بالصاد .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الفَراس : تَمرٌ أسوَد ، وليس بالشِّهْرِيز ، وأَنشد :
إذا أَكلوا الفَراسَ رأيتَ شَاماً
على الأَنْباكِ منهم والغُيوبِ
قال : والأَنباكُ : التِّلال .
ابن السكّيت : الفَرْس أصلُه دَقُّ العُنُق ، ثم صُيِّر كلُّ قَتْل فَرْساً ، وبالدَّهْناء جبالٌ من الرمل تسمَّى الفَوارس ، وقد رأيتُها . والفِرْس : ضَربٌ من النَّبت .
وقال الليث : الفَرِيس : حَلْقَةٌ من خَشب مَعْطوفة تُشَدّ في طرف الحَبْل ، وأنشد غيره :
فلو كان الرِّشا مائتَين باعاً
لكان مَمَرُّ ذلك في الفَرِيسِ
أبو عبيد عن أبي زيد : الفَرْسة : قَرحة تكون في العنق فتَفْرِسها .
شمر عن ابن الأعرابي : الفرسة : الحدب .
قال : والفِرسة بكسر الفاء : الحَدب . قال : والأحدب مفروس ، ومنه فرست عنقه .
وفي حديث الضحاك في رجل آلَى من امرأته ثم طلقها ، قال : هما كفرسيْ رِهان ، أيهما سبق أُخِذ به . تفسيره : بأن العدة وهي ثلاث حيض ، إذا انقضت قبل انقضاء إيلائه وهو أربعة أشهر فقد بانت منه المرأة بتلك التطليقة ، ولا شيء عليه من الإيلاء ؛ لأن الأربعة الأشهر تنقضي وليست له بزوج ، وإن مضت الأربعة الأشهر وهي في العدة بانت منه بالإيلاء مع تلك التطليقة ، فكانت اثنتين .
أخبرني المنذري عن ثعلب عن ابن الأعرابي قال : فارسٌ في الناس بيّن الفَراسة ، والفِراسة وعلى الدابة بيّن الفروسية والفرُوسةِ لغة فيه .
فسر : ثعلب عن ابن الأعرابي : الفَسْرُ : كشفُ ما غُطِّيَ .
وقال الليث : الفَسْر : التفسير وهو بيانٌ وتفصيلٌ للكتاب .
وأخبرَني المنذريّ عن أبي العباس عن ابن الأعرابي قال : التفسير والتأويل ، والمعنى واحد .
وقال الليث : التَّفْسِرةُ : اسمٌ للبَوْل الذي يَنظُر فيه الأطباء يَستدِلون بلوْنه على عِلّة العليل وكلُّ شيء يُعْرَف به تفسير الشيء ومعناه فهو تَفسرَته .
وقوله عز وجل : ( وَأَحْسَنَ تَفْسِيراً ) ( الفرقان : 33 ) ، الفَسرُ : كشف المغطَّى .
وقال بعضهم : التفسير : كشف المراد عن اللفظ المشكل . والتأويل : رد أحد المحتملين إلى ما يطابق الظاهر .
رسف : قال الليث : الرَّسْف والرَّسِيف والرَّسَفان : مَشْيُ المقيّد ، وقد رَسَف في القَيْد يَرْسُف رَسيفاً فهو راسف .
أبو الهيثم عن نصير : يقال للبعير إذا قارب الخطو وأسرع الإجارة ، وهي رفع القوائم ووضعها : رَسف يرسُف . فإذا زاد عن ذلك فهو الرَّتَكان . ثم الْحَفْد بعد ذلك .
رفس : قال الليث : الرَّفْسَةُ : الصَّدمة بالرِّجل في الصَّدر . يقال : رفَسَه برِجْله يَرفُسُه رَفْساً .

##### Türkçe

س ر ف
**سفر** , **سرف** , **فرس** , **فسر** , **رسف** , **رفس** .

**سرف** : Allah Teâlâ dedi: ( وَمَن قُتِلَ مَظْلُومًا فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِيِّهِ سُلْطَاناً فَلاَ يُسْرِف فِّى الْقَتْلِ إِنَّهُ كَانَ مَنْصُورًا ) ( الإسراء : 33 ) .

Müfessirler dedi: manası: katilinden başkasını öldürmesin; katilinden başkasını öldürürse, gerçekten israf etmiş olur.

Ebu’l-Abbas, İbnü’l-A‘râbî’den, onun şöyle dediğini (nakletti): **السَّرَف**: sana sınırlandırılanı aşmandır. Ve **السَّرَف** hata(dır); ve bir şeyi hataya düşürmek: onu yerinin dışında bir yere koymaktır.

Dedi: ve **السَّرَف**: gaflet(tir). Ve **السَّرَف**: cehalet(tir).

Âişe’den rivayet edildi ki o dedi: Et için, şarabın israfı gibi bir **سَرَف** vardır.

Ebu Ubeyd, Ebu Amr’dan: denir: **سَرِفْتُ** şeyi; yani: onu hata ettim ve onu gaflet ettim.

Ve Ebu Ziyâd el-Kilâbî bir hadiste dedi: ( أَرَدْتُكُم فَسَرِفْتُكم ) , yani: sizi ıskaladım.

Cerîr, Benî Ümeyye’yi överken dedi:
A‘ṭaw Hunaydata yaḥdūhā thamāniyatun
mā fī ‘aṭā’ihim mannun wa-lā sarafu
İstiyor ki: bağışlarında hata etmediler; fakat onu yerine koydular.

Şemmir dedi: **سَرَفُ الماءِ**: ondan, ne sulamada ne de faydada olmaksızın giden şeydir; denir: kuyu hurmaları suladı, suyun kalanı **سَرَفاً** olarak gitti; ve el-Hüzelî dedi:
Fa-ka’anna awsāṭa l-jadiyyati wasaṭahā
sarafu d-dilā’i mina l-qalībi l-khiḍrimi

Dedi: **سَرِفْتُ يَمِينَه** , yani: onu bilmedim. Ve Sâ‘ide el-Hüzelî dedi:
Ḥalafa mru’un barrun sarifti yamīnahu
wa-li-kulli mā qāla n-nufūsu mujarrabu
Diyor: gizlediğim ve açıkladığım her şey, gerçekten deneme sırasında ortaya çıkacaktır.

Süfyân, Allah Teâlâ’nın sözü hakkında dedi: ( وَالَّذِينَ إِذَآ أَنفَقُواْ لَمْ يُسْرِفُواْ ) ( الفرقان : 67 ) , yani: onu yerinin dışında bir yere koymadılar, ( وَلَمْ يُقْتُرُواْ ) , yani: onu hakkından eksiltmediler.

Onun sözü: ( ولا تُسرِفوا ) ( الأعراف : 31 ) : gerçekten **الإِسراف** helâl olmayanı yemek(tir); ve denildi: o, Allah’ın helâl kıldığından yemede ölçüyü aşmaktır.

Süfyân dedi: **الإسراف**: Allah’a itaat dışında harcananı yemek(tir).

İyâs b. Muâviye dedi: **الإسراف** Allah’ın hakkından eksiltme yapılan şeydir. Ve **السَّرَفُ**: kastın zıddıdır. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: ( اللَّهُ مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ ) ( غافر : 34 ) : kâfir, şüpheci. Ve **السَّرفُ**: cehalet(tir). Ve **السرفُ**: gaflet(tir); **أردتكم فسرِفتكم** , yani: sizi gaflet ettim.

Şemmir dedi: Muhammed b. Amr’dan, Âişe’nin sözü hakkında şöyle dediği rivayet edildi: ( إنّ للّحم سَرَفاً كسرَف الخمر ) , yani: şarabın düşkünlüğü gibi bir düşkünlük.

Şemmir dedi: **السَّرَف**i düşkünlüğe götüren bir kimseyi işitmedim; bu onun için nasıl bir tefsir olur, hâlbuki o onun zıddıdır; ve bir şeye düşkünlük: ona alışmanın çokluğu(dur); ve bir şeyde **السّرَف**: onu bilmemektir; ancak düşkünlüğün kendisi **سَرَفاً** olur; yani: ona alışması ve onu satın almasının çokluğu **سَرَف**tir.

İbn Ömer hadîsinde: bir adama dedi ki: Minâ’ya geldiğinde, falan yere vardığında, orada bir **سَرْحة** vardır; **لم تُجْرَد** ve **لم تُسْرَف**; onun altında yetmiş peygamber sırra erdirildi; onun altında in.

Ebu Ubeyd dedi: Yezîdî dedi: **لم تُسرَف** yani ona **السُّرْفة** isabet etmedi; o, ağacı delen ve içinde bir ev yapan küçük bir böcekçiktir. Dedi: o, kendisiyle mesel vurulan şeydir; denir: **أصنَع من سُرْفَة**.

İbnü’s-Sikkît dedi: **السَّرْفُ** (ر harfi sakin): **سُرِفت** ağaç **تُسرَف سَرْفاً**’ın masdarıdır: onda **السُّرْفة** vuku bulduğunda.

Ebu Ubeyd: **السَّرِف**: cahil.

Tarafe dedi:
Inna mra’an sarifa l-fu’ādi yarā
‘asalan bi-mā’i saḥābatin shatmī

Ve **الأُسْرُفُّ**: gelen; Farsça, Arapçalaştırılmıştır.

İbnü’l-A‘râbî dedi: Adam **أَسرَف** etti: sınırı aştığında; ve **أسرَف** etti: hata ettiğinde; ve **أسرَف**: gaflet ettiğinde.

**سفر** : Allah Celle ve Azze dedi: ( ( مُّطَهَّرَةٍ بِأَيْدِى سَفَرَةٍ ( ) سَفَرَةٍ كِرَامٍ بَرَرَةٍ ) ( عبس : 15 ، 16 ) .

Müfessirler dedi: **السفرة**: yazıcılardır; yani Âdemoğullarının amellerini yazan melekler; onun teki **سافر**dir; **كاتِب** ve **كَتَبة** gibi.

Ebu İshâk dedi: ve onun itibarı şu sözüyledir: ( لَحَافِظِينَ كِرَاماً كَاتِبِينَ ( ) كَاتِبِينَ يَعْلَمُونَ مَا ) ( الانفطار : 11 ، 12 ) ; ve kitaba **سِفْر** ve yazana **سافِر** denildi; çünkü manası, şeyi beyan etmesi ve onu açıklamasıdır; ve ondan denir: **أسفَر الصبحُ**: şüphe edilmeyecek bir aydınlıkla aydınladığında.

Ve ondan, Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) sözü: ( أَسْفِروا بالفَجْر فإنه أعظَم للأجر ) ; diyor ki: fecr namazını, fecr belirginleşip, içinde şüphe olmayan bir görünüşle ortaya çıktıktan sonra kılın; ona bakan herkes onun fecr-i sâdık olduğunu bilir; ve bundan denir: kadın yüzünden **سفَرَت**: yüzünden nikabı kaldırdığında; **تَسفِر سفُوراً**; ve ondan denir: kavim arasında **سفَرْتُ**; **أسفِر سفَارَةً**: aralarını düzelttiğinde ve bunun kalbinde olanı ve bunun kalbinde olanı açığa çıkarıp aralarını düzeltmek için. Ve **السَّفِير**: insanlar arasında ıslah edici; bunu Ebu Ubeyd söyledi.

Dedi: ve Asma‘î dedi: **السَّفير**: ıslah edici elçi.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **السفَر**: fecrin aydınlanmasıdır.

Ahtal dedi:
Inni abītu wa-hammu l-mar’i yaṣḥabuhu
min awwali l-layli ḥattā yufrija s-safaru
Sabahı istiyor; diyor ki: sabahın yarılmasına kadar gece yürüyüşü yaparak geceledim.

Huzeyfe hadîsinde, Lût kavmini anıp: yahut onların **أسفار**ı taşlarla takip edildi; yani onlardan yolcu olan(lar)ı; diyor ki: nerede idilerse taşlarla vuruldular da şehir halkına katıldılar.

Denir: **سافر** ve **سفْر**; sonra **أسافر** cem‘u’l-cem‘dir.

Ahmed b. Hanbel’e fecrde **الإِسفار** soruldu; dedi: fecrin, onda şüphe edilmeyecek şekilde açıklığa kavuşmasıdır; buna benzerini İshâk dedi; ve bu, Şâfiî’nin ve onun ehlinin sözüdür.

Allah Celle ve Azze dedi: ( يُغْنِيهِ وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ مُّسْفِرَةٌ ) ( عبس : 38 ) .

Ferrâ dedi: yani: parlayan, aydınlık; sabah **أسفَر** etti ve yüz **أسفَر** etti.

Dedi: kadın nikabını attığında denir: **سفَرتْ**; o, ه olmaksızın **سافِرٌ**dur. Ve **السُّفْرة**: üzerinde yenilen şeydir; üzerinde yenildiğinde serildiği için **سفْرة** diye adlandırıldı.

Hadiste: Ömer’in Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) ve âlinin evine girdiği; dedi ki: ( لو أمرتَ بهذا البيت فسفِر ) .

Ebu Ubeyd dedi: Asma‘î dedi: onun sözü **فسفِر**: yani süpürülsün; denir: evi ve başkasını **سفَرْتُ**: onu süpürdüğünde; ben onu **أسفِره سفراً**; ve süpürgeye **المِسفَرة** denir. Ve ondan, ot yaprağından düşen şeye **سفِير** denildi; çünkü rüzgâr onu **تَسفِره**.

Zü’r-Rumme dedi:
Wa-ḥā’ilin min safīri l-ḥawli jā’iluhu
ḥawla l-jarāthīni fī alwāni shahabun
Yani yaprak; rengi değişti, sarardı ve yeşil olduktan sonra beyazladı.

Ve denir: rüzgâr bulutu göğün yüzünden **سفَرَت**: onu oradan sıyırdığında; ve şu şiir okundu:
Safra sh-shamālu z-zibraja l-muzabraja

Bize Sa‘dî, Ahmed b. Mus‘ab’dan, Vekî‘den, Süfyân’dan, İmrân b. Müslim’den, Süveyd b. Ğafele’den rivayet etti; dedi: Ömer dedi: Akşam namazı, geçitlerde **مُسفرة**dir. Ebu Mansûr dedi: sözünün manası: yani açık, görülen; gizli kalmayan. Ve hadiste: akşam namazına **صلاة البصر** denir; çünkü o, görmeyi ve şahısları engelleyen gece karanlığından önce eda edilir. Ve **السَّفَرُ**: iki **سفر**dir: sabahın **سفر**i ve akşamın **سفَر**i.

Ebu Nasr, Asma‘î’den: falan yerde **السافِرَةُ** çoğaldı; yani yolcular. Dedi: ve **السَّفْر**: **سافِر**in cem‘idir; ve **سفْر** de. Ve adam **مِسْفَر**: yolculuğa güçlü olduğunda; dişisi **مِسْفَرة**.

Dedim: yolcuya **مسافراً** denildi; çünkü yerleşikliğin örtüsünü yüzünden, şehir konaklarını yerinden, rahatlık konaklarını kendinden açığa çıkarır; ve açık araziye çıkması sebebiyle. Ve **السَّفَر**e **سفَراً** denildi; çünkü yolcuların yüzlerinden ve ahlâklarından açığa çıkarır; böylece onlardan gizli olan ortaya çıkar. Ve güneş battıktan sonra gündüzün beyazlığından kalan şeye, açıklığı sebebiyle **سَفَرٌ** denir; ve ondan seci yapanın sözü: Şi‘râ **سفَراً** olarak ona doğduğunda, onda yağmur görmezsin. Onun yatsı vakti doğuşunu istedi. Ve denir: adam **سافَر** etti: öldüğünde; ve şu şiir okundu:
Za‘ama bnu Jud‘āna bni ‘Amrin wa
annahu yawman musāfir

Asma‘î ve Ebu Zeyd dedi: **السفارُ**: devenin **سفارُ**ıdır; o, devenin burun halkasıyla gemlendiği demirdir.

Ebu Zeyd dedi: deveyi **أَسفَرْتُ**; **إسفَاراً**.

Ebu Ubeyd, Asma‘î’den rivayet etti: deveyi **سفَرْت**; **بالسفار**; elifsiz.

Leys dedi: **السفارُ**: ucu devenin **خِطام**ına bağlanan bir iptir; onun üzerinde döndürülür ve kalanı **زِماماً** yapılır; bazen **السفارُ** demirden olur; onun cem‘i **الأسفِرَة**dir. Ama Allah Celle ve Azze’nin sözü: ( يَحْمِلُوهَا كَمَثَلِ الْحِمَارِ يَحْمِلُ ) ( الجمعة : 5 ) ; gerçekten Zeccâc dedi: **الأسفارُ**: büyük kitaplardır; onun teki **سفْر**dür. Allah, Tevrat’ı ve içindekini kullanmayı terk etmelerinde Yahudilerin misalinin, üzerine kitaplar yüklenen ve içindekini bilmeyen ve onu idrak etmeyen eşeğin misali olduğunu bildirdi. Ve **الأسفار**ın teki: **سفْرٌ**dür. Denir: **السفر** başının ön kısmındaki saçtır: kel olduğunda. Ve develer **انسفَرَت**: yeryüzünde gidip uzaklaştığında. Ve at **سافِرُ اللَّحْمِ**: yani az etli. İbn Mukbil dedi:
Lā sāfiru l-laḥmi madkhūlun wa-lā hayjun
kāsī l-‘iẓāmi laṭīfu l-kashḥi mahḍūmu

Amr, babasından dedi: **المُسفَّرَة**: iplik yumağıdır.

Saîd b. el-Müseyyeb’den rivayet edildi ki dedi: **السافِرة**nin sesleri olmasaydı, güneşin **وَجْبَة**sini işitirdiniz. Dedi: ve **السافرة**: Rum’dan bir ümmettir; hadise bitişik olarak geldi; ve güneşin **وجبة**si: battığında düşüşüdür.

Ebu Ubeyd, Asma‘î’den dedi: **السفْسير**: **الفَيْجُ**dur; ve tâbi‘ ve benzeri.

Başkası, Evs’in sözü hakkında dedi:
Min al-faṣāfiṣi bi-n-nummī saf-sīru
Gerçekten o, simsarı kastediyor.

Dedim: o, onun yanında Arapçalaştırılmıştır. Şemmir dedi: o, işin **القيّمُ**i, onu ıslah edendir; ve **القَتّ** satıcısı olmasını inkâr etti. Ve yaban öküzüne denir: **مسافر** ve **نابىء** ve **ناشط**; ve dedi:
Ka’annahā ba‘da mā khaffat thamīlatuhā
musāfirun ash‘athu r-rawqayni makḥūlu

Ve **السفَرُ**: insanın derisi ve başkası üzerinde kalan izdir; cem‘i **سفور**dur. Ebu Vecze dedi:
Laqad māḥat ‘alayka mu’abbadātun
yalūḥu lahunna andābun sufūru

İbn Arefe dedi: meleklere **سُفَرةٌ** denildi; çünkü onlar Allah ile peygamberleri arasında gidip gelirler. Ebu Bekir dedi: onlara **سفرةً** denildi; çünkü Allah’ın vahyiyle ve onun ulaştırılmasıyla inerler; ve insanlar arasında ıslahın gerçekleştiği şeyle; böylece iki adam arasında ıslah eden elçiye benzetildiler; o da onların işini düzeltir.

**فرس** : Seleme, Ferrâ’dan dedi: **الفِرسة**: hörgüçtür; ve **الفَرْصَة**: hörgüç rüzgusu(kokusu)dur. Ve **المَفْزُورُ** ve **المَفْرُوس**: hörgüçlüdür.

Asma‘î dedi: yırtıcı hayvan biniti **فَرَس** etti; **فَرْساً**: boynunu ezdiğinde.

Dedi: **الفَرْس**in aslı: boynu ezmektir; sonra her öldürme **فَرْساً** kılındı.

Denir: öküz **فَرِيس**; inek **فَريس**. Ve adam için, boğazlayıp da **نَخع** yaptığında denir: gerçekten **فَرس** etti. Ve kurbanda **الفَرْسُ** mekruh görüldü. Ebu Ubeyd onu, Ömer’den kendi isnadıyla rivayet etti.

Dedi: ve Ebu Ubeyde dedi: **الفَرْس**: **النَّخْع**dır. Denir: koyunu **فَرَسْتُ** ve onu **نَخْعتُ**; bu, boğazlamayı **النُّخاع**a ulaştırmandır; o, omurga kemiklerinin içinde, enseye bitişik olan ipliktir; yani boğazlamayla ona kadar varılmasıdır.

Ebu Ubeyd dedi: **النَّخْع** Ebu Ubeyde’nin dediği üzeredir. Ama **الفَرْس**te ihtilaf edildi; denildi: o, kırmadır; sanki, soğumadan önce kurbanın boynunun kırılmasını yasakladı; ve aslanın avına **فريسة** denilmesi de kırma sebebiyledir.

Ebu Ubeyd dedi: **الفَرْسُ** س ile kırmadır; ص ile: yarmadır.

Ebu’l-Abbas, İbnü’l-A‘râbî’den: o dedi ki: **الفَرْس**: koyun boğazlanmadan önce boynun ezilmesidir. Dedi: ve **الفَرْس**: hörgüç rüzgusu(kokusu)dur. Ve **الفِرْس** de bir bitki türüdür; bedevîler onda ihtilaf etti: Ebu’l-Mekârim dedi: o **القَضْقاض**dır.

Başkası dedi: o **الشِّرْشِر**dir. Başkası dedi: o **الحَبْن**dır. Başkası dedi: o **البَرْوَق**tur.

Dedi: aslana kinaye olarak **أبا فِراس** denir; bunu Leys söyledi.

İbnü’l-A‘râbî dedi: aslanın isimlerinden: **الفِرْناسُ**; **الفَرْس**ten alınmıştır; o, boynu ezmektir; ve ن ziyadedir.

Asma‘î: denir: **فارسٌ**; **الفُروسة** ve **الفَراسة**sı açık. Ve eğer kendi gözü ve bakışıyla **فارساً** ise, ف’nın kesriyle **الفِرَاسة**sı açık.

Ve denir: gerçekten falan kimse o işte **لفارِسٌ**tir: onu bildiğinde.

Ve denir: Müminin **فِراسة**sından sakının; çünkü o Allah’ın nuruyla bakar. Ve falan kimse **فَرُس** etti; **يَفرسُ فُروسة وفَراسةً**: at işini iyi bildiğinde.

Ve denir: o **يتفرّس** eder: insanlara, at üzerinde bir süvari olduğunu gösterdiğinde.

Ve denir: falan kimse **يتفرَّس** eder: sağlamca durup bakındığında.

Şemmir, kendi isnadıyla bir hadîs rivayet etti: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) bir gün atları arz etti; yanında Uyeyne b. Hısn el-Fezârî vardı; ona dedi ki: ( أنا أعلمُ بالخيل منك ) ; Uyeyne dedi: ben de erkekleri senden daha iyi bilirim. Dedi: erkeklerin hayırlıları, kılıçlarını omuzlarına koyanlar ve mızraklarını atlarının omuzlarına arz edenlerdir; Necd ehlindendir. Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) dedi: ( كذبتَ ، خِيارُ الرجال رجالُ أهلِ اليمن ، الإيمانُ يَمانٍ وأنا يَمانٍ ) .

Başka bir hadîste: ( وأنا أَفْرَس بالرجال منك ) ; istiyor ki: daha gören.

Denir: adam **فارس**; atlarda **الفُروسة** ve **الفَراسة**sı açık; o, onların üzerinde sebat ve onların işinde maharet(tir). Dedi: ve ف’nın kesriyle **الفِراسة**: bakışta, sağlamca durmada, şey üzerinde düşünmede ve onu görmede.

Denir: gerçekten o, bu işte **لفارسٌ**tir: onu bildiğinde.

Başka bir hadîste: ( أفرَسُ الناس ثلاثة ) ; sonra hadîsi zikretti.

Başka bir hadîste: ( عَلِّموا رجالَكم العَوْم والفَرَاسة ) .

Dedi: ve **الفَراسة**: ata binme ve onu koşturma bilgisidir.

Dedi: ve **الفارس**: uğraştığı şeylerin hepsinde mahir olandır; ve bununla adama **فارساً** adı verildi.

Ye’cûc ve Me’cûc hadîsinde: ( إنّ الله يُرسل النَّغَف عليهمْ فيُصبحون فَرْسى ) , yani: ölüler. Kurdu koyunu **فَرَسَ** etti(ği)nden; ve ondan aslanın **فَريسة**si. Ve **فَرْسى** , **فَريس**in cem‘idir; **قَتِيل** ve **قَتلى** gibi.

Asma‘î dedi: denir: ona bir **فَرْسة** isabet etti: sırt omurlarından bir omur yerinden çıktığında. Ama hörgüç rüzgusu(kokusu) olan rüzgâr, ص ile **الفَرْصة**dır.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **الفَراس**: siyah hurmadır; **الشِّهْرِيز** değildir. Ve şu şiiri okudu:
Idhā akalū l-farāsa ra’ayta shāman
‘alā l-anbāki minhum wa-l-ghuyūbi
Dedi: ve **الأَنباكُ**: tepeler.

İbnü’s-Sikkît: **الفَرْس**in aslı boynu ezmektir; sonra her öldürme **فَرْساً** yapıldı. Ve Dehnâ’da kumdan dağlar vardır; **الفَوارس** diye adlandırılır; onları gördüm. Ve **الفِرْس**: bir bitki türüdür.

Leys dedi: **الفَرِيس**: bükülmüş bir tahta halkadır; ipin ucuna bağlanır. Başkası şu şiiri okudu:
Fa-law kāna r-rishā mā’atayni bā‘an
la-kāna mamarra dhālika fī l-farīsi

Ebu Ubeyd, Ebu Zeyd’den: **الفَرْسة**: boyunda olan bir yaradır; onu **تَفْرِسها**.

Şemmir, İbnü’l-A‘râbî’den: **الفرسة**: hörgüçtür.

Dedi: ve ف’nın kesriyle **الفِرسة**: hörgüçtür. Dedi: ve hörgüçlü **مفروس**tur; ve ondan: onun boynunu **فرست**.

Dahhâk hadîsinde, karısına îlâ yapıp sonra onu boşayan adam hakkında dedi: ikisi, yarışın iki atı gibidir; hangisi önce geçerse onunla alınır. Onun tefsiri: iddet, üç hayızdır; eğer onun îlâsının bitmesinden önce, o dört ay, iddet biterse, kadın o boşamayla ondan ayrılmış olur; îlâdan ona bir şey yoktur; çünkü dört ay biter ve onun için eş değildir. Ve eğer dört ay geçer de o iddette ise, o boşamayla birlikte îlâ ile ondan ayrılmış olur; böylece iki olur.

Bana Münzirî haber verdi; Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den: insanlar içinde **فارسٌ**; **الفَراسة**sı ve **الفِراسة**sı açık; ve binek üzerinde **الفروسية**si ve **الفرُوسةِ** (onda bir dil) açık.

**فسر** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الفَسْرُ**: örtülen şeyi açmaktır.

Leys dedi: **الفَسْر**: tefsirdir; o, kitabın beyanı ve tafsilidir.

Bana Münzirî haber verdi; Ebu’l-Abbas’tan, İbnü’l-A‘râbî’den: **التفسير** ve **التأويل**; mana birdir.

Leys dedi: **التَّفْسِرةُ**: hekimlerin içine baktıkları idrarın adıdır; rengine bakarak hastanın hastalığına delil getirirler; ve bir şeyin tefsiri ve manası kendisiyle bilinen her şey, onun **تَفسرَته**sidir.

Azze ve Celle’nin sözü: ( وَأَحْسَنَ تَفْسِيراً ) ( الفرقان : 33 ) ; **الفَسرُ**: örtülmüş olanı açmaktır.

Bazıları dedi: **التفسير**: müşkil lafızdan muradı açığa çıkarmaktır. Ve **التأويل**: iki muhtemelden birini, zahire uygun olana döndürmektir.

**رسف** : Leys dedi: **الرَّسْف** ve **الرَّسِيف** ve **الرَّسَفان**: bağlı olanın yürüyüşüdür; gerçekten o, bağda **رَسَف** etti; **يَرْسُف رَسيفاً**; o, **راسف**tir.

Ebu’l-Heysem, Nasîr’den: deveye, adımı yaklaştırıp, **الإجارة**yı hızlandırdığında denir; o, ayakları kaldırıp koymaktır: **رَسف يرسُف**. Eğer bundan fazla olursa o **الرَّتَكان**dır. Sonra bundan sonra **الْحَفْد**.

**رفس** : Leys dedi: **الرَّفْسَةُ**: ayakla göğse vurma darbesidir. Denir: onu ayağıyla **رفَسَه**; onu **يَرفُسُه رَفْساً**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B3/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والفاء وما يثلثهما)
  (رفق)  الراء والفاء والقاف أصلٌ واحدٌ يدلُّ على موافقةٍ ومقاربةٍ بلا عُنْف. فالرِّفق: خلاف العُنْف؛ يقال رفَقْتُ أْرْفُق. وفي الحديث: "إنّ الله جلّ ثناؤه يحبُّ الرِّفْق في الأمر كله".
  هذا هو الأصل ثم يشتقّ منه كلُّ شيءٍ يدعو إلى راحةٍ وموافَقة. والمرفق([1]) مَِرفق الإنسان؛ لأنه يستريح في الاتِّكاء عليه. يقال ارتَفَق الرّجلُ: إذا اتَّكأ على مَِرفقه في جلوسه. ومن ذلك الحديثُ لمّا سأل الأعرابيُّ عن رسول الله صلى الله عليه وسلم، قيل له: "هو ذاكَ الأمغَرُ المرتَفِقُ"، أي المتَّكئ على مَِرفقه.ويقال فيه مَرْفِق ومِرْفَق، حكاهما ثعلب. والرُِّفْقَة: الجماعة ترافِقُهم في سفرك؛ واشتقاقه من الباب، للموافَقة، ولأنَّهم إذا تَمَاشَوْا تحاذَوْا بمرافقِهم. قال الخليل: الرُِّفْقة في السفر: الجماعة الذين يرافِقونك، فإذا تفرَّقْتم ذهب اسمُ الرُِّفقة. قال: والرّفيق: الذي يرافقك، وهو أن يجمعَك وإياه رفْقة؛ وليس يذهب اسمُه إذا تفرَّقْتُما. والمُرْفِق: الأمر الرَّافِقُ بك. والرِّفاقُ: حبلٌ يشدُّ به مَِرفق البعير إلى وَظيفِهِ. وهو قوله:
  * كذاتِ الضِّغْنِ تَمْشِي في الرِّفاقِ([2]) *
  والمِرْفق: المِرْحاض، والجمع مَرَافِق. ويقال ارتفَقَ الرّجلُ ساهراً، إذا بات على مَِرفقِهِ لا ينام. وشاةٌ مُرَفَّقَةٌ([3]): يداها بَيْضاوانِ إلى المرفقين. والرَّفَق: انفتالٌ عن الجنب؛ ناقةٌ رَفْقاءُ، وجملٌ أرفَقُ. ويقال ماءٌ رَفَقٌ ومَرتعٌ رفَقٌ، أي سهلُ المطْلَب.
  (رفل)  الراء والفاء واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على سَعةٍ ووُفُورٍ. من ذلك رَفَل في ثيابه يَرْفُل، وذلك إذا طالَتْ عليه فجَرَّها. والرِّفَلُّ: الفَرَس الطويل الذّنَب.
  (رفن)  [الراء والفاء والنون ليس أصلاً([4])]، وإنّما النُّون [في رِفَنٍّ] مبدلةٌ من لام؛ لأنّه في الأصل رِفَلٌّ. فأما قولهم ارفأَنَّ، إِذا سكَنَ، فإنّ النون فيه زائدة.
  (رفه)  الراء والفاء والهاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على نَعمةٍ وسَعة مَطْلَبٍ. من ذلك الرِّفْهُ، وهو أن تَرِدَ الإِبلُ كلَّ يومٍ متى شاءت. قال الشاعر([5]):
يَشْرَبْنَ رِفْهاً عِراكاً غيرَ صادرةٍ *** وكلُّها كارعٌ في الماء مُغْتَمِرُ  ومن ذلك الرَّفاهَةُ في العَيش والرّفاهِية. ويقال: بينَنَا وبين فلانٍ ليلةٌ رافهة، أي ليِّنة السّيرِ لا تُعيِي. ومن ذلك الإرفاه: كثرة [التدَهُّن([6])]، وهو من الرِّفْه الذي ذكرناه. ورُفِّه عنه: إذا نُفِّس عنه الكَربُ.
  (رفو/أ)  الراء والفاء والحرف المعتل أو الهمزة أصلٌ واحد يدلُّ على موافقةٍ وسكون وملاءَمة. من ذلك رفَوْتُ الثَّوْبَ أرفُوه، ورفَأته أرفَؤه. ورفَوْت الرّجلَ، إذا سكَّنْته من رُعْب. قال:
رَفَوْنِي وقالُوا يا خُوَيلِد لا تُرَعْ *** فقلتُ وأنكرتُ الوجوهَ هُمُ هُمُ([7])  والمرافاة([8]): الاتِّفاق. قال:
ولمَّا أنْ رأيتُ أبَا رُوَيمٍ *** يُرَافِينِي ويَكرَهُ أن يُلاما([9])  والرِّفاء: الاتِّفاق والالتحام. ومن ذلك الحديث "أنّه نَهَى أن يقال بالرِّفاء والبنين". يقال ذلك لِلْمُمْلِك. ومن الباب أرفَأْتُ إليه، إِذا لَجَأْتَ إِليه. وأرفأْتُ فلاناً في البيع، إذا زِدْتَه محاباة. ومنه أرفأْتُ السّفينةَ، إذا قرّبْتَها للشَّطّ. وذلك المكان مَرْفَأٌ.
  ومما شذَّ عن الباب: اليَرْفَئِيُّ، قال قوم: هو راعي الغَنَم؛ وقال قومٌ: هو الظليم. ويقال: بلْ كل نافرٍ يَرْفَئِيٌّ.
  (رفت)  الراء والفاء والتاء أصلٌ واحد يدلُّ على فَتٍّ ولَيٍّ. يقال رفَتُّ الشّيءَ بيدي، إِذا فتَتَّه حتّى صارَ رُفاتا. وارْفَتَّ الحَبْلُ، إذا انقطع. واشتُقّ منه رفَتَ عُنقَه، إِذا دقَّها وَلَفَتَها [و] لوَاها.
  (رفث)  الراء والفاء والثاء أصلٌ واحدٌ، وهو كلُّ كلام يُستَحْيا من إظهاره. وأصلُه الرَّفَثُ، وهو النِّكاح. قال الله جلّ ثناؤُه: {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إلى نِسَائِكُمْْ [البقرة 187]. والرّفَث: [الفُحْش] في الكلام. يقال أَرْفَثَ وَرَفَثَ.
  (رفد)  الراء والفاء والدال أصلٌ واحدٌ مطّرد منقاس، وهو المعاوَنة والمظاهَرة بالعَطاء وغيره. فالرَّفْد مصدر رفَدَهُ يَرْفِدُه، إذا أعطاه. والاسم الرِّفْد. وجاء في الحديث: "ويكون الفَيْء رِفْداً"، أي يكون صِلاتٍ لا يوضَع مواضِعَه. ويقال ارتفَدْتَ من فلانٍ: أصبْتُ من كَسبه. وأُرفِدت المال: اكتسبته. والرافد: المُعين، والمُرْفِدُ أيضاً. ورفَدَ بنو فلانٍ فلاناً، إذا سَوَّدُوه عليهم وعظَّموه، وهو مرفَّد. والرّافِدانِ: دِجْلةُ والفرات. قال الفرزدق:
بَعثْتَ على العِراق ورافديْهِ *** فَزَارِيّاً أحَذَّ يَدِ القَميصِ([10])  وترافدوا، إذا تعاوَنُوا عليه، والرِّفادة: شيءٌ كانت قريش تُرَافِدُ به في الجاهلية، يُخرِج كلُّ إنسانٍ شيئاً، ثم يشترون به للحاجِّ طعاماً وزَبيباً وشراباً. والرَّوافِد: خشب السَّقف؛ وهو من الباب؛ لأنه يُرفدَ بها السَّقْف. قال:
روافِدُه أكرمُ الرّافداتِ *** بَخٍ لك بَخٍّ لبَحْرٍ خِضَمّْ([11])  والمرفد: العُظَّامَة التي تعظِّم بها الرّسْحاء عَجِيزتَها. ومن الباب الرِّفْد، وهو القَدَح الضَّخم؛ وهو الرَّفْد والمِرْفَد أيضاً.
  ويقال المِرْفَد: الإناء الذي يُقْرَى فيه. والرَّفُود: الناقة تملأ الرِّفْد، وهو القدح الضخم، في حَلْبةٍ واحدة. والرُّفَيْدات: قومٌ من العرَب.
  (رفز)  الراء والفاء والزاء ليس هو عندنا أصلاً، لكنَّهم قالوا: إنّ الرّفْز الضَّرْب؛ يقال ما يَرْفِزُ منه عِرْقٌ: أي ما يضرِب. قال:
وبلدةٍ للداء فيها غامِزُ *** مَيْتٍ بها العِرقُ الصَّحيح الرَّافِزُ([12])  (رفس)  الراء والفاء والسين قريبٌ من الباب الذي قبله، إلا أنّ في كتاب الخليل: الرَّفْس: الصَّدْمة في الصَّدر بالرِّجْل.
  (رفش)  الراء والفاء والشين ليس* شيئاً. ويقولون: الرَّفْش الأكل.
  (رفص)  الراء والفاء والصاد فيه كلمة واحدة. يقولون: ارتَفَص السِّعْر: غَلاَ. فأما الرُّفْصَة فالماءُ يكون بين القوم نَوْبةً. ويقال إنه مقلوب من الفُرْصة. يقال: هم يتفارصُون الماءَ بينهم ويترافصون، إذا تناوبوا. وقد كتب البابُ في موضعه.
  (رفض)  الراء والفاء والضاد أصلٌ واحد، وهو التَّرك، ثم يشتقّ منه. يقال رَفَضْتُ الشيءَ: تركته. هذا هو الأصل، ثم يشتقّ منه ارفَضَّ الدّمْعُ من العين: سال، كأنه تَرَكَ موضِعَه. وكلُّ متفرّقٍ مرفَضّ. ويقال للطَّريق المتفرِّقة أخادِيده: رِفَاض. قال:
  * كالعِيسِ فَوقَ الشَّرَكِ الرِّفاضِ([13]) *
  والرَّفَض: الفِرَق، في قول ذي الرُّمّة:
  * بها رَفَضٌ مِنْ كلِّ خَرْجَاء صَعْلةٍ([14]) *
  أي فِرَق. وفي القِربة رفَضٌ من ماءٍ: مثلُ الجُرْعة، كأنها رُفِضَت فيه. يقال فيه رفَّضْتُ. ورُفُوض الأرض: مواضعُ لا تُمْلَك، كأنها رُفِضت. والرَّاوفض: جنودٌ تَركوا أميرَهم وانصَرفوا. ويقال: رجلٌ رُفَضَةٌ، للذي يُمسِك الشيءَ ثم لا يلبثُ أن يدَعَه، ويقال رَفَضَ النّخلُ، وذلك إِذا انتشر عِذْقه وسقط قِيقاؤُه. ويقال في أرضِ بني فلانٍ رُفوض من كلأ، إذا كان متفرِّقاً بعيداً بعضُه من بعض، وقال بعضهم: مَرافِضُ الوادي: مَفاجرُه، وذلك حيث يرفضُّ إليه السَّيل. قال ابن السّكيت: راعٍ رُفضَةٌ قُبَضَة، للذي يقبض الإبلَ ويجمعها، فإذا صار إلى الموضع الذي [تحبُّه و] تهواه [رفَضَها([15])] فتركها ترعَى حيث شاءت تذهب وتجيء.
  (رفع)  الراء والفاء والعين أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على خلاف الوضع. تقول: رفعتُ الشيءَ رفعاً؛ وهو خلاف الخَفْض. ومَرفُوع الناقةِ في سيرها: خلاف المَوْضوع. قال طرَفة:
مَوضُوعُها زَوْلٌ ومرفوعها *** كمَرِّ صَوْبٍ لِجبٍ وَسْطَ ريحْ([16])  يقال رَفَع البعيرُ ورَفَّعته أنا.
  ومن الباب الرَّفع: تقريب الشيء. قال الله جلّ ثناؤُه: ﴿وَفُرُشٍ مَرْفُوعَةٍ﴾ [الواقعة 34]، أي مقرَّبة لهم. ومن ذلك قوله رَفَعْتُه للسُّلطان، ومصدر ذلك الرُِّفْعانُ ويقال للناقة إذا رفَعت اللِّبَأ في ضَرعها: هي رافعٌ. والرفع: إذاعة الشيء وإظهارُه. ومنه الحديث، قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "كلُّ  رافِعَة رفعَتْ علينا من البَلاغ([17]) فقد حرَّمتُها"، أي كلُّ جماعةٍ مبلِّغة تبلّغ عنا فلتبلّغ أنِّي حرَّمْتُ المدينَةَ. وذلك كقولهم رَفَع فلانٌ على العامل، وذلك إذا أذاعَ خَبرَه ورَفْع الزَّرعِ: أن يُحمل بعد الحَصاد إلى البَيْدر؛ يقال هذه أيّام الرَِّفاع.
  (رفغ)  الراء والفاء والغين كلمةٌ تدل على ضَعةٍ ودناءة. فالرَّفْغ ألأَمُ الوادِي وشرُّه تُراباً. والرُّفْغ: أصل الفخِذ، وكلُّ موضع اجتمع فيه الوَسَخ. وفي الحديث: "كيف لا أُوهِمُ ورُفْغُ أحدِكم بين ظُفْره وأنملته([18])". والأَرفاغ من الناس: السِّفْلة. فأما قولهم عيشٌ رافغ ورفيغ: طيّب واسع، فهذا له وجهان: إمّا أن يكونَ الغَينُ منقلبةً عن الهاء فيكون من الرَّفْه، وإمَّا أن يكون شُبِّه مالُه في كثرته برَفْغ التُّراب، يراد به الكثرة.
---------------------------------------------------------------
([1]) المرفق كمنبر ومجلس.
([2]) البيت لبشر بن أبي خازم، كما في اللسان (رفق) والمخصص (7: 153/ 13: 129).
([3]) ذكرت هذه الكلمة في القاموس، ولم ترد في اللسان.
([4]) أثبت هذه التكملة مطاوعة لطريقة ابن فارس، وللحاجة إليها.
([5]) هو لبيد. ديوانه 52 طبع 1880 واللسان (رفه، غمر). وفي الموضع الأول من اللسان "غير صادية"، وقد أشير إليها في شرح الديوان. وفي جميع المواضع: "فكلها كارع".
([6]) التكملة من المجمل واللسان. وفي الحديث "أنه نهى عن الإرفاء".
([7]) البيت لأبي خراش الهذلي، كما في اللسان (رفأ، رفا)، وهو مطلع قصيدة له في شرح السكري 71 والقسم الثاني من مجموعة أشعار الهذليين 62. و انظر الخزانة (1: 211).
([8]) في الأصل: "والرافات"، صوابه في المجمل.
([9]) البيت في المجمل واللسان (رفا) والخزانة (1: 211). وفي الأصل: "أبا ذريم" صوابه من المراجع السابقة.
([10]) ديوان الفرزدق 487 واللسان (رفد، حذذ) والكامل 479 ليبسك والمعارف 179 والشعراء (ترجمة الفرزدق) وزهر الآداب (1: 21) والأغاني (19: 17) وكنايات الجرجاني 74 والحيوان (5: 197/6: 510). وفي المجمل: "أأطعمت".
([11]) البيت في اللسان (بخخ، رفد) وقد سبق في (بخ).
([12]) البيتان في اللسان (رفز، رقز) حيث أنشد في الموضع الأخير رواية "الراقز"، وكلاهما بمعنى. وفي الأصل: "رافز"، صوابه "الرافز"، أي إن العرق الصحيح يموت بها من الفزع.
([13]) البيت لرؤبة في ديوانه 82 واللسان (رفض). ورواية ابن فارس تطابق رواية الجوهري.  قال ابن بري: "صوابه: بالعيس، لأن قبله:
* يقطع أجواز الفلا انقضاضي *".
([14]) عجزه كما في الديوان 516 واللسان (رفض): *وأخرج يمشي مثل مشي المخبل*
([15]) هذه التكملة والتي قبلها من المجمل.
([16]) في ديوان طرفة 13: "مرفوعها زول وموضوعها"، وبهذه الرواية صحح ابن بري رواية البيت. انظر اللسان. وسيعيده في (وضع).
([17]) ويروى أيضاً "من البلاغ" بضم الباء وتشديد اللام، أي المبلغين.
([18]) الأنملة: رأس الإصبع، وفيها تسع لغات تثليث الهمزة مع تثليث الميم.
ـ

##### Türkçe

(باب **الراء** ve **الفاء** ve onları üçleyen şeyler)

  (**رفق**)  **الراء** ve **الفاء** ve **القاف** tek bir asıldır; şiddetsiz bir uygunluğa ve yakınlığa delâlet eder. Şu hâlde **الرِّفق**: şiddetin zıddıdır; “**رفَقْتُ** **أْرْفُق**” denir. Hadiste: “Allah—yüce sena’sı—işin hepsinde **الرِّفْق**i sever” (buyurulmuştur).
  Bu asıldır; sonra ondan, rahatlığa ve uygunluğa çağıran her şey türetilir. Ve **المرفق**([1]) insanın dirseğidir; çünkü ona dayanmakta rahat eder. “Adam **ارتَفَق** etti” denir: oturuşunda dirseğine dayanırsa. Ve bundan (olan) hadistir: bedevî, Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem hakkında sorunca ona denildi: “O, şu **الأمغَرُ المرتَفِقُ**tur”; yani dirseğine dayanmış olan. Ve onda **مَرْفِق** ve **مِرْفَق** denir; ikisini de Sa‘leb nakletti. Ve **الرُِّفْقَة**: yolculuğunda onlarla beraberlik ettiğin topluluktur; onun iştikakı babdandır: uygunluk içindir; ve çünkü onlar birlikte yürüdüklerinde dirsekleriyle hizalanırlar. Halîl dedi: yolculukta **الرُِّفْقة**: sana refakat eden topluluktur; siz ayrıldığınızda **الرُِّفقة** adı gider. Dedi: ve **الرّفيق**: sana refakat eden kimsedir; o, seni ve onu bir **رفْقة**da toplamasıdır; siz ikiniz ayrıldığınızda onun adı gitmez. Ve **المُرْفِق**: sana yumuşak davranan iştir. Ve **الرِّفاقُ**: devenin dirseğini bileğine bağlamakla bağlanan iptir. Ve o, şu sözdür:
  * kin sahibi gibi **الرِّفاقِ** içinde yürür([2]) *
  Ve **المِرْفق**: helâdır; çoğulu **مَرَافِق**tir. Ve “adam uykusuz olarak **ارتفَقَ** etti” denir: dirseği üzerinde geceleyip uyumazsa. Ve **شاةٌ مُرَفَّقَةٌ**([3]): iki eli dirseklere kadar beyaz olan (koyun). Ve **الرَّفَق**: yan taraftan bükülmedir; **ناقةٌ رَفْقاءُ** ve **جملٌ أرفَقُ**. Ve “**ماءٌ رَفَقٌ** ve **مَرتعٌ رفَقٌ**” denir; yani istenmesi kolaydır.

  (**رفل**)  **الراء** ve **الفاء** ve **اللام** tek bir asıldır; genişliğe ve bolluğa delâlet eder. Bundan: elbiselerinde **رَفَل** etti, **يَرْفُل**; bu, (elbise) ona uzayıp da onu sürüklediği zamandır. Ve **الرِّفَلُّ**: kuyruğu uzun attır.

  (**رفن**)  [**الراء** ve **الفاء** ve **النون** asıl değildir([4])] ancak **النُّون** [**رِفَنٍّ** içinde] bir **لام**dan bedeldir; çünkü aslında **رِفَلٌّ**dur. Ama onların “**ارفأَنَّ**” sözleri, sakinleştiği zaman; şüphesiz ondaki **النون** ziyadedir.

  (**رفه**)  **الراء** ve **الفاء** ve **الهاء** tek bir asıldır; nimete ve isteniş genişliğine delâlet eder. Bundan **الرِّفْهُ**: develerin her gün, ne zaman isterlerse suya gelmesidir. Şair([5]) dedi:
يَشْرَبْنَ رِفْهاً عِراكاً غيرَ صادرةٍ *** وكلُّها كارعٌ في الماء مُغْتَمِرُ
  Ve bundan: yaşayışta **الرَّفاهَةُ** ve **الرّفاهِية**. Ve “bizimle falan arasında **ليلةٌ رافهة** vardır” denir; yani yürüyüşü yumuşaktır, yormaz. Ve bundan **الإرفاه**: [**التدَهُّن**([6])]in çokluğudur; o, zikrettiğimiz **الرِّفْه**dendir. Ve “ondan **رُفِّه** edildi” (denir): keder ondan giderilip ferahlatıldıysa.

  (**رفو/أ**)  **الراء** ve **الفاء** ve illetli harf yahut hemze tek bir asıldır; uygunluğa ve sükûna ve uyuma delâlet eder. Bundan: “elbise(yi) **رفَوْتُ** ederim, **أرفُوه**” ve “onu **رفَأته** ederim, **أرفَؤه**”. Ve “adamı **رفَوْت** ettim” (denir): onu korkudan sakinleştirdiğinde. Dedi:
رَفَوْنِي وقالُوا يا خُوَيلِد لا تُرَعْ *** فقلتُ وأنكرتُ الوجوهَ هُمُ هُمُ([7])
  Ve **المرافاة**([8]): anlaşmadır. Dedi:
ولمَّا أنْ رأيتُ أبَا رُوَيمٍ *** يُرَافِينِي ويَكرَهُ أن يُلاما([9])
  Ve **الرِّفاء**: anlaşma ve kaynaşmadır. Ve bundan hadistir: “Şüphesiz o, ‘**بالرِّفاء والبنين**’ denilmesini yasakladı.” Bu, evlenen kimseye söylenir. Ve babdandır: “ona **أرفَأْتُ**” (denir): ona sığındığın zaman. Ve “satışta falanı **أرفأْتُ**” (denir): ona kayırma ile artırdığında. Ve ondan: “gemiyi **أرفأْتُ**” (denir): onu kıyıya yaklaştırdığında. Ve o yer **مَرْفَأٌ**dur.
  Ve babdan şâz olanlardandır: **اليَرْفَئِيُّ**; bir kavim dedi: o, koyun çobanıdır; bir kavim dedi: o, devekuşu erkeğidir. Ve denir: bilakis her ürkek olan **يَرْفَئِيٌّ**dir.

  (**رفت**)  **الراء** ve **الفاء** ve **التاء** tek bir asıldır; ufalama ve bükmeye delâlet eder. “Şeyi elimle **رفَتُّ** ettim” denir: onu ufalayıp **رُفاتا** oluncaya kadar. Ve “ip **ارْفَتَّ** etti” (denir): koptuğu zaman. Ve ondan “boynunu **رفَتَ** etti” türetildi: onu inceltip büküp [ve] çevirdiği zaman.

  (**رفث**)  **الراء** ve **الفاء** ve **الثاء** tek bir asıldır; o, açığa vurulmasından haya edilen her sözdür. Aslı **الرَّفَثُ**tur; o da cinsel ilişkidir. Allah—yüce sena’sı—dedi: ﴿أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إلى نِسَائِكُمْْ﴾ [البقرة 187]. Ve **الرّفَث**: sözde [**الفُحْش**]tur. “**أَرْفَثَ** ve **رَفَثَ**” denir.

  (**رفد**)  **الراء** ve **الفاء** ve **الدال** tek bir asıldır; düzenli, kıyaslıdır; o, bağış ve başkasıyla yardımlaşma ve desteklemedir. Şu hâlde **الرَّفْد**: “ona verdi, **رفَدَهُ يَرْفِدُه**”nin masdarıdır; ona verdiği zaman. İsim **الرِّفْد**dir. Hadiste geldi: “ve **الفَيْء** **رِفْداً** olur”; yani yerlerine konulmayan bağışlar olur. Ve “falancadan **ارتفَدْتَ**” denir: onun kazancından elde ettim. Ve “malı **أُرفِدت**” (denir): onu kazandım. Ve **الرافد**: yardımcıdır; **المُرْفِدُ** da (öyledir). Ve “falanoğulları falanı **رفَدَ** etti” (denir): onu üzerlerine efendi kılıp büyüttüklerinde; o, **مرفَّد**dir. Ve **الرّافِدانِ**: Dicle ve Fırat’tır. Ferazdak dedi:
بَعثْتَ على العِراق ورافديْهِ *** فَزَارِيّاً أحَذَّ يَدِ القَميصِ([10])
  Ve “**ترافدوا**” (denir): onun üzerinde yardımlaştıkları zaman. Ve **الرِّفادة**: câhiliyede Kureyş’in onunla yardımlaştığı bir şeydir; her insan bir şey çıkarır, sonra onunla hacıya yiyecek, kuru üzüm ve içecek satın alırlar. Ve **الرَّوافِد**: tavanın keresteleridir; o, babdandır; çünkü tavan onunla desteklenir. Dedi:
روافِدُه أكرمُ الرّافداتِ *** بَخٍ لك بَخٍّ لبَحْرٍ خِضَمّْ([11])
  Ve **المرفد**: **الرّسْحاء**ın kalçasını büyüttüğü büyüklüktür. Ve babdandır **الرِّفْد**: büyük kadehtir; o, **الرَّفْد** ve **المِرْفَد** de (denir).
  Ve **المِرْفَد** denir: içinde ikram edilen kaptır. Ve **الرَّفُود**: bir sağımda **الرِّفْد**i—o büyük kadehtir—dolduran devedir. Ve **الرُّفَيْدات**: Araplardan bir kavimdir.

  (**رفز**)  **الراء** ve **الفاء** ve **الزاء** bize göre asıl değildir; lâkin onlar dediler: şüphesiz **الرّفْز** vuruştur; “ondan bir damar **يَرْفِزُ** etmez” denir: yani vurmaz. Dedi:
وبلدةٍ للداء فيها غامِزُ *** مَيْتٍ بها العِرقُ الصَّحيح الرَّافِزُ([12])

  (**رفس**)  **الراء** ve **الفاء** ve **السين** bir önceki bab’a yakındır; ancak Halîl’in kitabında: **الرَّفْس**: ayakla göğüste çarpmadır.

  (**رفش**)  **الراء** ve **الفاء** ve **الشين** bir şey değildir. Ve derler: **الرَّفْش** yemektir.

  (**رفص**)  **الراء** ve **الفاء** ve **الصاد**da tek bir kelime vardır. Derler: “fiyat **ارتَفَص** etti”: pahalandı. Ama **الرُّفْصَة**: kavimler arasında nöbetle olan sudur. Ve denir ki o, **الفُرْصة**dan kalptir. “Onlar suyu aralarında **يتفارصُون** ve **يترافصون**” denir: nöbetleşe yaptıkları zaman. Bab, yerinde yazılmıştır.

  (**رفض**)  **الراء** ve **الفاء** ve **الضاد** tek bir asıldır; o, terk etmektir; sonra ondan türetilir. “Şeyi **رَفَضْتُ** ettim”: onu terk ettim. Bu asıldır; sonra ondan “gözden yaş **ارفَضَّ** etti”: aktı; sanki yerini terk etti. Ve her dağılmış olan **مرفَضّ**dır. Ve yolların ayrılan yarıklarına **رِفَاض** denir. Dedi:
  * **كالعِيسِ** فَوقَ الشَّرَكِ **الرِّفاضِ**([13]) *
  Ve **الرَّفَض**: fırkalardır; Zü’r-Rumme’nin sözünde:
  * بها **رَفَضٌ** مِنْ كلِّ خَرْجَاء صَعْلةٍ([14]) *
  yani fırkalar. Ve kırbada sudan **رفَضٌ** vardır: yudum gibidir; sanki onda bırakılmıştır. Onda “**رفَّضْتُ**” denir. Ve **رُفُوض الأرض**: mülk edinilmeyen yerlerdir; sanki terk edilmiştir. Ve **الرَّاوفض**: emirlerini terk edip dönmüş askerlerdir. Ve “adam **رُفَضَةٌ**” denir: bir şeyi tutup sonra çok geçmeden bırakan kimseye. Ve “hurma **رَفَضَ** etti” denir; bu, salkımı yayıldığı ve **قِيقاؤُه** düştüğü zamandır. Ve “falanoğullarının arazisinde ottan **رُفوض** vardır” denir: birbirinden uzak, dağınık olduğunda. Ve bazıları dedi: **مَرافِضُ الوادي**: onun yarıklarıdır; bu, selin ona döküldüğü yerdir. İbnü’s-Sikkît dedi: **راعٍ رُفضَةٌ قُبَضَة**: develeri tutup toplayan; sevdiği ve arzuladığı yere varınca [**رفَضَها**([15])] yani onları bırakıp, diledikleri yerde otlasınlar diye; gider gelirler.

  (**رفع**)  **الراء** ve **الفاء** ve **العين** tek bir asıldır; koymanın zıddına delâlet eder. “Şeyi **رفعتُ** ettim, **رفعاً**” dersin; o, **الخَفْض**ın zıddıdır. Devenin yürüyüşünde **مَرفُوع**: **المَوْضوع**un zıddıdır. Tarafe dedi:
مَوضُوعُها زَوْلٌ ومرفوعها *** كمَرِّ صَوْبٍ لِجبٍ وَسْطَ ريحْ([16])
  “Deve **رَفَع** etti” denir; ve “ben onu **رَفَّعته**” (denir).
  Ve babdandır **الرَّفع**: şeyi yaklaştırmaktır. Allah—yüce sena’sı—dedi: ﴿وَفُرُشٍ مَرْفُوعَةٍ﴾ [الواقعة 34]; yani onlara yaklaştırılmış. Ve bundan “onu sultana **رَفَعْتُ**” sözüdür; bunun masdarı **الرُِّفْعانُ**dur. Ve deveye, memesindeki ilk sütü kaldırdığı zaman: o, **رافعٌ**dır. Ve **الرفع**: şeyi yaymak ve açığa vurmaktır. Ondan hadistir; Resûlullah sallallahu aleyhi ve âlihî ve sellem dedi: “Bize karşı tebliğden **رافِعَة** kaldıran her (topluluk) onu haram kıldım”; yani bize dair tebliğ eden her topluluk, benim Medine’yi haram kıldığımı tebliğ etsin. Bu, onların “falanca âmile karşı **رَفَع** etti” sözleri gibidir; bu, haberini yaydığı zamandır. Ve **رَفْع الزَّرعِ**: hasattan sonra harman yerine taşınmasıdır; “bunlar **الرَِّفاع** günleridir” denir.

  (**رفغ**)  **الراء** ve **الفاء** ve **الغين** aşağılık ve bayağılığa delâlet eden bir kelimedir. Şu hâlde **الرَّفْغ**: vadinin en alçağı ve toprağı en kötüsüdür. Ve **الرُّفْغ**: uyluğun köküdür; ve pisliğin toplandığı her yerdir. Hadiste: “Nasıl yanılmam; hâlbuki birinizin **رُفْغُ** tırnağı ile parmak ucu arasındadır([18])” (buyurulmuştur). Ve insanlardan **الأَرفاغ**: aşağı tabakadır. Ama onların “**عيشٌ رافغ ورفيغ**: iyi, geniş” sözleri; bunun iki yönü vardır: ya **الغَين** **الهاء**dan dönmüştür de **الرَّفْه**dendir; yahut malının çokluğunda, toprağın **رَفْغ**ine benzetilmiştir; onunla çokluk kastedilir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الرَّفْسَة: الصَّدْمَة بالرِّجْلِ في الصدر. ورَفَسَه يَرْفُسُه رَفْساً: ضربه في صدره برجله، وقيل: رَفَسَه برجله من غير أَن يخص به الصدر. ودابة رَفُوسٌ إِذا كان من شأْنها ذلك، والاسم الرِّفاسُ والرَّفِيسُ والرُّفُوسُ، ورَفَسَ اللحمَ وغيره من الطعام رَفْساً: دَقَّه، وقيل: كل دَقٍّ رَفْسٌ، وأَصله في الطعام. والمِرْفَسُ: الذي يُدَقُّ به اللحمُ.

##### Türkçe

**الرَّفْسَة**: göğüste ayakla vurma darbesi. Ve **رَفَسَه يَرْفُسُه رَفْساً**: onu göğsünde ayağıyla vurdu; ve denildi ki: göğsü özellikle kastetmeksizin ayağıyla ona vurdu. Ve bir binek hayvanı **رَفُوسٌ**dur, eğer bunun onun âdetinden ise; ve isim **الرِّفاسُ** ve **الرَّفِيسُ** ve **الرُّفُوسُ**tur. Ve **رَفَسَ اللحمَ** ve yemekten başkasını **رَفْساً**: onu dövdü (ezdi); ve denildi ki: her dövme (ezme) **رَفْسٌ**tur; ve aslı yemektedir. Ve **المِرْفَسُ**: etin kendisiyle dövüldüğü (ezildiği) şeydir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B3/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر ف س * * رَفَسَهُ * ضربه برجله وباب هضرب

##### Türkçe

* ر ف س * * **رَفَسَهُ** * onu ayağıyla vurdu; ve **باب هضرب**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

رفس يرفس، بالضم، ويرفس، بالكسر، رفسا، بالفتح، ورفاسا، ككتاب، وضبطه بعضهم كغراب أيضا، وهو بالوجهين معا في الجمهرة: ركض برجله في الصدر. وإنه رفوس، قاله ابن دريد. ورفس البعير يرفسه رفسا: شده بالرفاس، بالكسر، وهو الإباض، نقله الصاغاني عن ابن فارس، وزاد ابن عباد: الذي يشد به رجلا البعير باركا إلى وركيه. وقال الليث: الرفسة: الصدمة بالرجل في الصدر. ومما يستدرك عليه: دابة رفوس، إذا كان من شأنها ذلك، والاسم: الرفاس والرفيس والرفوس. ورفس اللحم وغيره من الطعام رفسا: دقه. وقيل: كل دق رفس. وأصله في الطعام. والمرفس: الذي يدق به اللحم.

##### Türkçe

رفس يرفس, damme ile, ve يرفس, kesre ile, رفسا, fetha ile, ve رفاسا, ككتاب gibi; bazıları onu كغراب gibi de ضبط etti; ve o, الجمهرة’de iki vecihle birlikte: göğüste ayağıyla tekme attı. Ve o, **رفوس**’tur; bunu İbn Düreyd söyledi. Ve **رفس** deve, onu **يرفسه** **رفسا**: onu **الرفاس** ile, kesre ile, sıktı; ve o **الإباض**’dır; bunu es-Sağânî, İbn Fâris’ten nakletti; İbn Abbâd da artırdı: onunla, deve çökmüşken iki ayağını kalçalarına doğru bağladığı şey. Leys dedi: **الرفسة**: göğüste ayakla çarpma. Ve ondan istidrâk olunanlardandır: **دابة رفوس**; eğer onun hâli bu ise; isim: **الرفاس** ve **الرفيس** ve **الرفوس**. Ve **رفس** et ve yiyecekten başkasını **رفسا**: onu dövdü. Ve denildi: her dövme **رفس**’tur. Aslı yemektedir. Ve **المرفس**: etin onunla dövüldüğü şey.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَفَسهُ
1 رَفَسهُ ذ , (S, M, Msb, K, *) or رَفَسَهُ بِرِجْلِهِ, (M,) aor. رَفِسَ (S, M, Msb, K) and رَفُسَ , (M, K,) inf. n. رَفْسٌ (S, M, &c.) and رِفَاسٌ, (Jm, K,) or this is a simple subst., (M,) and رُفَاسٌ, (Jm,) [or this also is a simple subst.,] He kicked him, or struck him with his foot or leg, (S, M, Msb, K, *) in an absolute sense, (M, Msb,) or in, or upon, the breast. (Kh, M, Msb.) ― -b2- رَفَسَهُ, inf. n. رَفْسٌ, He pounded it, or brayed it; namely, flesh-meat, or other food; or anything; but originally, food. (M, TA.) -A2- رَفَسَ البَعِيرَ, (K,) aor. رَفُسَ , inf. n. رَفْسٌ, (TA,) He bound the camel with the رِفَاس [q. v.]. (K.)

رَفْسَةٌ
رَفْسَةٌ ذ A kick, or blow with the foot or leg, [in an absolute sense, or] in, or upon, the breast. (Lth, K.)

رِفَاسٌ
رِفَاسٌ ذ The act, or habit, of kicking, or striking with the foot or leg, in an absolute sense, or in, or upon, the breast; as also ↓ رَفِيسٌ and ↓ رُفُوسٌ. (M, TA.) -A2- Also The [cord, or rope, called] اـِبَاض [q. v.]: (K:) or the bond with which the hind legs of the camel, when lying down, are bound to his thighs. (Ibn-'Abbلd, TA.)

دَابَّةٌ رَفُوسٌ
دَابَّةٌ رَفُوسٌ ذ A beast that has a habit of kicking, or striking with the foot or leg, in an absolute sense, or in, or upon, the breast. (M, TA.)

رُفُوسٌ
رُفُوسٌ ذ : see رِفَاسٌ.

رَفِيسٌ
رَفِيسٌ ذ : see رِفَاسٌ.

مِرْفَسٌ
مِرْفَسٌ ذ An instrument with which flesh-meat is pounded. (M, TA.)

##### Türkçe

**رَفَسهُ**
1 **رَفَسهُ** ذ, (S, M, Msb, K, *) yahut **رَفَسَهُ بِرِجْلِهِ**, (M,) muzâri‘i **رَفِسَ** (S, M, Msb, K) ve **رَفُسَ**, (M, K,) mastarı **رَفْسٌ** (S, M, &c.) ve **رِفَاسٌ**, (Jm, K,) yahut bu, basit bir isimdir, (M,) ve **رُفَاسٌ**, (Jm,) [yahut bu da basit bir isimdir,] Ona tekme attı, yahut onu ayağıyla veya bacağıyla vurdu, (S, M, Msb, K, *) mutlak mânada, (M, Msb,) yahut göğse, yahut göğüs üzerine. (Kh, M, Msb.) ― -b2- **رَفَسَهُ**, mastarı **رَفْسٌ**, Onu dövdü, yahut onu ezdi; yani et, yahut başka yiyecek; yahut herhangi bir şey; fakat aslında, yiyecek. (M, TA.) -A2- **رَفَسَ البَعِيرَ**, (K,) muzâri‘i **رَفُسَ**, mastarı **رَفْسٌ**, (TA,) Deveyi **رِفَاس** ile bağladı [bk.]. (K.)

**رَفْسَةٌ**
**رَفْسَةٌ** ذ Bir tekme, yahut ayakla veya bacakla bir vuruş, [mutlak mânada, yahut] göğse, yahut göğüs üzerine. (Lth, K.)

**رِفَاسٌ**
**رِفَاسٌ** ذ Mutlak mânada, yahut göğse, yahut göğüs üzerine, ayakla veya bacakla tekmelemenin, yahut vurmanın fiili veya âdeti; bunun gibi ↓ **رَفِيسٌ** ve ↓ **رُفُوسٌ**. (M, TA.) -A2- Ayrıca **اـِبَاض** denilen [ip, yahut halat] [bk.]: (K:) yahut deve yatarken arka ayaklarının uyluklarına bağlandığı bağ. (Ibn-'Abbلd, TA.)

**دَابَّةٌ رَفُوسٌ**
**دَابَّةٌ رَفُوسٌ** ذ Mutlak mânada, yahut göğse, yahut göğüs üzerine, ayakla veya bacakla tekmelemenin, yahut vurmanın âdeti olan bir hayvan. (M, TA.)

**رُفُوسٌ**
**رُفُوسٌ** ذ : bk. **رِفَاسٌ**.

**رَفِيسٌ**
**رَفِيسٌ** ذ : bk. **رِفَاسٌ**.

**مِرْفَسٌ**
**مِرْفَسٌ** ذ Etin dövüldüğü bir âlet. (M, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَفَس
رَفَس I ,  U ( n. ac. رَفْس 1 ,  رِفَاْس 23 ),
a.  Kicked; kicked out, plunged.

b.  Bound the hind legs of ( camel ).

c.  Bulged out ( arch ).

رَفْس
رَفْس 1 ,
a.  Kicking, plunging.

b.  Basement-stone of an arch.

رَفْسَة
رَفْسَة 1t ,
a.  Kick.

مِرْفَس
مِرْفَس 20 ,
a.  Pestle for pounding meat.

رِفَاْس
رِفَاْس 23 ,
a.  Rope.

##### Türkçe

رَفَس
**رَفَس** I, U (isim-aksiyon: **رَفْس** 1, **رِفَاْس** 23),
a. Tekmeledi; tekmeleyip çıkardı, şaha kaldırdı.

b. (Devenin) arka bacaklarını bağladı.

c. (Kemer) dışa doğru kabardı.

رَفْس
**رَفْس** 1,
a. Tekmeleme, şaha kalkma.

b. Bir kemerin temel taşı.

رَفْسَة
**رَفْسَة** 1t,
a. Tekme.

مِرْفَس
**مِرْفَس** 20,
a. Et dövmek için tokmak.

رِفَاْس
**رِفَاْس** 23,
a. İp.
