# رفس — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B3/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%81%D8%B3/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B3.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: رفس

س ر ف
سفر ، سرف ، فرس ، فسر ، رسف ، رفس .
سرف : قال الله تعالى : ( وَمَن قُتِلَ مَظْلُومًا فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِيِّهِ سُلْطَاناً فَلاَ يُسْرِف فِّى الْقَتْلِ إِنَّهُ كَانَ مَنْصُورًا ) ( الإسراء : 33 ) .
قال المفسرون : معناه : لا يَقتُل غيرَ قاتله ، وإذا قَتلَ غيرَ قاتله فقد أسرَف .
أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : السَّرَف : تجاوز ما حُدَّ لك . والسَّرَف الخطأ ؛ وإخطاءُ الشيء : وضعُه في غير موضعه .
قال : والسَّرَف : الإغفال . والسَّرَف : الجهل .
ورُوي عن عائشةَ أَنها قالت : إن لِلَّحم سَرَفاً كسَرَف الخمر .
أبو عُبيد عن أبي عمرو : يقال : سَرِفْتُ الشيءَ ، أي : أخطأته وأغفَلْتُه .
وقال أبو زياد الكلابيّ في حديث : ( أَرَدْتُكُم فَسَرِفْتُكم ) ، أي : أَخْطَأْتُكم .
وقال جرير يَمْدح بني أميّة :
أَعْطَوْا هُنَيْدَةَ يَحْدُوها ثمانيةٌ
ما في عطائِهمُ مَنٌّ ولا سَرَفُ
يُرِيدُ أنهم لم يُخطِئُوا في عَطِيَّتِهم ، ولكنهم وضَعوها موضِعَها .
وقال شَمِر : سَرَفُ الماءِ : ما ذهب منه في غير سقْي ولا نفع ، يقال : أرْوَت البئرُ النخيلَ ، وذهبَ بقيَّةُ الماءِ سَرَفاً ؛ وقال الهُذَليّ :
فَكَأَنَّ أَوْساطَ الجَدِيَّةِ وَسَطَها
سَرَفُ الدِّلاءِ من القَلِيبِ الخِضْرِمِ
قال : سَرِفْتُ يَمِينَه ، أي : لم أعرفها . وقال ساعِدَةَ الهُذَليّ :
حَلِفَ امرىءٍ بَرَ سَرِفْتِ يَمينَه
ولكلِّ ما قال النُّفوسُ مُجَرّبُ
يقول : ما أخفَيتُ وما أظهَرْت فإنّه سيظهر عند التّجربة .
وقال سُفيانُ في قوله تعالى : ( وَالَّذِينَ إِذَآ أَنفَقُواْ لَمْ يُسْرِفُواْ ) ( الفرقان : 67 ) ، أي : لم يَضَعوه في غير موضعه ، ) وَلَمْ يَقْتُرُواْ ( ، أي : لم يقصِّروا به عن حقّه .
قوله : ( ولا تُسرِفوا ) ( الأعراف : 31 ) : إن الإِسراف أكلُ ما لا يحل أكله ، وقيل : هو مجاوزة القصد في الأكل مما أحله الله .
وقال سفيان : الإسراف : أكل ما أنفِق في غير طاعة الله .
وقال إياس بن معاوية : الإسراف ما قُصِّر به عن حق الله . والسَّرَفُ : ضد القصد . وقوله تعالى : ( اللَّهُ مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ ) ( غافر : 34 ) : كافر شاك . والسَّرفُ : الجهلُ . والسرفُ : الإغفال ، أردتكم فسرِفتكم ، أي : أغفلتكم .
وقال شمر : رُوي عن محمّد بن عمرو أنه قال في قول عائشة : ( إنّ للّحم سَرَفاً كسرَف الخمر ) ، أي : ضَراوةً كضَراوة الْخَمر .
قال شَمِر : لم أَسمَع أحداً ذَهَب بالسَّرَف إلى الضَّراوة ، وكيف يكون ذلك تفسيراً له وهو ضدّه ، والضَّراوة للشيء : كثرةُ الاعتياد له ، والسّرَف بالشيء : الجهلُ به إلا أَن تصير الضَّراوة نفسُها سَرَفاً ، أي : اعتيادُه وكثرةُ شِرائه سَرَف .
وفي حديث ابن عمرَ أنه قال لرجل : إذا أَتيتَ مِنًى ، فانتهيتَ إلى موضِع كذا فإن هناك سَرْحةً لم تُجْرَد ولم تُسْرَف ، سُرَّ تحتَها سبعون نبياً فانزل تحتها .
قال أبو عُبيد : قال اليزيديّ : لم تُسرَف يَعنِي لم تُصِبْها السُّرْفة ، وهي دُوَيْبَة صغيرةٌ تَثقُب الشجر وتَبنِي فيها بيتاً . قال : وهي التي يُضْرَب بها المَثَل فيقال : أصنَع من سُرْفَة .
وقال ابن السكيت : السَّرْفُ ساكنُ الراء : مصدرُ سُرِفت الشّجرة تُسرَف سَرْفاً : إذا وقعتْ فيها السُّرْفة .
أبو عُبيد : السَّرِف : الجاهل .
وقال طَرَفة :
إنَّ امرأً سَرِفَ الفُؤادِ يَرَى
عَسَلاً بماءِ سَحابةٍ شَتْمِي
والأُسْرُفُّ : الآتكُ ، فارسيَّة معرّبة .
وقال ابن الأعرابيّ : أَسرَف الرجلُ : إذا جاوَزَ الحد ، وأسرَف إذا أخطأَ ، وأسرَف : إذا غَفَل .
سفر : قال الله جل وعز : ( ( مُّطَهَّرَةٍ بِأَيْدِى سَفَرَةٍ ( ) سَفَرَةٍ كِرَامٍ بَرَرَةٍ ) ( عبس : 15 ، 16 ) .
قال المفسِّرون : السفرة : الكَتَبَة ، يعني الملائكةَ الذين يَكتُبون أعمالَ بني آدَم ، واحدُها سافر ، مثل كاتِب وكَتَبة .
قال أبو إسحاق : واعتباره بقوله : ( لَحَافِظِينَ كِرَاماً كَاتِبِينَ ( ) كَاتِبِينَ يَعْلَمُونَ مَا ) ( الانفطار : 11 ، 12 ) ، وإنما قيل للكتاب سِفْر وللكاتب سافِر ، لأنَّ معناه أن يبيِّن الشيءَ ويوضِحه ، ومنه يقال : أسفَر الصبحُ : إذا أضاءَ إضاءةً لا يُشكّ فيه .
ومنه قولُ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( أَسْفِروا بالفَجْر فإنه أعظَم للأجر ) يقول : صلُّوا صلاةَ الفجر بعدما يتبيَّن الفجرُ ويَظهَر ظهوراً لا ارتيابَ فيه ، فكلُّ من نَظَر إليه عَلِم أنه الفجر الصادق ، ومن هذا يقال : سفَرَت المرأةُ عن وجهها : إذا كشفتْ النِّقابَ عن وجهها تَسفِر سفُوراً ، ومنه يقال : سفَرْتُ بين القومِ أسفِر سفَارَةً : إذا أصلحتَ بينهم وكشفتَ ما في قَلْب هذا وقلبِ هذا لتُصلح بينهم . والسَّفِير : المُصلِح بين الناس ، قاله أبو عُبَيد .
قال : وقال الأصمعيّ : السَّفير : الرسولُ المُصلِح .
وقال ابن الأعرابيّ : السفَر : إسفارُ الفجر .
وقال الأخطل :
إنِّي أبِيتُ وهَمُّ المرء يَصْحَبُهُ
من أوّل اللَّيل حتى يُفْرِجَ السفَرُ
يريد الصُّبْح ، يقول : أبِيتُ أسري إلى انفِجار الصّبح .
وفي حديث حذيفة وذكر قوم لوط : أو تُتُبِّعت أسفارهم بالحجارة ، يعني المسافر منهم يقول : رُمُوا بالحجارة حيث كانوا فألحقوا بأهل المدينة .
يقال : سافر وسفْر ، ثم أسافر جمع الجمع .
وسئل أحمدُ بنُ حنبل عن الإِسفار بالفجر فقال : هو أن يَضِحَ الفجرُ حتى لا يُشَكّ فيه ، ونحو ذلك قال إسحاق ، وهو قولُ الشافعيّ وذوِيه .
وقال الله جلّ وعزّ : ( يُغْنِيهِ وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ مُّسْفِرَةٌ ) ( عبس : 38 ) .
قال الفرَّاء : أي : مشرِقة مضيئة ، وقد أسفَر الصبحُ وأسفَر الوجه .
قال : وإذا ألقَت المرأةُ نِقَابها قيل : سفَرتْ فهي سافِرٌ بغيرِ هاء . والسُّفْرة : التي يُؤكَل
عليها ، سُمّيتْ سفْرة لأنها تُبسط إذا أُكل عليها .
وفي الحديث : أن عمَر دخل على النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) وآله بيتَه فقال : ( لو أمرتَ بهذا البيت فسفِر ) .
قال أبو عُبَيد : قال الأصمعيّ : قوله : فسفِر ، أي : كُنِس ، يقال : سفَرْتُ البيتَ وغيرَه : إذا كنستَه ، فأنا أسفِره سفراً ، ويقال للمِكنسة : المِسفَرة . ومنه قيل لِما سقَط من وَرَق العُشْب : سفِير ، لأنّ الريح تَسفِره .
وقال ذو الرّمّة :
وحائل من سَفِير الحَوْل جائِلُهُ
حَوْلَ الجَراثِين في ألوانِ شَهَبٌ
يعني الورق تغيّر لونُه فحالَ وابيَضّ بعد ما كانَ أخضَرَ .
ويقال : سفَرَت الرِّيحُ الغَيْمَ عن وجهِ السماء : إذا كَشَطَتْه عنه ، وأنْشَدَ :
سَفْرَ الشَّمَالُ الزِّبْرِجَ المُزَبْرَجَا
حدثنا السعدي عن أحمد بن مصعب عن وكيع عن سفيان عن عمران بن مسلم عن سويد بن غفلة قال : قال عمر : صلاة المغرب في الفجاج مُسفرة . قال أبو منصور : معنى قوله : أي بيّنة مبصَرة لا تخفى . وفي الحديث : صلاة المغرب يقال لها : صلاة البصر ؛ لأنها تؤدى قبل ظلمة الليل الحائلة بين الإبصار والشخوص . والسَّفَرُ : سفران : سفرُ الصبح ، وسفَرُ المساء .
أبو نصر عن الأصمعي : كَثُرَتْ السافِرَةُ بموضع كذا ، يعني المُسافِرين . قال : والسَّفْر : جمعُ سافِر وسفْر أيضاً . ورجلٌ مِسْفَر : إذا كان قويّاً على السَّفر ، والأنثى مِسْفَرة .
قلت : وسمّي المسافر مسافراً لكشفِه قِناعَ الكِنِّ عن وجهه ومنازل الحضر عن مكانه ومنزل الخفض عن نفسه ، وبرُوزِه إلى الأرض الفضاء . وسُمِّيَ السَّفَر سفَراً لأنه يُسْفِر عن وجوه المسافرين وأخلاقِهِمْ فيَظْهِر ما كان خافياً منها . ويقال لبقيّةِ بياضِ النهار بعد مَغيب الشمس : سَفَرٌ لِوُضوحه ومنه قولُ الساجع : إذا طَلَعَتِ الشِّعْرَى سفَراً لها ، لم تَرَ فيها مَطَراً . أراد طلوعَها عِشاء . ويقال : سافَر الرجلُ إذا مات ؛ وأنْشَد :
زَعَمَ ابْنُ جُدْعَانَ بْنِ عَمْرٍ و
أنَّهُ يوماً مُسافِرْ
وقال الأصمعيّ وأبو زيد : السفارُ : سفارُ البَعير ، وهي الحديدةُ التي يُخطم بها البعير .
قال أبو زيد : وأَسفَرْتُ البَعيرَ إسفَاراً .
ورَوَى أبو عُبَيد عن الأصمعي : سفَرْت البعيرَ بالسفار بغير أَلف .
وقال الليث : السفارُ : حَبْلٌ يُشَدُّ طرفُه
عَلَى خِطام البعير فيُدار عليه ويُجْعَل بقيَّته زِماماً ، وربما كان السفارُ من حديد ، وجمعُه الأسفِرَة ، وأمّا قولُ الله جلَّ وعز : ( يَحْمِلُوهَا كَمَثَلِ الْحِمَارِ يَحْمِلُ ) ( الجمعة : 5 ) ، فإن الزّجّاج قال : الأسفارُ : الكتب الكبار ، واحدها سفْر ، أعلَمَ اللَّهُ أنَّ اليَهودَ مَثَلُهم في تركهم استِعمالَ التوراة وما فيها كَمَثَلِ الحمار يُحْمَلُ عليه الكُتُب وهو لا يَعرِف ما فيها ولا يَعِيها . وواحدُ الأسفار : سفْرٌ ، يقال : السفر مقدَّم رأسِه من الشَّعْر : إذا صار أَجْلَح . وانسفَرَتْ الإبل : إذا ذَهَبَتْ في الأرْض . وفرسٌ سافِرُ اللَّحْمِ : أي قَلِيلُهُ . وقال ابنُ مُقْبِل :
لا سافِرُ اللَّحمِ مَدْخُولٌ ولا هَيجٌ
كاسِي العِظامِ لطيفُ الكَشْحِ مَهْضُومُ
عمرو عن أبيه قال : المُسفَّرَة : كُبَّة الغَزْل .
ورُوِي عن سعيد بنِ المُسَيِّب أنه قال : لولا أصواتُ السافِرة لسمعتم وَجْبَة الشَّمس . قال : والسافرة : أمّةٌ من الرُّوم جاء متَّصلاً بالحديث ووجبةُ الشمس : وُقوعُها إذا غَرَبَتْ .
أبو عُبَيد عن الأصمعيّ قال : السفْسير : الفَيْجُ ، والتّابع ونحوه .
وقال غيرُه في قول أَوْس :
مِن الفَصافِصِ بالنُّمِّيّ سفْسيرُ
إنّه يعني السمسارَ .
قلت : وهو معرّب عنده . وقال شمر : هو القيّمُ بالأمر الْمُصلِح له ، وأنكر أن يَكونَ بيّاعَ القَتّ . ويقال للثور الوحشيّ : مسافر ونابىء وناشط وقال :
كأنها بعد ما خفّتْ ثَمِيلَتُهَا
مسافرٌ أَشْعَثُ الرَّوْقَيْنِ مَكْحُولُ
والسفَرُ : الأثر يبقى عَلَى جِلد الإنسان وغيرِه ، وجمعه سفور . قال أبو وجزَة :
لقد ماحت عليك مؤبَّدَاتٌ
يلوح لهنَّ أندابٌ سفُورُ
قال ابن عرفة : سُمِّيت الملائكة سُفَرةٌ لأنهم يَسفِرون بين الله وبين أنبيائه . قال أبو بكر : سمُّوا سفرةً لأنهم ينزلون بوحي الله وتأديته ، وما يقع به الصلاح بين الناس ، فشُبِّهوا بالسفير الذي يصلح بين الرجلين فيصلح شأنهما .
فرس : سلَمة عن الفراء قال : الفِرسة : الحَدْبة ، والفَرْصَة : رِيحُ الحَدَب . والمَفْزُورُ والمَفْرُوس : الأحدَب .
وقال الأصمعي : فَرَس السَّبُعُ الدابّة فَرْساً : إذا دَقّ عُنُقُه .
وقال : الأصل في الفَرْس : دَقُّ العُنُق ، ثم جُعِل كلُّ قَتْل فَرْساً .
يقال : ثورٌ فَرِيس ، وبقرةٌ فَريس ، ويقال للرجل إذا ذَبح فنَخع : قد فَرس . وقد كُرِه الفَرْسُ في الذَّبيحة . رواه أبو عُبيد بإسنادٍ له عن عُمر .
قال : وقال أبو عُبَيدة : الفَرْس : هو النَّخْع . يقال : فَرَسْتُ الشاةَ ونَخْعتُها ، وذلك أن يَنتهيَ بالذبْح إلى النُّخاع ، وهو الخَيْط الذي في فَقَار الصُّلب متصلٌ بالقفا فهي أن يُنتهىَ بالذبح إلى ذلك .
قال أبو عُبَيد : أما النَّخْع فعلى ما قال أبو عُبيدة . وأما الفَرْس فقد خُولِف فيه ، فقيل : هو الكسر ، كأنه نهَى أن تُكسَر رقبةُ الذبيحة قبلَ أن تَبرُد ، وبه سمّيت فريسة الأسد للكسْر .
قال أبو عُبَيد : الفَرْسُ بالسين الكسر وبالصاد : الشَّقّ .
أبو العباس عن ابن الأعرابيّ أنه قال : الفَرْس : أن تُدَقّ الرقَبةُ قبل أن تُذبح الشاة قال : والفَرْس : رِيح الحَدب ، والفِرْس أيضاً ضَرْبٌ من النبات ، واختلَف الأعرابُ فيه ، فقال أبو المكارم : هو القَضْقاض .
وقال غيرُه : هو الشِّرْشِر . وقال غيره : هو الحَبْن . وقال غيره : هو البَرْوَق .
قال : ويكنَى الأسدُ : أبا فِراس ، قاله الليث .
وقال ابنُ الأعرابي : من أَسماء الأَسد : الفِرْناسُ ، مأخوذ من الفَرْس وهو دقُّ العُنُق والنون زائدة .
الأصمعي : يقال : فارسٌ بيّنُ الفُروسة والفَراسة ، وإذا كان فارساً بعَينه ونَظَره فهو بيّن الفِرَاسة بكسر الفاء .
ويقال : إن فلاناً لفارِسٌ بذلك الأمر : إذا كان عالماً به .
ويقال : اتّقُوا فِراسة المؤمن ، فإنه ينظر بنور الله . وقد فَرُس فلان يَفرسُ فُروسة وفَراسةً : إذا حَذق أمرَ الخيل .
ويقال : هو يتفرّس : إذا كان يُرِي الناسَ أنه فارس على الخيل .
ويقال : فلانٌ يتفرَّس : إذا كان يَتثبَّتُ ويَنظُر .
وروَى شَمِر بإسنادٍ له حديثاً أن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) عَرَض يوماً الخيلَ وعندَه عُيَيْنَةُ بنُ حِصْن الفَزاري ، فقال له : ( أنا أعلمُ بالخيل منك ) ، فقال عُيَيْنة : وأنا أعلم بالرجال منك . فقال : خِيارُ الرجال الذين يَضعون أسيافَهم على عواتقهم ، ويعرِضون رِماحَهم على مَناكب خيلِهم من أهل نَجْد . فقال النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( كذبتَ ، خِيارُ الرجال رجالُ أهلِ اليمن ، الإيمانُ يَمانٍ وأنا يَمانٍ ) .
وفي حديثٍ آخر : ( وأنا أَفْرَس بالرجال منك ) ، يريد : أبصَر .
يقال : رجلٌ فارس بيّن الفُروسة والفَراسة في الخيل ، وهو الثبات عليها والْحِذْق بأمرِها . قال : والفِراسة بكسر الفاء في النظر والتثبّت والتأمّل للشيء والبَصَر به .
يقال : إنه لفارسٌ بهذا الأمر : إذا كان عالماً به .
وفي حديثٍ آخر : ( أفرَسُ الناس ثلاثة ) ، ثم ذكَر الحديث .
وفي حديثٍ آخر : ( عَلِّموا رجالَكم العَوْم والفَرَاسة ) .
قال : والفَراسة : العِلْم بركوب الخيل ورَكْضِها .
قال : والفارس : الحاذقُ بما يمارس من الأشياء كلِّها ، وبها سمّيَ الرجُل فارساً .
وفي حديثِ يأجوجَ ومأجوجَ : ( إنّ الله يُرسل النَّغَف عليهمْ فيُصبحون فَرْسى ) ، أي : قَتْلَى . من فَرَسَ الذئبُ الشاةَ ، ومنه فَريسة الأسد . وفَرْسى جمعُ فَريس ، مِثلُ قَتِيل وقَتلى .
وقال الأصمعي : يقال أصابتْه فَرْسة : إذا زالت فَقْرةٌ من فِقَر ظهره . وأما الريح التي يكون منها الحَدَب فهي الفَرْصة بالصاد .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الفَراس : تَمرٌ أسوَد ، وليس بالشِّهْرِيز ، وأَنشد :
إذا أَكلوا الفَراسَ رأيتَ شَاماً
على الأَنْباكِ منهم والغُيوبِ
قال : والأَنباكُ : التِّلال .
ابن السكّيت : الفَرْس أصلُه دَقُّ العُنُق ، ثم صُيِّر كلُّ قَتْل فَرْساً ، وبالدَّهْناء جبالٌ من الرمل تسمَّى الفَوارس ، وقد رأيتُها . والفِرْس : ضَربٌ من النَّبت .
وقال الليث : الفَرِيس : حَلْقَةٌ من خَشب مَعْطوفة تُشَدّ في طرف الحَبْل ، وأنشد غيره :
فلو كان الرِّشا مائتَين باعاً
لكان مَمَرُّ ذلك في الفَرِيسِ
أبو عبيد عن أبي زيد : الفَرْسة : قَرحة تكون في العنق فتَفْرِسها .
شمر عن ابن الأعرابي : الفرسة : الحدب .
قال : والفِرسة بكسر الفاء : الحَدب . قال : والأحدب مفروس ، ومنه فرست عنقه .
وفي حديث الضحاك في رجل آلَى من امرأته ثم طلقها ، قال : هما كفرسيْ رِهان ، أيهما سبق أُخِذ به . تفسيره : بأن العدة وهي ثلاث حيض ، إذا انقضت قبل انقضاء إيلائه وهو أربعة أشهر فقد بانت منه المرأة بتلك التطليقة ، ولا شيء عليه من الإيلاء ؛ لأن الأربعة الأشهر تنقضي وليست له بزوج ، وإن مضت الأربعة الأشهر وهي في العدة بانت منه بالإيلاء مع تلك التطليقة ، فكانت اثنتين .
أخبرني المنذري عن ثعلب عن ابن الأعرابي قال : فارسٌ في الناس بيّن الفَراسة ، والفِراسة وعلى الدابة بيّن الفروسية والفرُوسةِ لغة فيه .
فسر : ثعلب عن ابن الأعرابي : الفَسْرُ : كشفُ ما غُطِّيَ .
وقال الليث : الفَسْر : التفسير وهو بيانٌ وتفصيلٌ للكتاب .
وأخبرَني المنذريّ عن أبي العباس عن ابن الأعرابي قال : التفسير والتأويل ، والمعنى واحد .
وقال الليث : التَّفْسِرةُ : اسمٌ للبَوْل الذي يَنظُر فيه الأطباء يَستدِلون بلوْنه على عِلّة العليل وكلُّ شيء يُعْرَف به تفسير الشيء ومعناه فهو تَفسرَته .
وقوله عز وجل : ( وَأَحْسَنَ تَفْسِيراً ) ( الفرقان : 33 ) ، الفَسرُ : كشف المغطَّى .
وقال بعضهم : التفسير : كشف المراد عن اللفظ المشكل . والتأويل : رد أحد المحتملين إلى ما يطابق الظاهر .
رسف : قال الليث : الرَّسْف والرَّسِيف والرَّسَفان : مَشْيُ المقيّد ، وقد رَسَف في القَيْد يَرْسُف رَسيفاً فهو راسف .
أبو الهيثم عن نصير : يقال للبعير إذا قارب الخطو وأسرع الإجارة ، وهي رفع القوائم ووضعها : رَسف يرسُف . فإذا زاد عن ذلك فهو الرَّتَكان . ثم الْحَفْد بعد ذلك .
رفس : قال الليث : الرَّفْسَةُ : الصَّدمة بالرِّجل في الصَّدر . يقال : رفَسَه برِجْله يَرفُسُه رَفْساً .

### Türkçe

س ر ف
**سفر** , **سرف** , **فرس** , **فسر** , **رسف** , **رفس** .

**سرف** : Allah Teâlâ dedi: ( وَمَن قُتِلَ مَظْلُومًا فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِيِّهِ سُلْطَاناً فَلاَ يُسْرِف فِّى الْقَتْلِ إِنَّهُ كَانَ مَنْصُورًا ) ( الإسراء : 33 ) .

Müfessirler dedi: manası: katilinden başkasını öldürmesin; katilinden başkasını öldürürse, gerçekten israf etmiş olur.

Ebu’l-Abbas, İbnü’l-A‘râbî’den, onun şöyle dediğini (nakletti): **السَّرَف**: sana sınırlandırılanı aşmandır. Ve **السَّرَف** hata(dır); ve bir şeyi hataya düşürmek: onu yerinin dışında bir yere koymaktır.

Dedi: ve **السَّرَف**: gaflet(tir). Ve **السَّرَف**: cehalet(tir).

Âişe’den rivayet edildi ki o dedi: Et için, şarabın israfı gibi bir **سَرَف** vardır.

Ebu Ubeyd, Ebu Amr’dan: denir: **سَرِفْتُ** şeyi; yani: onu hata ettim ve onu gaflet ettim.

Ve Ebu Ziyâd el-Kilâbî bir hadiste dedi: ( أَرَدْتُكُم فَسَرِفْتُكم ) , yani: sizi ıskaladım.

Cerîr, Benî Ümeyye’yi överken dedi:
A‘ṭaw Hunaydata yaḥdūhā thamāniyatun
mā fī ‘aṭā’ihim mannun wa-lā sarafu
İstiyor ki: bağışlarında hata etmediler; fakat onu yerine koydular.

Şemmir dedi: **سَرَفُ الماءِ**: ondan, ne sulamada ne de faydada olmaksızın giden şeydir; denir: kuyu hurmaları suladı, suyun kalanı **سَرَفاً** olarak gitti; ve el-Hüzelî dedi:
Fa-ka’anna awsāṭa l-jadiyyati wasaṭahā
sarafu d-dilā’i mina l-qalībi l-khiḍrimi

Dedi: **سَرِفْتُ يَمِينَه** , yani: onu bilmedim. Ve Sâ‘ide el-Hüzelî dedi:
Ḥalafa mru’un barrun sarifti yamīnahu
wa-li-kulli mā qāla n-nufūsu mujarrabu
Diyor: gizlediğim ve açıkladığım her şey, gerçekten deneme sırasında ortaya çıkacaktır.

Süfyân, Allah Teâlâ’nın sözü hakkında dedi: ( وَالَّذِينَ إِذَآ أَنفَقُواْ لَمْ يُسْرِفُواْ ) ( الفرقان : 67 ) , yani: onu yerinin dışında bir yere koymadılar, ( وَلَمْ يُقْتُرُواْ ) , yani: onu hakkından eksiltmediler.

Onun sözü: ( ولا تُسرِفوا ) ( الأعراف : 31 ) : gerçekten **الإِسراف** helâl olmayanı yemek(tir); ve denildi: o, Allah’ın helâl kıldığından yemede ölçüyü aşmaktır.

Süfyân dedi: **الإسراف**: Allah’a itaat dışında harcananı yemek(tir).

İyâs b. Muâviye dedi: **الإسراف** Allah’ın hakkından eksiltme yapılan şeydir. Ve **السَّرَفُ**: kastın zıddıdır. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: ( اللَّهُ مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ ) ( غافر : 34 ) : kâfir, şüpheci. Ve **السَّرفُ**: cehalet(tir). Ve **السرفُ**: gaflet(tir); **أردتكم فسرِفتكم** , yani: sizi gaflet ettim.

Şemmir dedi: Muhammed b. Amr’dan, Âişe’nin sözü hakkında şöyle dediği rivayet edildi: ( إنّ للّحم سَرَفاً كسرَف الخمر ) , yani: şarabın düşkünlüğü gibi bir düşkünlük.

Şemmir dedi: **السَّرَف**i düşkünlüğe götüren bir kimseyi işitmedim; bu onun için nasıl bir tefsir olur, hâlbuki o onun zıddıdır; ve bir şeye düşkünlük: ona alışmanın çokluğu(dur); ve bir şeyde **السّرَف**: onu bilmemektir; ancak düşkünlüğün kendisi **سَرَفاً** olur; yani: ona alışması ve onu satın almasının çokluğu **سَرَف**tir.

İbn Ömer hadîsinde: bir adama dedi ki: Minâ’ya geldiğinde, falan yere vardığında, orada bir **سَرْحة** vardır; **لم تُجْرَد** ve **لم تُسْرَف**; onun altında yetmiş peygamber sırra erdirildi; onun altında in.

Ebu Ubeyd dedi: Yezîdî dedi: **لم تُسرَف** yani ona **السُّرْفة** isabet etmedi; o, ağacı delen ve içinde bir ev yapan küçük bir böcekçiktir. Dedi: o, kendisiyle mesel vurulan şeydir; denir: **أصنَع من سُرْفَة**.

İbnü’s-Sikkît dedi: **السَّرْفُ** (ر harfi sakin): **سُرِفت** ağaç **تُسرَف سَرْفاً**’ın masdarıdır: onda **السُّرْفة** vuku bulduğunda.

Ebu Ubeyd: **السَّرِف**: cahil.

Tarafe dedi:
Inna mra’an sarifa l-fu’ādi yarā
‘asalan bi-mā’i saḥābatin shatmī

Ve **الأُسْرُفُّ**: gelen; Farsça, Arapçalaştırılmıştır.

İbnü’l-A‘râbî dedi: Adam **أَسرَف** etti: sınırı aştığında; ve **أسرَف** etti: hata ettiğinde; ve **أسرَف**: gaflet ettiğinde.

**سفر** : Allah Celle ve Azze dedi: ( ( مُّطَهَّرَةٍ بِأَيْدِى سَفَرَةٍ ( ) سَفَرَةٍ كِرَامٍ بَرَرَةٍ ) ( عبس : 15 ، 16 ) .

Müfessirler dedi: **السفرة**: yazıcılardır; yani Âdemoğullarının amellerini yazan melekler; onun teki **سافر**dir; **كاتِب** ve **كَتَبة** gibi.

Ebu İshâk dedi: ve onun itibarı şu sözüyledir: ( لَحَافِظِينَ كِرَاماً كَاتِبِينَ ( ) كَاتِبِينَ يَعْلَمُونَ مَا ) ( الانفطار : 11 ، 12 ) ; ve kitaba **سِفْر** ve yazana **سافِر** denildi; çünkü manası, şeyi beyan etmesi ve onu açıklamasıdır; ve ondan denir: **أسفَر الصبحُ**: şüphe edilmeyecek bir aydınlıkla aydınladığında.

Ve ondan, Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) sözü: ( أَسْفِروا بالفَجْر فإنه أعظَم للأجر ) ; diyor ki: fecr namazını, fecr belirginleşip, içinde şüphe olmayan bir görünüşle ortaya çıktıktan sonra kılın; ona bakan herkes onun fecr-i sâdık olduğunu bilir; ve bundan denir: kadın yüzünden **سفَرَت**: yüzünden nikabı kaldırdığında; **تَسفِر سفُوراً**; ve ondan denir: kavim arasında **سفَرْتُ**; **أسفِر سفَارَةً**: aralarını düzelttiğinde ve bunun kalbinde olanı ve bunun kalbinde olanı açığa çıkarıp aralarını düzeltmek için. Ve **السَّفِير**: insanlar arasında ıslah edici; bunu Ebu Ubeyd söyledi.

Dedi: ve Asma‘î dedi: **السَّفير**: ıslah edici elçi.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **السفَر**: fecrin aydınlanmasıdır.

Ahtal dedi:
Inni abītu wa-hammu l-mar’i yaṣḥabuhu
min awwali l-layli ḥattā yufrija s-safaru
Sabahı istiyor; diyor ki: sabahın yarılmasına kadar gece yürüyüşü yaparak geceledim.

Huzeyfe hadîsinde, Lût kavmini anıp: yahut onların **أسفار**ı taşlarla takip edildi; yani onlardan yolcu olan(lar)ı; diyor ki: nerede idilerse taşlarla vuruldular da şehir halkına katıldılar.

Denir: **سافر** ve **سفْر**; sonra **أسافر** cem‘u’l-cem‘dir.

Ahmed b. Hanbel’e fecrde **الإِسفار** soruldu; dedi: fecrin, onda şüphe edilmeyecek şekilde açıklığa kavuşmasıdır; buna benzerini İshâk dedi; ve bu, Şâfiî’nin ve onun ehlinin sözüdür.

Allah Celle ve Azze dedi: ( يُغْنِيهِ وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ مُّسْفِرَةٌ ) ( عبس : 38 ) .

Ferrâ dedi: yani: parlayan, aydınlık; sabah **أسفَر** etti ve yüz **أسفَر** etti.

Dedi: kadın nikabını attığında denir: **سفَرتْ**; o, ه olmaksızın **سافِرٌ**dur. Ve **السُّفْرة**: üzerinde yenilen şeydir; üzerinde yenildiğinde serildiği için **سفْرة** diye adlandırıldı.

Hadiste: Ömer’in Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) ve âlinin evine girdiği; dedi ki: ( لو أمرتَ بهذا البيت فسفِر ) .

Ebu Ubeyd dedi: Asma‘î dedi: onun sözü **فسفِر**: yani süpürülsün; denir: evi ve başkasını **سفَرْتُ**: onu süpürdüğünde; ben onu **أسفِره سفراً**; ve süpürgeye **المِسفَرة** denir. Ve ondan, ot yaprağından düşen şeye **سفِير** denildi; çünkü rüzgâr onu **تَسفِره**.

Zü’r-Rumme dedi:
Wa-ḥā’ilin min safīri l-ḥawli jā’iluhu
ḥawla l-jarāthīni fī alwāni shahabun
Yani yaprak; rengi değişti, sarardı ve yeşil olduktan sonra beyazladı.

Ve denir: rüzgâr bulutu göğün yüzünden **سفَرَت**: onu oradan sıyırdığında; ve şu şiir okundu:
Safra sh-shamālu z-zibraja l-muzabraja

Bize Sa‘dî, Ahmed b. Mus‘ab’dan, Vekî‘den, Süfyân’dan, İmrân b. Müslim’den, Süveyd b. Ğafele’den rivayet etti; dedi: Ömer dedi: Akşam namazı, geçitlerde **مُسفرة**dir. Ebu Mansûr dedi: sözünün manası: yani açık, görülen; gizli kalmayan. Ve hadiste: akşam namazına **صلاة البصر** denir; çünkü o, görmeyi ve şahısları engelleyen gece karanlığından önce eda edilir. Ve **السَّفَرُ**: iki **سفر**dir: sabahın **سفر**i ve akşamın **سفَر**i.

Ebu Nasr, Asma‘î’den: falan yerde **السافِرَةُ** çoğaldı; yani yolcular. Dedi: ve **السَّفْر**: **سافِر**in cem‘idir; ve **سفْر** de. Ve adam **مِسْفَر**: yolculuğa güçlü olduğunda; dişisi **مِسْفَرة**.

Dedim: yolcuya **مسافراً** denildi; çünkü yerleşikliğin örtüsünü yüzünden, şehir konaklarını yerinden, rahatlık konaklarını kendinden açığa çıkarır; ve açık araziye çıkması sebebiyle. Ve **السَّفَر**e **سفَراً** denildi; çünkü yolcuların yüzlerinden ve ahlâklarından açığa çıkarır; böylece onlardan gizli olan ortaya çıkar. Ve güneş battıktan sonra gündüzün beyazlığından kalan şeye, açıklığı sebebiyle **سَفَرٌ** denir; ve ondan seci yapanın sözü: Şi‘râ **سفَراً** olarak ona doğduğunda, onda yağmur görmezsin. Onun yatsı vakti doğuşunu istedi. Ve denir: adam **سافَر** etti: öldüğünde; ve şu şiir okundu:
Za‘ama bnu Jud‘āna bni ‘Amrin wa
annahu yawman musāfir

Asma‘î ve Ebu Zeyd dedi: **السفارُ**: devenin **سفارُ**ıdır; o, devenin burun halkasıyla gemlendiği demirdir.

Ebu Zeyd dedi: deveyi **أَسفَرْتُ**; **إسفَاراً**.

Ebu Ubeyd, Asma‘î’den rivayet etti: deveyi **سفَرْت**; **بالسفار**; elifsiz.

Leys dedi: **السفارُ**: ucu devenin **خِطام**ına bağlanan bir iptir; onun üzerinde döndürülür ve kalanı **زِماماً** yapılır; bazen **السفارُ** demirden olur; onun cem‘i **الأسفِرَة**dir. Ama Allah Celle ve Azze’nin sözü: ( يَحْمِلُوهَا كَمَثَلِ الْحِمَارِ يَحْمِلُ ) ( الجمعة : 5 ) ; gerçekten Zeccâc dedi: **الأسفارُ**: büyük kitaplardır; onun teki **سفْر**dür. Allah, Tevrat’ı ve içindekini kullanmayı terk etmelerinde Yahudilerin misalinin, üzerine kitaplar yüklenen ve içindekini bilmeyen ve onu idrak etmeyen eşeğin misali olduğunu bildirdi. Ve **الأسفار**ın teki: **سفْرٌ**dür. Denir: **السفر** başının ön kısmındaki saçtır: kel olduğunda. Ve develer **انسفَرَت**: yeryüzünde gidip uzaklaştığında. Ve at **سافِرُ اللَّحْمِ**: yani az etli. İbn Mukbil dedi:
Lā sāfiru l-laḥmi madkhūlun wa-lā hayjun
kāsī l-‘iẓāmi laṭīfu l-kashḥi mahḍūmu

Amr, babasından dedi: **المُسفَّرَة**: iplik yumağıdır.

Saîd b. el-Müseyyeb’den rivayet edildi ki dedi: **السافِرة**nin sesleri olmasaydı, güneşin **وَجْبَة**sini işitirdiniz. Dedi: ve **السافرة**: Rum’dan bir ümmettir; hadise bitişik olarak geldi; ve güneşin **وجبة**si: battığında düşüşüdür.

Ebu Ubeyd, Asma‘î’den dedi: **السفْسير**: **الفَيْجُ**dur; ve tâbi‘ ve benzeri.

Başkası, Evs’in sözü hakkında dedi:
Min al-faṣāfiṣi bi-n-nummī saf-sīru
Gerçekten o, simsarı kastediyor.

Dedim: o, onun yanında Arapçalaştırılmıştır. Şemmir dedi: o, işin **القيّمُ**i, onu ıslah edendir; ve **القَتّ** satıcısı olmasını inkâr etti. Ve yaban öküzüne denir: **مسافر** ve **نابىء** ve **ناشط**; ve dedi:
Ka’annahā ba‘da mā khaffat thamīlatuhā
musāfirun ash‘athu r-rawqayni makḥūlu

Ve **السفَرُ**: insanın derisi ve başkası üzerinde kalan izdir; cem‘i **سفور**dur. Ebu Vecze dedi:
Laqad māḥat ‘alayka mu’abbadātun
yalūḥu lahunna andābun sufūru

İbn Arefe dedi: meleklere **سُفَرةٌ** denildi; çünkü onlar Allah ile peygamberleri arasında gidip gelirler. Ebu Bekir dedi: onlara **سفرةً** denildi; çünkü Allah’ın vahyiyle ve onun ulaştırılmasıyla inerler; ve insanlar arasında ıslahın gerçekleştiği şeyle; böylece iki adam arasında ıslah eden elçiye benzetildiler; o da onların işini düzeltir.

**فرس** : Seleme, Ferrâ’dan dedi: **الفِرسة**: hörgüçtür; ve **الفَرْصَة**: hörgüç rüzgusu(kokusu)dur. Ve **المَفْزُورُ** ve **المَفْرُوس**: hörgüçlüdür.

Asma‘î dedi: yırtıcı hayvan biniti **فَرَس** etti; **فَرْساً**: boynunu ezdiğinde.

Dedi: **الفَرْس**in aslı: boynu ezmektir; sonra her öldürme **فَرْساً** kılındı.

Denir: öküz **فَرِيس**; inek **فَريس**. Ve adam için, boğazlayıp da **نَخع** yaptığında denir: gerçekten **فَرس** etti. Ve kurbanda **الفَرْسُ** mekruh görüldü. Ebu Ubeyd onu, Ömer’den kendi isnadıyla rivayet etti.

Dedi: ve Ebu Ubeyde dedi: **الفَرْس**: **النَّخْع**dır. Denir: koyunu **فَرَسْتُ** ve onu **نَخْعتُ**; bu, boğazlamayı **النُّخاع**a ulaştırmandır; o, omurga kemiklerinin içinde, enseye bitişik olan ipliktir; yani boğazlamayla ona kadar varılmasıdır.

Ebu Ubeyd dedi: **النَّخْع** Ebu Ubeyde’nin dediği üzeredir. Ama **الفَرْس**te ihtilaf edildi; denildi: o, kırmadır; sanki, soğumadan önce kurbanın boynunun kırılmasını yasakladı; ve aslanın avına **فريسة** denilmesi de kırma sebebiyledir.

Ebu Ubeyd dedi: **الفَرْسُ** س ile kırmadır; ص ile: yarmadır.

Ebu’l-Abbas, İbnü’l-A‘râbî’den: o dedi ki: **الفَرْس**: koyun boğazlanmadan önce boynun ezilmesidir. Dedi: ve **الفَرْس**: hörgüç rüzgusu(kokusu)dur. Ve **الفِرْس** de bir bitki türüdür; bedevîler onda ihtilaf etti: Ebu’l-Mekârim dedi: o **القَضْقاض**dır.

Başkası dedi: o **الشِّرْشِر**dir. Başkası dedi: o **الحَبْن**dır. Başkası dedi: o **البَرْوَق**tur.

Dedi: aslana kinaye olarak **أبا فِراس** denir; bunu Leys söyledi.

İbnü’l-A‘râbî dedi: aslanın isimlerinden: **الفِرْناسُ**; **الفَرْس**ten alınmıştır; o, boynu ezmektir; ve ن ziyadedir.

Asma‘î: denir: **فارسٌ**; **الفُروسة** ve **الفَراسة**sı açık. Ve eğer kendi gözü ve bakışıyla **فارساً** ise, ف’nın kesriyle **الفِرَاسة**sı açık.

Ve denir: gerçekten falan kimse o işte **لفارِسٌ**tir: onu bildiğinde.

Ve denir: Müminin **فِراسة**sından sakının; çünkü o Allah’ın nuruyla bakar. Ve falan kimse **فَرُس** etti; **يَفرسُ فُروسة وفَراسةً**: at işini iyi bildiğinde.

Ve denir: o **يتفرّس** eder: insanlara, at üzerinde bir süvari olduğunu gösterdiğinde.

Ve denir: falan kimse **يتفرَّس** eder: sağlamca durup bakındığında.

Şemmir, kendi isnadıyla bir hadîs rivayet etti: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) bir gün atları arz etti; yanında Uyeyne b. Hısn el-Fezârî vardı; ona dedi ki: ( أنا أعلمُ بالخيل منك ) ; Uyeyne dedi: ben de erkekleri senden daha iyi bilirim. Dedi: erkeklerin hayırlıları, kılıçlarını omuzlarına koyanlar ve mızraklarını atlarının omuzlarına arz edenlerdir; Necd ehlindendir. Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) dedi: ( كذبتَ ، خِيارُ الرجال رجالُ أهلِ اليمن ، الإيمانُ يَمانٍ وأنا يَمانٍ ) .

Başka bir hadîste: ( وأنا أَفْرَس بالرجال منك ) ; istiyor ki: daha gören.

Denir: adam **فارس**; atlarda **الفُروسة** ve **الفَراسة**sı açık; o, onların üzerinde sebat ve onların işinde maharet(tir). Dedi: ve ف’nın kesriyle **الفِراسة**: bakışta, sağlamca durmada, şey üzerinde düşünmede ve onu görmede.

Denir: gerçekten o, bu işte **لفارسٌ**tir: onu bildiğinde.

Başka bir hadîste: ( أفرَسُ الناس ثلاثة ) ; sonra hadîsi zikretti.

Başka bir hadîste: ( عَلِّموا رجالَكم العَوْم والفَرَاسة ) .

Dedi: ve **الفَراسة**: ata binme ve onu koşturma bilgisidir.

Dedi: ve **الفارس**: uğraştığı şeylerin hepsinde mahir olandır; ve bununla adama **فارساً** adı verildi.

Ye’cûc ve Me’cûc hadîsinde: ( إنّ الله يُرسل النَّغَف عليهمْ فيُصبحون فَرْسى ) , yani: ölüler. Kurdu koyunu **فَرَسَ** etti(ği)nden; ve ondan aslanın **فَريسة**si. Ve **فَرْسى** , **فَريس**in cem‘idir; **قَتِيل** ve **قَتلى** gibi.

Asma‘î dedi: denir: ona bir **فَرْسة** isabet etti: sırt omurlarından bir omur yerinden çıktığında. Ama hörgüç rüzgusu(kokusu) olan rüzgâr, ص ile **الفَرْصة**dır.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **الفَراس**: siyah hurmadır; **الشِّهْرِيز** değildir. Ve şu şiiri okudu:
Idhā akalū l-farāsa ra’ayta shāman
‘alā l-anbāki minhum wa-l-ghuyūbi
Dedi: ve **الأَنباكُ**: tepeler.

İbnü’s-Sikkît: **الفَرْس**in aslı boynu ezmektir; sonra her öldürme **فَرْساً** yapıldı. Ve Dehnâ’da kumdan dağlar vardır; **الفَوارس** diye adlandırılır; onları gördüm. Ve **الفِرْس**: bir bitki türüdür.

Leys dedi: **الفَرِيس**: bükülmüş bir tahta halkadır; ipin ucuna bağlanır. Başkası şu şiiri okudu:
Fa-law kāna r-rishā mā’atayni bā‘an
la-kāna mamarra dhālika fī l-farīsi

Ebu Ubeyd, Ebu Zeyd’den: **الفَرْسة**: boyunda olan bir yaradır; onu **تَفْرِسها**.

Şemmir, İbnü’l-A‘râbî’den: **الفرسة**: hörgüçtür.

Dedi: ve ف’nın kesriyle **الفِرسة**: hörgüçtür. Dedi: ve hörgüçlü **مفروس**tur; ve ondan: onun boynunu **فرست**.

Dahhâk hadîsinde, karısına îlâ yapıp sonra onu boşayan adam hakkında dedi: ikisi, yarışın iki atı gibidir; hangisi önce geçerse onunla alınır. Onun tefsiri: iddet, üç hayızdır; eğer onun îlâsının bitmesinden önce, o dört ay, iddet biterse, kadın o boşamayla ondan ayrılmış olur; îlâdan ona bir şey yoktur; çünkü dört ay biter ve onun için eş değildir. Ve eğer dört ay geçer de o iddette ise, o boşamayla birlikte îlâ ile ondan ayrılmış olur; böylece iki olur.

Bana Münzirî haber verdi; Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den: insanlar içinde **فارسٌ**; **الفَراسة**sı ve **الفِراسة**sı açık; ve binek üzerinde **الفروسية**si ve **الفرُوسةِ** (onda bir dil) açık.

**فسر** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الفَسْرُ**: örtülen şeyi açmaktır.

Leys dedi: **الفَسْر**: tefsirdir; o, kitabın beyanı ve tafsilidir.

Bana Münzirî haber verdi; Ebu’l-Abbas’tan, İbnü’l-A‘râbî’den: **التفسير** ve **التأويل**; mana birdir.

Leys dedi: **التَّفْسِرةُ**: hekimlerin içine baktıkları idrarın adıdır; rengine bakarak hastanın hastalığına delil getirirler; ve bir şeyin tefsiri ve manası kendisiyle bilinen her şey, onun **تَفسرَته**sidir.

Azze ve Celle’nin sözü: ( وَأَحْسَنَ تَفْسِيراً ) ( الفرقان : 33 ) ; **الفَسرُ**: örtülmüş olanı açmaktır.

Bazıları dedi: **التفسير**: müşkil lafızdan muradı açığa çıkarmaktır. Ve **التأويل**: iki muhtemelden birini, zahire uygun olana döndürmektir.

**رسف** : Leys dedi: **الرَّسْف** ve **الرَّسِيف** ve **الرَّسَفان**: bağlı olanın yürüyüşüdür; gerçekten o, bağda **رَسَف** etti; **يَرْسُف رَسيفاً**; o, **راسف**tir.

Ebu’l-Heysem, Nasîr’den: deveye, adımı yaklaştırıp, **الإجارة**yı hızlandırdığında denir; o, ayakları kaldırıp koymaktır: **رَسف يرسُف**. Eğer bundan fazla olursa o **الرَّتَكان**dır. Sonra bundan sonra **الْحَفْد**.

**رفس** : Leys dedi: **الرَّفْسَةُ**: ayakla göğse vurma darbesidir. Denir: onu ayağıyla **رفَسَه**; onu **يَرفُسُه رَفْساً**.
